Diçka rreth Izraelit larg teorive komplotiste (fund)

 

(vijim)

Cdo krim mbi qytetarët e pambrojtur, nga cilido që kryhet, është mbi të gjitha krimet që njeh shoqëria njerëzore. Eshtë më dramatik kur me qetësi dhe në mënyrë sistematike i mbledh njerëzit dhe i shpie drejt krematoriumeve apo dhomave të gazit, është edhe më i tmerrshëm kur përdor bombën atomike që ju heq edhe lëkurën nga trupi, por gati njëlloj është edhe kur me kallashnikov i “korr” gratë e fëmijët. 100 vitet e fundit janë plot me raste të tilla terrori, të cilat kryhen pabesisht mbi njerëzit e pambrojtur. E tillë është edhe masakra e tetorit e kryer nga Hamasi mbi qytetarët e pambrojtur të Izraelit. Ka vetëm një ndryshim, që masakra e Hamasit ka në rrënjët e saj hakmarrjen ndaj krimeve të të terrorit të shtetit të Izraelit mbi palestinezët.

Por masakra e Hamasit duhej dënuar me forcë nga të gjithë ata që duan që çështja e Palestinës të zgjidhet. Madje edhe nga vetë palestinezët, sepse nëse nuk janë të verbër, ata nuk ka si të mos kenë kuptuar në 80 vjet se terrori sjell edhe më shumë terror dhe e bën të ardhmen e tyre edhe më të errët.

Por ajo masakër, veç ekstremistëve arabë, gëzoi edhe njerëzit e kallëpit të Netanjahut dhe të politikanëve racistë izraelitë. Ajo ishte një lloj “kartabianka”, që ata të vinin në jetë planin e tyre të hershëm, të varrosjes së idesë së “Dy shteteve”. Nuk është e pamundur që shërbimet sekret izrailite të kenë ditur përgatitjet e Hamasit dhe krerët e Izraelit të kenë lënë qëllimisht të ndodhë. Një shtet me shërbime sekrete, që dinë se kur dhe ku do mblidhen krerët e Iranit, se ku jetojnë shkencëtarët persianë që punojnë për pasurimin e uraniumit, është e pabesueshme të mos dijë se çndodh në oborrin e pasëm të tij, ku paguajnë mijëra palestinezë të jenë informatorë.

Por edhe nëse pranojmë se ajo ishte një “ulje e vigjilencës” dhe hebrejtë u gjendën të papregatitur, sërish kjo nuk justifikon genocidin që ushtroi Izraeli ndaj banorëve të Gazës për dy vjet me rradhë.

Shkallëzimi i terrorit shtetëror izraelit, ka të bëjë me rrethanat tepër të veçanta politike të Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Nuk mund të kishte ndodhur kurrë në periudhën prej vitit 1990 dhe deri më 2017, edhe pse shkallëzimi tepër gradual prej vitit 1996 po ndodhte.

Ardhja e Trump në Shtëpinë e Bardhë zgjoi endrrën e Netanjahut se nuk do kishte më kurrë shtet palestinez. Bibi, mik e familjes së Kushnerit, dhënd[rit të Trump njihte mirë edhe mbështetjen e “The Donald” për Izraelin dhe për mungesën e çdo parimi njerëzor të tij. Në marëdhënie të këqija me Obamën, por edhe me shumë udhëheqës europianë, ai e pa ardhjen e Trump si shpëtimin e tij personal(ende në gjyqe për korrupsion), por edhe si moment të një ndryshimi rrënjësor të qasjes amerikane dhe europiane ndaj çështjes palestineze. Më parë ai kishte ndikuar në mënyrë indirekte, me skifterët Volfovic dhe ndonjë tjetër të bindte administratën amerikane për goditjen paraprake të Sadam Hyseinit, i cili i ndihmonte luftëtarët, por edhe terroristët dhe kamikazët arabë. Por tashmë mund të bindte drejtpërdrejt “kaqolin” Trump për të fshirë Gazan nga harta, si dhe për të bërë atë që asnjë President amerikan nuk kishte guxuar më parë- Të sulmonte Iranin.

