Banjot e Mesdheut

U bë një kohë e gjatë, që kur nuk udhëtuar në Europën veriore, ndaj edhe shkrimin për banjot (WC-të)europiane po e kufizoj vetëm tek ato të Mesdheut, që për shkak të “udhëtimeve të punës” i vizitoj më shpesh.

“Edhe kjo të kishte mbetur!” do hidhet menjëherë një i njohuri im, që dikur më pat sugjeruar të bëja një shkrim edhe për Ditën e Minatorit. Po unë mund të përgjigjem tak-fak, që me banjot kemi punë disa herë në ditë dhe si një ish-arkitekt më takon të shtjelloj mendimet e mia modeste për këtë hapësirë kaq të nevojshme në çdo lloj ndërtimi. Madje “hale” (po përdor këtë turqizëm se tingëllon më mirë se e jona nevojtore) ka edhe si njësi më vete në parqe, rrugë dhe në kantiere ndërtimi.

Tani që po bëj këtë shkrim kaq të veçantë, më vjen ndërmend një ministër i Ministrisë së Punëve Komunale, i kohës së Diktaturës, që kur u kthye nga një vizitë në Kairo deklaroi se “Do e boj Tironën pllom e hale!” Ministri që quhej Xhemal, ose Xhaferr ose Xhevat, nuk e pati këtë mundësi ose për mungesë fondesh ose sepse për marksizëm leninizmin, zhvillimi i tepruar i objekteve ku jashtëqitet, mund të ishte edhe një deformim i filozofisë që përshkonte si një fill i kuq gjithshka që krijohej në Shqipëri. Se ku mund t’ja u shkoje fillin e kuq gjithë haleve që kishte ndërmend të ndërtonte ministri Xhemal, Xhaferr ose Xhevat?!

Por le të përqëndrohemi në ditët e sotme, kur një njeri që vjen nga Amerika e Veriut përballet pashmangërisht me mjedisin ku duhet të kryejë ato punë aq të papëlqyeshme, por që janë të domosdoshme. (Sokrati theshte se ndjehej i lumtur, kur ngjitej në mëngjez në një kodër plot blerim dhe i rikthente natyrës, ato që i kishte marrë një ditë më parë. Po edhe qasja e Sokratit ishte tepër primitive dhe nuk do ndalem këtu nëse ai mund të arrinte apo jo një higjenë perfekte në kushtet e dimrit në Athinë.)

Amerikanoveriori, i njohur ose jo me Europën Jugore, habitet nga fantazia e arkitektëve të Mesdheut. Veçanërisht me banjat e lokaleve. Ato përgjithësisht janë në vendin më të vështirë për tu gjetur. Po Mesdhetarët janë të sjellshëm dhe të tregojnë menjëherë një skutë diku nga fundi i lokalit, ose shkallë që shkojnë në bodrum. Në këto të fundit ndjehesh edhe më mirë, se të krijojnë intimitet të plotë. Se askush nuk do që ta shohin se po shkon në hale. Edhe pse mund të mos dyshojnë se po shkon per të marrë me hundë pak “miell” ose të shiringohesh me heroinë.

Dhe menjëherë sa gëzohesh nga mjedisi intim, përballesh me vështirësitë e para. Tualeti i burrave (nuk kam hyrë në ato të grave) është tejet i vogël dhe ke edhe vështirësi për të hyrë. E para nuk di nëse dera hapet brenda, jashtë apo është rrëshqitëse. Se vetë i kam hasur të gjitha këto variante. Asnjëherë ndonjë që hapet si punë qepeni. Vështirësia e hapjes së derës, të sjell atë shtrëngimin e bezdisshëm të zorrëve, që tashmë janë të lodhura nga një funksionim tepër i gjatë udhëve të jetës. Por po arrite që të ndalosh lëshimin e gazrave, je i sigurt që nuk i ke mbushur dhe mund të ulesh i qetë në hidrosanitaren e vogël, por që është e mjaftë që të lirohesh. Dhe këtu nis problemi i dytë, që është fikja e dritës. Të ndodh kudo, sepse në Mesdhe enrgjia elektrike kushton dhe janë gjetur mënyra për fikje automatike të dritës. Por është shumë e thjeshtë rindezja. Mjaft të ngresh dorën lart dhe gjithshka bëhet më e ndritur se kurrë. Puna është që dy tre herë më ka ndodhur në atë procesin e fundit, më të ndyrin, por të pashmangshmin dhe duke i pasur të dy duart e zëna, nuk bën dot rindezjen. Atëhere mendon se sa e vështirë është për një të verbër që të dalë jashtë. Nuk gjen dot copën e rradhës të letrës higjenike dhe je në gjendje të pashpresë. C’farë të tundësh?! Dhe sidomos në një sipërfaqe minimale, ku njëra shpatull cik njërin mur dhe tjetra është nën lavoman.

