Botë e ndyrë

Më vjen të pështyj mbi këtë Botë të fëlliqur

Që mbase bëhet më e pastër nga të mijat sekrecione.

Gjithshka që shoh

Më bën të ve kujën,

C’ka njerëzit më tregojnë,

Komentet idiote që ndesh papritur

Ato që shoh në të huajat stacione.

Një botë me hipokrizi e tejveshur

Hiipokrizi që fsheh frikën

Dhe Lakminë fsheh.

Një rrjet i tmerrshëm shpifjesh;

Kllounësh fytyrëngërdheshur,

Ku më keq ngatërrohemi të gjithë ne.

Një Botë ku turpi është bërë nder,

Ku mburren hajdutët,

    Mashtruesit,

        Gjyvendetë;

Ku ndjehesh i braktisur edhe në mes të kafenesë

Dhe thua: Më mirë të jem vetë!

Një Botë ku shpresa është vrarë,

Ku jetojmë se kemi ende,

Vrullin që patëm në rini,

Ku lerosur jemi edhe pa u ndyrë,

Ku nuk rri dot një ditë dot pa qarë,

Ku vetes i thua: Mos më duhet të ik,

Apo në këtë llum edhe pak kohë të rri?!

Një manipulator “i paplotësuar

Duke mos qënë plotësisht i bindur se jam një manipulator “infantil”, “mesatar” apo “bajagi i mirë“ u drejtova sërish në Artificialka. Unë nuk përdor ChatGPT dhe asnjë lloj aplikimi tjetër nga këto të avancuarat, se mbase dhe duhet të paguash dhe nuk kam ndërmend që t’i qit edhe këto dy para mend, që më kanë mbetur, duke paguar para. Ndaj futem në Google dhe pyes dhe ata kanë një Artificialkë të tyre , e cila “m’i bën lopka”.

Nuk di si ta fus në anglish “i plotësuar”sepse mund të jetë edhe ndryshe nga koncepti i kryeqytetit tonë të nderuar, që është përhapur tani në mbarë Shqipërinë. Me sa ma ka sqaruar një shok në Atdhe “i plotësuar” je kur ke një karrierë të mirë, mundësisht në shtet, një apartament në qëndër dhe një vilë në Palasë me ose pa pishinë, ke BMW, fëmijët të studiojnë jashtë dhe ke një dashnore, e cila nuk të rëndon shumë në buxhet.

“E plotësuar” është një grua, që shkon në palestër, ka karrierë të mirë në privat, ka dy apartamente në Tiranë dhe një restorant në Shëngjin, fëmijët i studiojnë jashtë dhe bën edhe nga ca dashuri me bosin.

Këtu ku jetoj flasin frëngjisht dhe kur pyeta komshiun më pa shtrembër , ndaj unë nuk di tamam se ç’quhet një mashkull i plotësuar në vendbanimin tim.

Po të shes shtëpinë dhe të shkoj në Korçë, si dhe të ble një garsonierë në Jalë, se apartamentin ku kam jetuar e kam, do më duhet karrierë, që është e zorshme në moshën time, BMW dhe një dashnore që nuk kërkon shumë peshqeshe.

Ndaj jam në mëdyshjen a jam apo jo i plotësuar. E di që përgjigja është Jo. Por në Google po e fut “unsuccesful” dhe të shohim ç’do dalë. Po e formuloj “Could a manipulator be unsuccesful in his life?” (Mund të jetë manipulatori “i paplotësuar” në jetë?”)

Tmerr! Më keq se përgjigja e djeshme! Tamam sikur është bërë për mua.

- Manipulimi bazohet në të mbajturit të fshehtë. Me kalimin e kohës njerëzit venë re shabllone, diskutojnë me të tjerët, deri sa e ekspozojnë manipuluesin dhe ja shkatërrojnë besueshmërinë.

- Manipulatorët i shohin marëdhëniet si transaksione (si puna e Trump). Kur njerëzit e kuptojnë se i kanë përdorur ju largohen dhe i lënë të izoluar.

- Manipulimi më shumë përqëndrohet në fitime të shpejta. Duke qënë një lloj shikimi jo më larg se hunda manipuluesi nuk formon dot synime afatgjata dhe nuk ka karrierë stabël.

- Të mbash të paprekur një rrjet me gënjeshtra kërkon përpjekje të mëdha dhe shumë njohuri. Lodhja mendore, paranoia se do kapet dhe stresi e detyron të bëjë gabime kritike.

Bobo kjo “zhaqetë“ me katër të çara, dy para dy mbrapa, është tamam për trupin tim. Me një fjalë dështimi në karrierë, divorci, izolimi, shkrimet e panevojshme në blog unë i kam pikërisht nga të qënit manipulator gjatë jetës. Pra në përpjekjet për të hequr vetullat pa pickatore, unë ja kam futur pickatoren njërit sy. Dhe tani mund të kem vetëm shpresë të manipuloj qorrat ose të jem i pari në botën e tyre. (Mes qorrëve me një sy).

Të dhj.. mu në analiza psikologjike dhe mu në Artificialkë të Google!

Po të vazhdoj kështu. do më nxjerrë që kam “kompleksin e Edipit”, atë të “Napoleonit”, të “Stokholmit” dhe me siguri Narcisstic Disorder, se për këtë kam patur dyshime, që kur u pashë për herë të parë në pasqyrë.

Ik o katran pi ndonjë birrë të lirë gjëkundi dhe lerë njerëzit, që i përballojnë dot analizat psikologjike të merren me këtë punë!

Për të gjithë korçarët që ndjekin të ligavitur videot e Andi Hilës

Po shkruaj për dy dukuri të këqija të shoqërisë shqiptare që ushqejnë dhe ndikojnë mbi njëra tjetrën. Abuzimin e policisë dhe indiferencën e njerëzve ndaj abuzimit në kurriz të të tjerëve.

Bëra një postim sot në FB rreth një shkelje flagrante (madje i dënueshëm sipas kodit penal) të një polici, që është ose hiqet si i Plotfuqishmi i lagjes 14-15 ndaj një pensionisti 73 vjeçar.

Shkurtimisht historia.

3 muaj më parë, miku im pensionist ka bërë një marëveshje gojore për të ndenjur në një apartament në rrugën e Shën Triadhës. Në fillim të shtatorit qeradhënësi i ka shkuar dhe i ka kërkuar rritje të pagesës, ose në të kundërt të largohet nga apartamenti. Palët nuk kanë rënë në marëveshje.

Disa herë polici i sipërpërmendur e ka thirrur pensionistin të shkojë në polici për këtë çështje. I këshilluar nga avokati i tij në Tiranë, pensionisti i trembur i ka thënë që polici duhet të flasë me avokatin. Vetë i ashtuquajturi i Plotfuqishëm është përgjigjur, se avokati i duhet për në gjyq.

Më në fund sot , pas presionit se do i dërgojë njerëz t’ja heqin plaçkat dhe do ta arrestojnë, pensionisti ka shkuar në polici dhe ju ka thënë që po kërkon apartament tjetër dhe do largohet sa të gjejë. Nuk di as emrin e të Plotfuqishmit, se ai i paraqitet vetëm si i tillë pa dhënë emrin, që është shkelje edhe e rregullave të Policisë së Shtetit.

Sipas avokatit Ligori që është njohur me çështjen, polici është në shkelje të hapur të ligjit.

Ju jam drejtuar miqve të mij në FB, që dikush të ma japë emrin e tij në koment të hapur ose në inboks. Të gjithë në një farë mënyre bëjnë sikur nuk shikojnë, njëlloj si kalimtarët që mund të kalojnë në një rrugë, ku një polic rreh një të moshuar dhe kthejnë kokën në anën tjetër.

E bëra atë postim jo vetëm se më vjen keq për mikun tim që abuzohet nga shteti, por dhe për të gjithë korçarët , që në vend të solidarizohen me njëri tjetrin kundër këtyre bandave me bashibozukë, ligaviten duke u marrë me videot e Adi Hilës, deri sa të fillojë sezoni i ri i Big Brother. Dhe më pas pyesin të çuditur: “Po si u bë kështu ky shtet bre?!”

Njerëz bëhuni bashkë kundër abuzuesve!

A mund të jetë manipulues një njeri i hapur?

Nuk më kishte shkuar ndërmend më parë kjo pyetje dhe ndoshat ja vlen ta “zhbiriloj” pak se duket si një lojë interesante psikologjike. Për të thënë se kur jam njohur me krenarinë e dikujt që theshte “e manipulova djalin” apo “them ta manipuloj pak burrin” duhet të rikthehem diku tek viti 2014 ose 2015. Më bëri përshtypje se ishte e para herë, që dikush të mburrej se ishte manipulues. Ishte një grua jo shumë e shkolluar dhe ndoshta e kishte mësuar foljen në Amerikën e Veriut, ku konjotacioni nuk është aq i rëndë sa në Shqipëri.

Atë kohë nuk më shkoi ndërmend se dashje pa dashje të gjithë përdorim nga pak manipulim. Vetë kam menduar se nuk kam patur kurrë nevojë të manipuloj dikë, sepse nuk e kam ndjerë kurrë se më duhej dhe madje më është dukur e ulët. Por më duhet të pranoj, se në mënyrë të pandërgjegjshme edhe mund ta kem bërë ndonjëherë. Ndoshta më shumë si “përdorim” i dikujt tjetër.

Për shembull kur ishim adoleshentë dhe kisha për të shkuar diku për të bërë një punë që ma kishin ngarkuar të shtëpisë dhe takohesha me një shok të ngushtë, që e dija se po t’i thoja :“Hajde shkojmë bashkë deri në filan vend”, nga dembelizmi dhe shpirti i kudërshtimit do më theshte: “Oh përtoj nuk vij!” Ndaj i thoja hajde dalim një xhirro dhe duke u kënaqur me muhabet dhe të qeshura arrinim edhe në vendi ku kisha porosinë dhe e mbaroja. Ishte një lloj “manipulimi i detyruar” se me shokë të tjerë të ngushtë nuk kisha pse e bëja se më theshin “hajde shkojmë bashkë“. Po njëlloj isha dhe unë i gatshëm se kisha kënaqësi të isha me ta dhe jo se e quaja se ju bëja ndonjë favor.

