“Gjynahet” e të huajve ndaj nesh

Qyteti jonë nuk ka një histori shumë të gjatë. Shkon jo më shumë se 5-6 shekuj që në fillimet e tij. Disa ngjarje historike të Korçës, që kanë qënë shumë sinjifikative në kohën e tyre, ende kanë mbetur të pasqaruara mirë nga të huajt e përfshirë në to dhe sidomos shtetet përkatëse ende nuk kanë kërkuar falje publike ndaj popullit të Korçës, ndërsa disa korçarë, sipas interesave të tyre të menjëhershme, përkulen me një lloj admirimi servil ndaj ambasadorëve apo nëpunësve të huaj të këtyre vendeve.

Po e filloj nga më e hershmja në kohë:

• Shteti italian nuk ka kërkuar falje për vrasjen e 59 civilëve dhe plagosjen e 120 të tjerëve gjatë demonstratës paqësore të 9 shtatorit 1943, me rastin e Rënies të Italisë Fashiste. Gra dhe fëmijë ishin mes të vrarëve dhe të plagosurve. Nuk dihet mirë se ç’marëveshje mund të jetë bërë mes Enver Hoxhës dhe italianëve menjëherë pas luftës, por fakt është që familjet e viktimave nuk kanë pasur me sa di unë asnjë përfitim financiar. Madje edhe ngjarja vetë në atë kohë ishte lënë plotësisht në heshtje.

• Shteti francez nuk ka kërkuar falje për pushkatimin e heroit të Korçës Themistokli Gërmenji më 9 nëntor1917. Deri vonë ai gjyq dhe hetimi ka mbetur në sekret të plotë, me pretendimin e palës franceze se dosje e asaj natyre duhej të hapej pas 100 vitesh. Edhe pas vitit 2017 nuk është bërë i qartë se cili ka qënë qëndrimi i shtetit francez. Marëdhëniet e diktaturës me Francën ishin edhe më enigmatike se sa me Italinë, pasi dukej se Hoxha kishte me ta marëdhënie më të mira se me çdo shtet perëndimor. Por edhe tani Frankofonët korçarë thurrin lavde për Francën dhe nuk harrojnë të vendosin lule në Varrezat e Francezëve çdo 11 nëntor edhe pse të rënët ishin ushtarë (më të shumtët nga kolonitë e Francës)që nuk kishin përse të luftonin në trojet tona.

• Shteti grek nuk ka kërkuar falje për Masakrën e Panaritit të 10 korrikut 1914, ku andartët grekë vranë dhjetra fshatarë të pambrojtur muslimanë, madje edhe brenda xhamisë së fshatit. Edhe pse nuk ka një numur të saktë, thuhet që kanë qënë thuajse 400 të vrarë, mes të cilëve më të shumtët gra dhe fëmijë. Kjo ngjarje ka qënë më e vështirë për t’u sqaruar dhe përgjegjësia i takon më shumë Mbretërisë së Zogut se Diktaturës së Hoxhës. Pas Luftës së Dytë, marëdhëniet me Greqinë ishin shumë të acaruara pasi ata mbanin aktive gjendjen e Luftës të shpallur nga Qeveria Kukull shqiptare e Vërlacit dhe për më tepër, ne u implikuam në luftën e tyre civile. Gjithsesi, politika e shtetit shqiptar pas 1990 ndaj Greqisë ka qënë gati servile. Grekofonët e Korçës ju “kanë shtruar qilimin e kuq” gjithnjë përfaqësuesve të shtetit grek pa kërkuar asnjëherë prej tyre një njohje të Masakrës dhe kërkim ndjese.

Këto janë vetëm pjesë të historisë të një zone të Shqipërisë, por të tilla ka gjithandej, të shkaktuara nga Turqia, Italia, Greqia, Sërbia dhe Bullgaria. Për fat të mirë, ushtritë tona nuk kanë hyrë ndonjëherë në territoret e këtyre vendeve që edhe ata të justifikohen me reciprocitet.

Historia nuk duhet harruar edhe sikur masakrat të falen. Në minimum ato duhet të shërbejnë si “krefi” kur negociohet mes vendit tonë dhe vendeve që “na kanë rënë më qafë“.

