Gojëmbyllja

Nuk di nëse Fjalori Shqip ka një fjalë të tillë, por kur majtas e djathtas përdoren fjalë të huaja, që nuk i përmban fjalori jonë zyrtar, nuk prish punë edhe nëse unë “ja fut kot” me një neologjizëm. Madje po të ndjek shembullin e gjeniut Is, mund t’i shtoj edhe një “najë“ dhe ta kthej në një dukuri mbarëshqiptare. - Gojëmbyllnaja tingëllon fantastike! – do hidhet e thotë ndonjë e njohura ime, që vdes gjatë “rrugëtimit” të saj në shtigjet me fjalë të reja per novacione.

Gojëmbyllja është diçka e njohur në shoqërinë shqiptare të kohëve kur kam jetuar. Të theshin “mbylle gojën!” në shtëpi, në shkollë, madje dhe kur luaje futboll me kalamajtë e tjerë, po qe se flisje shumë apo theshe gjëra, që nuk kishin “konsensus” të gjërë.

“Mbylle more ti gojën!” ishte një shprehje arrogante që e dëgjoje nga Presidiumi, nga një drejtor, sekretar partie apo i deleguar, kur nuk ju vinte pas hesapi. (Në formë më shkencore e kam dëgjuar nga një nëndrejtor, që jepte kimi, po i binte edhe pianos, që në vitin e largët 1971 i shtoi edhe “do të të hedh acid në gjuhë!)

Unë e kam dëgjuar “bajagi” shpesh, kur ma kanë thënë, por edhe kur ju është thënë të tjerëve. Por Diktaturë hesapi dhe mbyllja e gojës të bënte mirë, se të shpëtonte edhe nga ndonjë dhjetvjeçar në burg, plus edhe pesë vite internim dhe gjashtë vjet heqjen e të drejtës së votimit.

Tani e “dëgjoj” në platformën e nderuar të FB. Nuk është tamam “Mbylle gojën!”, (këtë zakon e ka kryesisht Rama në mbledhjet me vartësit e tij), por vjen si “fshirje komenti”, heqje e të drejtës për të komentuar (në settings) ose si “block”.

Unë e kuptoj që çdo individ ka të drejtë t’i bëjë të mësipërmet, sepse janë opsione që ja ve në dispozicion META. Por personat publikë dhe institucionet publike, të cilat paguhen nga taksapaguesit, edhe nëse nuk shkelin ndonjë ligj, nuk e kanë të drejtën të fshijnë komentet apo të bllokojnë “gojëmashat”, kur nuk ju pëlqejnë ato që shkruajnë. Veçanërisht kur nuk kanë fyerje apo fjalor të papërshtatshëm. E bën Raqka i Melkës, Biblioteka e Korçës dhe ndonjë “pushtetar” apo institucion tjetër. Ka madje dhe organizata bamirëse, që “shpëtojnë miletin”, por bllokojnë “komentuesit e vështirë“.

E kuptoj që të jetojmë të lumtur është mirë të kemi “fjalë sheqer” (të pazaharosura) dhe gishtat e mëdhenj të ngritur në shënjë pëlqimi, si dhe plot zemra, që ngrihen lart në ajri. Po ja që ka edhe të tillë, të cilët nuk i heqin syzet e zeza nga mëngjesi deri në darkë dhe të tharrtojnë me “fjalë turshi”.

Gojëmbyllja nuk është zgjidhje! Shpëton vetëm çastin, që i thënë sipas mënyrës dikasteriale mund të thuhet “Për momentin po ja u mbyll gojën se është në të mirën e Njerëzimit!”

Nga Bamirësia në Filantropi

“Mikja e halleve” të mia, Foti Kokeri (kemi zbarkuar në të njëjtën kohë nga anija në Tokën e Re) vetparaqitet si Filantrope e Shquar. Eshtë në sajtet e saj e shkruar e bardha në të zezë. (Fotinia parapëlqen një sfond të zi.)

