Identiteti dhe patriotizmi (fund)

 

(vijim)

-Unë jam shqiptar! – ju them kanadezëve që më pyesin se cila është origjina ime, sepse dallojnë aksentin dhe pasi i le të hamendësojnë dhe më thonë - grek, italian ose libanez. Nuk ndjej as kënaqësi dhe as përçmim kur më përmendin kryesisht këto etni, sepse të treja janë mesdhetare dhe askush nga ata që më pyesin nuk ka prirje të më fyejë. Disa syresh që vijnë nga vende islamike më shohin me dashamirësi dhe shtojnë “O Allbania...you are muslim!” Nuk reagojnë keq as kur ju them se jam i krishterë, por arrij të kuptoj që në dukje nuk kam asnjë shënjë identiteti si racë apo si fe. Jam mesdhetar dhe mund të jem edhe budist, për syrin e një të huaji.

Pra edhe në veshje, në sjelljen e përditshme, në përgjithësi në pamje duke përfshirë edhe reagimet e para, unë jam dikush tepër mesdhetar se askush nuk më ka thënë se mund të jem irlandez apo norvegjez. Emri im gjithashut nuk ju thotë shumë, se është një emër pak i përdorur në të gjithë botën. Po qe se flas në gjuhën time, sigurisht që askush nuk mund të kuptojë apo të hamendësojë se është gjuha e bukur shqipe, që e mësuam më mirë nga vargjet e Naimit dhe prozat e Kutelit.

Diçka e ngjashme më ndodh edhe kur udhëtoj në Europë dhe veçanërisht në Greqi. Askush nuk thotë menjëherë që “Ti je shqiptar!”, gjë që më bind se nuk jam një shqiptar tipik, ose se nuk ka një gjë të tillë si nocioni “shqiptar tipik”.

Por kush është shqiptari tipik, nëse vërtet dikush i tillë, që përmbledh të gjitha cilësitë që të huajt dallojnë lehtësisht tek ne?

Nuk besoj se është “halldupi” që kam përshkruar në një skicën time për dikë që kam parë në një kafe në Tiranë dhe që më ra në sy. Si ai mund të gjesh shumë në vendet e Mesdheut Lindor, prej Turqisë dhe Izraelit dhe deri në Egjipt dhe Tunizi. Nuk është as ish pedagogu im, me të cilin kalova dy orë të një bisede shumë interesante në hotelin e tij në Tiranë.

E kam të vështirë të gjej dikë, që ka gjithë karakteristikat e mira dhe të këqija të një mashkulli apo të një femre shqiptare. Patjetër që nuk janë as Berisha, as Rama dhe as Kadareja. Shembujt e VIP-ave shqiptarë janë shumë larg dikujt që mund ta quajmë shqiptar tipik.

A ishte Dritëroi?

Një njeri i mënçur, i talentuar, dashamirës, që pëlqente të pinte raki, t’ju bënte mirë shumicës së njerëzve dhe që e donte shumë Shqipërinë?

Edhe në këtë rast do e identifikoja Agollin si shqiptari bektashi tipik, për gjithë filozofinë e tij dhe mënyrën e sjelljes me njerëzit dhe raportet me Shqipërinë.

A ishte magazinieri Asmon (Osman), që pata takuar dikur në Durrës dhe që i donte njerëzit, pëlqente shumë Vangjush Furrxhiun (mbiemrin ja theshte Furxhi me theksin në u-ja) dhe që përtonte të lëvizte nga ndenjësja e tij e rehatshme?

Edhe se mund të ishte tipik i një pjese të Shqipërisë së Mesme as ai nuk mund të quhet si shqiptar tipik.

Dhe kështu mund të vazhdoj pafund me tipa tipikë dhe të veçantë që kam takuar anekënd Shqipërisë, nga Shkodra dhe deri në Sarandë.

Me një fjalë nuk mund të gjej një shqiptar tipik, që të dallohet që tej, prej nesh dhe prej të huajve që është “shqiptar 24 karat”.

Ndoshta për shkak të copëzimit të terrenit që sillte kultura të ndryshme krahinore, ne jemi aq të ndryshëm me njëri tjetrin sa vetëm kur hapim gojën dhe flasim mund të kuptojmë se jemi bashkëatdhetarë. Kulturat e pushtuesve gjithashtu kanë ndikuar në larminë e shqiptarëve që jetojnë brenda Shqipërisë së sotme. Përvoja ime me shqiptarët e Kosovës është shumë e kufizuar sa nuk mund të them nëse kanë karakteristika të dallueshme që janë kosovarë.

Ndoshta këtë kishte pasur parasysh Noli, kur pat shkruar një bejte të gjatë për karakteristikat e ndryshme të popullsive të krahinave të ndryshme shqiptare. (Bejtja qarkullon në Internet dhe unë nuk i sugjeroj askujt ta shpërndajë se krijon stereotipe jo të mira dhe njëkohësisht një përbuzje mes krahinave të ndryshme.)

