E Enjtje e Madhe

Unë zgjohem shpejt,

Si në çdonjërën prej ditëve të mija.

Nuk ndodh se dikush në telefon më merr,

Nëse hoxha namazin këndon,

Apo këmbanat kumbojnë në Shën Dëllia.

Unë zgjohem shpejt se gjumi më del

Ose diçka brenda meje thërret shumë,

Ndoshta vajza që do takoj,

Ndoshta idea se vezët duhet të skuq

Ndoshta se s’kam më gjumë.

Nuk dua të di se përse i hap sytë,

Ende marr frymë ndaj jam i lumtur,

Kjo javë e njëjtë si të gjitha është

Shumë të ndryshme e mendojnë,

Ndaj bota është kaq e bukur.

Një rreze drite

Për dore më kap,

Nga shtrati më ngre

Më çon në të blerta livadhe.

Sytë e përnjomur nga gëzimi i kam

Cel një e zakonshme ditë,

Por shumë e quajnë e Enjtja e Madhe.

Për miqtë e mij që (s)lexojnë

Të gjithë miqtë e mij lexojnë. Sigurisht kush më shumë e kush më pak, në varësi nga koha që ju mbetet, numuri i syzeve dhe ndjesitë që ju sjellin gjërat e shkruara. Sepse në kohët tona, gjërat e shkruara janë të bezdishme. Njerëzit janë aq të lodhur dhe të bezdisur nga leximi i mesazheve dhe postimeve në mediat sociale, nga gazetat dhe portalet online, sa edhe disa gjëra të tjera, që përmbajnë gërma, i tejlodhin. Ndaj dhe librat lexohen gjithnjë e më pak. Po normal!

Unë nuk hyj në ata që shkruajnë shpesh libra, sepse nuk kam asnjëherë as thirrjen për të shkruar dhe as formimin e duhur. Po tre copë i kam shkruar, një për kujtimin e tim eti dhe dy të tjerë i shtyrë nga avokati im, që i përdor për qëllime jo shumë të pastra.

Por miqve të mij nuk ju drejtohem për librat e mij me shkronja jo të mëdha, por për shënimet e këtij blogu, të cilat ja u dërgoj herë herë në Whatsapp.

Jo rrallë, kur i nis, kam ndjenjën që disa do mendojnë “Na “çau astarët” edhe ky me këto shkrime që na dërgon!”, e megjithatë unë klikoj në “send”. Se them që kur të ketë kohë në një pushim mes mbledhjesh, apo duke pritur kamarierin t’i sjellë pjatat e drekës, miku ose mikja ime, që pëlqen të lexojë, mund t’i hedhë një vështrim diagonal shënimi tim, që përgjithësisht nuk ka ndonjë vlerë, por që dhe mund të prekë ende ndonjë nerv që nuk ka vdekur. (Kjo e nervit më kujtoi që duhet të shkoj të falenderoj dentistin për punën që më ka bërë në gojë.)

Dhe miku a mikja ime që pëlqen të lexojë, mund të kujtohet se në këtë jetë ka shumë gjëra interesante ose jo, për të cilat ja vlen të mendosh.

A duhet të mendojmë?

Dikur e kishim më të lehtë, se mendonte Partia për ne, por sot nuk mund t’ja u lemë çdo gjë truve të politikanëve, klerikëve dhe influencuesve. Na duhet të mendojmë edhe vetë. Në të kundërt do jemi gjitarë që nuk mendojmë dhe mund ta shijojmë jetën në gjithë materializmin e saj. Dhe mënyra më e mirë për të shijuar materializmin e kësaj jete është të mos lexosh. Se shkrimet janë një shpikje jo shumë e natyrshme e dhjetëmijë vjetëve të fundit. Nuk dihet mirë se si ka ndodhur dhe pse ka ndodhur, por nuk bëjnë pjesë në materializmin e natyrës.

Miku dhe mikja ime që lexojnë rrallë, ose nuk duan të lexojnë fare se i dinë të gjitha, ose se shkrimet i lodhin, mund të thonë fare lehtë, se sot që është ChatGPT nuk kanë më nevojë as të lexojnë dhe as të mendojnë. Cdo gjë, që ka ndodhur nën këtë diell, që kur janë shpikur shkronjat, është lehtësisht e kapshme nga ChatGPT dhe tërë shënimet e “grafomanëve” janë kot.