Më bën p[rshtypje se ajo është “e çmendur’ pas Shqipërisë, Kosovës, Flamurit dhe çdo gjëje shqiptare. Partnerin nuk e ka shqiptar, por edhe Shqipëria në shekuj ka “flirtuar” me të huajt. Eshtë në kodin tonë gjenetik.

Megjithatë më ka rënë në sy, që nuk e quan veten Bamirëse. Eshtë shqipe e pastër sepse Fotinia “bën mirë“ për të varfërit, për të sëmurët, studentët, policët, madje edhe për ndonjë politikan, që e ka humbur rrugën e drejtë të të qënit i ndershëm.

Këtë pyetje i shtrova avokatit tim, i cili jo vetëm që ka njohuri juridike, por edhe në shqipe dhe në gjuhët e huaja është ku e ku më lart se unë. (Ai ka redaktuar katër librat e mij.) Avokati më tha:

“Bamirës është ai që i bën mirë individëve të veçantë, qofshin këta të sëmurë, të shëruar, të prekur nga korrupsioni apo nga ndonjë sëmundje e rënies së imunitetit. Filantropia është kur ndihmon institucione, grupe të mëdha njerëzish, ndonjëherë edhe një shtet të tërë, pra ndryshimi është edhe cilësor edhe sasior. Një nivel më i lartë.”

“E kuptova”- i thashë“ si puna e Koçit të teta Sofkës, që thoshte “skylptor” është një shkallë më lart se piktor.” Avokati e tundi kokën me bezdi se duket nuk i pëlqeu krahasimi, por unë e kuptova. Më pas pashë edhe një foto nga më të fundit të Fotinisë (ndoshta e bërë nga Fadil Berisha zulmëmadh) dhe e kuptova plotësisht. “Ja një Filantrope e Shquar e veshur me të bardha”- mendova.

Por si gjithnjë më ngacmon Luçiferri dhe thashë (përsëri me vete)-”Po edhe Rokfeleri ishte Filantrop, po sikur jepte paratë e tij?! Fotininë e kanë lënë “roje” të dy Fondacioneve Bamirësie të parave të të tjerëve. Eshtë vërtet Filantrope?”

Përgjigjen ma dha sërish avokati: “Ore katran shiko ta rregullosh muhabetin me Fotin, se je në pension dhe ke nevojë për ndonjë lekë, për shembull të mbish qimet në kokë, se nuk të afrohen as vejushat mbi 80 vjet dhe nuk të duhet nëse është Roje apo Filantrope!”

E mendova thellë thellë dhe vendosa, që për “aman o moj Fotini!” të shkruaj vetëm më datën 13 të çdo muaji. Si për mos e përsyshur.

Pylli me “kërpudha gjigande” i Ingels

Një miku im, që kupton mirë nga arti, shprehu dyshime për një postim timin rreth projektit të posamiratuar në Tiranë për ndërtimin prej 78 metrash në Parku Rinia, që është më shumë një lulishte në emër të kryeqytetit se sa një park. I ishte dukur i bukur dhe kërkoi shpjegime për qëndrimin tim tepër negativ.

Si në titull unë e pata quajtur “Pylli me kërpudh” projektin arkitektit të njohur danez, sepse në vështrimin e parë më linte këtë përdhtypje edhe pse më parë se kjo më kujtoi kolonat e famshme kërpudhë në një nga veprat e njohura të Frank Lloyd Wright.