Ndaj mund të them se vetëm një cilësi ka çka duam të quajmë Identiteti Kombëtar.

Gjuha shqipe me gjithë dialektet e saj.

Të tjerat janë ose cilësi që i kanë të gjithë Mesdhetarët, por veçanërisht të gjithë ballkanasit, ndoshta duke përjashtuar vetëm sllovenët.

Jemi njerëz të dashur, gjaknxehtë, të zgjuar, përgjithësisht që mbajmë fjalën, por dhe që kemi edhe një qerre me vese dhe gomarllëqe, si i kanë gjithë ballkanasit.

Dhe duke qënë të tillë, shfaqim shpesh një patriotizëm të verbër, që ka rrezik të të fusë në konflikte të panevojshme, si ka shumë raste të tilla kafeneve të botës, apo më i përhapur në ndeshjet e futbollit me Sërbinë dhe Greqinë. Nuk është e pamundur që një patriotizëm të tillë ta shfrytëzojnë politikanë të paskrupullt një ditë dhe të na fusin edhe nëpër luftra me fqinjët. Dhe të paskrupujt ekzistojnë dhe në Greqi dhe në Sërbi.

Ndaj jam tërësisht kundër një patriotizmi të tillë, madje refuzoj edhe të mbaj flamurin shqiptar ose ta puth atë.

(Dhe do vazhdoj të mos e bëj atë gjestin e shqiponjës, se nuk dua të bëj sherr me asnjë ballkanas tjetër.)

Identiteti dhe patriotizmi

Ndonjëherë kur mendoj se cili është identiteti im, më kujtohet një shqetësim i një mikes sime në Tiranë, që para 4 vjetësh ishte e shqetësuar se ne shqiptarët po e humbisnim identitetin tonë kombëtar. Edhe pse u çudita, reagova jo ashpër, se me të nuk takohem shpesh. Ndoshta thashë diçka si - “po çështë në vetvete ky identiteti jonë kombëtar”, por më pas nuk hyra më në diskutim.

Unë mendoj se jam një strukturë disi e komplikuar qelizash, që kam parë (nuk jam i sigurt nëse fëmijët shohin që sa dalin) dritën në një ndërtesë që e quanin Materniteti i Korçës, pas 9 muajve në errësirë në barkun e nënës sime. Më pas, sërish në sajë të nënës u ushqeva dhe nisa të mësoja si të komunikoja me të dhe qëniet e tjera të ngjashme që ishin përreth. Përpjekjet e mija të mëparshme për të komunikuar me klithma dhe të qara ishin shëndrruar në rrokje dhe buzëqeshje. Më vonë më thanë se kisha nisur të flisja shqip. Më patën mësuar edhe të ktheja kokën kur më dhërrisnin me një dyrrokësh, që ishte emri që më kishin vënë. Unë i thërrisja të tre njerëzit që shihja më shpesh me nga një dyrrokësh, që ishte thuajse një rrokje e përsëritur dy herë. Nuk di se në ç’kohë mësova që jetoja në një qytet që e quanin Korçë, por përsëritja çdo gjë që më theshin se “aq mend kisha”. Pa mbushur tre vjet më shpinin edhe në një godinë, ku kishte edhe qënie të tjera në moshën time dhe që kalonin më të shumtën e kohës në krevat

U zgjata pak për të thënë se kur i rikthehem fëmijërisë nuk jam aspak i sigurt se kur mësova se isha shqiptar dhe se i përkisja një vendi që quhej Shqipëri. Nuk kisha tru të zhvilluar për të imagjinuar një botë më të madhe se Korça, madje dhe atë vetëm në disa rrugë dhe bulevarde dhe me njërëzit që silleshin në to, disa prej të cilëve më përkëdhelnin dhe unë i shihja me ngazëllim.

Ndoshta që ishim pjesë e një hapësire që quhej Shqipëri duhet ta kem mësuar për herë të parë kur shihja librat e Diturisë së natyrës së motrës sime, që është 5 vjet më e madhe se unë. Më parë më kishin mësuar në kopësht emrat Parti dhe xhaxhi Enver.

Por nuk dua të bëj me faj as Partinë dhe as Enverin, madje as prindërit dhe edukatoret, që nuk më kishin ngulur herët ndjenjën e shqiptarizmës. Madje im atë ishte përpjekur duke të na lexuar me pathos “Bagëti dhe Bujqësi” të Naimit, por nuk di pse përshtypje më linin vargjet-”kur dëgjon zërin e nënës, qysh e le qingji kopenë“, se ato “Ti Shqipëri më ep nderë, më ep emrin shqipëtar”. Mbase se të parat ishin jo abstrakte dhe me sytë e mendjes unë endesha në një kodër të bleruar, ku një qingj i vetmuar sulej me vrap të shkonte tek nëna e tij.