E kujtojmë me shokët edhe sot këtë “manipulim”, që ndoshta është nga të vetmit që kam përdorur në jetë. Kam qënë gjithnjë i hapur dhe jam munduar mos veproj me paramendim, për të arritur diçka që është në interesin tim.

Avokati im mund të hidhet e të thotë: “E e hidhjau patave këto, se mua që mi ke rrëfyer të gjitha hyneret, të di edhe plot raste të tjera”!. Po të tjera nuk kujtoj veç një plani me një shok për të thirrur mbledhjen e organizatës së rinisë, me qëllimin që të shkarkonim sekretaren e klasës se “na çante kokën’ dhe të vinim dikë më të butë. Nuk di nëse edhe kjo hyn në manipulim. Ishim në vitin e parë të gjimnazit dhe për këtë mora edhe cilësimin: “O është Mara, një biçim maçok, që bashkë me disa shokë të tij do t’i kundërvihet pjesës së shëndoshë të organizatës së rinisë!” Ishte sekretari i partisë së shkollës, por unë nuk e kam përdorur këtë kurrë për të fituar statusin e “disidentit” se e dija që do më theshin, që ky është“manipulim” dhe jo “disidencë“, pasi nuk ka elementë të kundërvënies ndaj ideologjisë marksiste -leniniste.

Ndaj ju drejtova google me pyetjen “Could an open person be manipulative too?” (mund të jetë manipulues dikush që është i hapur?)

Bobo! Përgjigja më tmerroi! Po e ve të përkthyer saktësisht:

-Disa manipulues përdorin ndershmëri të thellë ose sinqeritet të tepërt si taktikë. Ata tregojnë disa të meta dhe sekrete të rëndësishme të tyre për të fituar besim të menjëhershëm dhe për shmangur mbrojtjen e tjetrit.

- Të qënit të hapur e përdorin si mbulesë. Kur i ve përabllë fakteve mund të të thonë: “Unë jam totalisht i ndershëm!” për t justifikuar kontrollin që ushtrojnë mbi dikë apo veprime që e kanë dëmtuar tjetrin.

- Njerëzit e hapur dhe shumë të shoqërueshëm shpesh dinë t’i lexojnë shumë mirë të tjerët. Kjo ndjeshmëri në rrethana sociale mund të përdoret pozitivisht për të fituar simpati, ose negativisht për të gjetur lehtësisht se ç’marifet të përdorin për të arritur qëllimin.

Me një fjalë unë mund të jem kokrra e manipuluesit. Dhe njëkohësisht të shkruaj që nuk ja kam idenë se jam i tillë.

Ndoshta edhe blog-u që kam hapur 15 vjet më parë dhe ku shpalos qartë ide, kujtime, pikpamje të mijat, mund të jetë një mënyrë për t’u treguar i hapur që të fitoj besimin e lexuesve, për t’ju punuar rrengje më vonë.

Ta mbyll blog-un?

Por ata që mendojnë se jam manipulues përsëri mund të thonë, që edhe mbylljen e ka bërë për të arritur qëllime të caktuara.

Po unë nuk jam as “i plotësuar” si mundet të jem manipulator?

Mbase kjo vlen për një esse tjetër, që mund të përdoret gjithashtu për mashtrime afatgjata.

A paraqesin rrezikshmëri Fotikokerët?

Edhe pse kam shkruar disa herë për Fotin, që dikur ishte Allteni dhe tani është Kokeri, pa ditur mirë se cili është mbiemri i saj, do rishkruaj pa përsëritur shumë hollësi, më tepër për ta paraqitur Fotin si përfaqësuese të një dukurie në shoqërinë shqiptare (dhe jo vetëm të saj), që nuk është dhe aq beninj.

E kam fjalën për njerëz që mund t’i quajmë oportunistë, apo arrivistë, që duan me çdo lloj mënyre të arrijnë suksesin në emigrim dhe me sukses kuptojnë PARATE. Ndodh rëndom në të rinjtë e fshatrave shqiptare, që nisen drejt Anglisë, Hollandës apo Gjermanisë për t’u bërë pjesë e “shtëpive të barit” apo sektorëve të tjerë të trafiqeve të paligjshme të drogës, prostitutave apo edhe të emigrantëve të paligjshëm.

Ka të tjerë shqiptarë, që emigrojnë kryesisht në SHBA, por edhe në Kanada, që mundohen të marrin maksimumin e fitimeve në një kohë sa më të shkurtër pa studiuar dhe pa punuar, por duke përdorur të tjera rrugë të tërthorta, që në ratin më të mirë janë mashtrimet dhe që janë të ekzistojnë në vendet e lira. Nuk di se sa është përqindja e tyre , që i kap ligji amerikan apo kanadez, por po e theksoj që në vendet e lira nuk është shumë e lehtë të demaskohet apo të kapet kjo kategori njerëzish.

Foti është në kategorinë e mashtruesve që përdorin “ngjitjen” pas të pasurve, “zbulimin e Jezusit”, apo krijimin e fondancioneve jo përfituese për të “qit noji lek” pa u munduar.

Të ndjekësh ekzastësisht shembullin e saj, që është mbase jo tipike si rrugë, se nuk është shumë e lehtë të gjesh një plakë hebre milionere dhe të “trashëgosh” prej saj administrimin e dy fondacioneve bamirëse disamilionëshe, duhet shumë mund dhe fat. Nuk i gjen dot rrugës plakat dhe pleqtë e pasur, që kanë ose s’kanë fëmijë dhe t’i “bësh për vete me buzëqeshje” që të të lenë paratë. Rrugët e “karrierës së Pastorit” apo përfshirje në të tjera skema mashtrimi janë më të kollajshme.

E keqja që sjell në të rinjtë dhe të rejat shqiptare, qofshin në emigrim, apo edhe më keq në Shqipëri, është se Fotikokerizmi i josh. Eshtë shumë e thjeshtë të mendosh “Ua sa me fat Foti!” dhe më pas të kuptosh se studimi dhe puna nuk janë rruga për të ndërtuar një jetë luksoze. Por të synosh që me mashtrime, të gjithfarë lloji, të ngrihesh mbi shtresën e mesme amerikane. Ndaj edhe intervistat e shumta të Magjistarit ose të të tjerëve në Shqipëri bërë Fotinisë mbartin këtë virus shqetësues. (Magjistari vetë krahas punës ka përdorur edhe fjetjen me bosë të drogës për t’u pasuruar). Virusi është “në këtë jetë është budallallëk të studiosh apo të punosh shumë“. Do mbetesh një i thjeshtë mes turmës që ke një apartament, një qen dhe një BBQ dhe nuk do shijosh dot as pallatet, as hotelet e shtrenjta dhe as pushimet nga një qoshe e globit në një tjetër.

Unë e kuptoj gjendjen e eksituar të Fotinisë dhe të të tjerëve si ajo. Eshtë një mrekulli, që nga dikush i panjohur në Shqipëri, që mund të kesh punuar në një fabrikë tekstili a diku tjetër (Fotinia e fsheh karrierën e saj në Atdhe) të jetosh në luks dhe të shkosh dy herë në muaj në gala të ndryshme, të marrësh çmime dhe të të lëpihen plot mashtruesa të tjerë. Nuk më shqetëson aspak eksitimi i saj edhe pse uroj, që në ditë t’i çirret maska.

Por jo për të personalisht e bëj këtë urim.

E bëj për dhjetra djem e vajza shqiptarë, kudo që ndodhen, që mund të thurrrin ëndërra “A të bëhem edhe unë si Foti Kokeri!”

Eshtë një ëndërr që ka më shumë mundësi të të shpjerë në burg se sa në një rezidencë luksoze diku në Florida apo në Manhattan.

“Mirësevjen zoti Marshall” Uendt!

Vetë nuk pres asgjë nga gjenerali-ambasador i SHBA, që mbërriti para disa ditësh në Shqipëri edhe pse nuk priti asnjë ditë, që të paraqiste kredencialet tek Presidenti Bajrom. Zell pune, që të hënë të përvishte mëngët dhe të niste punët e mëdha për interesat e Amerikës, për të goditur narkotrafikun ku janë të përfshirë “çunat tanë“ dhe për të forcuar apo dobësuar NATO-n.

Ishte e shtunë dhe të gjithë ishim të përqëndruar në fjala e Edit, që do çudiste OKB-në si dikur Enveri UNO-në. Në Amerikë Edi po tregonte se sa e donin shqiptarët e Amerikës të fondacioneve nga më të çuditshmet, ku udhëeqës janë kryesisht emra shqiptarësh nga Kosova.

Megjithatë shqiptarët presin mrekulli nga Amerika edhe pse nuk di nëse kanë të drejtë apo jo. Të vetmen mrekulli që unë pres është ajo e viteve ‘30, që prisnin me të tallur korçarët. “T’i shpallim luftë Amerikës, që të na pushtojë dhe të jetojmë si amerikanë.”

Nuk pres asgjë të mirë nga një diplomat i emëruar nga Trump, sepse kriteret e kësaj administrate për diplomatët janë shumë të dyshimta. Eric Wendt nuk ka s si të bëjë përjashtim. Do përpiqet për interesat e Amerikës dhe kryesisht për ato të familjes Trump dhe njerëzve të lidhur ngushtë me të. Fakt është, që Departamenti i Shtetit dhe Ambasada amerikane edhe pas 4 muaj protestë nuk kanë thënë asgjë për gjendjen e Shqipërisë apo për njerëzit që protestojnë.

A mund të shpresojmë që gjenerali “koskëmadh” të mendojë se është mirë, që Shqipëria të kthehet në një koloni amerikane? (Deri tani në Pentagon ka plane për pushimin e Kubës, Groenlandës, Kanadasë dhe Meksikës, por jo për Shqipërinë)

Nuk besoj, se gjysëm koloni kemi qënë që në kohën e Rajersonit. Ambasadorët amerikanë kanë vepruar si guvernatorë të Shqipërisë. Dhe jo vetëm tek ne. Edhe në shumë vende të tjera të këtij gadishulli të komplikur, ku vendosën të jetonin të parët tanë të ardhur nga Kaukazi. Disa muaj më parë ambasadorja e SHBA në Greqi (ish Trump nuse) tha në një darkë në Greqi në prani të ministrave grekë, që Amerika mund të vendosë ç’të dojë për Greqinë.

