Frymëzim nga kënga “Nan”

Nuk them dot se u nguta kur bëra disa vëretje dhe sugjerime për këngën “Nan”, por pasi e dëgjova për herë të tretë dhe pashë edhe mallëngjimin e të gjithë shqiptarëve brenda dhe jashtë vendit, një si shuk mu mblodh në grykë dhe mendova se diçka duhet të bëjmë për të gjitha nënat e mbetura vetëm. Veçanërisht për ato, që nuk dinë me siguri se kur do ju kthehen bijtë e bijat.

Ndaj dhe pata një shkëndijim në tru, se do ketë një mbështetje mbarëpopullore, po të hedhim disa hapa për të forcuar unitetin kombëtar dhe për të kthyer buzqeshjen në zemrat e nënave që vuajnë.

Më dolën para syve nënat e shumëvuajtura të Ilir Metës, Erion Veliajt, Alqi Bllakos, Lefter Kokës dhe gjithë atyre që akuzohen se kanë vjedhur, pro nuk ju është provuar fajësia në të gjitha shkallët e gjyqësorit.

Nuk ka përse mos mos shpallet menjëherë një amnisti e quajtur “Nan” dhe të falen të gjithë emrat e sipërpërmendur dhe shumë e shumë të tjerë, që kanë bërë krime “të falshme”. Sigurisht që duhen përjashtuar të dënuarit për vrasje, pedofili dhe ndonjë krim tjetër shumë të rëndë. Të tjerët, të shkojnë të gjithë në shtëpitë e nënave dhe të mos ndiqen më penalisht.

Kur ne sehirxhinjve na “i këput shpirtin” pamja e Ilir Metës apo lotët e Mirlindës, mendo se ç’heqin nënat e shkreta të tyre. Gjithashtu do ishte një dhimbje kombëtare që Bert Ndrenika 83 vjeçar të shkonte për të bërë burgun e mbetur të Lali Erit. Ose nëna e Monikës, që vuna jo vetëm se sheh të bijën në bangën e të akuzuarve, por është edhe vetë e akuzuar.

Nuk di nëse “Tigrit” i rron ende nëna, por edhe nëse është jetim, përsëri do ishte e mrekullueshme të kthehej i pafajshëm dhje triumfator tek Nëna Shqipëri. E kështu plot të tjerë si Agasi, Mërtiri dhe ca emra të tjerë, që organet e drejtësisë po i përndjekin pa menduar se kanë një nënë që i pret.

Shqipëria ka nevojë për Mirësi dhe Paqe në rrugën e gjatë dhe të mundimshme drejt Europës. Dhe Mirësia nis duke falur “Më të mirët”, që për arsye krejt njerëzore ju dorëzuan tundimit dhe vodhën pakëz nga pasuria e përbashkët. Por edhe nëse nuk ishte pakëz, nuk ka pse të krijojmë këtë tension dramatik, ku nënat i kanë sytë nga dyert e SPAK ose nga televizionet ku komentojnë analistët dhe gazetarët e pashpirt.

Se ishin pikërisht këta analistë dhe gazetarë, që “shkatërruan” zonjën e AKSH-it, që kishte drejtuar me profesionalizëm dhe ndershmëri një institucion që na ka renditur edhe para Gjermanisë. U desh nëna Grida Duma (apo Grida nuk ka fëmijë) , që t’i jepte mundësinë zonjës Karçanaj të pastronte baltën e hedhur. Kur ishte mundësia që të mos akuzohej sepse është nënë dhe ka edhe një nënë që e pret.

Mendoj se nëse bëhet një sondazh online për “Amnistinë Nan” unë mendoj se shqiptarët do votojnë në bllok pro saj. Edhe më shumë se ata që votuan për numurin 13 në eliminatoren e Eurosong dhe që nuk u tutën se 13-ta është numur ters.

Unë kam bindjen se efekti i kësaj amnistie do jetë i jashtëzakonshëm për shoqërinë shqiptare. Tingujt e këngës “Nan”, që duhet luajtur rregullisht në televizionet dhe radiot kombëtare, do zbutin shpirtat e njerëzve dhe do bëjë të kthehen Luli me të larguarit e tjerë tek Nëna Sali, si dhe të gjithë socialistët e pakënaqur tek Njerka Edi.

Kjo frymë paqeje, faljesh dhe bashkëpunimi do sjellë përparimin e pashmangshëm të Shqipërisë dhe do bëjë të kthehen në mos të gjithë, por 90% të emigrantëve të 35 viteve të fundit. Ndoshta nuk do jetë e nevojshme as të dërgohet Monda Bulku nëpër Europë që të luajë rolin e nënës me xhamadan.