(Një mikja ime në një grup në Whatsaap shkruante se që kur ishin larguar meshkujt nga Grupi nuk i “mbysnin” më shkrimet. Dhe kishte të drejtë. Ajo mund të shprehte me një “meme” një roman të tërë.)

Por “grafomanët” si unë, janë jo shumë larg një bashkëbiseduesi llafazan në një tavolinë dhe që thotë diçka. Se më të shumtët e “llafazanëve” nuk thonë asgjë. Dhe nga një “grafoman” edhe mund të mësosh. Qoftë edhe diçka të thjeshtë, si është që “mësohet gjithmonë“.

Por në jetë ka çaste, kur njeriu thotë “ Nuk dua të mësoj më! Edhe pse di shumë pak. Por se kam kuptuar që sa më shumë të dish më shumë vuan!” Dhe është një e vërtetë e përafërt me absoluten. Por nuk është kjo arsyeja kryesore që miqtë dhe mikeshat e mij nuk lexojnë. Se po të ishte kështu do ishte vërtet mirë. Do jetonim në një botë të mbushur me “Sokratë të vuejtum”, që do ishte shumë më e mirë se bota e “derrave të kënaqmë“, në të cilën jetojmë.

Miqtë dhe mikeshat e mija (s)lexojnë se kjo është një mënyrë për të ngushëlluar veten, një mënyrë për të vrapuar sa më larg realitetit, një mënyrë për të menduar sa më pak rreth vdekjes.

Dhe kjo i bën të jenë të vërtetë. Pa qënë nevoja të thonë “unë e kam mbyllur me leximet” ose “shkrimet përgjithësisht nuk janë objektive se kanë ndikime politike. Të gjithë shkruajnë të ndikuar nga politika!”

Shkrimet janë të shumëllojshme. Të gjitha. Edhe të miat. Edhe të ndikuara nga politika apo ideologjia që është në kokën e shkruesit.

Por shkrimet të bëjnë të mendosh.

Dhe nëse je në gjendje të mendosh, ti dhe më të shumtët e njerëzve, kjo botë bëhet më e mirë!

Mos e lini këtë botë në duart e atyre që nuk janë në gjendje të mendojnë!

Misërnikja

Sot mora një çyrek të vogël misërnikeje në një shitore pranë shkollës, ku “bëra shamatë“ për 12 vjet me rradhë. Misërniken e bleva se nuk kishte shumë mundësi për të blerë “kreshmore” dhe njëkohësisht kujtova partizanët. Ata hanin misërnike me qepë dhe kjo ju krijonte një forcë shpirtërore të habitshme, sepse mundën jo vetëm 8 milion bajonetat e Duçes, por dhe ushtrinë hitleriane.

Mrekullia e misrit, duhet të ketë nisur diku pas periudhës së lavdishme të Skënderbeut, sepse edhe pse aristët tanë të mrekullueshëm, donin të lidhnin misërniken me Heroin Kombëtar, në një tablo të madhe “Bukë misri me fshatarët”, shkrimtari jonë Dritëto Agolli, që dinte se Kolombi ishte më vonë se Skënderbeu, ja u hodhi poshtë. Dhe pa Kristoforin nuk kishte misër dhe kështu u siguruam që Kenoja i Krujës ka ngrënë gjithnjë bukë të bardhë, madje pa krunde. (Ndoshta një nga arsyet që na la pa i mbushur të 70-tat).

Arsyeja tjetër që zgjodha misërniken, ishte se “Te Kosovari” Resim, një ditë më parë nuk kisha identifikuar dot se nga vinte mielli i grurit. Kosovari Resim nuk përcaktonte dot prerazi nëse mielli i Tiranës, prej të cilit dilnin prodhimet e tij, kishte apo jo origjinë sërbe. Gjithashtu nuk ishte në gjendje prerazi t’i përgjigjej qëndrimit tim patriotik, duke më thënë se gruri mund të vijë edhe nga “p... i s’ëmës” dhe mjafton të mos jetë i helmët.