Duhet të përmend atë që mendoj për regjimin e mullave në Iran. Eshtë një regjim që ushtron terror mbi popullin e vet dhe që ndihmon grupet terroriste antiizrailite në Lindjen e Mesme. Edhe pse vlen për të diskutuar se sa ndërhyn Irani në punët e të tjerëve nëse krahasohet me shtetet demokratike të SHBA dhe Izraelit, përsëri ekzistenca e një regjimi fetar fanatik është shumë e dëmshme për popullin iranian në rradh të parë, por edhe për mundësinë e Paqes në Lindjen e Mesme.

E megjithatë kjo nuk justifikon as qëndrimin e SHBA, që “Irani nuk duhet të ketë në asnjë mënyrë armë bërthamore”. Të tilla në rajon kanë Izraeli dhe Pakistani, si dhe në një të ardhme jo të largët do kenë edhe Arabia Saudite dhe Turqia. Nuk ka asnjë logjikë, që t’i imponohesh një shteti me popullsi gati 100 milionshe për të mos bërë atë, që ju është lejuar të tjerëve. Por le të themi se interesat e Paqes në rajon e kërkojnë që Irani mos jetë forcë bërthamore dhe për këtë bien dakord të gjithë vendet e rëndësishme në botë dhe përpiqen të bëjnë një marëveshje si ajo që bëri administrata e Obamas. Edhe pse mund të mos jetë e drejtë në sytë e iranianëve, ka një sens logjik. Por të vrasësh shkencëtarët dhe të bombardosh impiantet ku punohet është terrorizëm. Aq më tepër është e pamoralshme dhe e dënueshme të sulmosh në shkallë të gjërë me bomba dhe raketa dhe të vrasësh udhëheqësit politikë të një vendi. Pavarësisht se cilët janë, se ç’bëjnë brenda vendit të tyre dhe se ç’deklarata bëjnë kundër të tjerëve. Njerëzimi ka krijuar ligje për këtë dhe këto ligje i ka hartuar vetë SHBA, e cila i ka shkelur dhe po i shkel edhe më keq sot.

Por për tu kthyer tek shteti dhe shoqëria e Izraelit, që janë subjekt i këtij shkrimi, për fat të keq duhet thënë që kanë rrëshqitur drejt një mendësie nazi-fashiste, që çdokush më parë do kishte menduar se do ishin të fundit në botë , që mund të arrinin në këtë “derexhe”. Krimet në Gaza, sjelljet e ushtarëve izrailitë dhe pandjeshmëria e shoqërisë izrailite ndaj tyre është diçka që të tmerron. Ishte e natyrshme që kjo do ringjallte antisemitizmin kudo në botë. Dhe për fat të keq të të gjithëve, kjo do sjellë konflikte pas konfliktesh, në të cilat më të humbur kanë për të dalë vetë hebrejtë.

Eshtë jashtëzakonisht çnjerëzore, që nipi i një 30 vjeçari të pafajshëm të ekzekutuar në dhomat e gazit në Aushvic, të sulet si i tërbuar dhe të vrasë një grua të pafajshme palestineze. Eshtë diçka që vërtet të bën të mendosh se kjo botë po shkon shpejt drejt Apokalipsit.

Eshtë e tmerrshme të mendosh se një shoqëri demokratiko-liberale, me njerëz të shkolluar më së miri, ësht mbi 80% në mbështetje të Netanjahut për luftën në Iran. Të duket se në një të ardhme jo të largët, nëse regjimi mullave rrëzohet, apo nëse Irani shkatërrohet plotësisht, hebrejtë e Izraelit do nisin të thërrasin “Hail Bibi!”