Gazi dhe hareja do ulen këmbëkryq në shtëpitë e shqiptarëve dhe ndoshta edhe në shtëpinë e avokatit Vishaj, ku “për momentin” është ulur këmbëkryq Vetmia.

Më pas?

Të gjithë do bëjnë nga shumë fëmijë, se nuk do kenë më frikë se kur t’ju bëhen krahët do ikin të jetojnë nëpër botë.

Nga “Titujt” dhe nishanet nuk vjen asnjë e keqe!

Osman Gazepi mbetet një nga figurat më komplekse dhe komike të shekullit të XX në Shqipëri. Mes shumë “qyfyreve” të kolonjarit të zgjuar mbetet vënia sipas qejfit e gradave vetes, gjë që e bënte për të qeshur edhe vetë Naltmadhninë e tij, Zogun e Parë, por që e linte Osmanin në detyrat me rëndësi ku e kishte emëruar.

Por të gjithë ne shqiptarët kemi nga një osmangazep të vogël në shpirt se “vdesim për tituj dhe nishane”. Dhe këtë e kanë kuptuar me kohë politikanët tanë, të cilët e kanë shfrytëzuar këtë dobësi tonën për të krijuar tituj pa fund dhe për t’ja dhënë çdo shqiptari para dhe pas vdekjes. Mund të jenë të pakët ata që kanë mbetur pa tituj. Veçanërisht në kohën kur President ishte Ilir Meta, titujt që lëshonte Presidenca ishin aq të shumtë, sa Meta i shkretë nuk arrinte të shkonte në gjithë vendet ku ishin njerëzit, që ju varte nga nje medalje në qafë. Kjo e ndihu për të rënë nga pesha, por e dobësoi për të përballuar një arrestim të mundshëm.

Por tituj nuk jep vetëm Presidenca. Japin Kryeministria, Ministritë, Bashkitë, Prefekturat, Këshillat e Qarqeve, Shoqatat e Profesionstëve madje dhe OJQ-të. Tituj të shoqëruat me objekte që jepen në dorë, me medalje që varen në qafë, me dëshmi të shtypura e të vendosura në kornizë , si dhe me t-shirt ku është stampuar titulli. Sepse do duhen objekte reale që mund ta shoqërojnë atë që merr titullin në banesën e fundit, ose të mbeten për Muzeumet e shumta që po ngrihen dhe do ngrihen në Atdhe.

Më ra në sy një titull i ri, të cilin e jep tashmë (ndoshta i posakrijuar) Këshilli i Qarkut të Korçës dhe që është “Ambasador i Qarkut”. Ide do e quaja gjeniale, po qe se nuk do kërkoja të gjeja në google kuptimin e fjalës ambasador. Dhe zgjodha kuptimin më pak të përdorur dhe që është “Përfaqësues apo promovues i një trupe ose i një veprimi”

Në pamje të parë duket se Këshilli i Qarkut ka të drejtë t’i japë këtë titull dikujt. E megjithatë, në botë, dhënia e një titulli të tillë është shumë e kufizuar. Veç Shteteve që akreditojnë ambasadorë (kuptimi bazë i fjalës) , vetëm Organizata e Kombeve të Bashkuara dhe institucionet e varura prej saj caktojnë “Ambasadorë të Paqes”, apo të “Mbrojtjes së fëmijëve” e të tjera të kësaj natyre.

Tashmë titullin “Ambasador” mund të ta japë edhe Petrika Tollkuçi dhe ti je përfaqësues i Këshillit të Qarkut të Korçës dhe promovues i veprimtarive që bën ky Këshill. Nuk di nëse të varet një lloj këmbore në qafë, sepse lexova vetëm që i ishte dhënë Koço Qëndros me rastin e mbushjes 99 vjet, por nuk pashë ndonjë video.

Tani i njëjti personalitet (nuk e kam fjalën për Koçon) mund të jetë “Nderi i Kombit”, “Krenaria e Qarkut”, “Qytetar Nderi i Korçës” dhe të marrë edhe titullin “Ambasador i Qarkut”.

E ç’duhet dhe ç’farë mund të bëjë ambasadori i Qarkut?

Të vërtitet nëpër Shqipëri dhe t’ju thotë njerëzve “Transferohuni në Qarkun tonë, se Tollkuçi po e kthen në një kopësht të lulëzuar?” “Ejani sa më shpesh në Qarkun tonë se veç lakrorit me dy petë do shijoni edhe paçet e shumëllojshme, rakinë e manit, sodhanikun dhe cigaridhet?”