Unë nuk di nëse Homeri do kishte shkruar Odisenë, po qe se do kishte pasur më parë përvojën e banjove të Mesdheut. Edhe pse një herë në ditë dhe jo më shumë se 15 minuta, vuajtjet janë të paimagjinueshme. Përvojat individuale, shpesh herë tepër tepër të dhimshme. Vetëm banjat e zboreve të Mamurrasit, që më dalin edhe sot në ëndërr, mund të konkurojnë me këto përvoja.

Ata që më quajnë me të drejtë kritizer, do thonë “E shikoni si e nxivi dhe këtë!”

Të them të drejtën këto rrjeshta i shkrojta me shumë droje dhe me frikën se do moskeqkuptohem, por unë po shkoj tek të 70-tat dhe në këtë moshë, njeriu vlerëson dy gjëra më shumë se çdo gjë tjetër; dyshekun dhe WC-në. Se shkon vend e pavend, se muskujt e fundit të kurrizit i ka më të dobësuara dhe se është edhe më i trashë edhe me ndonjë sakatllëk.

Ndaj dhe dua t’ju dhj... mu në projektet e lokaleve luksoze arkitektëve të dashur mesdhetarë!

Fuck Gaudi! (fund)

 

(vijim)

Po duke dashur ta ndal pak turravrapin kritikues, edhe për konceptimin bazë të një vepre duhet gjykuar në kohën kur është projektuar dhe jo me mendësitë rreth arkitekturës të vitit 2026.

Sagrada është konceptuar jo në tërësi që në krye të herës. Madje themelet janë hedhur mbi bazën e projektit fillestar të një arkitekti tjetër. Më tej, pasi e mori përsipër, Gaudi e rikonceptoi, por dhe ai jo të kompletuar, po si një projekt që duhet të vazhdonte t ndryshohej dhe ripasurohej herë pas here. Në këtë lloj vendimi mbase ka ndikuar edhe fakti që arkitekti ishte besimtari devotshëm dhe e shihte Katedralen jo thjesht si një vend ku do grumbulloheshin njerëzit për të ndjekut meshën, por si një institucion që edukonte brezat me frymën fetare edhe ndërsa shihnin fasadat dhe bukurinë e veprave të artit në to.

Pikërisht kjo qasje tërësisht e veçantë e njç arkitekti e bën edhe Sagradan kaq të veçantë.

Por le të shkojmë në gjendja ekonomike dhe shoqërore e Barcelonës, si dhe ajo europiane bashkëkohore, sepse pa to nuk mund të kuptohet një vepër e madhe. Edhe pse në ndonjë rast edhe mund të ketë shkëputje (stakim) nga to.

Kur u vendos të ngrihej Katedralja, Barcelona ishte qyteti më i madh dhe më i fuqishëm ekonomikisht i Europës mesdhetare. Dhe ndër më të mëdhenjtë në gjithë Europën. Kështu që mund të pritej që me dhurime të vazhdueshme të plotësohej një vepër tejet ambicioze dhe me një buxhet të papërcaktuar. Nuk është e thënë që këto kushte të ndikojnë në konceptimin arkitektural, por e bëjnë të veçohet nga veprat arkitekturore europiane dhe të përtej oqeanit të së njëjtës kohë.

Nëse qiellgërvishtet e Amerikës, kanë investitorë biznesmenë, që duan të dijnë sa do kushtojë objekti, Sagrada, që është gjithashtu “qiellgërvishtëse” nuk ka asgjë të tillë. Ka vetëm modele pas modelesh dhe makete pas maketesh, të shtuara dhe të rishtuara nga një arkitekt gjeni. Por që në të njëjtën kohë është jashtë rrethit të arkitektëve avangardë të të dy anëve të oqeanit. Eshtë edhe kjo një arsye e fortë pse qasja e tij ndaj arkitekturës nuk është ndjekur dhe nuk duhet ndjekur.

Luis Sallivën (Louis Sullivan) është përpikmërisht bashkëkohës i Gaudit, por nga punët e tij mund të mësosh edhe sot. Dhe i gjen moderne dhe racionale. Frenk Lloid Rajt ka lindur vetëm 15 vjet më vonë se Gaudi, por arkitektura e tij mund të ripërsëritet po aq bashkëkohore edhe sot. August Perre dhe Garnje ishin gjithashtu bashkëkohës të Gaudit.

Në historinë e arkitekturës botërore ka disa raste, kur kostoja e një objekti shkon jashtë çdo logjike, por kjo ka ndodhur e imponuar nga ata që e kanë porositur veprën dhe në të kanë dashur të përjetësohen. Tipike janë piramidat e Egjiptit, por kanë qënë faraonët ata që kanë shpenzuar partë, ose që kanë shfrytëzuar punën e skëllevërve. Rasti i Sagradas është ndoshta i vetmi, kur arkitekti arrin t’ju mbushë mendjen dhuruesve dhe kishës, se vepra jo vetëëm do kushtojë por duhet vazhduar, por edhe të vazhdojë të ndërtohet për më se 140 vjet! Në një kohë që objektet edhe më të mëdhatë, përfundohen brenda dy ose tridhjetvjeçarësh. Nga kjo pikpamje Gaudi nuk i përket shekujve ku jetoi, por më e afërta ka qënë Mesjeta e hershme.