E megjithatë, deri në çastet që shkruaj, kam qënë i bindur që jam shqiptar, sepse kështu më kanë thënë, dhe se në gjuhën shqip mendoj. Rrallë më kalojnë në mendje mendime apo fraza në anglisht, që është gjuha ime e dytë. Dhe nuk ndjehem kurrë kanadez, edhe pse kam 29 vjet që jetoj në këtë vend. Në kartën time të identitetit (që është pashaporta ime kanadeze), veç emrit dhe ditës së lindjes kam të shënuar që jam i shtetësisë kanadeze dhe kam lindur në Korçë të Shqipërisë.

Por a është ky identiteti im i plotë dhe a jam unë larg “identitetit kombëtar”?

Përsëri do thellohem në atë, nëse unë kam një identitet të caktuar veç gjeneraliteteve, se të përcaktoj se cili është identiteti jonë kombëtar, ose se ç’është një shqiptar tipik mesatar.

Kam mësuar gjatë jetës një profesion, sikundër shumica dërmuese e njerëzve në këtë botë, Nuk jam besimtar i ndonje feje, por ndjek ndonjëherë ritet e traditës familjare. Nuk i ve duart para gjoksit për shqiponjën se më duket një ide idiote dhe provokuese, përveç edhe se më ngjan vetja si grua që do të mbulojë gjinjtë që ka jashtë. Kur dëgjoj Himnin Kombëtar ndjej një lloj emocioni edhe pse e di që në thelb është i gabuar se flet për armiq dhe tradhëtarë. Ndjek se ç’ndodh në Atdhe se atë shoqëri e njoh më mirë dhe jam më i ndjeshëm rreth saj. Indinjohem më shumë me “maskarallëqet” e shqiptarëve se me ato të përfaqësuesve të kombeve të tjera. Dëgjoj më pak këngë pop shqip se sa të vendeve perëndimore europiane. Më pëlqen të pi raki më shumë se sa ndonjë pije tjetër edhe pse nuk jam pijetar. Kam një gamë shumë të pasur sharjesh në shqip, të cilat i përdor shpesh kur flas me vete. Kur shikoj një lokal pronë shqiptarësh shkoj në të dhe nëse nuk zhgënjehem nga shërbimi vazhdoj të shkoj. Nuk i them sherrit lepe, por edhe nuk largohem lehtë nga sherrri. Kam kuptuar se të jesh krenar dhe ta manifestosh atë është cilësi e njerëzve jo me shumë mend, por megjithatë ende nuk jam në gjendje të jem thellësisht modest.

Nuk di nëse kjo më bën një njeri me një identitet të caktuar dhe nëse më afron apo më largon me atë që shumë quajnë identitet kombëtar.

(vijon)

Kongresi ku u vendos fati i keq i Shqipërisë

Diku ka një njoftim, që disa autobuzë me “pasardhës” të Kongresit të Përmetit, janë nisur për në vendin ku u mbajt mbledhja që vulosi fatin e keq të Shqipërisë. Nuk di se ç’duhet për të qënë “pasardhës Kongresi”, por mendoj se mund të jenë të afërm të delegatëve të Kongresit, sepse pas 82 vjetësh nuk duhet të ketë mbetur ndonjë i gjallë prej tyre.

Unë mendoj se një pasardhës nuk duhet të shkojë kolektivisht tek një vend ku i jati ose e jëma janë mbledhur për një mbledhje, se s’ka asnjë lidhje me ndonjë sakrificë të prindërve për familjen shoqërinë apo për Atdheun. I kuptoj ata që shkojnë të nderojnë vendet ku kanë rënë parardhësit në luftë, apo ku ju prehen eshtrat, por në një vend ku janë mbajtur fjalime, janë bërë diskutime dhe janë marrë vendime, nuk më duket e logjikshme. Por ndoshta edhe mendoj kështu se gjyshërit dhe prindërit nuk kanë marrë pjesë në ndonjë mbledhje, konferencë apo Kongres të një rëndësie si ai i Përmetit.

Por ndonëse Kongrei i Përmetit ishte vërtet shumë i rëndësishëm (data e tij ishte në stemën e Republikës madje edhe në monedhat metalike) pas Luftës së Dytë ishte shumë e shumë më pas rëëndësisë të Mbledhjes së Themelimit të Partisë, Ditës kur u largua gjermani i fundit, madje edhe Konferencës së Pezës. Më 8 nëntor, vetë ata që ishin pjesëmarrës, nuk ju dukej se po mblidheshin për ndonjë gjë shumë të rëndësishme. Vetëm që tre grupe të bëheshin bashkë dhe duhet të mbështesnin një luftë antifashiste, sepse kështu kishte orientuar Kominterni pas sulmit të Gjermanisë mbi Bashkimin Sovjetik. As mendonin se një ditë do bëheshin ministra. Por propaganda e kishte shënuar atë ditë si pika e kthesës në fatet e Shqipërisë. Kjo shoqërohej edhe me vargjet e poetëve më të mirë, ku njëri syresh shkruante “ O shtëpi qerpiçi, o mure me baltë/ Baltë nga kjo tokë e vuajtur, e lashtë,/ Pragu yt ndante kohërat/ Në atë prag ata hynin/ Jashtë era gjëmonte/ Jashtë gjethet binin.” Dhe ne “pasardhësve” na shkonin mornica në trup , veçanërisht kur recitohej bukur nga ndonjë aktor me zë baritoni.