Por misërnikja, që duhet të them të drejtën, mu duk më e mirë se ndonjë që shërbehet në Amerikën e Veriut në ndonjë restorant tipik amerikan ose kanadez, nuk më dha forcë për të vazhduar ditën i vendosur në patriotizmin tim luftarak. Mbase duhet ta kisha shoqëruar me qepë, si kishin bërë dikur partizanët, por në atë orë të mëngjesit, edhe perimoret nuk ishin të hapura.

Qyteti im i lindjes zgjohet pas orës 7. Dhe për të ka një arsye të fortë. Eshtë i lodhur nga dita e punës dhe i duhet kohë të rigjenerohet. Për më tepër shkollat fillojnë mësimin pas orës 8.30 dhe makinat luksoze nuk ka pse të parakalojnë rrugëve të tij që më 7 t[ “sabahut”.

Në pedonalen e “kokave të prera” është shtuar edhe një tjetër në bronx. Ajo e Jorgos Seferis, që është vërtet brenda oborrit të konsullatës greke, por mund të vendoset edhe jashtë saj. I bën nder Korçës. Eshtë i vetmi nobelist me një lidhje me qytetin tim. Poeti grek ka qënë konsull i Greqisë në Korçë. Dhe mbi të gjitha njeriu më i mençur dhe më njerëzor nga të gjithë ata që janë derdhur në bronx në Këmbësoren e qytetit tim.

Si gjithë paradokset e vendit dhe qytetit tim, 10 metra më larg se Seferis është një çezmë guri, që mban emrin e Behar Koçibellit edhe ky i ndjerë. Këmbësorja e qytetit tim është e tillë. Me objekte, buste dhe ngjarje nga më të çuditshmet dhe më kontradiktoret. Fillon me një Katedrale, që nuk ka lidhje me arkitekturën e qytetit dhe përfundon me një Kullë Vrojtuese, shembull shumë i keq i arkitekturës brutaliste. Në ato 250 metra ka shumë histori dhe ngjarje, nga Mësonjtorja e Parë Shqipe dhe deri në mitingjet e fëlliqura të Berishës dhe Ramës. Nga meshimi i parë shqip nga një poet shqiptar me mbiemër grek, Theofan Mavromatis dhe deri në shëtitjet e poetit mes poetëve, Jorgos Seferis. (Me siguri do ketë qënë shqiptar me emrin Gjergji Seferi, por kjo vlen për tu hulumtuar në shkrime të tjera.) Nga demonstratat ku janë vrarë njerëz të pafajshëm dhe deri në festimet e Karnavaleve të çuditshme të Qershorit.

Në një karrige plastike të kësaj Këmbësoreje, rri edhe unë, që kam kaluar mbi 35 vjet në të. Duke mendura për një pjesë të kontradiktave të saj, deri sa të hapet kafeneja që quhet “Mon Cheri”. Dhe duke qarë mbi një copë misërnikeje sepse nuk di nëse qyteti im është i njerëzve si Zai Fundo, njerëzve si Jorgos Seferis, apo i atyre që i ngjasin Behar Koçibellit. 

S’ka më mirë se të vdesësh në Mëmëdhe

Nuk mund të them me siguri, nëse kjo është një ndjenjë që ju lind gjithë bashkëatdhetarëve pensionistë, kur vizitojnë vendlindjen, por mua më lindi në këtë vizitë të fundit. Eshtë e vështirë të them pse më lindi pikërisht në këtë vizitë. Nuk jam diagnostikuaar me ndonjë nga ato “sëmundkat që të bitisin shpejt”, po edhe të them që mendja nuk më shkon në largimi nga kjo dynja, do më duhet të gënjej. Mendja më shkon, zakonisht kur perëndon dielli, por këtë rradhë më shkoi sa kishte lindur. Nuk isha depresiv. Në të kundërt, ndodhesha në qytetin tim të lindjes dhe po shijoja përmirësimet në ndërtimet në qytet, numurin shumë të madh të bujtinave, si dhe qarkullimin e shpeshtë të makinave në shëtitoren kryesore të qytetit.