Ka shumë studiues të arkitekturës, që e quajnë Sagradan një vepër të Eklektizmit në arkitekturë. Unë do isha më i rezervuar dhe do përfshija gjithë veprat e tij në Eklektizëm, duke i dhënë të drejtë Antonit që përpiqej t’i largohej sa më shumë neoklasiçizmit, që po i kthente në identike qytetet europiane. Por do veçoja Sagradan. Mendoj se ajo, në klasifikimin e “specieve” arkitekturore, kërkon një kollonë të veçantë. Eshtë një lloj Eklektizmi dinamik, por ku mbizotëron Neogotiku. Elementët e tjerë të arkitekturës të arkitekturës islamike, asaj afrikane apo të Amerikës Latine, mund të pastrohen me lehtësi, pa i ndryshuar ndonjë gjë të madhe veprës. Madje janë disa syresh që të turbullojnë kur i sheh.

Por klasifikimi i një vepre arkitekturore ka rëndësi vetëm për lehtësi studimi dhe nuk është ai që përcakton reagimin tonë mendor dhe emocional. Kur sheh një krokodil apo një rinoceront, nuk mendon se hyn apo jo në gjitarët. Mendon se sa i bukur është dhe ndjen se duhet t’ja mbathësh me vrap për të shpëtuar lëkurën.

Diçka e ngjashme të ndodh me Sagradan. Të josh edhe të tremb, të fton të hysh brenda saj, por edhe ndjen se është më mirë tas htysh për një herë tjetër, se mund të përfundosh ‘i gëlltitur” në “barkun” e saj po aq të çuditshëm sa edhe eksterieri.

Këtu gërshetohen mrekullimi dhe bezdia, se mendon “si ja ka arritur bir i Barças!”, por njëkohësisht ndjen se” nuk ishte e nevojshme “të ndërlikohej dhe të kushtonte kaq shumë“.

Dhe këtu vijmë në pikën se a është e drejtë të quhet Gaudi “një poet i arkitekturës”.

Për t’i rënë shkurt, unë mendoj se poetë kanë qënë arkitektët që krijuan tempujt grekë dhe më pas ata të gotikut dhe modernët Frenk Lloid, Frenk Gehri dhe Zaha Hadid. Do lija jashtë duke i quajtur prozatorë të shkëlqyer Van Der Rohen. Korbyzjenë, Gropiusin. Renco Pianon dhe shumë të tjerë.

Për Gaudin, ashtu si dhe për Sagradan duhet një kollonë më vete. Mbase tragji-komiku i arkitekturës. Por mund të jetë një përcaktim idiot ky i imi.

Për ta mbyllur, shumë lexues profesionistë ose jo mund të thonë me të drejtë: “Koburen që nxorre të qëlloje Gaudin, fute aty ku duhet ta futësh!”

Si i pacipë dhe kokëfortë unë do ju përgjigjem:

“Fuck you too!”

Fuck Gaudi! (2)

 (vijim)

Të njohurit e mij anglishtfolës, që lexuan pjesën e parë, më kritikuan se e kisha nisur keq, me një të sharë të rëndë për Gaudin. Më duhet të sqaroj se ajo që mendova në çastin, kur u ndjeva jo mirë nga Sagrada ishte “Ik o pirdhu me gjithë Gaudi!”, por nuk tingëllonte mirë, ishte tepër vulgare dhe jo e përshtatshme për një shkrim serioz rreth një vepre dhe autori tejet serioz. “Fuck” i imi nuk ka kuptimin e vërtetë të asaj fjale, por është më shumë një ngjyrim i stërnxirë i shprehjes “Arkitektura e Gaudit nuk duhet ndjekur!” Ka të bëjë më tepër me ata që aspirojnë të bëhen arkitektë në të ardhmen, ose janë në hapat e para të profesionit.

Nëse do isha pedagog në një shkollë arkitekture do ju mbaja një leksion të gjatë studentëve të mij se përse nuk duhet ta imitojnë arkitekturën e Modernizmit Katalanas dhe veçanërisht Katedralen e Familia Sagrada. Qysh në konceptim dhe më tej edhe në qasjen vëllimore, të detajeve arkitekturore dhe të kombinimit me vepra të arteve pamore, Por për fatin e mirë të studentëve imagjinarë, unë nuk kam kredencialet e duhura për të qënë pedagog arkitekture jo vetëm tek Politekniku apo Polisi, por as në një Universitet fshati të Shqipërisë, i cili mund të tentojë të hapë një degë “prodhimi arkitektësh”.

Në këtë blog veçanërisht personal unë mund të shkruaj turli marrëzish dhe avantazhi i atyre që e hapin është ta mbyllin menjëherë faqen dhe të vazhdojnë me punët e tyre të përditshme.