(Ik o gjeneral pirdhu edhe ti!)

119 Qershor dhe 603 e 44 Perëndim

Dy adresa në dy qytete të ndryshme amerikane. E njëjta e shtunë. Në të njëjtën orë. Dy botë të ngjashme dhe po aq të ndryshme.

Ju afrova 119 Qershorit dhe parkova disi më tutje, se nuk kishte parking para derës, ku binte në sy një stemë me Shqiponjën e zezë. Gjithashtu shkruhej “Members only” (vetëm anëtarët). Asnjë shënim tjetër. Qelqet e mëdha kishin diçka nga pas, që nuk të lejonin të shihje se ç’kishte brenda. Dera ishte e mbyllur dhe shoku im doli nga anash ndërtesës dhe më tha, që hyrja ishte nga pas. Dy tryeza me disa vetë të ulur në hyrjen e pasme, që dukeshin se ishin bashkëatdhetarë dhe ju përgjigjën përshëndetjes sime. Brenda, një banak dhe 5-6 tryeza, një televizor i vendosur në një qoshe lart, ku shihej një kanal shqiptar dhe të gjithë burra mbi të 50-tat të veshur jo mirë. Të lirshëm në ndenjëset e tyre dhe të ngjashëm nga fytyra me mua. M’u duk sikur isha në një lokal të Rrogozhinës, diku aty rreth fundit të viteve ‘80. Nuk binte erë duhan dhe kjo më bindi që isha ende në Amerikë.

Në të njëjtën orë, në katin e tretë të ndërtesës me numur 603 në rrugën 44 Perëndim në Manhattan kishte gra të ekzaltuara, që nguteshin të fillonin një sfilatë mode për një qëllim fisnik. Ishin edhe disa burra, mes të cilëve një fotograf shqiptar me famë botërore dhe disa të rinj, që të linin përshtypjen se ishin homoseksualë, gjë e natyrshme në një Studio në Manhattan ku ka shumë modele femra, që janë të vetmet që do kalojnë me rradhë për të demostruar veshje të vjeshtës dhe të dimrit. Flitet e njëjta gjuhë si në 119 Qershor.

U ula në tavolinën ku po binte birrë shoku im dhe i thashë, që do pija një raki. Mendova se në një lokal të mbushur me burra shqiptarë sigurisht që do kishte raki. Edhe në kufi, një oficer zezak, më kishte bërë shënjën e shqiponjës me duar dhe më kishte pyetur nëse kisha në makinë raki. Theksin e vinte në a-ja dhe më kishte sjellë ndërmend shoferin Rake, që nuk rrinte shumë larg nesh. Shoku më tha se kishte raki, po do bisedonte me pronarin, që të më jepte nga rakia që mbante për miqtë se ajo që shiste nuk bënte. Tamam si në Rrogozhinë më 1988. E solli një shishe gjysëm litërshe dhe e mbushi gotën time. Ndërsa hiqja nga pak prej pijes kombëtare, i shihja me rradhë fytyrat disi të brengosura të bashkëatdhetarëve dhe mendoja se a e dinin se në ç’vend jetonin. Kishin veshje me ngjyra të errëta ose neutrale dhe disave ju binin në sy dhëmbët e rralluara.

Ndërkohë në Studion e katit të tretë kishte nisur sfilata dhe njëkohësisht gra të moshave të ndryshme këndonin shqip, ndërsa modelet me veshje ku binin në sy jakat gjigande ecnin me rradhë dhe dukej se kishte edhe një lloj ankandi ose vlerësim për veshjet, dhe fondet regjistroheshin menjëherë për tu përdorur në të ardhmen në Spitalin e Lushnjës në Shqipëri. Nuk ka qytet me emrin Lushnjë në SHBA. Festa ishte ndezur dhe binte në sy edhe ndonjë gotë me shampanjë. Të gjithë të pranishmit të veshur bukur, me thonj të kuruar me kujdes dhe vetëm fotografi, që ishte edhe pronar i Studios dukej më pak shik. Por ai ishte artist i njohur dhe njëkohësisht do punonte me aparatin e tij magjik. Ekzaltimi ishte në rritje, veçanërisht kur këndohej kënga “Xhamadani vija-vija”, që duhet të jetë logjikisht kënga që kulmon një sfilatë shqiptare të modës. Se nuk ka asgjë më shqiptare si veshje se një xhamadan e për më tepër me vija.

Nga burrat e lokalit asnjë nuk mbante xhamadan, por kryesisht “xheke”, “hoodie” dhe “jelekë“ sintetikë të gjitha me ngjyra të vrara. Më të shumtëtë pinin kafe, por kishte dhe që mbanin para gotat me pije. Një pjesë duhet të punonin në fabrika ose në punë të tjera jo dhe aq të lehta se dukeshin të lodhur edhe pse ishte një ditë pushimi. Gratë me siguri ishin duke bërë në shtëpi punët e të shtunës. Për ata që ende kishin gra se unë dhe shoku im ishim të divorcuar dhe ndoshta kishte edhe të tjerë si ne. Nuk është edhe shumë e lehtë të të mbajë pranë gjithë jetën një grua kur je emigrant. Disa, me të drejtë pëlqejnë të mos rrinë të bëjnë punët e të shtunës, pas një jave të mërzitshme në punë, por të kenë lirinë të shkojnë edhe në “evente” si sfilata e Studios në Manhattan, ku ka shkëlqim, shampanjë, veshje të shtrenjta dhe këndojnë të ekzatuara gra me talent kantor.

Nuk mund të isha në të njëjtën kohë në të dy vendet. Madje për t’u ngjitur në katin e tretë duhet të paguaje. Në katin e parë të 119 Qershorit hyrja ishte e lirë nëse dije të flisje shqip dhe mund të shijoje edhe raki nga ajo, që i zoti e mbante nën banak.

Nuk arrija të kuptoja se cilës botë të shqiptarëve të diasporës i përkisja. Mbase anjërës. I sigurt se nuk i përkisja botës së sfilatës me këngë dhe nuk do kisha hyrë në të edhe po qe se ishte hyrja falas. Por edhe nga bota e lokalit “Veëm për anëtarët” isha larguar 29 vjet më parë.

Duhet të ketë edhe botë të tjera shqiptare në kontinentin amerikan. Edhe pse nuk i njoh. Edhe pse nuk ju përkas as atyre, se parapëlqej të jem në “botën e vogël time”. Ndoshta ka edhe nga ato, në të cilat do kisha dëshirë të më ftonin, por nuk i kam gjetur dot ende.

Mbase i gjej një ditë edhe vendet ku flitet shqip dhe njerëzit janë të qetë, buzëqeshin me dhëmbë të plota dhe këmbejnë në gjuhën amtare fjalë, që i bëjnë kureshtarë të rrinë edhe pak më shumë në një mjedis të këndshëm dhe të pinë një gotë raki, uiski, tekila apo edhe një gotë shampanje të lirë.

Ndoshta do e zbuloj një ditë para se të më bjerret shpresa.

“Zhurrma” e Bamirësve, që dashje padashje ndihin Ramën e korruptuar

“Fashion meet compassion” (Moda bashkohet me ndihmën e ndjerë) është një veprimtari e fundit bamirëse e shqiptarëve në Nju Jork. Qëllimi – Të ndihmohet me riparime dhe paisje spitali i Lushnjës. Nismëtare stilistja shqiptare Mirela Nurçe, Fadil Berisha dhe si gjithnjë Filantropja e Shquar Foti Kokeri.

Mirela me veshjet e saj ndihmon të grumbullohen fonde që do përdoren për spitalin e qytetit të lindjes; Fotinia si gjithnjë jep fonde nga fondacionet që administron dhe fotografi i njohur Berisha ve në dispozicion studion e tij për një lloj pasarele të modeleve të veshura me veshje-Nurçe, të cilat edhe i fotografon. Duhet edhe një organizatë bamirëse me profil mjekësor dhe është AFC e Bostonit që ka ndihmuar më parë Korçën dhe Kukësin.

Në dukje gjithshka e bukur, ku njerëzit që stilojnë, që janë modele, që këndojnë, që fotografojnë bëhen bashkë dhe derdhin shpirtin e tyre për një “kauzë“ kaq njerëzore. Duartrokitje frenetike!

Po a ka diçka që nuk shkon?

Ka diçka të madhe se askush nuk përmend pse Spitali i Lushnjës është në gjendje mizerabël. Askush nuk thotë se po ndihmojmë lushnjarët, që Qeveria e Ramës (po dhe ajo e mëparshme) i pat braktisur. Duket një lloj vetëeksitimi i njerëzve, që mendojnë “O sa të mirë jemi se po ndihmojmë me paratë tona të gjorët!” pa ju rënë ndërmend se sa e domosdoshme është të klithin njëkohësisht “O qeveritarë kur do e bëni detyrën tuaj e të mos vidhni spitalet?!” Në vend të kësaj këndojnë në ekstazë “Xhamadani vija-vija/ Esht’ Kosova ësht Shqip’ria!”

Kjo lloj Bamirësie, njëkohësisht edhe reklamë për Nurçen dhe Berishën është një Bamirësi Boshe. Për më tepër qeveritarët e korruptuar do e paraqesin edhe ndihmën e Nurçes si diçka që e bënë ata vetë, si e paraqiti ministrja Sala bashkë me Ramën ndihmën e AFC për Spitalin e Korçës.

Mos u vetëdehni nga Mirësia dhe Sakrifica vetiake o Bamirës, se në vend t’i vini vetulla lushnjarëve, ka rrezik t’ju prekni retinat!

Dashuri që vjen dhe shkon dashuri (Amore che vieni, amore che vai-Fabrizio De Andrei)

 

Dashuri që vjen dhe shkon dashuri

Ato ditë të largëta, që i rikthen sot era

Kur një puthje kërkon dhe do 100 të tjera

Do i sjellësh në mendje një ditë çfarëdo

Dashuri që vjen dhe nga unë shkon.

Do i sjellësh në mendje një ditë çfarëdo

Dashuri që vjen dhe nga unë shkon.