Në atë mbledhje të themelimit nuk u vendos asgjë me rëndësi, por nga rrethana tepër jo normale, kryesisht në sajë të dështimit të shtresave të pasura shqiptare, 3 vjet e gjysëm më vonë, ata që kishin qënë në atë mbledhje nëntori, vendosën fatin e Shqipërisë për 47 vitet e ardhme.

Pavarësisht se si interpretohen sot vendimet e atij Kongresi, vendimi midis rrjeshtave ishte që Shqipëria nuk do bëhej një vend Demokratik.

Thuhej hapur që KANC ishte i vetmi organ legjislativ dhe ekzekutiv që përfaqësonte popullin shqiptar. Mbi ç’të drejtë shprehej ky përjashtim i të gjithë të tjerëve, mbështetësit e sotëm të komunistëve, mund të thonë se me sakrificat e bëra gjatë luftës dhe me gjakun e dëshmorëve. Por edhe kjo nuk është e vërtetë, se në pranverën e vitit 1944, e ashtuquajtura Ushtri nac-çlirimtare posa kishte dalë nga një shpartallim i shumë brigadave për shkak të Operacionit të Dimrit. Largimi i gjermanëve nga disa zona të Jugut, ku komunistët mund të bënin Kongres nuk ishte rrjedhojë e luftës partizane, por e largimit të tyre gradual nga zonat e parëndësishme të një sipërfaqe tejet të madhe nën kontroll në të gjithë Europën. Pritej zbarkimi i madh i Aleatëve në Europë dhe detyrimisht që gjermanët kishin nevojë për trupa për të mbrojtur Europën Qëndrore, Perëndimore dhe vetë Gjermaninë.

I ndalohej pa asnjë të drejtë kthimi në Shqipëri i Zogut, gjë që ishte komplet për të mos rrezikuar një humbje nëse do kishte zgjedhje demokratike. Mbretëria edhe mund të shpallej jo e ligjshme, se ishte shpallur arbitrarisht, madje edhe Zogu si mbret, por qytetarit Ahmet Zogolli nuk kishte përse t’i ndalohej kthimi në vendin e tij.

Kështu që kjo shpallje krejt e njëanshme e Frontit si e vetmja forcë e ligjshme, ishte preludi i Diktaturës. Ndaj edhe shumë patriotë edhe që kishin qënë antifashistë dhe nuk kishin asnjë bashkëpunim me armikun ikën nga Shqipëria në vjeshtën e vitit 1944. Përvoja e asaj që kishte ndodhur në Rusi para Revolucionit ju pat mësuar se ç’lloj terrori do vinte.

Në mënyrë qsharake, në Kongresin e Përmetit u bënë edhe “gjeneralët” e parë shqiptarë duke nisur nga Enveri dhe Koçi Xoxeja e duke përfunduar tek të tjerë, që nuk kishin asnjë lloj trainimi ushtarak, madje dhe që nuk kishin drejtuar ndonjë betejë ushtarake.

Themelet e Diktaturës u hodhën në Kongresin e Përmetit.

“Po normal” mund të thonë “pasardhësit” nëpër autobuza ndërsa kthehen nga Përmeti duke kënduar këngë partizane.

Nuk ishte normale as në atë kohë dhe aq më pak sot. Ndërsa të njëjtën gjë do bënin diku në Veri apo në Shqipërinë e Mesme, shqiptarët e organizatave të tjera, të shpallnin një organ legjislativ apo ekzekutiv të tyrin, Lufta Civile do ishte e pashmangshme në Shqipëri. Do ndodhte ajo që ndodhi në Greqi dhe që do merrte jetët e shumë e shumë shqiptarëve.

Ndaj Kongresit të Përmetit i duhet vënë “damka” që meriton.

Kongresi që sanksionoi shkatërrimin e ardhshëm të një Shqipërie Europiane. Pasojat e tij po i vuajmë edhe sot.

Edhe Xhefri i Epsheve ishte filantrop

Filantropët nuk mund të gjykohen!

Kjo është një maksimë, mbase e sajuar, por është praktika e sotme dhe e djeshme në qëndrimin ndaj filantropëve të mëdjenj e të vegjël. E megjithatë, kur del se këta njerëz “zemërmëdhenj’ dalin se pas dhurimeve të tyre ka disa motive shumë të dyshimta dhe të errëta, edhe pse mundohen t’i shpëtojnë ata që kanë pushtet dhe kanë përfituar prej tyre, sërish kanë një fund pa lavdinë që ëndërrojnë.