Sigurisht që frika dhe propaganda ndikojnë në trushpëlarjen edhe të të shkolluarve. Ka ndodhur me popuj të tjerë perëndimorë. Por nëse hebrejtë janë po aq të verbër sa palestinezët, që të mos kuptojnë se zinxhirri i terrorit është një zinxhir që këputet vetëm kur shkatërrohen të gjithë pjesëmarrësit, atëhere nuk kanë mësuar dot asgjë nga historia e përndjekjeve të popullit të tyre.

Shteti i Izraelit është një fakt i pranuar thuajse nga të gjithë vendet e botës dhe që duhet të pranohet edhe nga ata që nuk e njohin ose nuk kanë me të marëdhënie diplomatike. Por vetë qeveritë izrailite duhet të heqin dorë nga terrori shtetëror apo nga idetë për një Izrael të Madh. Vetëm në atë mënyrë kanë për tu njohur nga të gjithë edhe si faktor paqeje dhe zhvillimi, sikundër ka qënë qëllimi i pjesës më të mirë të shoqërisë hebre. Nëse mendojnë se janë më të përparuarit, më të pasurit dhe më të fortët ushtarakisht në rajon dhe për këtë arsye duhet të bëjnë ligjin, atëhere fatkeqsisht do jenë në këtë cikël të pambaruar luftrash, të cilat nuk ka se si mos trondisin shoqërinë e tyre.

Por hë për hë duket se megjithë trysninë e madhe të të gjithë hebrejve të mençur dhe paqedashës në botë, shoqëria izrailite nuk është në gjendje t’i përmbysë me votë ekstremistët.

Ndoshta do duhet një mrekulli nga ato që ndodhin herë herë në ato troje të lashta dhe të mbushura me drama të banorëve të tyre,

Diçka rreth Izraelit larg teorive komplotiste (2)

 

(vijim)

Ecuria dhe veprimtaritë e shtetit dhe shoqërisë izrailite deri në vitn 1990 ishin shumë të kushtëzuara dhe të varura nga Lufta e Ftohtë. Kuptohet edhe nga interesat gjithnjë në rritje për naftë, pasi rezervat më të mëdha dhe prodhimi më i madh në atë kohë ishte në vendet e Lindjes së Mesme. Vendet e NATO-s dhe veçanërisht SHBA kishin një mbështetje thuajse pa kushte ndaj Izraelit, ndërsa një pjesë e vendeve arabe, përfshi këtu edhe Iranin e kohës para Shahut, ishin në krahun e Bashkimit Sovjetik. Por mbështetja amerikane ishte edhe më e plotë dhe me shuma të mëdha financiare për shkak të lobit të fuqishëm amerikano-hebre në SHBA. Izraeli ka marrë vazhdimisht shuma marramendëse finanaciare nga shteti amerikan dhe nga hebrejtë e pasur të Amerikës. Në atë mënyrë shteti i ri ishte në gjendje të financonte hebrej nga Europa, Afrika dhe Azia, që të vinin në Izrael familisht dhe të kishin menjëherë strehim dhe punë.

Por ndërtime shoqërish në mënyrë artificiale, me bashkësi që vijnë nga Siberia dhe deri në Marok, detyrimisht do ketë pasoja. Edhe pse mund të duket se feja ishte lidhësi mes grupeve të ndryshme, duhet thënë se njerëzit jo të gjithë janë fetarë dhe duke ardhur nga vende me zhvillime shumë të ndryshme ekonomiko-shoqërore detyrimisht do kenë jo vetëm synime të ndryshme në jetë, filozofi të ndryshme por edhe qëndrime politike tepër të të ndryshme.

Në Izrael ka dy grupime kryesore të popullsisë që janë ashkenazi (ashkenaz) dhe sefardi (sephardi). Kjo ndarje, e cila ka pasur fillimisht një kuptim gjeografik për shkak se grupimi i parë ka qënë kryesisht në Europën Qëndrore dhe i dyti kryesisht në Spanjë, më vonë është bërë një ndarje edhe në praktikat fetare. Përgjithësisht sefardi janë më ortodoksë në kuptimin e fesë, por edhe ortodoksët ashkenazi nga ritet fetare dhe varësia anojnë nga të parët. Ortodoksët dhe ultraortodoksët dominojnë spektrin e djathtë politik të shoqërisë izraelite dhe në 40 vitet e fundit kanë dominuar jetën politike të Izraelit ndonëse ashkenazit përbëjnë shumicën e popullsisë. Gjithashtu ortodoksët janë në rritje sepse kanë traditë të lindin shumë fëmijë, në ndryshim me popullsinë hebre që është pak ose aspak fetare.