Ti që ke sytë e një ngjyre krejt tjetër

Por në dashuri përsërit avazin e vjetër,

Pas një muaji do e harosh ose në një vit

Dashuri që vjen dhe prej meje ik.

Pas një muaji do e harosh ose në një vit

Dashuri që vjen dhe prej meje ik.

E ardhur nga dielli a nga plazhet e ngrira

Fshirë nga era a nga të nëntorit shira

Sa shumë të kam dashur a mbase aspak

Dashuri që vjen dhe nga unë shkon larg.

Sa shumë të kam dashur a mbase aspak

Dashuri që vjen dhe nga unë shkon larg.

Këngët e qytetit tim (fund)

(vijim)

Sikundër e kam përmendur në dy-tre shkrime të mija (anti-serenatë), me ndryshimin e Sistemit ekonomiko-shoqëror, këngët e rrugëve u ngjitën në skenë dhe me të drejtë, sepse ishin këngë me popullaritet dhe ishin mbajtur të ndrydhura për shkak të temës së dashurisë, që ishin thuajse të gjitha. Nuk jam i sigurt se sa u përfshinë profesionistët në organizimin e netëve të këngës korçare të vitit 1991-92, por ka të ngjarë që të jenë përfshirë pak syresh. Ndoshta shumë autorë të këngëve kishin qënë të persekutuar, një pjesë edhe me PD-në në pushtet dhe mbase pak është përdorur “filtri profesional”. Gjithsesi ato netë u ndoqën edhe në televizion dhe sollën kujtimet e shumë brezave të korçarëve, që ju kishin kënduar dashurive të tyre si i ndjenin dhe jo si orientonte Partia.

Rreth atyre viteve (ndoshta edhe në fundin e viteve ‘80) kam dëgjuar këngë të panjohura. Kujtoj “Lule në saksi” (mos gaboj e Vinjaut), por edhe “Eja në krahë moj të të marr”, “Kur dal i pirë moj nga Republika”, si dhe ndonjë tjetër, të cilat dëshmonin për nivele të ndryshme cilësie të këngëve dhe teksteve. Përsëri nuk jam i sigurt nëse ato kohë u ngjitën në skenë shumë këngë të Abazit, por një pjesë i kishim dëgjuar në vitet ‘70 nga Nustret Frashëri. Nuk kujtoj këngët më të mira të fillimit të viteve ‘90, por edhe shumë të traditës filluan të rregjistroheshin nga Babaliu, Paraveli, Fara, Andrea dhe ndonjë këngëtar tjetër i njohur. Të binte në sy. që shumë këngë të vjetra ishin larguar nga origjinali, pa u shtuar vlerat muzikore.

Më pas nuk di se ç’drejtime mori kënga e Korçës, që kishte nisur të quhej serenata. Isha larguar nga qyteti im dhe herë herë kapja ndonjë krijim, i cili nuk më tingëllonte mirë edhe pse këndohej nga këngëtarë profesionistë si Eli Fara, vëllezërit Prifti apo Devis Xherahu. Sigurisht që të sipërpërmendurit kishin vokal dhe teknikë të mirë, por nuk janë menduar shumë në përzgjedhjen e disa këngëve. Kam përmendur këngët “Sa të deshte lalka ty”, “Trrak e trruk kërcet banaku”, “Kënga e Jorgjicës”, “Të lashë ty moj Tanë“ dhe ndonjë tjetër, të cilave nuk ja u di autorët, por që vuajnë nga ana muzikore dhe veçanërisht nga tekstet.

Më pas në YouTube u shfaqën shumë emra të panjohur për mua si Landi Korçari, kantautori Maksi Kulla, Vani i Fikes dhe ndonjë tjetër, që më krijuan përshtypjen se qasja ndaj këngës korçare kishte filluar të binte shumë. Madje edhe krijime të autorëve më seriozë si Andrea apo Kajno më ngjanin jo vetëm të mbetura në një kohë të largët, por edhe me muzikë dhe tekste të rëndomta. Nuk di se cilat janë krijimet e kantautorit Vaskë Kakami (Niço), por dyshoj se dhe ai është në këto ujra.

Gjatë vizitave në Korçë, kur më është dhënë rasti të jem në lokale me një orkestër të vogël që luan dhe këndon, për fat të keq kam vënë re , që një pjesë e këngëve janë transformuar për keq dhe në repertor mbizotërojnë këngët e dobëta. Gjithashtu më kanë thënë, që shpesh orkestrat detyrohen të luajnë këngë pa shumë vlera nga vizitorët tiranas apo të Shqipërisë së Mesme, të cilët nuk e kanë idenë e këngës korçare.

Kjo ka qënë arsyeja kryesore, që disa herë kam “ngritur krye” ndaj përçudnimit të këngës korçare edhe pse nuk jam i “zanatit”. Kam pritur që analiza të hollësishme kritike të bënin profesionistët por nuk kam hasur në të tilla.

Gjithashtu “ekzaltimi” ndaj këngëve korçare (jo më të mirat) dhe sjellja e tyre në Festivale , që presupozohen të kenë muzikë të një niveli shumë të mirë (si MIK), të le një shije të keqe si artdashës dhe padyshim akoma më e keqe është mbresa që lenë këto veprimtari tek profesionistët. Më besoni se këta të fundit edhe nëse heshtin, vuajnë për katandisjen e muzikës së lehtë të një qyteti me shumë tradita,

Ndaj kam hyrë në “tastierë“ jo për të kompozuar, se nuk di, por për të shprehur shqetësimet e mija për pjesën muzikore të jetës korçare, që ka qënë kaq e rëndësishme për të gjithë.

A ja kam futur kot?

Edhe mundet, por unë pres që të shoh shkrime që provojnë të kundërtën e këtyre që shkruaj unë, pa patur nevojë të thurrin lavde se sa të bukura janë këngët me “qitharë, mandolinë, dhe buzuk”. Më pak e dobishme është të më shajnë mua mbarë e prapë.

Këngët e qytetit tim (2)

(vijim)

Pas vitit 1973, kur u goditën këngët e Festivalit të 11-të, ato të anketave muzikore dhe mjaft këngë të tjera dashurie, që transmetoheshin nga Radio-Tirana, u shtua numuri i këngëve që kompozoheshin në Korçë. Ndoshta ajo është periudha e fillimit në Tiranë e “Këngëve të Liqenit” ku shquheshin këngët e Françesk Radit, Luan Zhegut, po edhe autorëve të tjerë, që nuk ka se si t’i njohim. Pati edhe këngë të tyre, që hynë në repertorin e grupeve të djemve korçarë që këndonin shtëpive dhe rrugëve. Por numuri i këngëve të krijuara në Korçë po arrinte një numur shumë të madh në ato vite dhe më të shumtët autorëve kanë mbetur të panjohur. Letrari i ndjerë Piro Visari ka lënë një dëshmi me shkrim se është autor i “Rrukullisni kadet” dhe “Profesor i dashur” (vetë e quan “Sonte profesor”).Ai përmend një grup bashkëmoshatarësh të kryesuar nga kitaristi Ylli Nashi, por nuk është e qartë se kush ka bërë muzikën dhe a është e kopjuar nga ndonjë këngë e huaj. I atij brezi ishte i ndjeri Vaskë Gaqi, i cili krijoi disa këngë që u bënë të njohura dhe ishin këngë të gjalla dhe me ritëm, por këngë dashurie si “Maturantja” apo “Kompleksi fukara”. Vaska, vëllai i Thoma Gaqit dhe njëkohësisht nip i Tole adjamit, e kishte në gjak këngën korçare, por krijonte në një nivel të afërt me prirjet e muzikës bashkëkohore shqiptare dhe të huaj.

Ndoshta në ato vite ka edhe krijime të Mihallaq Andreas, por unë nuk i kam ditur dhe mbase në vitet ‘70 ka ndodhur edhe sëmundja, që bëri që kantautori korçar të mbetej në shtëpi dhe të dilte pak. Sigurisht që ka pasur edhe të tjerë, pasi dëgjonim dhe këndonim shumë këngë të reja, pa ditur dhe pa pyetur kush i ka bërë.

Mekanizmi ishte i veçantë. Jo vetëm djemtë i mësonin këngët e krijuara në “ilegalitet”, por edhe vajzat. Kujtoj në mesin e viteve ‘60, kur komshija jonë (sot doktoreshë në pension) Liliana Mahmutaj, i mësonte motrës sime “Kënga e Judisë“ me fjalët e shkruara në një letër, të kopjuara nga ndonjë shoqe tjetër. “Kënga e Judisë“ ishte në llojin e këngëve me vdekje të së dashurës dhe funeralin e të tjera fjalë, që kishin edhe këngë të tjera të asaj kohe. Nuk kishte raki në të. Brezi jonë nuk i ka mësuar këngët me tekste të shkruara, por si i dëgjonin nga të tjerë, që i kishin mësuar nga të tjerë.

Nuk dua të krahasoj brezat, se edhe kjo lloj veprimtarie mund të mos ketë qënë e një zhvillimi konstant, por di që në fundin e viteve ‘70 kishte disa grupe të njohura, kryesisht adoleshentë, që këndonin në shtëpitë e tyre, eskursioneve dhe aksione, si dhe në kodrat e qytetit, se diku rreth vitit 1975, Komiteti i Qytetit kishte nxjerrë një vendim që ndalonte të kënduarit në rrugë mbrëmjeve, Ndaj ata që thonë se kanë bërë serenatë nën dritare vajzash prej 1975 deri me 1982 ngatërrojnë diçka në kujtesën e tyre.

E kam përmendur, që grupi që konsiderohej më cilësor ishte ai i Tomi Kondakçiut. Ai grup këndonte edhe shumë këngë të huaja angleze dhe italiane, që nuk ishte një dukuri e përhapur në grupet e tjera të atij brezi, por pak ishte edhe tek të mëparshmit. Nuk jam i sigurt se cilat janë këngët e kompozuara nga Tomi në ato vite, por ai mund t’i përmendë të gjitha edhe ato që janë më pak të njohura.