Pavarësisht nga aftësitë profesionale të arkitektit danez, “nënshtrimi” ndaj Sundimtarit Rama për interesa financiare vetiake, tek projekti i Taivanit i kalon edhe kufijtë jo vetëm të etikës por dhe të mungesësë së profesionalizmit të një arkitekti. Një projekt i tillë, që do ishte i paparanueshëm në çdo qytet mesatar dhe të madhe europian do ishte “pa lezet’ edhe në mes të shkretëtitrës. E them këtë, sepse ka një prerje uniformë në tarracëbn e fundit dhe proporcionet e përgjithshme nuk më duken të arritura, por nuk është kjo arsyeja kryesore, që e “përçmoj” projektin. Në atë lulishte nuk duhet të shtohet as edhe një vëllim tjetër betoni, qoftë edhe skulpturë parku. Eshtë kjo arsyeja , që unë e përçmoj këtë vepër të parealizuar dhe njëkohësisht edhe kolegun Ingels. Mungesa e etikës kulmon edhe me një lloj “abuzimi” me renderimet, që mundohen ta bëjënë “monstrën” sikur të jetë një re e stilizuar bukur mbi park. Eshtë një vëllim stërmadh prej betoni dhe qelqi dhe asgjë më pak.

Unë e kuptoj, që projekti i “arkitektit yll” është realizuar para se të pëlciste skandali i librit “rozë“ “Albanian Files”, i dashurisë së arkitektëve pa parime me kryeqytetin pronë të Edi Ramës. E kuptoj edhe pse Rama e miraton në mes të të gjithë protestave të brendëshme dhe të diskretitimit jashtë të arkitektëve të huaj. E bën që të tregohet “i fortë“ dhe njëkohësisht që investitorët të paguajnë Ingels. Por ky projekt nuk ka për t’u realizuar kurrë se është shembulli më i keq i shpërfilljes të interesave të kryeqytetasve. Një lloj zëvendësimi i kioskave të lulishtes “Rinia” me një “monstër arkitekturore” që heq diellin dhe ajrimin e një sipërfaqe të rëndësishme të gjelbëruar në qëndër të Tiranës.

Ingels nuk duhet të kishte shkuar kaq larg në shpërfilljen e qytetarëve! Tërësisht larg filozofisë së jetës skandinave. Tërësisht falsifikim i renderimeve dhe videove që paraqiten për miratim. Turp!

Nderim per Gon Lufin

In Memoriam te pedagogut tim ing.Agron Lufi

“Hajvanllëqet” e atyre që kujtojnë se e njohin arkitekturën

Nuk kam lexuar shumë shkrime rreth arkitekturës shqiptare gjatë shekullit të XX-të dhe ndoshta edhe nxitohem në ndonjë përfundim, por dua të përmend disa terma dhe trajtime, që bëhen edhe prej profesionistëve dhe që janë të pavërteta ose të krijuar në mendje të arkitektëve të rinj, të cilët nuk e mirë Historinë e Arkitekturës. Besoj se i kam prekur në shkrime të mëparshme, por mund të kenë qënë të shkëputura dhe në të njëjtin shkrim ku kam prekur çështje të tjera të arkitekturës shqiptare apo asaj botërore.

Po i ndaj në pika për të shkruar më qartë rreth termave, që mua më duken krejtësisht të gabuara, por pa qënë i sigurt se cilët autorë i kanë përdorur dhe nëse kanë qënë vërtet profesionistë, apo nga ata që shkruajnë rreth gjithshkaje me kompetencë:

- Arkitektura e Realizmit Socialist. Nuk ekziston një rrymë e tillë në arkitekturë dhe kush e përdor nuk di se ç’farë është Realizmi socialist. Në vetevete në të pesë pikat e tij, Realizmi Socialist nuk ka asgjë, që mund të aplikohet në arkitekturë.

- Arkitektura Socialiste – Nuk ka as edhe një stil të tillë arkitekture dhe nëse përdoret si shkurtim i “arkitektura në periudhën socialiste” është e mira të përdoret e plotë për mos krijuar ide konfuze sociale, filozofike dhe arkitekturore. Sepse shkrimet, që nuk janë pjesë e librave të profesionit i lexojnë edhe shumë njerëz, që krijojnë ide të gabuara rreth arkitekturës.