Po e nënvizoj edhe njëherë, që edhe pse e njihja fort mirë, nga qindra e qindra pamje fotografike, prej shumë këndesh, si edhe video që janë marrë duke ardhur rrotull Sagradës, përshtypja e parë “e gjallë“ ishte e një kombinimi të jashtëzakonshëm të kullave prej rëre që bëjnë në breg të detit fëmijë dhe adoleshentë të talentuar me pjesë veprash të gotikut, rokokosë dhe të arkitekturës islamike. Ndoshta edhe shumë të tjera, për të cilat do më duhen dhjetra e dhjetra shikime nga afër të hollësishme. Më la pa gojë jo aq nga fantazia e atij kombinimi, por nga saktësia e realizimit. Objekti duhet të ketë qënë tejet i vështirë të realizohet dhe unë nuk kam idenë se si është punuar nga ana ndërtimore në kohën kur ka nisur ndërtimi i Katedrales. Gjithashtu nuk kam ndërmend të ble ndonjë libër që dëshmon me hollësi fazat e projektim zbatimit.

Objekti mund të kishte qënë i shkëlqyer për mendimin tim, vetëm me kullat ngjyrë kafe, dhe të krijonte një stilizim të mrekullueshëm të arritjeve më të mira të Gotikut europian. Edhe pse ndonjëherë edhe kullat kafe të duken si kallëpë misri të posazhveshur. Por ndoshta edhe synimi i Antonit ai ka qënë.

Por Gaudi nuk mjaftohet me to dhe një ndërlidhje të tyre me hapësirat e brendëshme që realizojnë interiere befasuese të një katedraleje katolike. Dhe këtu, pëtr mendimin tim tepër modest, ze fill gabimi i madh konceptual i një Katedraleje nga Gaudi.

Ku ka dashur të arrijë?

Të krijojë një monument të madhështisë së Perëndisë, që krijoi këtë botë të bukur në të gjithë larminë e saj? Për kët i duheshin edhe dhjetra tufa me banane, mango dhe fruta të tjera ekzotike që ka vendosur në majat e shumë elementëve vertikalë arkitekturorë, që duhet thënë se janë proporcionuar në mënyrë gati perfekte. Të krijohet përshtypja e gabuar, se ka ndjekur shprehjen e njohur në rrethet e të krishterëve ortodoksë shqiptarë : Perëndia është bakall! C’ti kërkosh të jep! Dhe në rastin e sipërpërmendur, ka një larmi frutash, sikur të jesh në një dyqan frutëshitësi. Frutat me ngjyrat e tyre të vërteta nuk kanë vend në asnjë lloj arkitekture, qoftë kjo klasike, neoklasike, art-deko, moderne etj. Arkitektura nuk ka qënë dhe nuk është një art pamor edhe pse me sukses në shumë vepra nga më të mirat janë “inkorporuar” skulptura, basorelieve, mozaikë, aplikime në qeramikë, qelq, hekur të rrahur etj etj.

Duke mbetur tek konceptimi bazë, që duhet të ketë qënë dhënia e madhështisë të Zotit tonë, unë mendoj se fjala e fundit arkitekturore për një Katedrale ishte dhënë me veprat më të mira të Gotikut dhe asgjë nuk mund t’ja u kalonte. Ka më se 700 vjet nga Katedralja e Shartr (mund të merrja edhe të tjerë shembuj të Gotikut) që nuk ndërtohet dot më një kishë që t’i afrohet asaj. E njëjta gjë ka ndodhur edhe me Sagradën edhe pse në të mund të jenë shpenzuar edhe më shumë para se sa janë paguar për Katedralen e Notre Damë të Shartr.

Dhe këtu hymë në një tjetër aspekt të konceptimit të një vepre arkitekturore dhe që nuk është aq i parëndësishëm. Fondet e logjikshme që duhen përdorur për një vepër publike apo private.

Për studentët e arkitekturës dhe për arkitektët e rinj, duhet që në kokë të jetë i ngulitur një parim:

edhe në rast se investitori shtetëror apo privat të thotë “Më bëj një gjë që nuk është bërë kurrë, se buxhetin e ke të pakufizuar!”, ruajtja e një logjike të pranueshme hapësinore, të trajtimit vëllimoro-dekorativ, futjes së veprave të arteve pamore dhe të materialeve që do përdoren.

(vijon)

Fuck Gaudi!

Një koleg i mirë i imi (me një hotel dhe disa apartamente të vëna me punë, pa qënë asnjë ditë në pushtet)më ka sugjeruar të kem më shumë shkrime rreth arkitekturës në blog. Unë jo se nuk dua të shkruaj më shumë rreth arkitekturës, por e kam të vështirë se nuk di. Ose për të qënë më i saktë di pak. E kam më të lehtë të shkruaj rreth gjërave që nuk i di fare, si janë politika ndërkombëtare apo problemet e shoqërisë shqiptare, sepse edhe nëse gaboj rëndë në to mund të justifikohem se “nuk jam i fushës”.