Sefardit, që kanë pasur qëndrimin shumë të hershëm në Spanjë, të dëbuar në kohën e Inkuzicionit u shpërndanë kryesisht në Afrikën e Veriut, Turqi dhe në vendet e Lindjes së Mesme dhe të Azisë. Përgjithësisht rrjeshtohen në partitë e djathta dhe të ekstremit të djathtë dhe ironikisht janë ata që tundin më shumë flamurin e krimeve të Holokaustit, ndonëse ishin ashkenazit ata që u shfarosën në kampet e përqëndrimit. Që prej vrasjes së kryeministrit Itzhak Rabin më 1995 nga një i ri sefardik, në politikën e shtetit të Izraelit ndodhi një kthesë e madhe. Nuk dua të them se më parë shteti i Izraelit nuk kishte “shtypur” arabët e Palestinës, por krahu më i moderuar, ai i Partisë Laburiste kishte qënë shumë kohë në pushtet dhe idea e “tokë në këmbim të paqes” ishte dominuese në pjesën më të madhe të shoqërisë së Izraelit. Idetë më ekstremiste dhe raciste të së djathtës izrailite morrën hov me ardhjen në pushtet të Bibi Netanjahut në vitin 1996. Duhet pranuar që partia Likud, që drejtohet nga Netanjahu nuk është një parti e ekstremit të djathtë, por gjithnjë e më tepër ajo nisi të bëjë të sajat idetë e partive të ekstremit të djathtë dhe të atyre fetare, me të cilat ka bërë aleancë për të patur mundësi të qeverisë.

Në këto 30 vite, shumica nën qeverisjen e Likud dhe Bibit, u shtuan politikat kundër Paqes, që janë kryesisht ndërtimi i vendbanimeve të reja për hebrejtë (new settlements) të cilat janë thuajse të gjitha në territoret që duhet të ishin të shtetit palestinez të ardhshëm. Vendabanimet e reja kryesisht të banuara nga hebrej të ardhur nga Afrika dhe Azia, janë vatrat e konflikteve të pandërprera mes izraelitëve dhe palestinezëve dhe ato që shkatërrojnë plotësisht mundësinë e zgjidhjes “Dy shtete”. Bregu Perëndimor tashmë është një bombë e madhe me sahat, që mund të pëlcasë sakaq dhe të ketë të njëjtin fat të Gazës.

Por edhe në Gaza, ku kryeministri Ariel Sharon hoqi vendbanimet çifute në vitin 2005, duke e lënë krejtësisht në zotërimin e palestinezëve, izolimi dhe papunësia mes rinisë ka bërë në dy dhjetvjeçarët e fundit, që gjendja të bëhej e padurueshme dhe Hamasi të merrte drejtimin duke mënjanuar Autoritetin Palestinez të Mahmud Abazit, një adminitratë tejet e korruptuar dhe që nuk ka mbështetjen e shumicës së palestinezëve në të gjitha territoret ku jetojnë.

Hamasi u bë “partneri” i pandashëm i Bibi Netanjahut dhe i politikave të tij, që vazhdimisht bëheshin edhe më represive ndaj palestinezëve si dhe ndaj procesit të një Paqeje afatgjatë. Bibit i duhej Hamasi për të justifikuar idenë se me palestinezët nuk mund të bëhet marëveshje, se janë terroristë dhe se duan të fshijnë nga harta shtetin e Izraelit. Edhe ekstremistëve të Hamasit ju duhej një qeveri represive për të mbrojtur idenë që Izraeli është armik i përhershëm i palestinezëve dhe vetëm me zjarr mund të detyrohet të bëjë paqe, ose më mirë akoma, nga terrori, izrelitëtë të fillojnë të largohen në masë andej nga kanë ardhur. Bibi u përpoq hapur, që shtetet e Gjirit, veçanërisht Katari të furnizonte me mjete financiare Hamasin duke qënë në dijeni të plotë të punëve për sistemin e tuneleve dhe futjen e armëve dhe raketave në mënyra të ndryshme.