Megjithatë duhet bërë një dallim edhe mes filantropistëve me motive të errëta dhe Xhefri Epshtin (Jeffrey Epstein). Ai mbetet një figurë shumë komplekse, ku gërshetohen pasuri të cilave nuk ju dihet origjina, me shërbime sekrete, me pushtetarë të shumë vendeve, me marëveshje të rëndësishme prapa skene midis shteteve dhe me futjet e njerëzve në kurthe nëpërmjet shërbimeve seksuale që ofronte me “skllavet” e tij.

“Filantropia” drejt institucioneve arsimore dhe shkencore, si dhe të fushave të tjera, ishin mjete që ai përdorte për të ndikuar tek sa më shumë njerëz me reputacion në botë.

Filantropë të tjerë, nga Rokfelerët dhe Rotshildët, e kanë përdorur filantropinë për të treguar një fytyrë më humane ndaj një bote, të cilën e kanë shfrytëzuar mirë, pa pasur shumë skrupuj.

Duke u kthyer tek bota jonë e vogël shqiptare duhet thënë se periudha e Diktaturës e ndërpreu plotësisht filantropinë në shtetin shqiptar, tek i cili ka pasur tradita të hershme të dhurimeve, prej dhurimeve për objekte fetare dhe deri tek ato shëndetsore dhe arsimore. Në më të njohurit ka qënë Thoma Turtulli në Korçë, i cili i ka lënë qytetit ndërtesë spitali, Bibliotekën, godinën e Liceut Kombëtar dhe disa vepra të tjera. Por dhe për të, që në kohën e dhurimeve të tij të bujshme, flitej se pas “filantropisë“ kishte motive fitimi. Duke qënë edhe ndërtues edhe tregëtar materialesh ndërtimi me shumicë, Turtulli përfitonte nga veprat që i dhuronte qytetit përjashtimin nga taksa doganore të shumë e shumë materialeve që importonte për veprat e tjera ndërtimore të tij dhe të të tjerëve.

Sot njihen shumë të pasur, që krijojnë fondacione filantropike për të kaluar një pjesë të fitimeve të tyre për të shpëtuar nga pagesa e taksave, pa përmendur ata që ju shërbejnë edhe botës së nëndheshme për pastruar paratë. Ndaj motivet janë nga më të ndryshmet, shpesh që bien ndesh me ligjin, por përgjithësisht që kanë një shkelje të etikës.

Por njerëzit ju përulen filantropëve për të përfituar prej “free money” për të realizuar diçka në jetën e tyre personale apo të institucioneve që e kanë të vështirë të mbijetojnë pa ndihmat e filantropistëve.

Dhe për sa më lart e kisha fjalën për ata që i kanë fituar paratë vetë, ose i kanë trashëguar nga pindërit e tyre shumë të pasur. Dhe midis tyre ka shumë filantropë, të cilët nuk ndjehen, madje përpiqen të mbeten anonimë. Tamam sikundër këshillohet në Dhjatën e Re. Por pjesa më e madhe e kanë të nevojshme ekspozimin e tyre si filantropë.

I tillë është edhe rasti i Fotini Alltenit, për të cilën mësova vetëm para një jave dhe sa më shumë të mësosh rreth saj aq më shumë bindesh se është dikush tepër fallco dhe e dyshimtë. Allteni nuk ngurron të vetëquhet në faqen e saj www.fotiniallteni.org distinguished filantropist (filantropiste e shquar), kur po vetë thotë se nuk ka fituar ndonjë gjë vetë në Amerikë. Ka pasur miqësi me një hebreje të pasur, të cilës i ka shërbyer dhe që e ka lënë të drejtojë dy fondacione bamirëse të familjes së saj Kosloski.

Dhe “Filantropisteja e madhe”, që ka të drejtë t’i shpenzojë si të dojë paratë e donacioneve ndjehet se ajo i ka të sajat. Pak a shumë si ndjehen pushtetarët hajdutë të Shqipërisë nga Rama dhe deri tek Veliaj. Buxheti i qeverisë është pronë e Ramës dhe dikur një pjesë të këtij buxheti ja jepte ta shpenzonte si të tijin Veliaj. Nuk dua të them se Fotini Alltini vjedh. Por paraqitja e vetvetes si Filantropiste e shquar edhe në ekranet e kanaleve (të korruptuara) televizive shqiptare është një paraqitje e falsifikuar e vetes dhe të punëve që ajo bën. Dhe nuk mund ta mbulojnë këtë falsitet as të qeshurat e saj me vend e pavend. Se sipas mendimit tim, dikush që merret me bamirësi, ndjen se në këtë botë ka shumë gjëra që nuk shkojnë dhe as të bërit mirë nuk të bën të ndjehesh i lumtur. Nuk e kam parë të qeshte ndonjerë me të madhe Nënë Terezën. Ajo mbarte mbi veten dhimbjen e të tjerëve. Dhe ajo dhimje tejkalonte edhe bamirësitë e saj të një shkalle që nuk ishin parë.