Ka patur në ato vite edhe këngë, të cilat janë bërë të njohura, por më pas kanë humbur. Di këngë të krijuara nga Vasillaq Furxhi, Artan Bejko, Petrika Borova dhe ndonjë tjetër, por që mbetën në rrethe të ngushta edhe pse këngë shumë të bukura, madje disa edhe jo të lehta për tu kënduar. Por dominuese ishin të shtruarat me ndikim nga këngët karakteristike korçare, nga muzika greke dhe ajo mesdhetare. Ishin edhe më të lehta për tu luajtur me dy kitara dhe ndonjë mandolinë. Si dihet nga të gjithë shqiptarët, në Korçë kishte një numur rekord të rinjsh që i binin kitarës, veç gjithnjë më ka munduar diçka në lidhje me kitaristët. Edhe pse në numur rekord ne nuk kishim kitaristë shumë të mirë në shkallë kombëtare. Ato vite përmendeshin Alfons Balliçi në Elbasan, Genc Dashi dhe Eduard Misja në Tiranë dhe Adem Daci në Sarandë, por asnjë kitarist korçar nuk krahasohej dot me ta.

Ka qëlluar të takohemi me disa shokët e mij me Adem Dacin në Sarandë më 1979 dhe na mësoi dy këngë të krijuara prej tij, që gjithashtu ishin në natyrën e këngëve mesdhetare. Ishin të pranishëm atë mbrëmje edhe një këngëtar amator i Estradës së Sarandës i quajtur Theofan si dhe Lefter Agora, të cilin e dinim që kishte kënduar në Festivalin e 11-të. Por Daci ishte autoriteti muzikor i asaj tresheje. Edhe këngët e tij mbetën vetëm në repertorin e grupit tonë për fat të keq. Ishin këngë të bukura dashurie.

Ndoshta në vitet ‘80 është shpërthimi i Mihallaq Andrea dhe numuri më i madh i këngëve të krijuara prej tij, por edhe dalja e krijuesve të tjerë si i ndjeri Mondi¹ Gega apo Vaskë Niço dhe shumë të tjerë, të cilët unë nuk i njoh, se njoh pak edhe këngët e tyre. Ishin vite kur brezi jonë studionte ose kishte hyrë në punë dhe kishte më pak kohë “për mbledhka” me kitarë dhe alkol. Më pas niste jeta familjare, dhe “dhimbjet” e dashurisë bëheshin më të lehta dhe dëshira për të kënduar ulej. Por unë pëlqeja të dëgjoja këngë të reja edhe pse po më dukej se vargjet po fillonin dhe të bëheshin më të thjeshta dhe ndonjëherë edhe të rëndomta. Përsëri më dukej se këngët me vargjet e Eseninit, Pushkinit dhe të ndonjë poeti tjetër të huaj mbeteshin më të mirat.

(vijon)

Këngët e qytetit tim

Mbase do dalë si një shkrim i gjatë rreth atyre që kujtoj për këngët që këndoheshin rrugëve dhe shtëpive në Korçë, të cilat për fat të mirë nuk ndaloheshin nga policia e Diktaturës edhe pse nuk ngjiteshin dot në skenë. Sigurisht që kujtimet e shumë të tjerëve mund t’i plotësojnë.

Këngët nuk ishin të natyrës “popullore” edhe pse mbeteshin pa u njohur autorët, jo se mbaheshin sekret, por duke mos u konfirmuar në skenë ose në radio jo të gjithë i njihnin krijuesit. Ishin të natyrave të ndryshme dhe të krijuara nga të rinj korçarë, të krijuara në burg, si dhe jo rrallë të kopjuara nga këngë greke ose latine. Nuk di të jetë marrë njeri me një studim të plotë të tyre, por duke qënë larg, unë nuk i njoh studimet në Shqipëri rreth kësaj kategorie këngësh.

E përjashtoj në këtë shkrim periudhën e viteve ‘50, sepse nuk kam jetuar, por kujtoj se i vogël kam dëgjuar në festa familjare “Kënga e Marianas”, “Kënga e Xhemalit”, “Me verën kalohet më lehtë“ dhe ndonjë këngë tjetër shumë të njohur në gjithë qytetin, për të cilat nuk kam njohuri se si janë krijuar dhe nëse janë të kopjuara. Besoj se janë krijime të viteve ‘50.

Pra në mesin e viteve ‘60 kishte një numur këngësh që këndoheshin nëpër “sebepe”, të cilat nuk ishin nga të korit apo nga këngët e Petro Dulës. Më kujtohet edhe “kënga e invalidit”, e cila mbaronte me “Rroftë drapëri dhe çekani, këto janë krahë që fluturoj”. Nuk ishin të përhapura këngët e Abazit, të cilat ishin më të spikatura se të tjerat dhe me tekste mjaft të mira, por nuk di pse nuk kishin popullaritetin që gëzonin këngët e tjera.

Gjithashtu askush nuk këndonte prej grupeve të djemve amatorë këngët e Agim Prodanit, të cilat gradualisht po hiqeshin nga Radioja zyrtare. Ato ishin këngë të thjeshta, me pak akorde, por nuk i këndonin rrugëve edhe pse dy tre mund të ishin me tekste për dashurin. Ka patur mjaft muzikantë amatorë, që krijuan këngë në fundin e viteve ‘60 dhe fillimin e viteve ‘70, vite të liberalizmit. Mund të përmend ata, për të cilët jam i sigurt se patën krijuar këngë në atë kohë, duke lënë mënjanë të tjerë, të cilët për fat të keq nuk i di. Niko Qirici, Ilia Vinjau, Nonda Kajno, Naskë Kondili ishin disa prej emrave të krijuesve. Kam përmendur edhe Xhepen (rrinte në 7 katëshi) por nuk ja di të plotë emrin. Nuk di nëse Josif Minga, që ato kohë ishte në shkollën e mesme, por njihej si fisarmoniçist i talentuar, pat krijuar këngë të tilla.

Ne më të vegjëlit i dëgjonim me ëndje, kur na jepej mundësia këta këngëtarë këngësh plot melankoli dhe dhimbje, krijimet e të cilëve nuk ngjiteshin dot në skenë. E kujtoj mirë një mbrëmje, ndoshta më 1970-71, kur ish boksieri Ndona i Gole Arapit këndonte me dy të tjerë, një këngë që nuk e kishim dëgjuar më parë. Ishte një grumbull i madh të rinjsh atë mbrëmje në bashtën e Shën Mërisë dhe ndoshta kënga u këndua më shumë se një herë, sepse e kujtoj mirë edhe sot. Më vonë kam mësuar, që ka pasur edhe krijime të tjera në burg dhe është shumë e kuptueshme në një situatë izolimi, kur të mungon e dashura apo gruaja.

Mbetja e shumë këngëve pa autorët e vërtetë, ka sjellë jo vetëm deformimin e variantit të parë, por edhe shumë “përplasje” pas 20-30 vitesh se e kam krijuar unë apo e ke bërë ti. Ata që kanë vazhduar të këndojnë skenave pas viteve ‘90 i njohin këto diskutime “përvetësimi” të këngëve. Edhe unë di një rast të një kënge thuajse të humbur me vargjet e Tagorës, autorësinë e muzikës të së cilës e quajnë të vetën dy miq të mij. E tillë ishte natyra e këngëve të atyre viteve, shumë prej të cilave kanë humbur se nuk janë rregjistruar, ose nuk janë hedhur në partitura.

(vijon)

“Hyrja” ime në botën e letërsisë shqiptare (fund)

 (vijim)

Dora dorës nisa të mos lexoja më autorë shqiptarë veç Kadaresë. Lexoja poezitë që botoheshin në gazeta “Drita”, por nuk kujtoj të kem lexuar ndonjë vëllim me poezi pas vitit 1975, me përjashtim të vëllimit “Koha” të Kadaresë, që mu duk shumë më poshtë se vëllimet e tij të mëparshme. Por Ismaili ishte i përqëndruar në romanet dhe rrallë botonte edhe ndonjë novelë.

Në vitin e tretë të shkollës së mesme, kryesisht nga që lexova më shumë përkthime të Majakosvskit, pata një “yshtje” për të shkruar vargje. Ishte krejt e papritur, se nuk kisha provuar më parë. Isha 17 vjeç dhe nuk e kujtoj numurin e saktë të poezive që bëra. Nuk ja pata treguar askujt. Vetëm një, që ishte një lloj shikimi i një dite dimri në Korçë, ku alegoria ishte se temperaturat dhe dëbora e bëjnë qytetin brenda ditës të kalojë fazat e jetës të një njeriu, ja tregova babait. Ai tha i kënaqur: “Një shikim interesant”, por nuk komentoi më gjatë dhe as më nxiti të shkruaja të tjera apo të pyeste nëse kisha edhe poezi të tjera. Ndoshta e mendonte më 1976, që ose unë nuk kisha “brumin” e nevojshëm për të shkruar poezi, ose se ishte delikate të bëheshe poet në ato vite terrori. Ai e dinte, që unë kisha një lloj rebelizmi ndaj autoriteteve dhe e mendonte, që mund të shkruaja ç’më vinte në mendje edhe pa qënë kundërshtar i ideologjisë së regjimit. Pas 7-8 muajsh nuk pata më dëshirë të shkruaja poezi. Nuk kisha as ide përse të shkruaja dhe as ndonjë shtysë të brendëshme.

Në atë kohë kisha krijuar bindjen që poeti më i mirë shqiptar ishte Migjeni dhe askush tjetër nuk afrohej me të, duke përjashtuar Naimin, i cili nuk di se pse është aq i afërt me shpirtin e çdo shqiptari. E njihja pak prozën e Kutelit, ndonëse “Tregime të moçme shqiptare” e kisha lexuar dhjetra herë kur isha fëmijë dhe më pëlqente shumë. Por prej tij kishim në shtëpi vetëm “Pylli i gështenjave” dhe nuk arrija të kuptoja mirë se sa penë vërtet e veçantë ishte.

Në maturë bënim letërsinë shqipe, por kishim një mësuese gjatë katër viteve të së mesmes, e cila nuk të ngjallte asnjë interes ta dëgjoje të fliste për letërsinë. Nuk e kujtoj dhe se cilat vepra të letërsisë bashkëkohore shqiptare merreshin në analizë, po ndoshta romani “Këneta”, të cilin nuk e lexova ndonjëherë.