Nuk është rastësi që politikani i moderuar Barguti, me mbështetjen më të madhe nga palestinezët mbahet ende në burgjet e Izraelit edhe pse qindra e qindra të burgosur politikë palestinezë janë lënë të lirë. Dhe Bargutin nuk e duan as Autoriteti Palestinez dhe as Hamasi, por e do populli palestinez. Dhe sigurisht që Bibi dhe ekstremistët e tjerë nuk e duan të lirë dikë që mund të kontribuojë për paqen dhe “zgjidhjen Dy shtete – Izrael dhe Palestinë”. Premtimin për ta falur Bargutin nuk e mbajti as Shimon Perez kur u zgjodh President, pavarësisht se konsiderohet si politikani më i moderuar izraelit i 50 viteve të fundit.

(vijim)

Diçka rreth Izraelit larg teorive komplotiste

Ndonëse njoh pjesëza të vogla të historisë së Izraelit, nuk e kam vizituar kurrë dhe njoh hebrej vetëm në tridhjet vitet e fundit, kam një ide (për mua është bindje se jam pranë të vërtetës) se ç’farë është shteti izraelit dhe cili është roli i tij sot në botë. Po e hedh më poshtë edhe si një lloj diskutimi me njerëz të afërt të mij, që mund të kenë bindje të ndryshme nga unë për këtë çështje.

Në vitin 2000 nisa punë në një byro projektimi, ku punonin edhe dy inxhinierë të ardhur nga Izraeli. Njëri ishte rus dhe nuk kishte lidhje me fenë e hebrejve, tjetri ishte çifut ukrainas nga Odesa. Të dy kishin studiuar në Bashkimin Sovjetik dhe kur ju ishte dhënë mundësia kishin shkuar në Izrael dhe pas 5-6 vjetëve në Tel Aviv kishin emigruar në Kanada. Nuk ishin shumë entuziastë për Izraelin dhe rusi më thoshte: “Ajo është një shoqëri aq e përçarë, sa po të mos kenë armiqtë arabë përreth ata do luftojnë me njëri tjetrin!” Unë e merrja për të mirëqënë se e dija që rusi ishte një njeri i përmbajtur dhe nuk e kishte zakon të ekzagjeronte. Megjithatë ende dija shumë pak rreth shtetit të krijuar pas Luftës së Dytë Botërore, si dhe historisë të hebrejve në botë. Isha i etur të mësoja se gjithnjë më kishte bërë shumë përshtypje fakti që ata ishin jo vetëm një bashkësi me plot të pasur në çdo vend europian dhe amerikan, por kishin nxjerrë edhe shumë njerëz të shquar, mes të cilëve më shumë nobelistë se çdo komb tjetër.

Dhe në ky i ashtuquajtur fakt, nis një nga keqkuptimet rreth hebrejve, që përdoret nga shrlatanët dhe ultraortodoksët hebre për të provuar se janë “populli i zgjedhur nga zoti”. Nëse flasim për komb dhe për një DNA hebre, kjo është larg numurit të hebrejve të cilët i proklamojnë rrethet e fuqishme të sionistëve. Të jesh hebre do të thotë t’i përkasësh asaj feje. Origjina fetare e prindërve të Ainshtajnit apo Rita Levi Montalçinit nuk ka të bëjë aspak me nobelistët, sepse të dy ishin ateistë. Njëri gjerman dhe tjetra italiane dhe duhet të quhen si të tillë duke ju hequr atë shtojcën “i/e origjinës çifute”. Mundet origjina e tyre ka ndikuar që ata t’i kushtohen më shumë studimeve se gjermanët dhe italianët bashkëkohës, por nuk ka të bëjë aspak me inteligjencën e tyre apo me përkatësinë e “popullit të zgjedhur”. Dhe kjo vlen për shumë e shumë nobelistë të tjerë, si dhe shumë personalitete të shquara të shkencës, artit dhe kulturës.