Nëse zgjedh të kalosh nga studioja e Rudina Magjistarit, një tjetër figurë false dhe e përmendur për shumë lidhje me qëllime fitimi, nga trafikafikantë droge dhe deri tek Edi Rama , kryetar bashkie, atëhere ka diçka që tingëllon shumë keq.

Edhe kur shkon të të varë një medalje në qafë Fidel Ylli, një tjetër figurë e dyshimtë e politikës së papastër shqiptare, që drejton tani Komitetin Olimpik dhe që tek më të shumtat gjëra që prek, ka njolla korrupsioni.

Sigurisht që Xhefri i Epsheve nuk ka lidhje me zonjat tona të shquara shqiptaro-amerikane, si Evi Kokalari apo Fotini Allteni. Ato nuk mund të afroheshin as në orbitën e tij (veçanërisht kjo e fundit nga Nju Xhersi). Por mendoj se mendësia nuk është shumë shumë e largët nga ajo e amerikanit hebre dhe ateist Xhefri Epshtin. Ai nuk pata mbaruar universitet, por kishte dëshmuar se nuk kishte asnjë lloj skrupulli. Ishte pikërisht një miliarder hebre, që e afroi dhe i dhuroi për motive që nuk njihen, një shumë të madhe të hollash, dhe të cilat ai nisi t’i shtojë duke bërë çdo lloj spekullimi dhe pune të errët. Shumë aludojnë se janë paratëe CIA-s dhe të Mosad-it, për të masur materiale komptometuese për poltikanë, biznesmenë dhe për njerës të tjerë të fuqishëm. Xhefri ishte gjithashtu mjeshtër i festave dhe i galave, ngjarje në të cilat ishte shumë e vështirë të siguroje ftesë. Dhe dhuronte madje dhuronte bujarisht. Pat mundur të dhuronte edhe për çështjet e Naom Chomskit, njëri nga intelektualët më të pakompromentuar në botë.

Por ishte një filantrop që përfundoi keq!

Roklënd, Mejn 33 vjet më pas

Roklënd është thuajse i pandryshuar edhe 33 vjet më pas. Jam unë që kam ndryshuar shumë. Kur e vizitova për herë të parë, sajë një dhurate të shokut tim të asaj kohe, gazetarit Arben Kallamata, m’u duk një qytezë e bukur në bregun e Atlantikut, ku kishe shumë ç’të shihje dhe mësoje. Ishte hera e dytë që dilja jashtë Shqipërisë, e cila në atë vit kishte shumë plagë të lëna prej viteve të fundit të Diktaturës dhe viteve të para të Tranzicionit. Shihja dhe gati mrekullohesha me një shoqëri të lirë, ku njerëzit ishin shumë të sjellshëm me njëri tjetrin si dhe mikpritës ndaj të huajve.

Tani jetoj në një vend ku njerëzit janë edhe më të sjellshëm edhe më mendjehapur se amerikanët e vitit 1993. Vitet që kanë shkuar më kanë mësuar shumë rreth botës, gjë që nuk di nëse do kishte ndodhur nëse nuk do kisha emigruar. Më kanë bërë edhe më të ndjeshëm ndaj halleve të të tjerëve dhe veçanërisht të atyre që janë në shtresat më të pambrojtura të shoqërisë njerëzore.

Diçka rreth “të pambrojturve” diskutojmë edhe gjatë një darke “burrash në moshë“ duke ngrënë peshk shpatë të “pjekur ngadalë“ të shoqëruar me një oriz japonez shumëngjyrësh, fiddleheads (fundbishti violine) të zjera dhe një verë toskane. Ndoshta është e lehtë t’ju “qash hallin” të tjerëve ndëra ha një darkë të mirë. E megjithatë, ish psikiatri, avokati gati në pension dhe mësuesi i vizatimit të lirë që jep ende mësim online, me të cilët darkoj, nuk janë hipokritë. Janë njerëz që gjithnjë kanë bërë ç’kanë pasur në dorë për të ndihmuar njerëzit me më pak fat. Dhe sigurisht një bisedë e tillë është shumë më e mirë se të flasësh rreth pronave të tua dhe të të tjerëve, apo për gratë që dëshëron të marrësh në shtrat.

Në bisedë përmenden flamujt e shumtë amerikanë q ëjanë kudo, për shkak të festimeve për Ditën e Përkujtimit (Memorial Day) dhe psikiatri shpreh se ndjehet me turp kur sheh flamurin amerikan, unë që i qëndroj idesë së hershme që jam kundër gjithë flamujve, ndërsa avokati mban në qëndrim më të moderuar ndaj tyre dhe flet për një “patriotizëm të shëndetshëm”. Mësuesi i vizatimit nuk shprehet, ndoshta mendon se me “fshirjen” e flamujve do ketë më pak variacion në orët e tij të mësimit. Në fund të fundit, të gjithë fëmijët kanë dëshirë të pikturojnë flamuj me ngjyrat e tyre të larmishme.