Pas leximit të “Juga e Bardhë“ edhe kureshtja për veprat e Jakov Xoxes më pat ikur dhe nuk kujtoj më se ç’lexoja nga veprat tona në fundin e viteve ‘70 dhe gjatë viteve ‘80. Romanet e Petro Markos herë shfaqeshin dhe herë hiqeshin nga qarkullimi, sa dhe prozatori i mirë i Bregut, mbeti disi i mjegullt për mua.

Ndaj them se nga letërsia shqipe, kur i kisha kaluar 20 vitet sillej vetëm rreth Ismailit. Të gjitha veprat e tij i lexoja, por në Universitet, edhe mënyra e tij e të shkruarit ishte bërë shume e parashikueshme dhe herë herë me ndonjë shok bënim muhabet me fraza të hartuara “ala Kadare” për gallatë. Dukej që kishim filluar të “veleshim” edhe prej tij. Nuk përmendnim kurrë në biseda Dhimitër Xhuvanin, Teodor Laçon, Kiço Blushin apo ndonjë tjetër. Për ne letërsia shqip e asaj kohe ishte me të vërtetë mediokre.

Disa nga shokët e mij lexonin edhe në gjuhë të huaja, por unë nuk isha përpjekur sepse doja të lexoja shpejt dhe më bezdiste fakti, që duhet të hapja fjalorin për ndonjë shprehje apo fjalë në anglisht. Nuk e zotëroja edhe pse e dija sa të mund të lexoja një tregim.

Megjithatë duhet të them, që nuk kishim diskutime për veprat e më të mëdhenjve, të cilat nuk mund të botoheshin në Shqipëri, madje nuk kishim edhe njerëz, që sillnin nga Prishtina vepra të përkthyera që në Jugosllavi lejoheshin të botoheshin.

Letërsia e krijuar në Kosovë pasqyrohej pak dhe nga ndonjë “grimcë“ letrare që arrinim të lexonim në gazetat tona dukje që ata kishin më shumë liri, por edhe një shqipe më të lëvruar. Megjithatë edhe sot, veç Qoses nuk njoh mirë ndonjë letrar tjetër kosovar.

Ndaj më duhet të pranoj, që ndikim në krijimtarinë time të filluar pasi kisha kaluar të 40-tat, nga autorët shqiptarë, kanë patur vetëm Migjeni dhe disi Kadareja. Nuk kujtoj asnjë autor tjetër, që të më ketë lënë vërtet mbresa dhe veprën e të cilit ta rilexoj. Pasi emigrova thuajse u shkëputa krejtësisht nga letërsia shqiptare. Kam lexuar vetëm një vepër të Trebeshinës dhe dy të Blushit, “Otello” e të cilit vërtet m’u duk romani më i mirë shqiptar, që prej kohës të “Kronikë në gur”. Eshtë e gabuar të kesh qëndrim ndaj një letërsie, të cilën nuk e njeh, por mbase më ka mbetur ende skepticizmi i viteve ‘80 dhe nuk shtyhem kur jam në Shqipëri të ble ndonjë roman të një autori shqiptar apo përmbledhje me poezi. Mbase ka ndikuar fakti, që dy tre libra që kam nisur t’i lexoj i kam “hedhur” pas 4-5 faqesh. Më ndodhi edhe me “Darka e gabuar” e Kadaresë dhe mendova që kam një numur të kufizuar orësh në një javë për të lexuar libra dhe sigurisht që ka shumë kryevepra në botë , të cilat nuk kam mundur t’i lexoj, ndaj nuk kam kohë për letërsi shqip.

Duket si qëndrim arrogant dhe njëkohësisht kontradiktor i dikujt që shkruan dhe boton libra të tij, por me të vërtetë , që nuk kam asnjë peng nëse të mijat nuk i hap kush, apo nëse i hedh pasi ka kaluar faqet e para dhe e kanë mërzitur. Letërsia nuk mund të lexohet me detyrim ose “për t’i bërë nder” dikujt. Ndaj asnjëherë nuk kërkoj nga çdokush të lexojë ato , që shkruaj. Eshtë njëlloj sikur një kuzhinier jo i mirë, të mërzitet se s’ja pëlqejnë gjellët, apo as nuk i provojnë.

“Kuzhina letrare” ime ka nisur në një moshë të madhe dhe nuk është çudit të nxjerrë gjellë të përshijshme. Por unë vazhdoj “të gatuaj” se më vjen mirë të them diçka të kripur ose të ëmbël edhe pse lexuesit do largohen sa t’ju bjerë era.

“Hyrja” ime në botën e letërsisë shqiptare (2)

(vijim)

Botimet e Letërsisë sonë u shtuan në fundin e viteve ‘60 dhe fillimin e viteve ‘70. Duhet të ketë luajtur rol edhe “liberalizmi” i asaj periudhe, si dhe nxitja e më të rinjve për të botuar. Librat e rinj nuk ishin më “pronë e një klubi mesoburrash”, të cilët kishin nisur të shkruanin para Luftës së Dytë ose menjëherë pas saj. Mjaft të rinj me talent, por edhe mesatarë nisën të botonin vëllime me poezi dhe me tregime. Veçanërisht Kadareja dhe letrarë të tjerë të brezit, që nuk kishin qënë pjesëmarrës në luftë, i nxisnin të rinjtë për të kërkuar forma të reja në krijimtari dhe u shfaq ajo që quhej “lufta e brezave”.

Unë isha i prirur të lexoja më shumë nga brezi i Kadaresë dhe i më të rinjve, se poezia e Aleks Caçit apo Llazar Siliqit më dukej “bajate”, por po njëlloj edhe proza e Abdihoxhës, Shuteriqit madje edhe e Sterio Spasses.

Të gjitha vëllimet me poezi të Kadaresë dhe Dritëroit të botuara deri më 1973 i kisha lexuar dhe disa të Fatos Arapit. Anoja shumë nga Ismaili dhe me atë prirje nisa të “përpija” edhe romanet e tij. Kisha lexuar vetëm disa fragmente të “Dasma” dhe nuk e di pse na mungonte ai roman në shtëpi, ku ishin të gjitha veprat e Kadaresë. Por duhet të them që me shumë ëndje lexoja në “Hosteni”, ku botohej me pjesë “Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo” me ilustrime të Bardhyl Ficos. Të gjitha këto deri në qershor 1973, kur u dha goditja e madhe ndaj letërsisë dhe arteve në Shqipëri. Isha vetëm 14 vjeç dhe nuk kisha treguar ndonjë prirje për të shkruar. Në hartime merrja nota të mira, por nuk i kisha me dëshirë ato orë dhe përgjithësisht shkruaja shkurt. Madje filloja vetëm orën e dytë se gjatë të parës nuk dija ç’të shkruaja. E dorëzoja thuajse i fundit. Kur isha në klasë të 8-të, mësuasja e leximit na kishte sugjeruar të shkruanim ndonjë tregim dhe të merrnim pjesë në një konkurs që bënte Shtpëia e Pionierit. I sforcuar shkrojta diçka skematike për një miqësi shokësh, por që edhe vetë më dukej si tregim kot. Po si unë pat shkruar një tregim Beni Kallamata dhe i ndjeri Petrika Marash. Nuk di a kishin dërguar të tjerë nxënës të shkollës sonë apo të shkollave të tjera, por ne të tre morrëm çmim të parë. E kuptova që konkursi ishte kot dhe po aq kot tregimet tona.

Eshtë e natyrshme, që kur je 14 vjet të nisësh me prirjet e adoleshentit , që i duket sikur di dhe se shijet e tij janë më të mira se të prindërve. Ndaj kisha nisur të kundërshtoja babanë, kur flisnim për veprat letrare shqiptare. Ndoshta dhe ai kishte një dozë subjektivizmi, kur binte fjala për shkrimtarë ose poetë të cilët i kishte njohur nga afër dhe i vlerësonte si të kulturuar. Madje kishte qënë edhe vetë objekt i “sulmeve” nga më të rinjtë, kur bëheshin mbledhje të gjëra të krijuesve dhe ku hapur shfaqej “lufta e brezave”, e cila dukej se ishte më shumë e nxitur nga qarqet e shkrimtarëve dhe poetëve në Tiranë.

Kujtoj, që në një mbledhje në një diskutim disi të ashpër, aktori Vangjush Furrxhi i pat thënë: “Nuk do presim nga ty tani, vajte 50 vjet.” dhe babai i kishte dhënë një përgjigje të thekur, por dukej se i kishte mbetur në mendje, se na i tregoi edhe neve në shtëpi. Ndoshta shumë letrarë të rinj në Tiranë ecën në krijimtarinë e tyre, por në Korçë nuk pati nga ata që do shkëlqenin më vonë. Dhe jo për shkak të liberalizmit, por dukej se mungonin talentet e vërtetë. Im atë i sillte në shtëpi të gjitha librat e vegjël, që botonin letrarët e Korçës, por unë pasi lexoja dy tre faqe nuk i hapja më. Nuk më sillnin asnjë lloj ngacmimi. Dhe me sa kujtoj kishte botime të Petraq Zotos, Kristaq Ballit, Ilia Grabockës, Petrika Dragotit, Sotir Lashovës.e të ndonjë tjetri, por mbeteshin në një qoshe të Bibliotekës sonë dhe nuk i hapte njeri veç babait. Ai i lexonte me vëmendje se i diskutonin në takimet e Degës së Lidhjes.

(vijon)

“Hyrja” ime në botën e letërsisë shqiptare

Kam përmendur më parë se si im atë më mësoi të lexoja, kur nuk kisha shumë kohë, që kisha hyrë në kopësht. Duhet të kem qënë diçka më shumë se 4 vjeç, por për të lexuar rrjedhshëm dija kur isha 5. Në shtëpi kishim shumë libra, në një mobilje të madhe, të cilën më vonë e quanim “biblioteka e vjetër” se më 1971 im atë kishte porositur në Zdruktaria e Riparim Shërbimeve një të madhe. Në e vogla librat ishin të vendosur në dy rradhë dhe edhe pse ishte në dhomën ku flija me motrën, nuk “trazonim” në rrjeshtin e dytë, që nuk ishte i dukshëm. Nuk jam i sigurt nëse atje ishin më shumë libra në gjuhë të huaja, apo për më të rritur, por di që nuk lexoja prej tyre.