Por rreth arkitekturës druhem, se kolegët mund të më thonë, si para 12 vjetësh një koleg i ri, që punonte për australianin Pite, “ti ke bërë projekte vetëm përbërësit që hidhje mbi picat atje ku punoje”. (Unë vërtet kam punuar edhe në një piceri, por si shofer dhe paguhesha më pak se një picabërës.)

Sot e kam vendosur të hidhem në sulm kundër më të mëdhenjve të arkitekturës dhe pikërisht ndaj Antoni Gaudit.

Kam vënë re pas viteve ‘90, që emrin e Gaudit e dinin edhe shumë shqiptarë, që kishin mundësi të udhëtonin nëpër Europë se kishin biznese ose poste në administratë. Edhe pse nuk kishin idenë se cilët ishin Korbyzjeja, Gropiusi apo Rajti. Se nuk kishin ç’ju duheshin dhe ndoshta do i mësonin ndonjë ditë nga ciceronët kur të vizitonin veprat e tyre sikundër kishin vizituar Sagradën.

Edhe pse e studionim në shkollë dhe format dhe skrupuloziteti në punët e tij ishin vërtet mbresëlënëse, unë nuk kam qënë kurrë një simpatizues i Gaudit. Ndoshta edhe nga një lloj “dembelizmi” që kam pasur në realizimin e projekteve të shkollës. Nëse do frymëzoheshe nga stili i tij (e quajnë Modernizmi katalonas, por unë gjej në të super të ndërlikuarën por jo Modernizmin) duhet të gdhiheshe mbi projekte dhe nuk kishte “kanonka” dhe kurbalinja që mund të të ndihnin. Ndaj më “voliste” të frymëzohesha nga Rajti (Frank Lloyd Wright), Gropiusi dhe Oskar Nimajer. Si edhe nga arkitektura japoneze. Me një fjalë të isha disi Minimalist në konceptimin e projekteve të mija, që i mendoja se duhet në rradhë të parë të ishin racionale.

Më vonë kam kuptuar se ky lloj “minimalizmi” nuk ishte i shkaktuar vetëm nga “dembelizmi”, por ishte një qasje ndaj çdo gjëje të krijuar, qoftë në art, por edhe në të tjera gjëra, deri në kulinari. Edhe femrat më pëlqejnë më shumë si i ka krijuar natura, pa shtuar as gjënë më të vogël. As edhe një tatuazh apo një unazë të vogël në kërthizë.

(Përsëri dola nga tema, se e kam më të thjeshtë t’ja fus kot, se sa të shpjegoj se pse e nisa këtë shkrim me dyfjalëshin klithës “Fuck Gaudi!”)

Klithja mu krijua në çastin e parë, kur duke ecur i udhëhequr nga gps drejt vendit ku është Sagrada (ma ço i çik lokacionin të thonë në kryeqytetin tonë të shumëdashur), ktheva një qoshe blloku dhe u përballa me të. Veprën e njihja mirë, por nuk e kisha parë “të gjallë“. Më ndodhi e kundërta e asaj që më kishte ndodhur 20 vjet më parë, ndërsa ktheja qoshen e një blloku në Rivë Gosh dhe mu shfaq Kulla Eifel. Atëhere shtanga. Me të vërtetë u mrekullova. Pasi u ngjita në të dhe mora të ikja, rrashë në gjunjë. Nuk di nëse ju përkula Kullës apo Gustavit që e kishte krijuar. Një mrekulli e arkitekturës e krijuar nga një inxhinier dhe e realizuar prej tij. Botova edhe një poezi për atë ëast magjik.

Tek Sagrada, befasimi profesional të vjen nga kompleksiteti i veprës dhe nga vështirësia e realizimit të saj. Të mahnit, por në këtë drejtim dhe jo se të mrekullon si diçka e krijuar nga një vizionar i arkitekturës në fundin e Shekullit të Artë dhe në fillimin e shekullit të XX, pikërisht kur janë krijuar kryeveprat më të shumta të artit botëror dhe janë harlisur thuajse të gjitha rrymat moderne. (Po përmend vetëm disa emra, për të lehtësuar lexuesin që nuk është ndjekës fanatik i arteve. Vagner, Van Gog, Dostojevski, Edgar Alan Poe, Rajt, Oskar Uaild, Puçini, Dega, Renuar, Bodler, Rodën. Po shtoj këtu edhe katalanasin Miro, që ka krijuar kryevepra në të njëjtin qytet, madje edhe kur Gaudi jetonte dhe punonte.)

Telk një shkrim tjetër i këtij blogu, kam thënë që “Gjenijtë nuk gjykohen!” Unë nuk kam marrë përsipër të “gjykoj” Gaudin edhe pse e kam “sharë rëndë“. Dua të shpreh mendime kritike rreth një qasjeje tërësisht të veçantë ndaj arkitekturës. Dhe një qasje që nuk mund të kishte shumë ndjekës për të gjitha arsyet që do rendis më poshtë. 