Historia e Kulles Vrojtuese dhe e një Letre të Hapur

E kam konsideruar pjesërisht të mbyllur çështjen e Kullës Vrojtuese deri në çastin që ajo të shembet dhe sheshi të rifromulohet i hapur. Ishte një reagim në FB i urbanistit të nderuar Gjergji Kotmilo, që më bëri të rikthehem me mendje 12 vite më parë dhe të sjell një pjesë të reagimit të arkitektëve korçarëedhe me emra të përveçëm.

Pat qënë një skicë me dorë e Uillson që nuk di se ku e pashë, që më “tmerroi” se në Korçë po ngrihej një Kullë. Pyeta urbanisten Edvana Vangjeli, me të cilën komunikoja shpesh dhe më dha më tepër hollësi rreth saj. Mbase reagova menjëherë në blog dhe FB, por më pas duke parë heshtjen e intelektualëve dhe arkitektëve korçarë, bashkë me disa kolegë të mij (Maksi Pengo, Pandika Pleqi etj.) menduam të reagonim në mënyrë gjysëm institucionale për të bërë diçka. Ishim të gjithë të të njëjtit mendim se në atë shesh nuk duhej të ndërtohej një Kullë, madje projekti i paraqitur ishte i një Arkitekture Brutaliste, që kishte “perënduar” më se 40 vitë më parë. Nuk kujtoj pse zgjodhëm të ishim vetëm arkitektë korçarë që banonim jashtë. Urb. Vangjeli dhe ndoshta edhe dikush tjetër që punonte në Shqipëri ishte në një linjë me ne, por vendosëm që në Letrën e Hapur të ishin vetëm ata që punonim jashtë, për të mos pasur pasoja tek ata që mund të “ndëshkoheshin” nga Pushteti Qëndror dhe Vendor.

Letrës së Hapur drejtuar zv.Kryeministrit Peleshi ju bashkuan arkitektët Ilia Lera, Nensi dhe Klarens Karanxha, Jeta Xhufka dhe e ndjera Anxhela Mosko. Nuk paranoi të bashkohej urbanisti i njohur Gjergji Kotmilo dhe në minutat e fundit u tërhoq urb. Pandika Pleqi pas një konsultimi me motrën e saj që punonte diku në administratë dhe trembej se mund të kishte pasoja.

Sigurisht që “Letra” bëri një vrimë në ujë, por shoh sot, se “protagonistë “ kundër Kullës paskan qënë arkitektë të ndjerë, që përfaqësohen nga partnerët e tyre, arkitektë të gjallë që atë kohë nuk kanë “pipëtirë“ madje dhe një urbanist i kthyer në pastor, Kristi Minga. Nuk pashë kurrë reagime publike të tyre, por kjo nuk përbën provë të mirëfilltë për mungesë proteste.

Para dy-tre javësh pashë edhe një reagim kundër Kullës të inxhinierit të ndërtimit Miril Pero, banues dhe me veprimtari ndërtimore në Korçë, që nuk kishte bëzarë kurrë më parë rreth kësaj çështjeje.

Ky shënim nuk ka të bëjë aspak me “rrahje gjoksi” se ne bëmë diçka, se deri sa Kulla, për të keqen e qytetit, u ndërtua edhe ne dështuam. Por është një kujtesë, që në rast përsëritjeje të projekt-ndërtimevei të tilla, ata që jetojnë atje, duhet të zihen duarsh dhe të gdhihen në shesh për të mos lënë monstra të tjera. Këtë pata shkruar në disa nga shkrimet e shumta të asaj vere (anti-Kullë), por që binin në vesh të shurdhët, se ndoshta të gjithë mendonin se unë isha një “idiot”. Nuk kisha ide se ç’ndodhte në Shqipëri dhe se sa e rrezikshme ishte të kundërshtoje vullnetin e Ramës.

Në të njëjtën llogjikë, sot jam edhe një “idiot pa shtyllë kurrizore” sipas “luftëtarëve” apo “partnerëve të luftëtarëve” të asaj kohe, por dhe kjo nuk ka shumë rëndësi.

Ajo që vlen është se nga ngjarja e Kullës dhe reagimet ndaj saj duhet të nxjerrim mësime për të mbrojtur Korçën tonë, për të cilën të gjithë “bien therror se e duan deri në pikën e fundit të gjakut”.

Dhe shpesh nuk e kuptoj se për cilën pikë gjaku e kanë.

