Në një shkrim të dy muajve më parë prekja mosintersimin e lexuesve në botë për poezinë. Për deri sa është një dukuri mbarëbotërore, duhet të ketë diçka tepër të arsyeshme dhe të thellë që kjo ndodh. Nuk ndodhte gjatë dy shekujve të kaluar, madje ndër personalitetet më të shquara të artit e kulturës ishin poetët. Aq e rëndësishme ka qënë poezia sa që në kohën e Aristotelit, sa ajo cilësohej prej filozofit të madh si imitim i veprimeve të njerëzve.
Dhe me këtë mund të kuptojmë që poeti ishte kronikani, studiuesi, vrojtuesi, analizuesi dhe më pas ai që hidhte në vargje atë çka ndodhte në shoqërinë njerëzore të Athinës, e cila ishte bota e Aristotelit, por ishte aq universale në atë kohë dhe ndosht edhe sot. Kuptohet që duhet të bëjmë një saktësim se poetë në Greqinë e Vjetër quheshin të gjithë shkrimtarët, ndërsa sot, poetët “mbulojnë“ një pjesë shumë të vogël të “lëmit letrar”.
Më parë se Aristoteli, Platoni, tek “Republika”, shkruante se “poetët korruptojnë mendjet e të rinjve duke shpërndarë keqinformime, ndaj si të tillë nuk duhet të jenë pjesë e Republikës ideale.”
Por edhe pse në dukje tepër të kundërta, dy qëndrimet e kolosëve të filozofisë njerëzore të një kohe që mund të duket e perënduar, kanë një pikë të përbashkët e cila është : Rëndësia shumë e madhe e poetëve!
Por thëniet edhe të mendjeve më gjeniale, nuk duhen marrë fjalaë për fjalë dhe të përdoren, si bëjnë shumë “marrokë“ që kur duan t’i venë pikë një diskutimi thonë e ka thënë Aristoteli apo Ajnshtajni. Duhet të kemi të qartë se si lidhen përcaktime dhe thënie të veçanta me kohën në të cilën janë thënë dhe shkruar.
Në rastin që flasim për poezinë dhe poetët, duhet të kemi të qartë se ç’ishin poetët në Greqinë e lashtë.
Poetët ishin shkrimtarë, kronikanë, filozofë, sociologë dhe njerëz të rëndësishëm edhe në fusha të tjera të dijes njerëzore. Thuajse çdo gjë e rëndësishme e letërsisë antike greke ishte në vargje dhe të ishe një poet i rëndësishëm nuk donte vetëm “vizita të shpeshta të Muzave të Parnasit”, por shumë dituri. Ndaj ata kishin peshën që të “prishnin mendjet” e të gjithë brezave dhe veçanërisht të të rinjve.
(Sot këtë e bëjnë Ndikuesit- ose influencers, që përgjithësisht janë njerëz me njohuri tepër të cekta në shumë fusha, por kanë aftësitë dhe paturpësinë të shkruajnë, bëjnë video, foto dhe të fitojnë para në mediat sociale.)
Duke u kthyer në kohët e sotme, veçançrisht në këtë shekull, duhet të vemë në dukje një fakt të konstatuar gjërësisht prej Japonisë tek Kili. Ndikimi dhe përdorimi i “haikut” apo i vargjeve të Nerudës, jo vetëm nuk ka peshën e mëparshme, por ndoshta qarkullojnë më pak edhe mes pjesëve më të ndjeshme të popullsisë së Globit dhe që janë adoleshentet dhe të rejat e dashuruara.
E megjithatë, në rrethet letrare, poetët dhe poezia janë ende të vlerësuara. Madje po të përmëndim fituesit e Cmimit Nobel në letërsi, gjatë 25 viteve të këtij shekulli, tre janë poetë të mirëfilltë. Amerikanët Dilan dhe Gluk, si dhe suedezi Transtomer. 6-7 të tjerë kanë edhe vëllime me poezi në karrierën e tyre letrare. Ndaj mes atyre që lexojnë e shkruajnë, mes atyre që lexojnë dhe përpiqen të shkruajnë, si dhe mes atyre që lexojnë shumë, poezia vlerësohet. Rrjedhimisht edhe poetët.
Unë nuk kam njohuritë e mira dhe të plota për të hyrë në thellësi se ç’përfaqëson poezia sot dhe pse ajo është ende e rëndësishme në jetën e njerëzve.Vetë thuajse nuk lexoj asnjë poezi të të tjerëve, por kjo vjen nga një lloj frike, se struktura të tëra, ose figura të mrekullueshme, mund të më nguliten në kokë dhe padashur, t’i përdor një ditë në poezitë e mia. E kuptoj dhe vetë që është një lloj paranoje, por më mirë të kem më pak në kokë, se të “shes” nesër pasnesër, poezi të kopjuara pa dashje nga poetë të mençur të këtij Globi.
Një pjesë e madhe e poetëve sot, shkruajnë tekste këngësh. Kështu ka ndodhur që në antikitet, por në ditët e sotme është më e përhapur, sepse këngët 3-5 minutshe janë ndoshta gjinia më e përhapur e artit botëror. Dëgjohen nga të gjithë, vallzohen nga shumë dhe këndohen në dush nga të gjithë ata që e kanë mundësinë të bëjnë dush. Ndaj ndikimi i poetëve në jetët e njerëzve është jo i pakët. Veçanërisht në dashuritë e tyre. Ka edhe tekste, që kanë shërbyer si manifeste politike, por këto janë më të pakta dhe për mua nuk janë as të domosdoshme, se jo rrallë nxisin njerëzit në kryengritje idiote.
Pra duke u kthyer tek Platoni dhe Aristoteli, kemi përsëri një rëndësi jo të vogël ndikimit të poetëve tek “masat” edhe pse librat me poezi shiten pak dhe lexohen akoma më pak.
Ndaj në mbyllje të këtij shënimi të shkurtër, më duhet të them se “poezia ju duhet të gjithëve”. Eshtë një lloj “ushqimi” mendor, të cilin e merr edhe pa e ditur se e merr. Kuptohet nëse ke një lloj inteligjence minimale. Në rast të kundërt mund të thërresësh me të madhe:
“Nobody needs your poetry!”
No comments:
Post a Comment