Le të prek pak figurën e gazetarit dhe intelektualit austriak Theodor Hercl (Theodor Herzl), që konsiderohet si ideologu i sionizmit dhe i krijimit të shtetit izraelit në trojet e sotme. Hercl kishte bindjen që për një integrim më të plotë në shoqërinë austriake, hebrejtë duhet të ktheheshin në fenë katolike. Madje ai kishte ideuar edhe një pagëzim masiv të çifutëve të Vienës në katedralen e Shën Stefanit. Por veçanërisht pasi ndoqi gjyqin e Drejfus në Francë, ai u bind se hebrejtë nuk kishin për tu trajtuar kurrë si të barabartë në shoqëritë e Europës Qëndrore dhe Perëndimore. Ndaj ju përkushtua idesë të krijimit të një shteti hebre në territoret e Palestinës, atje ku kishte edhe një bashkësi të konsiderueshme hebrejsh. Ai quhet sot “babi shpirtëror i shtetit të Izraelit”.

E përmenda këtë për të thënë, se idea e një shteti për hebrejtë ka qënë një ide e detyruar nga keqtrajtimi që ju është bërë në vendet europiane. Dhe ku më pak e ku më shumë, ata janë përndjekur në Rusi, Ukrainë, Rumani, Gjermani, Austri, Poloni, Francë, Itali dhe Spanjë. Formimi i shtetit të Izraelit nuk është pasojë e Holokaustit. Ai kishte nisur të krijohej para Luftës së Dytë Botërore dhe lufta e pezulloi për tu përfunduar menjëherë pas mbylljes së saj.

Sigurisht që ishte një proces i vështirë, sikundër është gjithnjë krijimi i një shteti të ri. Veçanërisht roli i Britanisë së Madhe ka qënë përcaktues për lënien e shumë çështjeve të paqarta, të cilat vazhdojnë të jenë edhe më të paqarta sot dhe që kanë qënë baza e disa luftrave mes Izraelit dhe shteteve arabë dhe që kanë rënduar kryesisht mbi popullin palestinez, i cili nuk e ka ende të mundur të qeverisë vetveten.

Por krijimi i një shteti të ri, në territore të diskutueshme, dhe thellësisht mbi bazë fetare është në vetvete një proçes regresiv, jo në natyrën e kohëve moderne dhe jashtë frymës së Kartës së të Drejtave të Njeriut të miratuar menjëherë pas Luftës. Eshtë në themelet këtij shteti, që fillon si një shtet liberalo-demokratik dhe 80 vjet më vonë,është kthyer në një regjim të kontrolluar nga forca raciste, ultra ortodokse dhe të rrezikshme për rajonin, por edhe për vetë shoqërinë izraelite.

Në vitet e para të ekzistencës, shteti i Izraelit e kishte të domosdoshme të sillte sa më shumë hebrej nga të gjitha qoshet e botës, jo vetëm për të pasur fuqi punëtore, por për të patur edhe mundësinë e një ushtrie me numur të konsiderueshëm luftëtarësh për të qënë në gjendje të triumfonte ndaj armiqve arabë. A duheshin për tu mbrojtur apo për të sulmuar, kjo çështje ha shumë diskutim, se vërtet izraelitët kanë qënë të rezikuar, por dhe ata vetë nuk kanë qënë ëngjëj në fundin e viteve ‘40 dhe fillimin e viteve ‘50.