Në letërsinë shqipe “hyra” kryesisht nga periodikët për fëmijë, por edhe nga ato që na lexonte babai mbrëmjeve dhe paraditeve të të dielave. Shpesh, të dielave në mëngjes, pasi zgjoheshim, shkonim dhe hynim në krevatin e prindërve dhe atje babai na lexonte “Bagëti dhe Bujqësi”, si dhe të tjera poezi shqip apo edhe ndonjë përrallë. Edhe për vdekjen e Fan Nolit kam mësuar në një të mëngjes të djele kur im atë na lexoi nekrologjinë e botuar në një gazetë, prej të cilës kujtoj portretin e Uratës, që nuk di pse nuk mu duk shumë tërheqës. Më pëlqenin më shumë Rilindasit me mjekër dhe mustaqe, ndërsa Fan Noli në atë foto ishte i rruar dhe më dukej si i huaj.

Por njohja me letërsinë shqiptare bashkëkohore nuk vinte vetëm nga leximet. Ne e dinim që babai ishte shkrimtar dhe pyesnim vazhdimisht se ç’bënin shkrimtarët e tjerë të Korçës dhe të Tiranës, se cilët ishin poetët më të mirë dhe kush po shkruante ndonjë roman. Kjo gjini në mesin e viteve ‘60 nuk ishte shumë e lëvruar dhe nuk di nëse botoheshin një ose dy romane në vit.

Babai pëlqente Jakov Xoxën dhe në bisedat me mamanë bëheshin krahasime me autorë të tjerë shqiptarë të prozës së gjatë, që në ato vite ishin Sterjo Spasse, Petro Markoja, Ali Abdihoxha dhe ndonjë tjetër. Ismaili kishte botuar “Gjenerali i Ushtrisë së Vdekur”, por cilësohej ende si poet, ndërsa Dhimitër Shuteriqi nga “Clirimtarët” nuk kishte botuar ndonjë roman tjetër dhe shkruante vetëm tregime.

Por unë nuk tregoja ndonjë interes për të lexuar romane, se më dukeshin të gjatë dhe shpesh të mërzitshëm me përshkrimet. Madje romani i parë që pata lexuar ishte “Robinson Kruzo”, për të cilin nuk jam i sigurt nëse e kisha zgjedhur vetë apo ma kishte sugjeruar babaj. Kur ju mburresha fëmijëve më të rritur për librat, që kisha lexuar, gjithnjë përmendja “Kruzonë“, nga i cili , si do e kuptoja pas disa rileximeve, në fillim kisha mësuar vetëm që një udhëtar anglez kishte mbetur në një ishull në mes të një oqeani, ku nuk kishte njerëz të tjerë dhe ku nuk kalonin anije europiane.

Nga librat për fëmijë më shumë më pëlqente “Shpella e Piratëve” edhe pse në ato vite babai kishte botuar librin e tij me tregime për fëmijë “Ka qënë dikur”. Ishin tregime të një kohe para Luftës së Dytë dhe më dukeshin të trishtuar. Tek “Shpella e Piratëve” e Petro Markos gjeja një botë misterioze të shkruar në mënyrë tërheqëse, që më vonë, kur lexoja Zhyl Vernin, më kujtonte librat e tij me zbulime dhe aventura.

Po ato vite, babai na lexonte darkave kur binm të flinim pjesë nga një roman i tij për fëmijë, një roman që nuk di pse s’e dërgoi për të botuar. Ishte i vetmi roman që shkrojti gjatë jetës së tij, ose ka patur edhe pjesë të ndonjë romani tjetër, të cilin nuk ma përmendi ndonjëherë. Nga ato që pat botuar, prozat më të gjata ishin novelat dhe vetë parapëlqente të quhej shkrimtar i prozës së shkurtër. Ne sigurisht që dëshëronim të shkruante romane, se na dukej si arritja kulmore në letërsi, por nuk kishim as kurajë ta pyesnim pse nuk shkruante të tillë për të rritur. Edhe pse shum i afruar me ne, kishte diçka si një brerore rreth tij, kur bëhej fjala për shkrimet e tij. Nuk pyesnim shumë dhe nuk bënim vërejtje edhe kur kishim ndonjë rezervë për ato që shkruante. Sigurisht, që nuk donim ta lëndonim. E shihnim se sa i përfshirë emocionalisht ishte kur mbyllte daktilografimin e librave të tij dhe i dërgonte në shtëpinë botuese.

Edhe pse kishim krijuar prej tij një ide për shkrimtarët më të mirë shqiptarë , si dhe për librat më të arritur, ai nuk na imponohej për ato që duhet të lexonim. Botimet e reja në shqip i blinte thuajse të gjitha dhe ne i përpinim. Unë edhe më parë se ime motër, e cila gjithashtu lexonte shumë.

(vijon)

Kanadaja nuk ka pse të “nakatoset” me BE

Ka një lëvizje të beftë të kryeministrit kanadez Mark Karni (Mark Carney) për t’u afruar ekonomikisht dhe ushtarakisht me Bashkimin Europian. Edhe pse vazhdoj të ndjehem më shumë europian se kanadez unë mendoj se nuk është një veprim i zgjuar i kryeministrit tonë, i cili deri tani ka treguar mënçuri dhe vendosmëri në drejtimin e vendit dhe veçanërisht në marëdhëniet me Shtëpinë e Bardhë.

Shpresoj që të jetë një lëvizje taktike e tij, për të patur pozita më të favorshme në marëdhëniet e vështira me administratën Trump. Gjithsesi, duke parë edhe deklaratën e Ursula Von Leiden për marëdhëniet me Kanadanë, unë mendoj se nga ana jonë është një hap tepër i gabuar.

E para është, që ekonomia jonë nuk ka pse “të zgjidhet” nga ekonomia amerikane. Sjellja e Trump është anormale për dy vende fqinj, që kanë shkuar shumë mirë deri sa nisi mandati i dytë i presidentit amerikan. Ne kemi të njëjtën mënyrë jetese, kulturë të ngjashme, të njëjtën gjuhë me fqinjin tonë të jugut. Deri kur ndodhi sulmi mbi Kullat Binjake edhe kalimi i kufirit ishte vetëm duke treguar patentën e makinës. Një ditë e tillë do rikthehet, kur kontrolli me mjete të Inteligjencës Artificiale do jetë në gjendje të dallojë kalimtarin.

E dyta, Bashkimi Europian është një “makinë gjigande” jo e llogaritur mirë, që vepron me ngathësi dhe ka dhjetra e dhjetra probleme. Dalja e Anglisë nga BE dhe refuzimet e Norvegjisë dhe Islandës janë sinjale për shtetin dhe shoqërinë tonë, që nuk ka pse të jemi “anëtarë të asociuar” të kësaj makine, e cila e ka të domosdoshme të korrigjohet.

E treta, një pjesë e provincave tona janë të pakënaqura nga politikat liberale të qeverisë federale dhe kanë “kërcënuar” me mbajtje referendumesh për shkëputje nga Kanadaja. Afrimi me BE do i acaroj[ ato. Ne nuk na intereson aspak që të cungohemi si shtet.

Mund të ketë edhe arsye të tjera, që po i prekin kundërshtarët e deklaratave të fundit të kryeministrit, por mua edhe këto të treja janë të mjafta për t’i thënë një “JO” të fortë qëndrimit zyrtar të Otavas.

Nuk ka pse t’i përgjigjemi me të njëjtën monedhë një idioti si Trump!

Pse mendoj se Gjykata Speciale e Kosovës i bën mirë Shqipërisë

Po e them që në nisje, që me Shqipëri mendoj edhe shtetin tjetër shqiptar, që është Republika e Kosovës. Ka patur sot një shkrim të Andi Bushatit, mjaft më i ekuilibruar se qëndrimet patriotike të ekzagjeruara nga patriotët e vërtetë dhe atyre të shtirur në të dy anët e kufirit, që ndan dy shtete shqiptare. Bushati mbron tezën se vendimi i djeshëm është rrjedhojë e një qëndrimi “yesmen” të poltikanëve kosovarë dhe shqiptarë ndaj të huajve. Ai përmend edhe fjalët e Thaçit dhe Kurtit në Kuvendin e Kosovës në lidhje me pranimin e Gjykatës Speciale të Kosovës të “imponuar” nga partnerët ndërkombëtarë. (Kurti ishte kundër krijimit të Gjykatës)

Unë mendoj se Gjykata Speciale e Kosovës i bën mirë shqiptarisë edhe nëse vendimi ndaj krerëve të UCK-së është i gabuar. Mundësia për tu korrigjuar në Apel, edhe pse jo me shumë shans për t’u përmbysur, ekziston.

E mendoj që edhe sikur të mos na detyronin Fuqitë e Mëdha ne duhet ta bënim një të tillë. Por ne (Republika e Kosovës) nuk dëshmuam se ishim në gjendje të gjenim dhe të dënonim fajtorët.

Kemi një preçedent tepër të dëmshëm, që shënoi të gjithë jetën shqiptare për 50 vjet dhe që dëmtoi shqiptarizmën në përgjithësi. Eshtë Lufta nacional-çlirimtare dhe mosndëshkimi i krimeve të luftës që u kryen gjatë saj.

Më duhet të them që nuk ishin vetëm “çlitrimtarët” Enver Hoxha, Mehmet Shehu, Koçi Xoxe me shokë, që kryen krime ndaj civilëve. kundërshtarëve politikë, por edhe ndaj komunistëve, që mendonin se do i kishin pengesa në konsolidimin e pushtetit të tyre. Ishin edhe Xhafer Deva me disa banda kosovarësh, që bënë terror në Tiranë, Korçë dhe në qytetet të tjera shqiptare. Nëse do kishte pasur demokraci, të parët do kishin shkuar në gjyq dhe do dënoheshin. Të dytët ose u dënuan (shumë rëndë) ose ikën nga vendi.

Por na sunduan Enveri që urdhëronte vrasjen e shqiptarëve, na sundoi Mehmeti që vriste fshatarë në Lushnj dhe Peqin, na sunduan edhe ata që morrën pjesë në masakrën e Tivarit. Njerëz që duhet të kishin shkuar në burg për krimet e tyre.