- Arkitektura borgjeze- nuk di nëse në të kaluarën ndonjë militant injorant shqiptar e ka përdorur këtë term për të përfshirë objektet arkitekturore të ndërtuara para Luftës së Dytë. Por edhe nëse kanë qënë të shumtë ata që mund ta kenë përdorur në kohën e Diktaturës, nuk ka asnjë logjikë të përdoret sot, as edhe si referencë.

- Arkitektura proletare – sërish një term krejtësisht i panjohur për mua, por si në rastin e mësipërm, është krejt i pakuptimtë përdorimi. Eshtë edhe disi qesharak, sepse termi proletar (i cili nuk ka ç’të humbë veç prangave) i takon njerëzve të varfër, që lenë bretkun në punë dhe nuk kanë asnjë lloj prone, ndaj s’ka dhe si të kenë lidhje me ndërtimin.

- Arkitektura kubiste- e kam hasur disa herë, nga arkitektë ose studiues, që kanë përmendur ndonjë vepër të Petraq Kolevicës apo të Maks Velos. Nuk ka një rrymë të tillë në arkitekturë edhe pse ka pasur “kubizëm” në pikturë. Dhe ata që njohin mirë Pikason dhe Brakun e dinë që Kubizmi nuk ka lidhje me kubet dhe paralelopipedet.

A ka rëndësi që termat të jenë të sakta?

Unë mendoj se po se po të vazhdohet kështu (futja si të vjen nga fundi i kurrizit) mund të kemi arkiteturë demokratike, të të drejtave të njeriut, të integrimit europian apo edhe arkitekturë etnikisht të pastër.

Ndaj po e mbyll si Xhorxh Gaber në këngën e tij të njohur politike “E Majta dhe e Djathta” – Basta!

Ne foto, pjese e Habitat 67 e Moshe Safdie ne Montreal. E kam sjelle si shembull te vecante te arkitektures moderne te shek XX, qe nuk quhet "kubiste' sepse nuk ka te tille.

Tre shikime të ngjashme dhe të ndryshme

Me dy shokët e mij(që nuk e njohin njëri tjetrin) flasim shpesh për ngjarjet në Botë dhe në Shqipëri. Jetojmë në të njëjtin kontinente dhe diferencat në moshë nuk janë të mëdha. Vlerësojmë dhe shvlerësojmë mendtë e njëri tjetrit, se shpesh më thonë -“je hajvan i tëri!” dhe po me të njëjtë gjuhë ju drejtohem edhe unë. Eshtë një formë e vjetër e familiaritetit shqiptar e ndoshta dhe ballkanasit e tjerë e kanë.

Për Trump jemi plotësisht në një mendje. (Ata që lexojnë këtë blog e dinë se ç’mendoj unë për “The Donald”) Për të ardhmen e Amerikës kemi disa nuanca,dikush më gri dhe dikush më të errëta, por jo shumë larg njëri tjetrit.

Ndryshojmë në qasjen ndaj problemeve të Shqipërisë. Njëri, që e njeh më mirë situatën në Tiranë, se ka emigruar më vonë se ne, thotë që Shqipëria është në gjendjen më të mirë që ka qënë në të gjithë kohërat e ekzistencës së shtetit shqiptar; unë them që është keq por duhen bërë përpjekje për të ndikuar sadopak në solidarizimin e shqiptarëve kundrejt të Keqes dhe i treti pranon që është keq dhe e quan kohë të humbur çdo lloj përpjekjeje. Kuptohet “kohë e humbur” për të dhe për mua, që kemi hyrë tani tremujorin e katërt të jetës.

Si e përmenda më lart edhe pse e vlerësojmë njëri tjetrin, të tre kemi aq mend sa ta ndjejmë veten të barabartë nga formimi dhe mundohemi të paraqesim argumentat tona për tezën që mbrojmë. Ata të dy nuk marrin pjesë në rrjetet sociale. Edhe unë kam vetëm tre muaj, por me një pjesëmarrje itensive dhe gati për sherr, që kur ja u përmend ndonjëherë qeshin me mua. Kjo më bën të reflektoj dhe të pyes veten- “C’kërkoj unë në rrjetet sociale me diskutimet e zjarrta kryesisht për problemet e Shqipërisë?” (Përsëri një analizë nga këto psikologjiket, që më nxjerrin të mangët ose me vese.)