Thua është therrur dash në themelet e Kullës?

Korça “gllabëron” Maliqin

Të më ndjejnë banorët e Maliqit dhe të fshtrave rreth tij për tonin qesharak, që mund të ketë shënimi im, por se pse më vjen si për të qeshur për gjithë këtë historinë e “zaptimit” të Maliqit nga Korça. Nuk di dhe pse Maliqi më është dukur gjithnjë si një qytezë “kot” edhe pse ishte i vetmi vend që prodhonte sheqer në Shqipëri. Mbase dukem shumë cinik, por më mirë të jem i tillë se i pasinqertë.

Kënetës (qëmoti e quanin edhe Gjoli i Maliqit) ja kishin vënë atë emër shumë e shumë kohë më parë. Prej fshatit Maliq, që nuk ishte bërë ende qytezë. U tha këneta dhe Partia mendoi të bënte Kombinatin e Sheqerit në Maliq, duke planifikuar që fushat torfike të përfituara nga bonifikimi të prodhonin edhe goxha panxhar.

Sovjetikët dhuruan fabrikën, edhe fondet për banesat kolektive “ala ruse” dhe Maliqi nisi të quhej qytet. Veçse qytet nuk ishte se ishte Maliq. Ishte pak a shumë si ajo shprehja e vjetër në Korçë që theshin “ka mbaruar Universitetin e Kakaçit” Kështu tingëllonte edhe po të theshe se jam një qytetar nga Maliqi.

Por i gjithë ky perceptim është i dikujt që në Maliq pat shkuar një herë në 8-vjeçare për një ndeshje volejbolli midis shkollave dhe deri sa doli në punë, nuk kishte shkelur më në atë qytezë që kishte edhe shkollë të mesme, edhe kinoteatër madje edhe Klub oficerash. Bileta e autobuzit në ato vite më duket ishte vetëm 6 lekë të vjetra, por dhe pse e lirë, nuk e kishim marrë kurrë mundimin me shokët të shkonim në Maliq. Ndoshta se në atë kohë nuk kishte as “evente” nga këto që bëhen tani kudo në Shqipëri (Raqka i bën më të mirat se merr dhe çmime). Mbase kishte shfaqje teatri se Maliqi pat nxjerrë plot aktorë nga Marko Bitraku, Piro Kita dhe deri tek Merita Coçoli, por kjo nuk ishte meritë e maliqarëve, por e regjisorit Dhimitër Orgocka, emrin e të cilit mban tani Kinoteatri apo Qëndra e Kulturës e qytezës.

Por tani, Korça që e “shpërfillte” dikur Maliqin (nuk besoj se mërzitet Gjergji Cikopana që ka qënë drejtor shkolle atje) do që ta bëjë pjesë të saj. Dhe zakonisht kur një Njësi më e madhe do të gëlltisë një Njësi më të vogël, kjo nuk bëhet për dobinë e më të voglës. Diçka ju ka shkuar ndërmend “të fuqishmëve” të Korçës që e duan brenda administrimit të tyre. Nuk besoj se e duan për Nastradinin e Gjergj Lucës, që i ka hipur gomarit sëprapthi. Nuk është ogur i mirë. Se si Nastradin do duket Hoxhë Nikshi, që ka dhe një foto mbi gomar të marrë diku në majat afër Skraparit.

Nuk di as ç’ka ndodhur me Kazanët prej bakri të fabrikës së sheqerit dhe as me stallat e NRGJ-së, se kam 3 dhjetvjeçarë në kurbet.

C’të ketë kaq me vlerë në atë qytet të projektuar nga sovjetikët?

Para 4 vitesh ndala për disa orë, se një grup kolegësh nga Tirana do i paraqisnin Topçiut dhe maliqarëve të tjerë një projekt për diçka tepër madhështore , të cilën tani nuk e kujtoj as se ç’ishte. Ndenja në një lokal me dy kate, me pak njerëz dhe ku kamarierja dhe banakjerja, të dyja ankoheshin se qyteza ishte e vdekur. Madje kur pyeta se ku mund të këmbeja disa kartmonedha të huaja, më treguan një dyqan jo shumë larg, por më thanë se dhe ai dyqan nuk hapej çdo ditë.