Ndoshta i gjithë ky “shpërthim” i imi kundër titujve, vjen edhe nga fakti i thjeshtë se nuk kam marrë asnjëherë qoftë edhe një fletë- lavdërimi. Por edhe nëse është i tillë, një të drejtë e kam, se njoh vetëm dy-tre vetë të rrethit tim që kanë mbetur pa tituj dhe gjithë të tjerët kanë siguruar nga një që jo vetëm mund ta përmendin në CV, por do e kenë në shtëpitë e tyre brez pas brezi (Nëse nuk duan ta kenë me vete në banesën e fundit), Nuk dua gjithashtu, që pasardhësit e mij të mbeten keq, kur bashkëmoshatarët e tyre do ju përmendin se sa tituj kishin stërgjyshet dhe stërgjyshët. Se nëse nuk kam mundësi t’ju le florinj dhe prona, të paktën t’ju lija “titujt dhe nishanet”.

E megjithatë shpresa duhet të humbasë e fundit. Unë ende nuk i kam mbushur të 70-tat dhe deri në pleqërinë e shtyrë kam ende shumë rrugë për të bërë. Koçon e bënë “Ambasador” në moshën 99 vjeçare, kur ndoshta nuk ka mundësi të dalë nëpër Shqipëri dhe të promovojë Petrika Tollkuçin. Mbase pa mbushur të 80-tat (inshallah arrij) edhe mua mund të më bëjnë “Ambasador të Qarkut” ose edhe vetëm të lagjes 7 ku kam jetuar gjatë. Se edhe rajonet dhe lagjet do fillojnë të shpërndajnë tituj.

Për t’i bërë njerëzit të ndjehen “të plotësuar” dhe sidomos për t’ju marrë atë të “flamosurën votë“.

Shtojcë për shkrimin rreth këngës “Nan”

Ishin disa reagime të miqve të mij, që kundërshtonin thelbin e shkrimit tim “Kurbeti dhe kënga “Nan””, të cilat më shtynë të bëj një shtesë të shkrimit të parë, për ta shtjelluar më mirë atë që mendoj rreth muzikës dhe më shumë rreth tekstit të këngës në fjalë.

Dua të përmend edhe një këmbim që kam pasur 20 vite më parë me pedagogun tim Tefik Caushi, kritik i njohur arti, të cilit i pata kërkuar të shkruante një pasthënie për vëllimin tim me poezi “Endem”.

Ndër sugjerimet e para të estetit të ndjerë ishte që duhet të kisha shkruar më shumë vargje rreth ndjenjave që i lindin një emigranti larg vendit të tij. Dukej që idea e tij bazohej në mendësinë “kurbeti kjo plagë“, që ishte kultivuar në kohën para Luftës së Dytë, por që ishte shumëfishuar nga propaganda komuniste. Partia mburrej se një nga arritjet më të mëdha të saj ishte se kishte “shëruar plagën e madhe të kurbetit” dhe se njerëzit mund të punonin dhe jetonin të lumtur pranë familjeve të tyre. E vërteta ishte se njerëzit jo vetëm nuk lejoheshin të emigronin, por ju ishte ndaluar edhe familjeve të bashkoheshin me baballarët e tyre që jetonin vetë në “dhe të huaj”. Trembem se kjo pjesë e propagandës jo vetëm ekzistonte në mendjen e pedagogut tim të nderuar, por është ende në mendjet e shumë njerëzve të brezit tim, veçanërisht të atyre që jetojnë në Shqipëri.

Të them të vërtetën unë ndjehem ende i huaj në Kanada, por “drama” ime është se ndjehem edhe më i huaj në Shqipëri. Ndaj dhe në poezitë e mija shumë shumë rrallë ndjehet malli për Atdheun apo “mallkimi” ndaj atyre që “shpikën kurbetin”. Të emigruarit është një shkallë lirie, që njeriu e ka që në çastin e lindjes dhe e ka ushtruar gjithë jetën.

Por le të kthehemi tek ndjenja tjetër dhe që është ajo e nënës së braktisur, që pret fëmijët me zemër të drithëruar. Ose le të themi se në mënyrë alegorike është Shqipëria e braktisur nga të rinjtë dhe që pret që një ditë ata të kthehen dhe t’i risjellin gëzimin.