Njëkohësisht mosdhënia drejtësi dhe persekutimi i vazhdueshëm i ballistëve dhe zogistëve solli një armiqësim të gjatë mes shqiptarëve.

Nuk duhet të ndodhë kjo në pjesën tjetër të Shqipërisë, që është Kosova. Ndaj funksionimi i një institucioni të Drejtësisë, pavarësisht nga natyra e vendimeve e parandalon ndarjen e thellë mes shqiptarëve, që jo rrallë kanë pasur qasje të ndryshme ndaj Luftës apo edhe Pavarësisë.

Moj Fisnikja përmbi gur

Dje bëra fjalë me një shokun tim të fëmijërisë, i cili e ka dashur dhe e do Atdheun, por çuditërisht më tha se e do më shumë se unë. Në këtë punën e Atdhedashurisë nuk ka masë, që të mund t’i biesh gjoksit më shumë se tjetri dhe këtë ja përmenda disa herë dje, por ai rrjeshtoi sjellje dhe shkrime të mijat edhe të shumë viteve më parë, që tregonin se unë nuk e doja sa duhet dhe sidomos nuk kisha atë, që sipas tij është domosdoshmëri- “dashurinë pa kushte!” (unconditonal love).

E pyeta se ç’kuptonte me këtë lloj dashurie dhe m’u përgjigj:”Ja po të sulmojnë Korçën grekët do nisesh t’i nga Kanadaja ta mbrosh me armë edhe duke mos përfillur jetën?” Ju përgjigja, që as e kam ndërmend ta bëj edhe pse mund të reagoj me fjalë, që këtu. “E kjo nuk është dashuri, por është llomotitje”- më tha.

U mundova t’i shpjegoj, që me armë nuk shkoj të luftoj kërkund, madje edhe po më erdhën hajdutët në shtëpi të më marrin gjithshka. Do e bëja vetëm nëse nuk do kisha rrugë tjetër për të mbrojtur vetëm fëmijët e mij këtu ku jetojnë. Dhe ai menjëherë m’u hodh në grykë duke më thënë që jam një interesaxhi dhe nuk kam pikën e atdhedashurisë. Më pas më përmendi Themistokliun, Sali Butkën, Mihal Gramenon, Rita Markon, Vera Pojanin dhe shumë të tjerë nga Qarku i Korçës, që kishin luftuar për Atdheun duke sakrifikuar gjithshka. Ju përgjigja se e kishte bërë atë gabim edhe im atë, kur ishte 21 vjeçar dhe pat shpëtuar për qime, sa shpesh herë mendoj se si ekzistenca ime është varur në një fije të perit në nëntorin e largët të vitit 1943. Ndaj unë as kam ndërmend ta bëj një gabim të tillë dhe nuk ja këshilloj as fëmijëve të mij edhe pse ata mund të vendosin vetë në do luftojnë për Shqipërinë apo për Kanadanë.

U ndamë keq se ai më quajti frikacak, tradhëtar, grekoman, filosërb dhe antikorçar (për këtë përmendi qëndrimin tim anti-serenatë) dhe unë i thashë “Ik o pirdhu ti me gjithë grekë, sërbë, Shqipëri etnike dhe serenata bashkë!” Dhe kështu nga shokë prej 50 vjetësh, u bëmë ish-shokë.

Më vrau ndërgjegja mbrëmë dhe shkova e bleva një flamur shqiptar, një statuetë të Skënderbeut, një libër anglisht të Kadaresë dhe një CD me serenata të Mimoza Paravelit , që t’ja dërgoj sot me postë në shënjë paqeje për të shpresuar rikthimin e shoqërisë së humbur. Në një pusullë kam shkruar “Për ty dhe për Fisniken përmbi gur!”

Adresën ja di.

Muzeu Hebraik dhe sulmet ndaj tij

Para disa kohësh, mbase jo më shumë se më 2025, kam bërë një shkrim “A ka pasur sinagoga në Shqipëri?”. Isha i sigurt që nuk kishte patur dhe përgjigja e një mikut tim nga Vlora ishte që familjet hebre në Vlorë i kryeni ceremonitë fetare në një nga shtëpitë e tyre. Eshtë e llogjikshme se hebrejtë ishin të vendosur në fenë e tyre, por numuri i vogël i familjeve dhe ndoshta edhe gjendja ekonomike e bashkësisë së tyre nuk ju jepte mundësi të ndërtonin një tempull. Për më tepër edhe vetë Vlora para Luftës së Dytë nuk i kalonte 5000 banorët.

Shkrimi im kishte të bënte me faktin, që shpesh lihet mënjanë, që hebrejtë thuajse nuk ishin të pranishëm në Shqipëri. Edhe fakti tjetër i stërpërdorur nga politika, se ne ishim i vetmi vend në Ballkan që jo vetëm nuk i “tradhëtuam”, por edhe i mbrojtëm është diçka e ekzagjeruar. Të shkretët hebrej kishin që me ardhjen e Hitlerit në fuqi dhe me miratimin e ligjeve raciste në Gjermani dhe më vonë në Itali, të kërkonin rrugë për t’i ikur persekutimeve. Dhe pesekutoheshin jo vetëm në Gjermani dhe në Austri. Në bashkimin Sovjetik, Rumani, Hungari madje edhe në Poloni ku ishte numuri më i madh i tyre.

Por për të mos u zgjatur me historinë, dua të shpreh një mendim timin rreth debatit të zjarrtë rreth Muzeut Hebraik që po ngrihet në Vlorë.

Unë mendoj se nga Muzetë e ngritur në mënyrë shkencore dhe që përmbajnë dokumenta, foto madje edhe eksponate që lidhen me historinë e shkurtër të pranisë të hebrejve në Shqipëri nuk i sjell askujt ndonjë të keqe. Madje dhe interpretimet e tanishme se janë muhamedanët shqiptarë që organizojnë sulmet kundër Muzeut më duken të ngjyruara keq. Pavarësisht nga Historia e Izraelit me vendet arabe pas krijimit të shtetit hebre, muhamedanët shqiptarë kanë qënë ata më indiferentëtë madje dhe dashamirës ndaj hebrejve. Ishte një qëndrim zyrtar i perandorisë Otomane ndaj hebrejve brenda kufijve të perandorisë që e diktonte diçka të tillë. Hebrejtë përçmoheshin nga të krishterët kudo në Europë dhe edhe tek ne nuk kishte se si të shiheshin me simpati. Por ata nuk ishin të pranishëm në Shqipëri se ishte një vend i varfër dhe nuk shihnin mundësi për tregëti dhe veprimtari të tjera për të cilat kanë shkëlqyer kudo në Europë.

Në mbyllje dua të them që nuk duhet të ngatërrojmë genocidin e Netanjahut apo lidhjet për interes të Ramës me izraelitët me një muze për historinë e hebrejve në Shqipëri. Teoritë komplotiste se ata po na i sjellin të gjithë të këqijat që kemi ne sot janë budallallëqe me brirë.

As qarr dhe as zarar nuk kemi pasur ndonjëherë prej tyre, sepse Shqipëria nuk ju ka ngjallur kurrë interes.

Korçadha (8)

 

Kënga e Tretë - Korçarët nisen në marshim

Ku tregohet për debatin mes Peleshit dhe Tollkuçit për shtyrjen e marshimit dhe si u përgatit Himni i Flamurit i Principatës së Korçës.

Në Shtabin Luftarak të Korçës, të gjithë ishin mbledhur

Me rroba civile Peleshi, në krye të tavolinës ovale

Në sheshin para Kullës prisnin trupat më të zgjedhur

Raqka ende seç kërkonte me lupë nëpër manuale.

Kur dera e Shtabit u hap patritur, u dhaPetrika nga Polena,

(Ashtu donte të quhej edhe pse në Korçë kish’ vendlindjen)

- Marshimi për në Maliq duhet për dy ditë të ndalet.

Se Viskont Gëzim Topçiu nesër do ketë ditlindjen.

Dhe ti Raqi kohën kot e humb duke gërmuar në manuale

Urimi im dot s’ndalet, e bën Inteligjenca Artificiale!

- Ik o Kokëqyp na lerë të qetë!- u hodh Peleshi me arrogancë

Ne kemi bërë gjithë përgatitjet, patronazhistët presin,

Provo të vesh ti Luftën me urimet tënde në balancë

Do shohësh që edhe mjekët do nisin të ta ..jesin!

Me bisht mes shalëve Tollkuçi, ky dhelpër nga Polena,

Nga Shtabi i Luftës doli, bullçinjtë të dyja fryrë,

“Dajak” të tillë mes njerëzve, s’kish ngrën’ qysh “në pelena”,

Nëpër dhëmbë me vete shante, i zverdhur në fytyrë.

Në shtab puna vazhdonte, gatitetj Plani i Masave,

Po përpilonin tekstin e himnit (do duhej një i Luftës)

Raqka ngadalë pastronte, njollat e bardha të glasave

Që mbetur kish në sup kur ndenji më këmbë majë Kullës.

Vargjet ngadalë përpilonte, Poeti veshur me të bardha,

Kujdesej për kuptimin, 7-rrokshin dhe metrikën,

Me mendje lidhte tingujt sepse ishte nga Dardha,

Si ju duk se diçka kishte bërë mori fisarmonikën.

- Nën udhëheqjen tënd O princ, ne sot seç po marshojmë,

Marshi jonë shpërthen rrugës, në çdo kodër dhe livadh.

Ne falë teje jemi, pa ty më dot nuk ekzistojmë

Prandaj Parisin e vogël do e kthejmë në Paris të Madh!

Të pranishmit në këmbë u ngritën poetin e përqafuan,

Dhe Raqka hodhi tej lupën dhe gjoksin para nxorri

Në çast marshoi ushtria, më shumë trimat s’duruan

Gjysma u nis rrugës s’ Tiranës dhe tjetra atë të Plasës mori.

Jehoi marshi: O Princ ne sot seç po marshojmë!

Me ritëm ecnin kolonat, të drejta me shumë displin’

Kur pa dal’ mirë nga Korça, njerëzit ç’farë të dëgjojnë:

-Kur ne shkonim në marshim, zuskat qanin me ngashërim!