Ndoshta atje, “Rilindja 2.0” mendon të ndërtojë Polin e Ri të Korçës, një ide që edhe unë ka vite, që e shpreh? Ndoshta Poli i Inteligjencës Artificiale?

Se përsa i përket Artificial dhe Inteligjent, i tillë më është dukur Maliqi sa herë kam kaluar me autobuz në mes tij.

Le ta pushtojmë atëhere! Nuk do ketë më Maliq, por një Korçë të madhe me sloganin MKGA ose BKMS ose NIKO (Ndryshimi Infrastrukturor i Korçës Orbitale).

Xhefri i Epsheve, Gysi dhe Ermal Beqiraj

Nuk ka asnjë mundësi që Gysi dhe Ermal Beqiraj të kenë takuar Xhefrin e Epsheve (Jeffrey Epstein). Rrethet në të cilat vepronte “pedofili” i shumëlakuar nuk ishin të tilla, ku mund të qaseshin këta dy “lanxhukë“ të vatanit tonë. Ndoshta edhe nuk kishin dëgjuar për të para se ai të vetëvritej. Por më vonë me siguri që e kanë admiruar dhe kanë dashur të mësojnë prej modus operandi të tij. Madje vepra e tij ‘gjeniale” duhet të ketë entusiazmuar edhe ed Ramën, i cili nuk është dëgjuar të thotë ndonjë gjysëm fjale për të edhe pse si “lider global” jep mëndje për gjithë çështjet që ka kjo botë.

Edhe pse nuk njihet plotësisht “karriera” e Epstein dhe gjithë “zararet” që ka bërë në këtë botë, ku qarqet më të larta janë më se të fëlliqura diçka tashmë pranohet nga analistët e paanshëm.

Xhefri është një krijesë e CIA-s ose Mossad-it (mbase edhe e të dyjave njëkohësisht) për të ndikuar në aktorët e rëndësishëm në politikë dhe në biznes dhe rrejdhimisht edhe në ngjarjet e rëndësishme botërore.

Për më se 50 vjet (në opinionin tim modest) nuk ka për tu mësuar kurrë se ç’ka bërë ai tamam dhe se si ka nisur. Për fat të mirë, ai kishte vesin e fjetjes me adoleshente, gjë që i hapi petët e një lakrori të trashë, brenda të cilës ka shumë shtresa me “gjiriz”.

Gysi dhe Beqiraj (unë nuk di se cili ngjan më shumë me Xhefrin) bënë diçka të ngjashme me atë që pat bërë Jeffrey Epstein. Ishin ndërmjetësit e fëlliqur të “pushtetit” me “botën e biznesit dhe me “botën e krimit”. Në këtë pikën e fundit ja kalojnë edhe Xhefrit, se deri më tani nuk kanë prova për lidhjet me Mafian e ndonjë vendi edhe pse nuk ka se si të jetë e pamundur.

Të dy përfitonin pjesën e tyre të ndërmjetësit (edhe atë të biznesit Beqiraj) duke pasur lidhje të ngushta me Kryeministrin Rama dhe njerëzit e tij më të besuar. Gysi, si socialist me traditë të hershme familjare, shtrohej edhe në dreka të shtrenjta me Ramën “e ndershëm” dhe njëkohësisht edhe në dreka dhe darka me kriminelë në kërkim. E kryente mirë punën e tij se dhe filmonte plot biseda dhe skena seksi ku përfshiheshin njerëz të rëndësishëm të Shqipërisë.

Nga Beqiraj ka tashmë të botuar një foto me Makron, por mund të jetë krejt e rastësishme, sikundër mund të jetë e rastësishme edhe kapja e tij pas një fluturimi me një avion privat mbi një Central Bërthamor. Nuk besoj se Shërbimet Sekrete të ndonjë vendi kanë nevojë për fotot e Beqirit për të ditur se ç’ndodh në një vend të rëndësishëm në Francë.

I gjithë problemi, si në rastin e Xhefrit, është se këta njerëz janë aq të fuqishëm dhe me lidhje, sa posa u prenë fletë arrestimet e tyre ata u lajmëruan dhe u zhdukën. Madje u zhduk edhe koleksioni me verëra të shtrenjta i Gysit. Epstein u dënua shumë pak kur u arrestua herën e parë në Florida për krimin e rëndë të marëdhënieve me dikë nën moshë dhe trafikim prostitutash. Ndërhyrjet nga lart ishin veçanërisht të dukshme.