Si e pata përmendur, nëna e braktisur që sheh kotësinë në jetën e saj dhe ngushëllohet vetëm me idenë se fëmijët do kthehen qoftë për pak kohë është dikush, fajin të cilës nuk ja ka kurbeti, por mendësia e saj për një familje patriarkale, kur të gjithë hanë të gjitha vaktet sëbashku në një tryezë, në krye të së cilës qëndron ajo se burri i ka vdekur. Kjo lloj jete ka perënduar me kohë për italianët, grekët dhe turqit dhe po perëndon natyrshëm edhe tek ne. Janë kohë (të mira apo të këqija) kur familjet copëzohen në qeliza të vogla dhe shkojnë atje ku mund të gjejnë punë.

E megjithatë unë nuk këmbëngul që një artist mos emocionohet dhe mos shkruajë një vepër arti të tillë. Gjithashtu edhe dëgjuesit mund të emocionohen dhe të derdhin lotë. Por ka emocione që bazohen mbi një realitet të vërtetë dhe të tilla që krijohen nga sugjestionimi. Ne kemi kaluar një periudhë kur na i kishin bërë “lavazh” trurit dhe emocionoheshim dhe përloteshim jo vetëm për “gërshetin e prerë, që do përdorej në vend të rripit të pushkës”, por edhe për fëmijët e vendeve kapitaliste që e festonin 1 majin duke derdhur lotë.

Në të gjitha vendet e zhvilluara perëndimore, shtetet kanë legjislacion që lejon marrjen e prindërve. Ndaj rastet e braktisjes janë vetëm për tre kategori : kur fëmijët nuk kanë dokumenta atje ku jetojnë; kur prindërit nuk duan të largohen nga shtëpia e tyre dhe kur fëmijëve nuk ju bie ndërmend për prindërit. Të tre rastet ndodhin, por vetëm i pari mund të të prekë pak telat e zemrës. Një emigracion i detyruar për shkak të keqqeverisjes së Shqipërisë. Të tjerët janë zgjedhje të njerëzve që mund të jetojnë larg fëmijëve, ose të fëmijëve, të cilëve nuk ju bie ndërmend për prindërit. Rasti i fundit sipas mendimit tim është i rrallë tek shqiptarët.

Le të presupozojmë se “Nan” si vepër arti ka një mesazh më të madh dhe është ai i Shqipërisë nënë, që nuk do t’i ikën fëmijët. Unë mendoj se ka ardhur tashmë koha, që jo vetëm kufijtë e kombeve të bëhen më “porozë“, por edhe të mendohet seriozisht nga të gjithë për një të ardhme pa Kombe. Si e kam përmendur në disa shkrime të tjera, nocioni i Kombit është vetëm 250 vjeçar dhe si i tillë detyrimisht do jetë i përkohshëm. Do shkojnë 50, apo 70 apo 150 vjet të tjera unë nuk e kam idenë, se gjithshka në botën e sotme rrjedh në mënyrë të rrufeshme. Por është e pashmangshme. Dhe kështu që kënga “Nan” nuk mund të ketë një mesazh universal, nëse është konceptuar si raporti Shqipëri dhe shqiptarë.

Le ta mbyll me një mendim që nuk është i imi, por mund t’ju shkojë në mendje shumë lexuesve. “Dëgjo këngën dhe shijoje dhe nuk ka nevojë të merresh me gjithë këto filozofira! Janë vetëm tre minuta art.”

Ndoshta ashtu duhet të bëj, por ja që kënga në fjalë ka më shumë jehonë se çdo këngë tjetër e vitit dhe për të është preokupuar edhe burri i Lindas që ju bën thirrje shqiptarëve ta votojnë.

Ndaj dhe unë u rreka për më shumë se 20 minuta për të shkruar të dy shkrimet pasi kisha shpenzuar 6 minuta për ta dëgjuar dy herë.

Por që të fitojë Eurovizionin dua edhe pse do i japë një shans më shumë Ramës për të thënë se tashmë kemi hyrë në Europë.

Go Alis!

Unë dhe Korbi - poemë (6)

 

* * *

Në tjetrën sferë të kristaltë lëngu të mpiksur

Pasqyrohej ndërsa valëvitej

Mbi një shtizë mendimesh helmi, flamur i grisur

I dashakeqëve darkave përditësuar

Që bënte gjithshka të mirë të vritej.

“Në do të ndahem nga kjo jetë e bukur

Të them se të marrësh frymë s’ka vlerë,

Këtë marri kaq e lehtë në të dukur

Edhe pse kalimthi trurin mund të ketë përshkruar

Nuk kam për ta bërë asnjëherë.

Më mirë i rënë pa lëvizur të rri

Me sytë çaplyer drejt të bukurës dritë

Dhe sqepit tënd të përgjakur ti jepem

Nga gropëzat të shkulësh sytë e mij

E qosheve të botës duke prekur ajrin të endem

Të ndjej si nis e më tej tretet dhe një tjetër ditë.