Mësuesi është nga origjina gjysëm gjerman dhe gjysëm norvegjez dhe unë e ngacmoj, se para një “ariani të vërtetë“, ne të tjerët ndjehemi inferiorë, veçanërisht psikiatri që është i origjinës hebre dhe avokati, që është gjysëm hebre dhe gjysëm hollandez. Fsheh të përmend, se ka ende shumë bashkëkombës të mij, që mendojnë dhe mburren se jemi “racë e pastër’ dhe më të vjetrit në Europë.

Më vonë kujtohem se pashkshpatë pata ngrënë edhe në një darkë para 33 vjetësh, me disa arkitektë të qyteteve të Mejn (Maine) pasi isht bërë një takim i tyre i përmuajshëm në kryeqytetin e shtetit, Agasta. Atë darkë flisja pak, se anglishten nuk e kisha të zhdërvjelltë dhe edhe pse më pyesnin rreth Shqipërisë dhe arkitekturës shqiptare, përgjigjet i kisha të shkurtra ndonëse doja të thoja shumë, Po ishte një darkë e bukur, në një restorant të improvizuar në një vagon treni, që rrinte gjysëm i varur mbi një humnerë. Arkitektët ma treguan pozicionin e veçantë të tij, pasi kishim ngrënë darkë, duke më thënë që nuk ma kishin treguar më parë se mos trembesha dhe më pritej oreksi. Doja t’ju thoja që kisha parë shumë gjëra “të frikshme” në Shqipëri sa ky vagon gjysëm i varur mbi humnerë, ku hanin njerëzit nuk më dukej aspak i pasigurt. Sikundër ishte në të vërtetë.

Tani kuptoj që Amerika dhe Kanadaja nuk janë as peisazhet dhe as qytetet. Janë njerëzit me të cilët të pëlqen të shoqërohesh dhe të hash edhe darkë me “peshk shpatë“. Ishte kjo arsyeja, që pas tre javëve në Rokland, kur doja të takoja priftin shqiptar At Artur Liolinin për t’i dhënë një letër nga kushërinjtë e tij, u zhgënjeva aq shumë dhe gati u revoltova. Më kishin pritur bujarisht amerikanë që nuk më njihnin dhe çuditërisht një shqiptar në Shtëpinë e Zotit, ju pat sugjeruar atyre që i thanë se doja ta takoja, që letrën t’ja u lija atyre. Dhe kjo në hollin e Kishës së Shën Gjergjit. Më pas, kur këmbëngula, që e kisha porosi t’ja jepja në dorë, më shpjegoi që “pas meshës “ ishte ende në atë “botë mistike” dhe e kishte të vështirë të hynte në bisedë me këdo. Mendova asokohe, që bota e tij mistike duhet të kishte qënë diku në Purgator ose në Ferr, se pranë Krishtit nuk mund të kishte qënë.

I hodha këto paragrafë mbresash, për të treguar se në botë ka shumë e shumë njerëz të mirë, të cilët edhe nëse nuk janë në gjendje të bëjnë shumë, janë të preokupuar për problemet e atyre që kanë më pak fat në jetë. Dhe mundohen të ndihin qoftë edhe duke duke ngritur zërin për të pambrojturit. Ndaj edhe kjo botë mund të bëhet më e mirë se ç’është sot.

Ndaj edhe ndjej se bashkësia e banorëve të Roklënd ka mbetur e njëjtë dhe nuk është përkeqësuar.

Referendumi i keq

 Referendumi i PD dhe Demokracia

Aludimet e papërgjegjshme

Ishin disa miq të mij, që më kritikuan dje, se jo rrallë bëj aludime jo të bazuara për mundësinë e korrupsionit në institucione dhe organizata të ndryshme shqiptare, qofshin qeveritare ose jo. Dhe për këtë përmendnin jo vetëm shkrimin e djeshëm rreth RH Scholarship dhe Fotini Alltinit, por edhe një shkrim më të hershëm, ku unë shprehja dyshimin në mbajtjen e pastër dhe të pakorruptuar të Kishës Ortodokse Autoqefale të Shqipërisë.