Gjithshka tregon se liria e ekomisë së tregut ndihmon njerëzit të jetojnë më mirë. Dhe kur jeton më mirë, e ke më të vështirë të mendosh për të vdekur.

Po unë e mendova, mbase i ndikuar nga vizita në varrezat e qytetit. Por këtë lloj vizite e kam bërë sa herë kam ardhur në Korçë, dhe është disi e çuditshme , që për herë të parë më lindi idea se sa mirë ishte nëse vdisja në vendlindje, qoftë edhe shpejt.

Idea u ngacmua nga vendosjet e varreve të reja, në parcelat e afërta me hyrjen dhe me Kishën e Shën Triadhës, e cila po ndërtohet nëndrejtimin e njërit nga tre miqtë e mij të Kishës.

Unë nuk e di se kush i ka projektuar varrezat e Shën Triadhës. Madje nuk di as vitin kur janë bërë varrimet e para, Diku nga fundi i viteve ‘50, ose fillimi i viteve ‘60, ndodhi zhvendosja e madhe e koskave të qytetarëve dhe qytetareve të Korçës nga varrezat e Shën Mërisë dhe nga të quajturat “varret e turqve”. Duhet të ketë qënë një proces i llahtarshëm, sepse nuk është e lehtë për një qytet të përjetojë shpërnguljen e të vdekurve. Nuk di në ka raste të ngjashme në shtetet rrotull nesh.

Por ajo ndodhi dhe mbase nuk ka zgjatur më shumë se 3-4 muaj, se njerëzit që e kanë përjetuar duhet të kenë kaluar trauma psikologjike. Por Partisë nuk i bëhej vonë as për të vdekurit dhe as për të gjallët dhe transferimi u bë. Në varrezat e reja që u krijuan pranë Kishës së Shën Triadhës, prapa Fushës së druve. Projekti parashikonte një vend të banesave të fundit, si një lulishte të madhe e ndarë me një rrugë të gjërë në mes, që do ndante muhamedanët nga të krishterët. Nuk ishte përcaktuar se ku do ishin katolikët, budistët, evangjelistët dhe ateistët, por diku do mbuloheshin. Nga arteria kryesore që bënte edhe “dasinë fetare”, dilnin disa rrugë perpendikulare, që mundësonin krijimin e parcelave të veçanta. Paralel me rrugën kryesore kishte edhe nga një rrugë në sejcilin krah dhe kështu krijohej një rrjet kuadratik, i përvcaktuar qartë. Familjet kishin dy vende për varrim sejcila. Një që quhej varri kryesor dhe tjetri që quhej varri rezervë. Në hyrja, përballë parcelës së Kishës, e cila nuk do përmbante varre, ishte e quajtura “Parcela e Veteranëve”. Nuk jam i sigurt nëse ishte krijuar që në fillim apo jo, por mund të ketë qënë menduar si vend për varrimin e ish-partizanëve. (Të rënët në Luftën e Dytë i kishin eshtrat në Varrezat e Dëshmorëve, në fund të Parkut Rinia.)

Parcela në fjalë nuk do kishte ndarje fetare, sepse ish-partizanët vendoseshin atje se kishin luftuar për Atdheun (më të shumtët nuk kishin luftuar hiç) dhe feja e tyre ishte Shqiptaria. Ish-partizanët zunë të vdesin dhe parcela po mbushej dalë ngadalë. Ishte lënë një rrjesht i parë me ku kishte vetëm dy tre varre dhe vendet e tjera të lira, sepse atje do vendoseshin më të famshmit e Veteranëve, si dhe personalitete partiake që nuk kishin qënë në Luftë, por ishin tretur për Shqipërinë gjatë ndërtimit të socializmit. Pra ishte një lloj Presidiumi si ai i Paradave të mëdha të 1 Majit, ku rrinin njerëzit më të rëndësishëm në rrjeshtin e parë dhe pas tyre të tjerë që kishin hedhur nga një pushkë a dy për Shqipërinë.