Disa që janë prekur nga shkrimet e mija më thonë se i bëj, ose hyj në debate për të rënë në sy. Një konstatim jo i saktë, se nuk do mungoja për 12 vjet me rradhë në Facebook nëse e kisha këtë dëshirë.

Avokati im i mëshon idesë, që unë kam qejf të grindem dhe duke mos patur përreth familjarë dhe duke mos qënë në marëdhënie pune, partnerët e sherreve mund t’i gjej vetëm në rrjetet sociale. Një deduksion jo dhe shumë larg të vërtetës, por unë komunikoj shpesh me 5-6 vetë jashtë këtyre platformave, dhe me ta nuk grindem.

Vetë më pëlqen të them se kam hyrë në FB, kur nisi revolucioni Flamingo, për të ndikuar sadopak në njerëzit që njoh, që ta mbështesin kauzën “rozë“. (Kjo roza më zuri pak si gafil, se jemi në tetor , që quhet nga shumë muaji rozë për shkak të mbështetjes të luftës ndaj kancerit të gjirit. Dhe unë nuk kam ndonjë kontribut në këtë luftë, madje kam qënë tepër kritik nda Filantropes së Shquar Foti Kokeri, e cila dhuron jo pak për çështjen “e roztë“.)

Atëhere mbetet si arsye, ajo që më ka karakterizuar tërë jetën. Mos bëj atë që më vlen se më duket e mundimshme!

Për shembull isha mes atyre që ju bëja bisht aksioneve, ose nuk punoja shumë. Nuk ishte thjesht dembelizëm, por më dukej si një punë hangari dhe më qesharake më dukeshin garat e emulacionit, ku jepeshin fletë-lavdërimi për të dalluarit. Ndaj edhe tani më duken Marrëzisht qesharake “galat” ose mbledhje ku jepen çmime për më të dalluarin e muajit, 6 mujorit apo vitit. Apo kur në mbledhje fondesh, organizatorët me entusiazëm thërresin: “Objektivi ishte të mblidhnim 160 mijë dollarë, por ju nuk do ta besoni, që vetëm në një javë kemi arritur në 242 mijë e 324 dollarë pa llogaritur centet!” dhe salla gjëmon në ekstazë, sepse rezultati është i prekshëm në shifra. Gati si në Kongreset e Partisë ku sho Enver jepte sihariqe si: “Shqipëria jonë për herë të parë e siguroi bukën në vend!” Dhe si mos entusiazmoheshe!

Kjo është arsyeja, që unë vras mendjen dhe shkruaj se si të bëj “një vrimë sa më të madhe në ujë“. Sepse ende besoj, që kur rrekesh të bësh vrimën krijon edhe disa rrathë koncentrikë, të cilët shkojnë deri në bregun e legenit.

Por në nëndërgjegjen time duhet të ketë edhe motive të hakmarrjes ndaj personave të caktuar, të cilët nuk i pranoj dot që janë të sukseshëm ose të plotësuar. Dhe kështu justifikoj me arsye pas arsyesh si të godas Di Lanën, Edin e Kristaqit, Ivankan e Trump-it apo Fotin nga Leskoviku.

Dy shokët e mij nuk kanë probleme të tilla dhe i kanë bërë naftën edhe FB-së edhe ndryshimeve sasiore dhe cilsore të hajdutëve të të dy anëve të Atlantikut.