(vijon)

3 miqtë e mij të “kishave”

Si më të shumtit e turistëve, që ditën e parë në Barcelonë, ja mbathatë shikoja Familia Sagrada të Gaudit. Nuk jam i sigurt nëse e studionim si objekt të vetëm në kohën e “studentllikut”, por ashtu si Gaudi, vepra më e famshme e tij, ishte e njohur për studentët e arkitekturës. Megjithatë nuk mund të krahasohen përshtypjet nga fotot dhe planet, me atë çka ndjen kur je pranë një vepre të rëndësishme të arkitekturës botërore.

Cuditërisht, unë në vend të përqëndrohesha në mendime rreth Zotit tonë dhe Gaudit, mendja më shkoi tek tre miq-kolegë të mij që ndërtojnë kisha. Si do e lexoni më poshtë, ka qënë pikërisht prania e Djallit që ndikoi në mendimet e mija dhe jo ajo e Krishtit. Por nuk është faji im, por i Luçiferrit, që qëllimisht sillet rreth objekteve të rëndësishme të kultit, ku shkojnë shumë turistë dhe besimtarë. Dhe sikundër mund të ketë turbulluar shumë mendje japonezësh dhe gjermanësh turbulloi edhe mendjen time.

Fillimisht mendova se cili nga tre miqtë e mij të “kishave” mund të ndërtonte Katedralen e Madhe të Barcelonës. Prej tyre, njëri meret vetëm me ndërtim kishash, i dyti kryesisht me ndërtime dhe rikonstruksione kishash dhe i treti edhe me ndërtime dhe rikonstruksione kishash. Të tre me origjinë nga qyteti im, të tre me siguri të pagëzuar (janë më të mëdhenj se unë) dhe të tre besimtarë të kulluar. Njëri përdor gjithnjë shprehjen “Lavdi Zotit”, i dyti përdor dëndur “me ndihmën e Zotit” ndërsa i treti edhe pse nuk i përdor shprehjet që lidhen me Perëndinë thotë jo rallë “Do Zoti dhe kapim ndonjë llokmë të mirë“.

Duke qënë më i ri se të tre, dhe rrjedhimisht me një mendje “më të shpëlarë“ (kishat u prishën kur unë isha 7 vjeç) unë i shoh me dyshim dhe them sa mirë e patën fshehur besimin e fortë tek Perëndia gjatë 23 viteve të gjata të përndjekjes ndaj besimtarëve.

Por ata e kanë pasur të fortë dhe më shumë do ju jetë forcuar pas ndryshimit të sistemit, kur feja mund të ushtrohej në gjithë liritë dhe dimensionet e saj. Një ndikim të madh duhet të kenë pasur edhe kontaktet me Kryepeshkopin Anastas, se dy të parët e përmendin shpesh kur flasin për karrierat e tyre në shërbim të ringritjes së kishave, kurse i treti e përmend më shumë me një lloj dëshpërimi, kur thotë: “Si se futa dot në rodhan dhe atë Janullatosin!”

Kryepeshkopi i ndjerë, vërtet duhet të jetë përpjekur të ndikojë në shpirtrat e tyre, jo vetëm për të pasur sa më shumë punë cilësore ndërtimore, por edhe për të qetësuar ndërgjegjet e tyre të turbulluara, të cilat me siguri i ka parë me mënçurinë e tij. Se harrova të përmend që në krye. se të tre edhe pse ndërtojnë objekte kulti, nuk flasin mirë për njëri tjetrin. Kuptohet që nuk kanë pasur as edhe një bashkëpunim. Se kur i thonë llafit” Kishë më vete, varr më vete!” Dhe ndonëse nga i njëjti qytet, nga e njëjta fe, dhe duke punuar për të njëjtën Kishë Autoqefale, edhe kokat e tyre duhet të jenë shumë “autoqefale”. Parime të ndryshme arkitekturore dhe ndërtimore.

Kështu që Hirësia e tij, fatkeqsiaht ka dështuar në futjen e këtyre deleve të humbura të Zotit në Udhën e Drejtë. (Më ngjan se po njëlloj ka dështuar edhe tek një i afërmi im, që nuk e heq Hirësinë nga goja, nga njëra e djelë në kishë tek e djela tjetër.)

Por të kthehemi tek Sagrada, që në vend të më shtynte të mendoja drejt, unë mendova “dreq”. Se fundi i fundit ç’punë kam unë se si veprojnë në ndërtimin e kishave tre miqtë e mij. Ose edhe i afërmi im, që mund të jetë edhe mik i miqve të mij. Zoti ynë na ka mësuar të falim, të mos shtyhemi në ngasje nga i Paudhi( si u shtyva unë sot) dhe të përpiqemi të jemi sa më të pasur e sa më praktikë.

Se e rëndësishme është të ndërtojmë Shtëpitë e Zotit, ku të mblidhen besimtarët. Më pas edhe ai na i shpërblen!

(Edhe kjo Sagrada nuk do ishte bërë po mos kishte parë një ëndërr Kryepeshkopi i Barcelonës, që projektin duhet ta bënte një arkitekt me sybojëqielli. Këta të mijtë i kanë Kafe!)