Kur iku im atë nga kjo jetë, sipas rregullave të forta të qytetarisë socialiste e vendosën në këtë parcelë. Jo në Presidium, po në vendin ku e kishte rradhën. Kishte barazi. Ndoshta atë vit ka vdekur edhe Dokja i Saros, që si ish-partizan është në rrjeshtin pas varrit të tim eti.

Kështu lind dëshira ime për të vdekur në Mëmëdhe, dhe nëse është e mundur brenda këtij viti. (Ka që do më shkruajnë se je më i krisur se ai që ka bërë “serenatën” “Do marr kazmën dhe lopatën, do vete t’i zbuloj varrë!”, por unë do ju them se të tërëve ju vjen ndonjëherë si qejf për të vdekur. Eshtë njerëzore si ndjenjë.)

Në parcelën ku kam tim atë janë zënë të tëra vendet (edhe ato mes pemëve anësore, ku nuk duhet të kishte varre) dhe tani po vendosen edhe varre para Presidiumit. Dy varret e reja dhe të vetme ishin njëri i një gjenerali të ndjerë dhe tjetri i një shitëse sheqerparesh, të cilën duhet ta ketë ndjerë Perëndia jo shumë kohë më parë. Tek kjo rradhë e paparashikuar ndonjëherë për varre mund të kenë mbetur edhe 7-8 vende. Nuk besoj të ketë ndonjë kriter, se as gjenerali dhe as shitësja s’duhet të kenë pasur lidhje me Luftën e Dytë dhe as me ndërtimin e socializmit. (Aty pranë janë edhe miqtë e mij, shoku Osman dhe shoqja Sanije Dëllinja.)

Ndaj në një nga këto 7-8 vende mund të gjendet edhe një për mua, se e di që do interesohet avokati im, që s’ka shumë që mbylli zyrën e tij në Lion.

E mendoj entusiazmin e miqve të mij që do më shohin në rrjeshtin e parë para të Parit! Me një varr të lartë (skicën e tij jam duke e përgatitur për çdo eventualitet) ku të vendoset një foto e madhe nga ato që kam me vështrim “llokso”. Ato janë më të goditurat. Edhe pse përcjellja nuk do bëhet me orkestrën frymore të qytetit, miku im Papa Spiroja do bëjë ritet e duhura me dorën e tij që nuk më le ta puth.

Dhe do mbetem në Përjetësi përballë Kishës së Shën Triadhës, duke pritur të dalë dielli mbi Moravë dhe një herë në 6 muaj të më vizitojë ndonjë “hallexheshë“, të cilës mund t’i kem plagosur zemrën në rini.

Nuk është një dëshirë e marrë apo jo?

Duhani (S)’ndalohet!

Diçka ka ndodhur në Europë me ligjet kundër duhanit. Duhani edhe ndalohet por edhe nuk ndalohet. Se edhe pse janë krijuar shumë mjedise të mbuluara, që megjithatë konsiderohen mjedise të jashtme dhe në të lejohet duhani, ato jo vetëm janë të lidhur mirë me mjediset e brendëshme ku duhani ndalohet, por mund edhe ta ndezësh edhe në mjediset e brendëshme.

Kjo ndodh në Athinë, Tiranë dhe Korçë. Ndoshta edhe në qytete të tjera ballkanike. Nga veriu dhe deri në jug. Sepse ballkanasit janë njerëz të lirisë, trima dhe njëkohësisht të prirur drejt kundërshtimit të rregullave.

Duket si jo e logjikshme që rregullat që vetë i vendosin i shkelin po vetë, por këtë të duhanit dhe ndonjë rregull tjetër ja u ka imponuar Bashkimi Europian dhe gjithnjë është i konsideruar si i palogjikshëm për ballkanasit.

Në qytetin e lindjes e gjej të vështirë të gjejnjë vend ku të shpëtoj nga tymi i duhanit. Nuk di pse më bezdis kaq shumë. Ndoshta që prej një ngjarjeje të 3 viteve më parë, kur udhëtoja me një të ashtuquajtur taksi nga Korça në Athinë, dhe ku tre nga të pranishmit, përfshirë shoferin, pinin duhan. Nuk dija ç’të thoja se i mbanin dritaret hapur dhe do më dukej vetja si një plak i grindur amerikanoverior, që gjen sbep për të bërë llafe. Për më tepër kisha refuzuar propozimin e një djali të ri që të rrija në mes në sediljen e pasme. Një udhëtim i mrekullueshëm, që ja kalonte nga komoditeti atij të autobuzit të linjës. Por koka bën dhe trupi e pëson. Në atë rast edhe mushkëritë.