Se forcë shpirtit i jep idea se më tej

Ndodhet një qënie tjetër të cilës mund ti besoj

Dhe fryma e dashurisë së saj që hyn deri në dej,

Gjithshka të keqe e përndan

Më bën që lumturisht të rroj,

Si të bukurat sythe që dalin dhe mbi të tharë kërcej.

Nuk di nëse në të djallëzuarën mendje të vogël,

A të madhe sa mban Diturinë e gjithë botës,

Të është ngjizur mendimi se në skajet e rrotës

Shpirtin dhe mendjen time krejt si një gogël

Në një ruletë të mjerë fati mund ta zgjosh e ta kotësh.

Ka shumë dashuri që mendjen ma përndrit

Dhe lojrat e një shpendi të përtejmë

Parajsës zbritur a dalë skëterrës

Mundet si një fëmijë të vogël ta rrejnë

Dhe në errësirë ta zhysin sikundër në krye të herës.”

* * *

Pse i duhej Shqipëria Kinës?

Një pjesë e një dokumentari mbi vizitën e Mehmet Shehut në Kinë në vitin 1966, dokumentar që nuk kam pasur rastin ta shikoj në atë kohë, më risolli në mendje një pyetje, që e kam bërë me vete kalimthi dikur “C’farë i duhej Kinës së Maos Shqipëria e Enver Hoxhës?” Pa u thelluar, i jam përgjigjur vetes se Partia e Punës ishte një megafon pro-kinez në Europë, ndaj edhe Kina jepte mjaft ndihma ekonomike në këmbim të propagandës që bënte Zëri i Popullit dhe Radio-Tirana.

Por “klipi” i dokumentarit, që tregonte një pritje më se madhështore të Mehmetit në Pekin më bëri të mendoj se kam qënë i gabuar. Ndoshta shumë më shumë se megafon i Partisë Komuniste të Kinës për europianët, Maos i duhej Enver Hoxha dhe Shqipëria për propagandën e brendëshme dhe për t’i treguar kinezëve se kishte mbështetje edhe nga të “bardhët europianë“. Ishte një pritje nga njëmilion njerëz e numurit 2 të një vendi me dy milion e gjysëm banorë! Nuk kam parë ato vite një pritje me aq shumë artistë, valltarë dhe muzikantë që luanin ndërsa ZIM-i i hapur me Mehmet Shehun dhe Cu En Lain vinte nga aeroporti drejt sheshit Tienianmen.

Miqësia e panatyrshme e dy vendeve komuniste nuk kishte të bënte aspak me mbrojtjen e marksizëm-leninizmit. Ishte përpjekja e Maos dhe Enverit për të qëndruar në krye të vendit të tyre dhe për të mos dhënë llogari për krimet e kryera, gjë që kërkohej nga të gjitha Partitë Komuniste të asaj kohe, pas reflektimit ndaj fjalimit kundër Stalinit në Kongresin e XX të PK të Bashkimit Sovjetik.

Mao dhe Enver Hoxha mbronin stalinizmin sepse nuk donin të “shkuleshin” nga postet e tyre. Dhe për këtë ishin të gatshëm të kryenin krime të tjera, të ngashme me ato që kishte bërë Stalini.

Në vitin 1966, Revolucioni Kulturor, një nga periudhat më të errëta të historisë së Kinës ishte në kulmin e tij. Ndërkohë edhe Shqipëria kishte nisur një Revolucion të ngjashëm, por që në të kundërtën e atij kinez, përveç ndalimit të praktikimit të fesë, pati një efekt pozitiv në jetën shqiptare. Ndihmat kineze e kishin përmirësuar ekonominë shqiptare dhe nuk ishte i nevojshëm terrori i egër. Madje filloi një frymë liberalizmi ku gratë dhe të rinjtë filluan të vlerësohen më mirë se në periudhat e mëparshme. U hoqën gradat në ushtri, por për këtë nuk i bëhej vonë kujt, veç oficerëve madhorë, të cilët humbisnin një pjesë të privilegjeve.

Pritja me aq tamtame, në kohën kur po goditeshin njerëzit më me vlera të shoqërisë kineze dhe kur një ksenofobi e hapur po aplikohej edhe ndaj Betovenit dhe Tolstoit është vërtet e çuditshme. Nuk ishte për konsum të jashtëm sepse kinezët e dinin mirë se sa rëndësi kishte Shqipëria e vogël në botë. Për disa vjet, Partia e Punës mbajti vendin e parë mes miqve të Kinës, deri në kohën kur filloi hapja e Kinës drejt vendeve të Botës së tretë, në përpjekje të Maos për tu bërë udhëheqës i tyre.