Berisha s’mund dhe nuk duhet të kthehet “grata” për shqiptarët

Mes protestave të mëdha dhe të drejta në Tiranë, ka diçka që nuk shkon dhe që i frenon njerëzit të shkojnë në to. Flas për ata njerëz që nuk i tremben humbjes së vendit të punës, ose edhe mund ta pranojnë humbjen e rrogës, vetëm Rama dhe banda e tij me hajdutë të ‘qërrohet”.

Por për ta dhe shumë njerëz që nuk duan t’ja dijnë pr politikë, ka një pengesë të madhe për të lënë divanin dhe të dalin në protestat e opozitës.

Ky njeri është Berisha me bandën e tij.

Nëse njerëzit kërkojnë largimin e menjëhershëm të Ramës dhe Blendi Klosit dhe Ballukeve, nuk mund të pranojnë zëvendësimin me Berishën, Flamur Nokën dhe Albana Vokshin. Edhe pse mund të jetë një e keqe më e vogël, shqiptarët janë aq të zgjuar sa mos zëvendësojnë një Autokrat Pallosh, me një Autokrat Hundëshqiponjë.

Berisha duhet të ikë bashkë me Ramën nga skena politike. Madje për të qënë i saktë “duhet të qërrohen”. I kanë sjellë shumë e shumë dëme atij populli. Më kryesorja edhe se vjedhjet janë shtrëmbërimi i Demokracisë.

Por dëshira e ime dhe e shumë shqiptarëve të tjerë nuk mund të realizohet nëse ne nuk jemi në shumicë. Nëse shumë shqiptarë do votojnë verbërisht për Ramën për njëmijë e një arsye dhe nëse shumë të tjerë do ndjekin Berishën se janë antikomunistë atëhere vendi do mbetet në të njëjtën situatë, që ka prej vitit 1994.

Unë problemin kryesor e shoh tek “mpirja” e të rinjve. E brezit që në natyrën e tij është idealist dhe do të ndryshojë për mirë botën që ka gjetur. Nëse të rinjtë e ndjejnë veten mirë në situatën që është Shqipëria atëhere Rama ka për të mbetur gjatë në fuqi. Nëse “militantët” që e quajnë PS-në një “lule plot petale” apo që thonë “Berisha je njësh!” janë të shumtë, atëhere Shqipërisë do i duhet të presë ndihmë nga Perëndia.

Nuk ndjehem as pesimist, por as optimist. Shenjat e zhvillimeve politike në Shqipëri nuk janë inkurajuese, për shumicën e njerëzve punëtorë dhe të ndershëm. Duhet t’i mbajnë sytë tek administrata e ardhme (e cilësdo ngjyrë), se mbi ç’parime do operojë, se ç’synime do ketë për zhvillimin e vendit dhe a do jetë e përqëndruar në parim “haj t’kapim noi lek!’ sikundër ka qënë prej 30 viteve të fundit.

Para tre vjetësh, kam takuar vetëm për një kafe, tre vetë të afërt me udhëheqjen e PD-së. Të tre poshtë të 45-ve. Jo vetëm që ishin “berishistë“ (dhe ndoshta ende janë), por edhe se të papërlyer dhe në opozitë, me shaka ngacmonin njëri tjetrin, se a kishin pasur ndonjë fat të përfshiheshin në projekte dhe leja ndërtimore. Ata ndoshta nuk kanë për ta bërë këtë gjë edhe kur të vinë në pushtet (nëse vijnë), por ajo që më trembi ishte koncepti i pasurimit të shpejtë me “leje ndërtimi”edhe pse ata vetë nuk kishin asnjë lidhje me ndërtimet. Pra idea ishte “nëse kemi në dorë“, të parën punë do bëjmë “futjen” në biznesin që sjell fitime të mëdha dhe që ushqehet nga paratë e pista të drogës.

“Po normal!” mund të hidhet menjëherë lexuesi im më marrok dhe që mund të jetë me parti, pa parti ose partiak i ndryshueshëm.

Dhe pikërisht kjo “Po normal!” është ajo që më tremb më shumë. Sepse u normalizua abuzimi me pushtetin, u normalizua të fitosh pa pyetur se nga është burimi i parave, u normalizua të merresh me gjithshka që sjell fitim, jo sepse je një biznesmen i talentuar, por se je pranë “zyrave të mëdha” ku merren vendimet. Dhe kështu historia e dhimshme e rrjepjes së të tjerëve dhe e Shqipërisë do vazhdojë edhe nëse ndryshon Rama, Berisha apo nëse nuk do jenë më Maneja dhe Kastrati.

Do vazhdojë të jetë Shqipëria e shqiptarëve që e kanë ‘by... e shitur’ sepse kjo është e vetmja mënyrë për të mbijetuar dhe për të mbijetuar “bajagi mirë.”

Sa më shumë “bonistë“ aq më mirë!