Beqiraj u kap, por nuk dihet nëse do ekstradohet apo jo nga Franca. Edhe ai mund të paraqesë viktimën se po “goditet politikisht” dhe të kërkojë strehim politik. Paratë e shumta dhe lidhjet me Ramën e ndihin edhe për këtë.

Gysi duket se ‘livadhis” i lirë në Shqipëri dhe ndoshta mund ta “këshillojnë“ që mos dalë haptas se duhet ca kohë që të “mbyten mackat”.

Me siguri që Gysë ka edhe në Sërbi dhe Rumani, por edhe në Itali dhe në Francë. Ky sistem (më pak i keqi i njohur) ka nevojë për “kodoshë“. Kodoshë që shpien në një “shtrat” poltikanëët me shëerbimet sekrete, me mafiozët dhe me biznesmenët.

Për fat të keq të Shoqërisë Njerëzore është kështu!

Veç që në Shqipëri këta veprojnë më hapur, me më pak zgjuarsi dhe prudencë, me më shumë lakmi, sepse si në çdo gjë, ne jemi të parët për “putanllëqe”.

Xhefri u vetëvra dhe u mbyll një kapitull.

Gysi dhe Ermali mund të arrestohen, por nëse nuk “zhduken” këta politikanë të tipit Rama dhe Berisha, të tjerë “Gysë dhe Ermalë“ do i zëvendësojnë.

“Besa” e një të pabesi

Nuk do shumë mend të dallosh falsitetin e një politikani dhe njeriu si Ed Rama, që shkruan një dokument-esse të titulluar “Besa” edhe pa lexuar asnjë gërmë të atij dokumenti. Rama ka qënë që në krye të herës “i pabesë“ edhe ndaj të afërmve të tij, sepse njihet kudo deklarata e tij në gjyqin e divorcit me të shkretën Makoçi, ku për të mos paguar detyrimet ndaj djalit të tij Greg, deklaronte se kishte mundësi që Makoçi të kishte shkuar me Kristaq Ramën dhe fëmija mund të ishte jo i biri , por i vëllai!

Por duke lënë mënjanë pabesinë e tij si njeri, duhet theksuar se e gjithë karriera e tij politke karakterizohet nga Pabesia. Kryesisht ndaj bashkëpunëtorëve të afërt, aleatëve dhe të njohurve.

E megjithatë do pranojmë se është një “kafshë politike” që ndjek parimet e Makiavelit të shkruara qartë tek libri i njohur “Princi”.

Sigurisht makiavelizmi në politikë është e kundërta e Besës, jo vetëm të së njohurës shqiptare, por edhe i çdo lloj parimi njerëzor të besnikërisë apo dashamirësisë. Tashmë në gjithë rrethet politike në vendet e zhvilluara, ata që kërkojnë “të mbajnë premtimet e dhëna në fushata”, quhen politikanë naivë dhe të dështuar. Dhe Rama e di mirë këtë, sepse ka gati 30 vjet në politikë dhe ka mësuar edhe ç’ndodh në botë.

Po pse e shkruan dhe trumbeton Edvini jonë dokumentin “Besa”?

Arsyet për mua janë disa:

• “Besa” shqiptare është një lloj folklorizmi, që ende mund “të hajë bukë“ në kancelaritë europiane dhe ndoshta edhe matanë Atlantikut. Të huajt edhe kur nuk i besojnë shumë gjëra, kanë një prirje për të gjetur elementë ekzotikë tek shoqëritë e vogla dhe të prapambetura. Ende Brukseli dhe Uashingtoni nuk janë rrjeshtuar pro Flamingove, dhe “Besa” e Ramës mund të justifikohet prej tyre edhe si një hap për të tudur degën e ullirit ndaj popullit të pakënaqur shqiptar. Në fund të fundit për ta jemi ende një vend ku “popullsia indigjene’ mund të gënjehet me gjeste simbolike.