Mushkëritë e dëmtuara të një 67 vjeçari, u bezdisën edhe sot në një lokal të preferuarin timin, të quajtur Meri Boutique. Eshtë i këndshëm dhe i vendosur në një rrugë ku kam jetuar gati 4 vjet. Për më tepër pronarja është një nxënëse e gjimnazit tim, që ka mbaruar dy vjet pas meje. Në një nga mjediset, (të gjitha kanë emra ekzotikë, si Havana, Tymi i Paqes, Zhvillimi i Mjaftueshëm Mendor etj.,) gjë që e bën tejet interesant për pronaren dhe gjithashtu për klientët, ka oxhak dhe quhet nëse nuk gaboj Holli i Bazarit, por edhe mund ta kem gabim.

Kisha dëshirë dhe hyra. Me dëshirën për tu ngrohur këtë mbrëmje prilli dhe për të pirë një raki të mirë kumbulle.

Pranë oxhakut ishin dy zonja, që dukeshin shqiptare dhe që nxituan të hiqnin aksesorët e tyre që i kishin lëshuar në gjithë ndenjëset me shilte përreth. U ndjeva keq, por ishte ngrohtë dhe nuk mund të ikja. Në fund të fundit Holli i Bazarit ishte për rreth 20 klientë. Në një ndarje ngjitur dy burra luanin tavëll. Nuk di në ishin klientë apo punonjës. Hapa mbiprehrësin dhe vura kufjet në vesh, për të mos dëgjuar bisedën e dy zonjave shqiptare. Ishim jo larg dhe prania e një mashkulli të panjohur që mund të dëgjonte bisedën e tyre të nivelit mbimesatar intelektual, sigurisht që mund t’i bezdiste.

Pak çaste më vonë, ndërsa po shkruaja, pashë që njëra nga zonjat, ajo më e reja ishte duhanxheshë dhe e kishte ndezur. Jo vetëm pashë tymin, por dhe e ndjeva. Pashë nëpër mure të gjeja ndonjë shënjë rreth lejimit ose jo të duhanit dhe e pashë. Nuk lejohej! “Të zura duhanxheshë simpatike nga Tirana” mendova triumfator dhe e pyeta nëse lejohej duhani. “Na kanë thënë që lejohet këtu”, tha pak e prekur” por nëse ju bezdis po e shuaj!”. “Nuk më bezdis duhani, po fakti që është kundër rregullave!” shtova si një gjysëm pordhac nga vendi i Trudove. Zonja e shojti dhe gjithshka vazhdoi rrjedhën normale, për dy minuta, kur në Holl u shfaq pronarja.

Nuk di nëse zonjat u ankuan po ajo u çudit që nuk kishte cigare të ndezura, se kapa një bisedë disi të çuditshme. Sipas njërës prej tyre, zotëria (që isha unë) ishte bezdisur dhe prandaj nuk po pihej aspak. Pronarja pa e çuditur nga zotëria (që isha unë) dhe pasi më njohu shtoi se lejohej dhe se do pinte dhe ajo vetë. I thashë që vetë e kishte vënë shënjën në mur dhe unë do mbijetoja edhe po të kishte disa duhanpirëse. Më sqaroi se ajo ishte për qeveritarët dhe kur rregullat i shkelte qeveria me të dyja këmbët nuk kishte pse mos i shkelte dhe ajo. Nuk kisha se ç’të thesha! Ishte një betejë që nuk mund ta fitoja. Mund të përfundoja si në kohët e shkollës, që kur kundërshtoja ndonjë mësuese përfundoja jashtë klasës. Jashtë Meri Boutique ishte ftohtë dhe nuk kishte as raki mani.