Ndoshta mbivlerësimi i Shqipërisë shpjegohet me një lloj mendësie prej skllavi që një pjesë jo e vogël e popullit kishte ndaj të bardhëve, që kishin sunduar në zonat e begata të Kinës për një kohë të gjatë para Luftës së Dytë. Ndoshta për këtë arsye i duheshin kinezëve portretet e të bardhëve Enver Hoxha dhe Mehmet Shehu që ishin po aq stalinistë sa vetë Maoja dhe gruaja e tij, e cila ishte ndër udhëheqësit e Revolucionit Kulturor.

E megjithatë, sërish nuk arrij të kuptoj se pse duhet të harxhonte aq shumë burime monetare shteti kinez. Me të drejtë në vitin 1978 ata e denoncuan një marëveshje që kishte përfitues vetëm njërën anë. Atë të Enver Hoxhës mosmirënjohës.

E megjithatë, sho Enver as në Mao Ce Duni nuk kishte besim. Prej mbledhjes së 81 partive komuniste në Moskë më 1960, ai nuk udhëtoi më kurrë jashtë vendit me gjithë ftesat e shpeshta të shokëve kinezë dhe ndoshta edhe të të tjerëve. Edhe pse ishte Kina që i garantoi qëndrimin në pushtet deri në vdekjen e tij, pra 24 vjet të mira. Për të keqen tonë.

Ndonëse në politikën e jashtme nuk ka mirënjohje, por ka veç interesa, duhet thënë se një Drejtues shteti që jep shënja mosmirënjohjeje disa herë me vende të ndryshme, humbet çdo kredibilitet. Ndoshta kjo ishte arsyeja që Amerika dhe Anglia nuk i dhanë përkrahje Hoxhës, kur ja u kërkoi sa u prish me Hrushovin. Përgjigja ishte, që duhej të largohej nga posti edhe pse propozimi shqiptar ishte që Shqipëria të ndiqte modelin Jugosllav të socializmit.

Shënja të një drejtuesi shteti pa asnjë princip diplomatik dhe pa ndjenjën e mirënjohjes e ka për fat të keq edhe i jati i Zahos. Edhe pse hidhet sa në një vend në një tjetër, duket që Shqipëria po izolohet gjithnjë dhe më shumë dhe po e humbet besueshmërinë.

Por diktatorët nuk kanë mirënjohje ndaj askujt!

Sot thurrin lavde nga më zorrëpërzjerëset për një udhëheqës të huaj dhe të nesërmen mund ta pështyjnë.

Enveri ishte gati të pështynte Maon kur priti Niksonin në Kinë. Por nuk mund ta bënte publikisht ndaj na hyri mirë me dru dhe plumb të gjithë neve, që na kishte në zap.

Pastaj pështymat u hodhën mbi Tenin e shkurtër, por ishte shumë vonë. Nuk i jepte më ndihmë askush. Veç puthadorësve të tij, ku hynte dhe Kadareja, që shkruante “Koncert në fund të dimrit:.

Kurbeti dhe kënga “Nan”

Dikush më dërgoi një video të këngës “Nan” në skenën e Eurvizionit 2026. Më tha që kënga e jonë ka hyrë në natën finale dhe kjo më gëzoi. Ndjehesh mirë, kur kultura e vendit tënd të vogël renditet mes më të mirave të kontinentit më të kulturuar.

Diku pashë edhe një titull gazete, që Alis emocionon dëgjuesit dhe juritë. E dëgjova dy herë këngën dhe nuk më emocionoi, por kjo ndodh edhe me këngë shumë të famshme të huaja. Shpesh herë emocionet janë në varësi të gjendjes shpirtërore vetiake në çastet kur e dëgjon këngën. Por më pëlqeu që kënga ishte prej fillimit dhe deri në fund në gjuhën tonë. Më duket absurde që të krijosh këngë në gjuhën angleze sepse është më e njohura apo se në këtë mënyrë mund të shesësh më shumë disqe.

Nuk dua të hyj në trajtimin muzikor ala himn, i cili bën efekt tek dëgjuesit, por në këtë rast ishte jo në harmoni me ndjenjën mesazh të nënës që i mungojnë fëmijët e ikur jashtë Shqipërisë. Dramaticiteti muzikor ishte tejet i tepruar.