Art, Humanismo dhe Hope

Ata ishin dy burra. Njëri shqiptar, që kishte lindur në Milano dhe prindërit i kishin vënë emrin Art. Ju pat pëlqyer kultura italiane, të cilën e kishin zbuluar më shumë pasi kishin arritur në brigjet e gadishullit Apenin me një anije të madhe. Për t’i shpëtuar varfërisë të shtetit ish komunist. Art ishte rritur në metropolin italian, por kur kishte mbushur 25 pat vendosur të shkonte në Amerikë se ishte homoseksual dhe nuk ndjehej mirë në marëdhëniet me prindërit, fisin dhe komunitetin shqiptar në Itali. Pat menduar se në Nju Jork do ishte më i lirë dhe më larg paragjykimeve.

Humanismo ishte ndër të parët që kishte njohur në një lokal për gay dhe të dy e kishin pëlqyer njëri tjetrin. Edhe ai ishte emigrant në Amerikë, por kishte një kohë të gjatë në “Molla e madhe”. Pasi kishin jetuar disa vjet, shqiptari dhe kolumbiani kishin vendosur të martoheshin. Bënë edhe një ceremoni të vogël, ku kishin ardhur edhe familjarët e Art, që rrinin si mbi gjëmba, por gjithsesi i kishin thënë djalit të tyre , që e mbështetnin në zgjedhjen që kishte bërë në jetë.

Si ishin bashkuar me trup dhe shpirt menduan të kishin edhe një bir ose bijë dhe zgjodhën një mënyrë nga ato, që përdorin shumë çifte homoseksualësh, të cilët duan të kenë fëmijë. Disi në mënyrë më të natyrshme, zgjodhën një femër të shëndetshme dhe të bukur, që do bënte vetëm lindjen e fëmijës dhe nuk do kishte më pretendime si nënë biologjike (surrugato i quajnë në Amerikën e Veriut). Nga katalogu, që ju kishin paraqitur në klinikën private kishin zgjedhur një norvegjeze të quajtur Ruth.

Kështu lindi vajza e vockël, të cilën e quajtën Hope. Të dy kujdesen si dy nëna dhe baballarë të mirë, ndonëse Humanismo kalon më shumë kohë me të. Art është farmacist dhe ka një barnatore të tij në Bruklin.

Prindërve në Milano ju ka thënë që vajza e ka emrin Hope dhe në shqip ka kuptimin Shpresa. Edhe ata ngazëllehen kur e shohin në video dhe i thërresin nga larg Shpresa, Shpresaaa...

Nuk ka asgjë të jashtëzakonshme për Kontinentin e Ri në këtë rrëfenjë. Në Shqipëri tingëllon shumë anormale, por ndoshta një ditë edhe atje do mësohen me fëmijë që dalin nga bashkimi i Artit me Humanizmin dhe që quhen Shpresa, Olsi ose edhe Skënderbeu.

I vetmi problem është se Hope, që është një bionde e bukur me sy bojëqielli, (ndoshta i ngjan më shumë nënës surrugato se sa baballarëve të saj gay), ka paraqitur që në fëmijërinë e saj prirje të lakmisë dhe të perversitetit. Kjo i ka vënë në grindje të vazhdueshme dy prindërit sepse Humanismo i thotë Artit – Pervert është për shkak të nënës sate këngëtare, që edhe pse i ka kaluar të 70-tat përsëri i ve brirë të shoqit, ndërsa shqiptari i kthehet kolumbianit duke e akuzuar se “tahmanë“ e ka nga yt atë, që është marrë me tregëti droge dhe tani është kthyer në bamirës dhe jeton i lumtur në Panama. Dhe ky sherr i vazhdueshëm mes Artit dhe Humanismos, ka shumë të ngjarë, që ta dëmtojë mendërisht Hopkën dhe në të ardhmen veç Lakmisë dhe Perversitetit të ketë edhe një sjellje anormale.

A duhen lejuar dy gay të përdorin një nënë surrugato dhe të kenë fëmijë?

Kjo pyetje milioshe nuk mund të gjejë përgjigje në një hartim të nivelit të shkollës fillore si rrjeshtat e mësipërme.