Kështu që ndenja në Holli Bazar, me kufjet në vesh duke dëgjuar “Dënglat e tua” të Eli Farës dhe duke thithur edhe tymin e dy duhanxheshave. Mund edhe të kapja copa bisedash ku pronarja garantonte klientet se unë nuk isha ndonjë problem, dhe mund edhe të më nxirrte jashtë nëse ankohesha sërish. Nuk u ankova sërish.

Pasi mbarova edhe dopion e dytë të rakisë (ishte vërtet e mirë) dhe shkrojta edhe më të shumtën e këtyre rrjeshtave, u ngrita, ju kërkova falje të gjithëve (bashkëshortët kishin ardhur gjithashtu) dhe si thuhet në dialektin korçar “zura by... me dorë dhe ika”.

Por kjo mund të më ndodhte edhe në Athinë, në një tjetër Meri Boutique dhe mund të përfundoja edhe më keq. I “federuar” nga një patrullë policie greke. Sepse është Ballkan dhe njerëzit janë trima dhe liridashës.

Dhe kanë dëshirë të tymosin!

Gjithshka njëlloj si 30 vjet më parë (fund)

 

(vijim)

Dhe kur flasim për shoqërinë duhet të lemë mënjanë fajësimin e Turqisë, të Enver Hoxhës, të “katunarëve” apo të politikanëve tanë të paskrupullt. Duhet të mendohemi më shumë dhe të kuptojmë pse shoqëria jonë nuk funksionon si shoqëritë perëndimore dhe pse edhe ne jemi ose nuk jemi duke bërë punën tonë të qytetarit.

Fjala “qytetar”, mjaft e rëndësishme prej Revolucionit Francez, kur njerësit e etur për barazi nisën t’i drejtohen njëri tjetrit pa tituj, nuk ka të bëjë me të jetuarën në qytet. As edhe të lindurit në qytet nuk të bën qytetar.

Fjala qytetar, që është merr rëndësi me Revolucionin Francez, ka kuptimin e anëtarit të një bashkësie, i cili merr pjesë aktive në të, në frymën e Iluminizmit dhe të Barazisë, Lirisë dhe Vëllazërisë.

Ndaj mund të jetosh në një skërkë të Shqipërisë dhe sërish të jesh qytetar. Mund të jesh anëtari i një organizate të ahoqërisë civile dhe mos mbash pikë ere qytetari.

Ndaj dhe qytetari është ai që jo vetëm është pjesë e Bashkësisë, paguan rregullisht taksat dhe nuk është i korruptuar, por merr pjesë aktive në atë që quhet jeta e Bashkësisë dhe që nis me krijimin e ligjeve dhe rregullave, miratimin e administratës të caktuar për ndjekjen e tyre etj., etj. Pra jeta politiko-administrative e bashkësisë.

Dje takova tre kolegët e mij në Tiranë. Të tre profesionistë shumë të mirë, të papërfshirë në skemat korruptive të vendit, ndër më të kërkuarit për projekte të rëndësishme ndërtimore në Shqipëri. Nuk kanë asnjë të sharë dhe mund t’i cilësosh pa frikë si “qytetarë model!.

Dhe pikërisht këta “qytetarë model” më bëjnë mua tejet të pakënaqur. Sepse “qytetaria” e tyre është ZERO!

Ti sot, nëse je banor i Tiranës, nuk mund të mjaftohesh më me sharjen e Ramës dhe Berishës, as me hedhjen faji tek Turqia e prapamebetur për të shpjeguar gjendjen e vendit ku jeton. Për bashkësinë tënde duhet të bësh diçka, jo si një detyrim kombëtar apo partiak. Por sepse kështu funksionojnë shoqëritë e vendeve të zhvilluara. Po qe se nuk ke kuptuar këtë, atëhere je po aq “jo qytetar” sa ai i shkreti që nuk di nëse toka është e rrumbullakët dhe ndikohet nga marrëzitë e Alfred Cakos në televizion.

Ti je miku im i mirë, që shkëlqen si profesionist, që ke shumë cilësi të lavdërushme njerëzore, që je bujar dhe kudo të mbajnë në gojë për mirë por që nuk je Qytetar.