Sigurisht që nuk i pranova kritikat, në rradhë të parë prej kokëfortësisë dhe e dyta, se tek shkrimi rreth Organizatave jofitimprurëse, që drejtohen nga bashkëkombës të ardhur pas vitit ‘90, unë më shumë këshilloj se aludoj se mund të ketë diçka që “nuk bije erë të mirë“. Unë nuk jam gazetar dhe aq më pak gazetar investigativ dhe nuk kam ndonjë qëllim që të zbuloj se sa para fshehin apo fitojnë ata që punojnë në institucione të caktuara në Atdhe dhe në Diasporë. Dhe këshillimi për dy subjektet e shkrimit tim, kishte të bënte me atë që “duhet kujdes në mënyrën se si paraqitet veprimtaria e organizatës” dhe njëkohësisht “më shumë transparencë“. Për të mos lënë “djajtë e dyshimit”, që ekzistojnë në çdo mendje njeriu (veçanërisht tek ne ballkanasit) që të gjykojnë si të njollosur atë çka është filantropike, e pastër dhe tepër humane. Nuk i njoh personalisht as Haxhillarët dhe as Alltenin, që këshillat e mija t’ja u jepja me dashamirësi privatisht.

Po shtoj se për abuzime me fondet e dhurimeve, bëhet fjalë në shumë kisha shqiptare të Amerikës së Veriut, nga Nju Jorku dhe deri në Cikago. Madje është edhe më e hershme se “zbarkimi i të edukuarve nga Partia e Punës” në brigjet e kontinentit të ri. Flitet për zell për tu zgjedhur në Këshillat e kishave, për tarafe që përpiqen të mbulojnë rritje të shpenzimeve të mirëmbajtjes apo të rinkonstruksioneve etj. Ndaj le të mos shtiremi ata që nuk jemi. Si një popull dikur i varfër, ne tundohemi shpejt nga kartmonedhat e blerta, madje edhe në Shtëpitë e Zotit, ku duhet të jemi edhe më të mbrojtur nga tundimi.

Por zhgënjimi im më i madh nga Fondacionet dhe Organizatat Filantropike në përgjithësi dhe nga ato që drejtohen nga bashkëatdhetarët tanë në veçanti, ka të bëjë me mungesën e plotë të kritikës ndaj rrënjëve të problemeve të mëdha shoqërore, që detyrojnë vetë ekzistencën e këtyre organizatave.

Në rast se ti ndihmon me shuma të mëdha një spital në Amerikë dhe nuk shprehesh kërkund se janë politikat e Trump, që po dëmtojnë sistemin shëndetsor amerikan, në mënyrë të tërthortë ke ndihmuar aplikimin e këtyre politikave dhe jetëgjatësinë e tyre. Në rast se ti del në foto me kryetarin socialist të Gjirokatrës, ke mbështetur në mënyrë indirekte Ramën dhe Manastirliun që të qëndrojnë më gjatë në pushtet. (Kjo e fundit më shkoi në mendje se nuk e di kush është tani në krye të Ministrisë së Shëndetsisë në Shqipëri.) Pra bëhesh “bastun” i regjimeve të egra dhe represive, që ose vjedhin ose shpenzojnë për luftra duke shkurtuar buxhetet e arsimit dhe shëndetsisë.

Në të njëjtën kohë organizon “gala” për “të kamurit” (se këta duhen mikluar për t’ju marrë ca thërrime nga paratë e tyre) që shkëlqejnë nga një luks i rremë dhe sherbetosen nga buzëqeshjet hipokrite të organizatorëve dhe të të ftuarve. Pra dëshmon qartë se je pjeë e sistemit dhe nuk do që ai të ndryshojë, sepse nuk do ketë më organizata bamirëse dhe ti do e humbësh atë rrogën e madhe, që merr duke bërë shumë pak punë. Duke qënë një lloj këpushe parazitare mbi trupin gjigand të një sistemi që shtrembeërohet edhe më keq se ç’është në embrion.

Ndaj them se ato që kam shkruar në shumë raste të tilla nuk janë aludime të papërgjegjshme për abuzime financiare. Nuk më bëhet shumë vonë për to, ndonëse nuk më vjen mirë që atë që dhuroj në kishë apo për bamirësi të shkojë në xhepat e një sharlatani, që nuk ka frikë as nga Perëndia. Më dhemb fakti se njerëz me qëllime të mira dhe me mend bëjnë shumë përpjekje për të ndihmuar, por edhe për tu dukur “fisnikë“ si pjesë e një sistemi ku ka shumë hipokrizi dhe pa bërë përpjekjet më të vogla për t’ju hapur sytë njerëzve se përse ndodh kështu. Filantropët e dinë më mirë se ti dhe se unë, se cilat janë arsyet e mangësive në shëndetsi, se cilat janë arsyet që pagesat për universitetet janë tmerronjëse, se cilat janë arsyet që shumë njerëz flenë poshtë urave, apo mbi zgarat e tuneleve të Metrove.

Por kanë zgjedhur të heshtin, të japin diçka për “të siguruar një vend në Parajsë“ dhe të vishen madhërisht në disa mbrëmje ku trokasin gotat e shampanjës dhe i thonë të ftuarit (ose të ftuarës) tjetër me buzëqeshje:

“What a nice dress!” (Sa fustan i bukur!)