• Arsyeja e dytë është mobilizimi dhe dhënia kurajë ndaj të tijve. Në filimet e protestës dukej se socialistët ishin të çorientuar dhe nuk dinin nga t’ja mbanin. Tashmë ata kanë një dokument të shkruar që ju jep shpresë dhe ju pasuron fjalorin mbrojtës të “kauzës së humbur” me shprehje origjinale dhe me më shumë se me “korba, sorra dhe gala”. Tani deputetët që do e studiojnë gjatë pushimve të tyre në vendpushimet e shtrenjta mund të shkruajnë “statuse pikante” në rrjetet sociale dhe të gjithë patronazhistët të bëjnë të lumtur rishpërndarje të tyre.

• Arsyeja e tretë dhe më kryesorja është ndryshimi i narrativës. Edhe pse ai flet rreth gjendjes së sotme të shoqërisë shqiptare dhe protestave, shmangia nga studiot televizive, portalet e diskutimeve rreth gjendjes së Shqipërisë dhe protestave është në interes të Kryeministrit. Ai parapëlqen të flitet për dokumentin e tij (të rremë) dhe të stërhollohen debatet rreth asaj që ka shkruar. Gjithashtu është më e lehtë për analistëtë puthadorës të tij të mbrojnë një dokument dhe idetë e tij false se sa të mbrojnë gjendjen e shëndetsisë, arsimit apo korrupsionin e llahtarshëm. Ai shpreson që edhe të ndikojë tek shtypi i huaj, që mund të jetë disi dashamirës, për tu marrë me “kthesën” e Kryeministrit në çështjet mjedisore dhe në nevojën për dialog. Ndaj pasi shtrydhi mendjen rreth 40 ditë, “rilindasi” Rama erdhi në përfundimin gjenial se “muhabeti mund të marrë kthesë me “Besa” dhe njëkohësisht protestat mund të kufizohen me dhunë policore.

Nuk besoj se “BESA” ka ndikuar në Revolucionin Flamingo, edhe pse disa ditë u duk se u morrën me të. Dikush madje e grisi në mënyrë demonstrative. Por dokumenti i Kryeministrit duhet injoruar prej tyre dhe të gjithë shqiptarëve. Edhe diskutimi rreth tij. Nëse nga socialistët papagaj përdoret “fjala e premtuar” duhet të gjejë përgjigjen e menjëhershme, që vetëm për “fjalën e premtuar” nuk mund të diskutohet me një Kryeminstër Hajdut që drejton një Parti me një kupolë “hajdutësh.”

Me besën është spekuluar shumë gjatë historisë të shkurtër të shtetit shqiptar. Nuk di të them nëse Rama është politikani më i pabesë shqiptar.

Por si njeri jam i sigurt se ja kalon edhe Enver Hoxhës dhe Esat Toptanit si i pabesë.

Përse nuk ndahemi dot nga e kaluara?

C’farë është kaq magnetike, që na tërheq pas, tek e kaluara? Dhe jo vetëm në lojrat e fëmijërisë dhe dashuritë e para të adoleshencës, por edhe në rininë e vonshme? Thua duam të përsëritim atë kohë me gjërat e bukura të saj, por dhe me gjithë ato që nuk i kemi bërë, tani që dimë se si duhet të sillemi për të mos lënë asnjë rast të na ikë dore?

Sigurisht “formati” i një shënimi, apo edhe i një esseje disafaqëshe nuk mund të mjaftojë për të hulumtuar dhe analizuar dhe në përfundim t’ju gjesh përgjigje këtyre pyetjeve.

Sjelljet e njerëzve dhe qasja e tyre me të kaluarën janë të ndryshme e megjithatë, për shumicën, e kaluara është një periudhë të cilës i kthehen me ekzaltim, veçanërisht kur e kujtojnë faqe të tjerëve.

Dikush më tregonte për një të njohurin tim, që në tavolina tregonte se kur kishte qënë student, jo vetëm kishte qënë i shkëlqyer, por ju punonte rrengje pedagogëve dhe bënte një jetë shumë aktive në Tiranë duke dëfryer klubeve dhe restoranteve. “Heroi” i Tiranës ishte një vit poshtë meje në Fakultet dhe mund t’i ketë bërë këto “heroizma” kur ka qënë në vitin e fundit të Universitetit, se deri sa unë kam qënë në një konvikt me të, ai ishte një student i thjeshtë, që rrinte gjithë kohën me tuta dhe lëvizte vetëm nga konvikti në mencë, se ndoshta edhe mësimet dhe projektet nuk i linin kohë. Për më tepër, ai pati një karrierë të shkëlqyer më vonë, si drejtues për një kohë rekord i disa ndërmarjeve publike dhe flitej për fitime të mëdha , si dhe plot marëdhënie jashtëmartesore. Përse këtij “personi të plotësuar” i duhej një rikthim i rremë në një të kaluar të largët?