Nuk jam i sigurt nëse jeta në një qytet, ku njoh pak njerëz, apo udhëtimet e gjata me makinë më kanë krijuar mundësinë të mendoj më shumë. Jo se më parë nuk kam pasur mundësi të mendoj, por një pjesë e atyre që më shkonin në mendje ishin për gjëra nga më të zakonshmet, që nisnin me projektet për të cilat punoja dhe bitisnin me pyetjet e kota “përse ma tha këtë x-i apo y-greku?”. Tani e kam jetën shumë të lehtë dhe pasi kam kryer “adetet e mëngjesit”, zakonisht shkoj në “Starbucks-n” e preferuar “ku më njohin banakierët”. Me ta shkëmbej një “si je” dhe një buzëqeshje dhe ze vendin tim, po mos e ketë zënë dikush para meje. Pa folur me njeri, pa vështruar kënd. (Prever e ka përdorur dendur tek “Ngrënia e mëngjesit”, por unë betohem që nuk e kam kopjuar nga simbolisti i mrekullueshëm.)

Herë herë, dikush kalon para tavolinës sime dhe më thotë pa u ndalur “hi” dhe unë i përgjigjem në shqip “përshëndetje!” që ta ngatërroj dhe njëkohësisht të futem në atmosferën e një kafeneje shqiptare.

Më pas filloj dhe mendoj se nuk kam se ç’të bëj tjetër dhe pres kalimtarin e rradhës të më thotë “hi” duke buzëqeshur. E di që janë “bonistë“ me mua, sikundër jam unë me ta, sepse nuk ka asgjë që mund të “ndajmë“ dhe nuk ka asnjë arsye t’i themi njëri tjetrit “plaç!”

Por duke qënë një ballkanas tipik, kokëshkretë dhe torolloz, kur këmbej me bashkëatdhetarët, qoftë në telefon, në mediat sociale, apo edhe kur vizitoj Shqipërinë, më pëlqen më shumë të më thonë “Plaç!” Nuk e di pse, por ndjehem më mirë se sa kur përballem me “bonistët” që më thonë “përshëndetje”, “je i plotësuar” apo “kam respekt për ty dhe familjen tënde!” E di edhe që kjo që po shkruaj është një “budallallëk me brirë“, por ja që kështu e kam. Këtë hyq ma dinë edhe shokët më të afërt (sikundër e di dhe unë për ta) dhe jo rrallë më thonë “sa cazzo je!” apo “m’a ha m...!”

Ndoshta jemi përfaqësuesit e fundit të një brezi “hipi”, që e ka pasur të vështirë të thotë nga këto fjalët plot mirësjellje, që ndonjëherë nuk përdoren as në kuptimin që kanë. E kam shkruar dikur një episod të shkurtër me një “grua të kënduar”, që duke qënë boniste, ndërsa këmbeheshim një ditë në një nga “trotuaret” e qytetit tim dhe unë isha vërtet i veshur si “lanxho” më tha: “Sot dukesh tamam inxhinier , tamam arkitekt!” Dhe u ndjeva më mirë se të më kishte thënë : “Po ç’je veshur më këtë ditë o gomar!” Ikja rrugës dhe qeshja me vete.

Një tjetër “bonist”, të cilit i dërgoja një shkrim timin rreth arkitekturës së Korçës, pasi më përgëzoi më shkrojti se ai vetë kishte vrapuar më kot rreth ca fitimeve të thjeshta me projekte të shpejta, në vend të merrej me shkrime të kësaj natyre. E kuptoja që donte të më shkruante se “ti je një hajvan që merresh me këto shkrime pa bereqet”, por ai gjeti mënyrën më të bukur për të më bërë të ndjehesha mirë. Dhe vërtet u ndjeva mirë, se jo vetëm u gajasa, por telefonova menjëherë avokatin tim. që nuk ishte në Lion, dhe ja tregova.

Ndaj them se nuk ka asgjë të keqe të kemi rreth e rrotull sa më shumë “bonistë“. Sepse edhe se na thonë ndonjë të pavërtetë, e thonë aq bukur sa të bëjnë të ndjehesh mirë. Dhe nuk të intereson se ç’mendojnë në të vërtetë, apo se ç’rrëfejnë rreth teje pasi je ndarë. Rëndësi ka që janë aq të mirë! Që janë aq pozitivë! Që të falin aq shumë dashuri!

Kështu që edhe kur jam i rrethuar nga shumë “bonistë“ unë nuk ndjehem asnjëherë “i veledisur”. Sheqeri që buron nga buzët e tyre, të shkon menjëherë në mendje, sepse është produkti më i asimilueshëm nga gjaku. Dhe ndjehesh “i plotësuar”. Se je i rrethuar nga një atmosferë e ngarkuar me pozitivitet të pashembullt.

Madje edhe nëse të vijnë ndonjëherë rropullitë rrotull, përmbahesh dhe nuk ja u derdh zorrët e barkut në fytyrë, sepse ai do jetë veprimi më i turpshëm që mund të bësh ndaj një “bonisti”!

Dhe unë për ta lë kokën!