Por atë që dua të nënvizoj është fakti se në këtë rast ne përcjellim ndjenjat e një shoqërue gati feudale, e cila jo vetëm nuk përkon me kohët moderne, por nuk është as tipikja për të gjithë shoqërinë shqiptare. Një këngë me një tekst të tillë do ishte e tepruar edhe në vitet “Lëndinës së Lotëve”, kur nënat ndaheshin nga bijtë duke mos ditur se kur do i shihnin, apo edhe nëse do ktheheshin të gjallë nga punët e rënda në Amerikën e zezë.

C’farë tregon kënga në vetvete?

Një grua e kaluar në moshë ( por jo në mykët) që i ka përcjellë me zemër të thyer fëmijët në emigracion dhe të cilës i duket jeta tërësisht bosh pa ata.

Jeton ditët e muajt me shpresën se ata do vijnë për vizitë dy javore apo njëmujore në verë.

Kjo nuk është bota e sotme shqiptare dhe as realiteti i diasporës në Europë apo në anën tjetër të Atlantikut. Eshtë realiteti i një shoqërie patriarkale, ku gruaja e mbetur pa burrë nuk ka asnjë lloj interesi tjetër në jetë veçse të ketë fëmijët nëpër këmbë dhe mundësisht të ndihë për të rritur nipërit dhe mbesat. Edhe se mund të ketë një lloj romantiçizmi për atë lloj jete, ajo jo vetëm ka perënduar për shumicën e familjeve shqiptare, por njëkohësisht edhe nuk ka nevojë ta kërkojmë të kthehet.

Nëse gruaja e “Nan” nuk e kalon pragun e shtëpisë, por vetëm përcjell prej tij fëmijët dhe po atje i pret me zemër të dredhur atëhere kjo grua është vetëm dikush që i përket një kohe tjetër. Madje as në kohën e këngës “Mbeçë more shokë mbeçë“, ku djali shkon nizam i detyruar nga pushtuesi i huaj dhe mbetet i vrarë në shkretëtirën e gadishullit arabik, për nënën që nuk e kalonte pragun, populli këndon me një dhimbje të bukur, por jo me dramticitetin e këngës të vitit 2026.

“Në pyestë nëna për mua

I thoni që u martua

Në pyet se ç’nuse mori,

Dy plumba kraharori.

Oiiiii...”

Nëse gruaja-nënë e sotme ka zgjedhur të mos bëjë gjë tjetër , por veç të presë me plagën e braktisjes në shpirt atëhere diçka tepër të prapambetur ka në shoqërinë të cilës i përket. Dhe realiteti nuk është i tillë, se nënat shpesh shkojnë dhe jetojnë në vendet ku kanë fëmijët, bashkë me ta ose në vende ku pensionistët jetojnë me ndihmë nga shteti. Por edhe nëse e ka të vështirë jetën në një vend të huaj, jo vetëm që distancat tani janë bërë të vogla, por edhe gruaja-nënë ka diçka më shumë të bëjë me jetën e saj se sa “të mundohet të flakë divanet ku nuk ulet më njeri”.

Duke shkruar këto rrjeshta, dua të jem i gabuar dhe të kem shkelur padashje mbi parimin kryesor të artit që është ndjeshmëria e artistit dhe ngjyrimi edhe i theksuar që ai mund t’i japë një ndjenje apo në dukurije. Por nëse mund të të trondisin vargjet “Kostandin të ardhtë gjëma/ Martove Dhoqinën larg” kjo ndodh se ti hyn në atë botë, kur nëna drithërohet se nuk mund ta shohë dot vajzën e vetme të martuar shumë larg, sepse e tillë ishte mundësia e asaj kohe. Dhe kjo të bën edhe të ndjesh si të natyrshme ngritjen nga varri të vëllait, që ka lënë të mbetur vetë nënëkorbën dhe shkon për të mbajtur premtimin për të sjellë motrën nga vendi i largët.

Diçka mesjetare, si të Kostandinit ka edhe në veshjen e këngëtarit Alis në skenën e Eurovizionit që bën edhe më mesjetare ndjenjën e tij të dhimbjes për nënën e braktisur.

Duke dashur ta mbyll me një ngjyrim pozitiv këtë shkrim, më duhet të shtoj se hiperbolizimi është pjesë e artit dhe ndonjëherë edhe i domosdoshëm për të përcjellë një mesazh të caktuar. Por njëkohësisht mbart edhe rrezikun të kthejë veprën e artit në qesharake. Kjo e fundit nuk ka ndodhur me artistin Alis, as edhe në çastin kur nëna e veshur me kostum popullor i heq syzet e diellit. Ndoshta sepse janë i vetmi element që nuk shkon me kostumin e tij kalorsiak mesjetar.