Shumë të tjerë (përfshi këtu edhe autorin e rrjeshtave) i rikthehen një të kaluare të 60 viteve më parë duke e kujtuar me gjithfarë ngjyrash edhe pse nuk ka pse të ketë qënë aq e shumëngjyrshme. Ka qënë një periudhë e viteve ‘60 nën Diktaturë, me plot e plot mungesa, por që si fëmijë nuk kishim se si t’i kuptonim. Askush nuk na i thoshte në shtëpi dhe “barrën e Diktaturës” e mbanin prindërit. Por edhe sot, që kemi parë dhe mësuar shumë, ne i kthehemi duke e idealizuar atë periudhë fëminore.

Një rast shumë interesant paraqet një i njohuri im në Facebook. Unë kam vetëm disa javë dhe nuk dija se ç’shkruhet në atë platformë, por shoh që i njohuri im i thurr lavde periudhës fundi i viteve ‘70 dhe deri më 1988, kur ka qënë në poste drejtuese në administratën e Korçës. Unë kam punuar me të dhe e kam vlerësuar si një nëpunës të aftë dhe të predispozuar për t’ju dhënë zgjidhje problemeve të sektorëve që drejtonte, por këtu ndal edhe ajo ç’ka mund të bënte ai. Dhe ishte vërtet më e shumta, sepse ai sistem jo vetëm që kishte kufizime të mëdha, por ndonjëherë edhe zelli i tepërt ngjallte zili tek nëpunës të lartë dembelë dhe të paaftë, të cilët ajo kohë i kishte të shumtë. Ndaj shpesh bëj pyetjen_ Përse i duhet këtij njeriu ky idealizim i një kohe “të pjerdhur”? Duke qënë dikush pranë qarqeve të mesme , por dhe të larta ai di se ç’luhej dhe ç’lloj absurditetesh kishte në ato rrethe, që ne , njerëzit e thjeshtë nuk i njihnim. Janë këto që mund të ndihmojnë çdo shqiptar të kuptojë më me themel se ç’ishte ai pushtet absurd. Por ai ka zgjedhur ta idealizojë edhe pse mund të mos ketë gjëra që i rëndojnë në ndërgjegje.

Ramiz Alia, në një fjalim të fundit të viteve ‘80 përmendi një thënie të grekëve të vjetër: “Mos shiko pas, se pas do mbetesh!” Unë nuk ju besoj shumë thënieve të lashta dhe proverbave, se ato kanë gjithnjë edhe të kundërtat e tyre. Janë sintetizime të filozofisë popullore. E di edhe pse Ramizi e theshte. Donte të fshiheshin krimet e Diktaturës. Por në rastin e përgjithshëm, të shikimit pas, të rikthimit në mënyrë të idealizuar në e kaluara, nuk kemi të bëjmë me “ngeljen pas”. Eshtë diçka që lidhet ngushtë edhe me psikologjinë e individit, por edhe me psikologjinë e turmës. diçka tepër e papërcaktuar dhe fluide, për të cilën, ndoshta në të ardhmen (kur të jem rikthyer edhe më shumë në fëmijërinë time) do duhet të shkruaj edhe më gjatë dhe ndoshta me ide më të qarta.

Mes qiellit dhe liqenit

Pishat e larta e mbajtën qiellin

Mos lagej në ujrat e liqenit

Ndërsa mjegulla davaritej mes të dyve

Një mjegull e zbërdhyltë

    Gati e thatë,

        E përndritur

Si e zbritur yjeve.

Unë më kot prita diellin.

Ai kishte ikur me të parën kometë

Në një të largët Udhë të Qumështit

Më pat lënë vetë,

Nën një pishë gjunjëzuar

Në të kotën pritje të Kumtit.

Një pjesë meteori nga balta nxorra

Dhe mbi të trungut lëvore

Gdhenda emrin e saj,

Ishte një e zymtë ditë,

Nuk arrija të kuptoja stinën,

Edhe liqeni nuk ma thosh,

Veç dija që nuk ishte më Maj.