Sepse pikërisht kur bashkësia ka nevojë për ty, ti ke zgjedhur të rrish mënjanë dhe të shijosh jetën e bukur në Shqipëri dhe njëkohësisht të bësh me faj dallkaukët!

Ti mund të më thuash me plot gojë: “Për bashkësinë më pëlcet by...!” dhe unë sërish do të të jap të drejtë, por ti ke humbur faqe meje të drejtën për tu ankuar. Edhe të drejtën për ta quajtur veten Qytetar. Për arsyet që rendita më sipër. Se ti nuk ke folur me zë të lartë, se ti nuk ke shkruar në media, se ti nuk je organizuar me të ngjashmit si ti, për t’ju kundërvënë “Zarbave”.

Unë nuk të them të angazhohesh në politikë. Nuk të them as të përpiqesh si i pavarur të jesh në administratën e çdo niveli. Unë të them të kesh nxjerrë mësime nga ajo që ndodhi në Itali dhe Gjermani 100 vjet më parë. Edhe në vendet e Lindjes në fund të Luftës së Dytë. Atëhere kur ata që duhet të ishin qytetarë me peshë, zgjodhën të heshtin. Zgjodhën të mendonin se të jesh një qytetar i mirë, mjafton të mos shkelësh ligjet dhe të jesh i zoti dhe i ndershëm në profesion.

JO

Nuk është aspak e mjaftë!. Autokratët dhe Diktatorët, llogarisin edhe këtë sjellje të mefshtë të më të aftëve. Atyre që shkëlqejnë në profesionet e tyre, por nuk duan të konfrontohen. Që lenë “edepsëzët të merren me edepsëzët”. Deri sa një mëngjes gdhihen në një qytet që nuk e njohin, në një shtet që nuk e njohin dhe kur papritmas ju thërresin fëmijët të shkojnë në Luftë! Këto nuk janë as fantazitë e mija dhe as ekzagjerimet e mija. Nuk dua të shkoj në kohë që shumë nuk i njohin. Po shkoj në fillimin e këtij shekulli tek Rusia. Shikoni si ka katandisur një vend me njerëz të ngjashëm me ne dhe më të shkolluar se ne.

Ndaj edhe nëse rrini disa orë pa gjumë të dashur miq dhe kolegë të zotë, nga ky shkrim provokues i imi, do ju bëjnë mirë. Ndoshta do ju bëjnë të reflektoni dhe t’i thoni vetes që diçka duhet të bëjmë, për të mos humbur këtë që kemi. Për të patur një jetë edhe më të mirë për fëmijët.

Për të mos pjesë në varrimet e nipërve dhe mbesave të rënë në luftë “për atdheun e hajdutëve”!

Barcelona

Këtu nuk ndjehem i huaj

Edhe pse di vetëm dy fjalë spanjisht,

“Strofkës” larguar thuajse një muaj,

Nuk di ç’bën bastardi Maks,

A luan me gëzim të tijin bisht.

Kërkoj mes errësirës varrin e Gaudit

Pa patur idenë ku është varrosur.

Pranë qimitirit të përgjithshëm një e vogël kishë,

Si velë e shpalosur flladit,

Më shumë se Sagrada më tërheq

Në këtë udhëtim pakuptim dhe të pasosur.

Ora ka shkuar tre

Dhe askujt nuk ja tregoj dot këto mendime.

Në Shqipëri gjithkush fle,

Matanë Atlantikut

Nuk dua të “tremb” bijat time.

Arkitektura brenda meje ende s’ka vdekur,

Këtë kuptoj kur shoh veprën e Bernandinës.

Ata që duan e si mua ndjejnë,

Zyrave të ndriçuara mirë

Vazhdojnë të rreken si gjithnjë janë përpjekur

Të sfidojnë “dinakët” që përfitojnë tinëz.

Dua t’i zgjoj të mijët kolegë,

T’ju them këtu do gjeni projektet tona.

Endrrat e selitura mbi të Dalisë shegë,

Surrealistet dhe të bukurat vepra,

Që në vendin tonë dot s’i bëmë,

Por i gjej këtu,

Në Barcelona.