Por le t’i urojmë fitoren në natën finale!

Rastet delikate të ngacmimeve seksuale në Shqipëri

Ka ndodhur arrestimi i një kirurgu në Korçë, i paraqitur në shtyp si “ngacmim seksual” dhe që ka bërë bujë edhe në rrjetet sociale. Unë nuk e njoh kirurgun dhe nuk marr përsipër të jap ndonjë mendim për rastin e tij dhe nëse është apo jo fajtor. Ka institucione që merren me atë punë.

Por për aq sa e njoh vendin tim dhe nga sa vazhdoj të dëgjoj, them se është një problem shumë i madh i shoqërisë të prapambetur shqiptare. Edhe në mënyrën se si paraqitet rasti Nunka në shtyp, e quaj si reflektim i mendësisë shqiptare.

Nëse mjeku akuzohet për prekje t[ panevojshme në pjesët gjenitale, apo edhe për tentativë që të puthte pacienten 21 vjeçare, këtu nuk bëhet fjalë për “ngacmim seksual” por për “dhunë seksuale”.

Ngacmimet seksuale në shoqëritë normale, janë përjekjet e dikujt për propozuar një marëdhënie të karakterit seksual me dikë tjetër. Madje e tillë konsiderohet edhe një shaka e tepruar e natyrës seksuale, si koment mbi trupin e një femre apo aludimet se ç’mund të ketë bërë një natë më parë.

Në Shqipëri ndodh rëndom që një mashkull (sidomos ndaj vartëseve) të kërkojë hapur favore seksuale dhe kjo të quhet si “po normal”. Jo. ky është një ngacmim i hapur seksual dhe që duhet të jetë i dënueshëm nga ligji! (Besoj se i tillë është në Shqipëri,)

Por në të vërtetë ndodh që vajzat dhe gratë jo vetëm nuk i denoncojnë veprime të tilla, por ndjehen edhe fajtore a thua se kanë bërë diçka provokuese që ‘bosi” të mendojë se mund të flerë me të. Kjo sepse e gjithë shoqëria si bllok mendon në mënyrë të pafavorshme ndaj femrave. Madje dhe ato gra të forta që thonë: “Unë ja përplas në fytyrë po të më thotë diçka të tillë!”

Nuk është e mjaftë ti thuash - “Ik gjej ndonjë tjetër se tek unë kjo nuk të shkon!”

“Agresorë‘ të tillë duhet të ndalen duke u denoncuar publikisht në organet e rendit. Për të vënë mend vetë dhe për të frenuar të tjerë meshkuj agresorë. Nuk është e rastit, që dy raste për të cilat kam dëgjuar në Korçë, janë denoncuar nga femra që punojnë ose kanë jetuar jashtë, I tillë është rasti Nunka, por edhe rasti i një pronari hoteli, që i kishte propozuar një punonjëse filipinase një marëdhënie “të shpejtë“ në këmbim të 50 eurove.

Të gjithë, burra dhe gra, kemi për detyrë të mbrojmë veten dhe sidomos nënat, gratë dhe vajzat tona nga “sulme” të burrave të pacipë, që jo vetëm shohin tek çdo femër një objekt seksual, por dhe përpiqen me çdo mënyrë ta shtien në dorë.

Ka pronarë biznesesh që mburren kafeneve se sa nga punonjëset i kanë shpënë në shtrat. Dhe dëgjues bastardë të tjerë i dëgjojnë me admirim pa ja u përplasur në fytyrë, se ata abuzojnë me pushtetin që kanë dhe jo se janë meshkuj “për të cilët gratë lenë mendjen!”

Ndaj nuk duhet të çuditemi as nga rasti i mjekut (nëse nuk kemi të bëjmë me denoncim të sajuar), por dhe nga rastet e mësuesve pedofilë, që hyjnë në marëdhënie me nxënëset gjimnaziste.

Nuk ke pse të shkosh larg dhe të dënosh Xhefrin e Epsheve. Ka shumë raste mësuesish në Shqipëri që mes notës, presionit apo dhe me imponimin si figurë e rëndësishme, shkojnë me vajza nën moshën e asaj që quhet mosha e konsensusit seksual.

Ndaj nëse rasti Nunka është i vërtetë, nuk do më vijë aspak keq që mjeku të dënohet dhe të demaskohet publikisht. Do i shërbejë jo vetëm atij, por edhe shumë të tjerëve, që veprojnë në mënyrë të ngjashme.

Do i shërbejë edhe shoqërisë që të bindet se nuk është ngacmim seksual nëse nuk arrihet deri në penetrim. Eshtë përdhunim seksual!