(vijon)

Provohet që Kristofor Kolombi ishte shqiptar

Një teori që qarkullonte prej kohësh në rrethet e shqiptarëve të vërtetë dhe që e cilësonte zbuluesin e Amerikave si shqiptar është provuar tashmë. Kanë qënë disa studime të shkencëtarëve spanjollë, të përqëndruara në krahasimin e DNA-së të shumë pasardhësve të Kristofor Kolombit, që e kanë provuar jashtë çdo dyshimi, që ai nuk është gjenovez, por rrjedh nga një linjë e një familje të pasur kontësh Galicianë. Pra të krahinës më perëndimore të Spanjës.

Ndonëse studiuesit spanjollë nuk prekin lidhjen me Shqipërinë apo me Arbërinë ata nuk kanë mundur të fshehin një emër të rëndësishëm, i cili provon se Kolombi ishte nga Galicia. Dhe ky është Pedro Madruga.

Duhet thënë se në kohën kur Kolombi pat hyrë në oborrin e mbretëreshës Izabelë, emri i Pedro Madrugës u fshi nga kronikat spanjolle të kohës. Arsyeja është e thjeshtë. Pedro Madruga ishte Pjetër Matranga një arbër i pasur nga zona e Divjakës, që kishte shkuar në Galicinë e largët, kur dukej se “retë e errta të hordhive turke” do mbulonin tokën e Arbërisë. Ndërkohë, njëri nga vëllezërit e tij, Gjon Matranga, zgjodhi të vendosej në ishullin e Siçilisë dhe njihet si themeluesi i të mirënjohurit Piana dei Albanesi, një nga vendbanimet më të rëndësishme të arbëreshëve në Itali. Ai është katërgjyshi i priftit dhe shkrimtarit Luka Matranga, që ne të gjithë e njohim si Lekë Matrënga.

Lekë Matrënga ka meritën se ka shkruar ndër librat e parë në shqip, të cilët kemi fatin t’i lexojmë edhe sot. Dialekti i shkrimeve të tij është tosk, që provon origjinën e Matrangave (përfshi Pedro Madrugën) nga Shqipëria e Jugut.

Me gjithë rëndësinë e madhe që ka Lekë Matrënga për historinë e Shqipërisë, studimet spanjolle nxjerrin në pah origjinën arbëreshe të lundërtarit të shquar dhe mund të themi jo vetëm që prifti arbëresh mbetet në hije, por edhe figura e madhe e Skënderbeut konkurohet nga fama e Kristofor Kolombit. Shtatorja e këtij të fundit është kudo në Spanjë dhe Itali, por edhe në gjithë vendet e Amerikës Latine. Madje në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, ka edhe një festë kombëtare, që quhet Columbus Day. Deri tani karakterizohej nga festimet e shumta të italiano-amerikanëve, por shumë shpejt kjo do marrë fund.

Do jenë shqiptarët që do çelin paradat festive në ditën e Kolombit. Ndoshta me zellin tonë shqiptaromadh ne mund të shkojmë edhe deri atje sa ta quajmë Kris Pëllumbi, por unë këtë do e quaja të tepruar. Shumë shpejt kjo do sillte përçarje mes shqiptarëve të Shqipërisë, pasi mund tëaludohej se Pëllumbët e Melçanit, ku përfshihej edhe profesori i ndjerë Servet, rrjedhin drejtpërdrejt nga lundruesi spanjoll. Nuk duhet t’i lejojmë vetes të tilla teprime.

Po nga ka dalë teoria qindravjeçare se Kolombi ishte gjenovez?

Në testamentin e tij, vetë zbuluesi i Amerikave pat shkruar se ishte lindur në Gjenova. Por kjo nuk është provë e pakundërshtueshme. Ka qënë një truk i Kolombit shqiptar, i njëjtë me atë të vezës së zjerë, që askush nuk e vinte dot të qëndronte më këmbë në pjatë gjatë një dreke fisnikësh. Kolombi donte të fshinte origjinën e tij të vërtetë dhe njëkohësisht të theshte botërisht se nuk ishte spanjoll. Kjo sepse në Galici, gjatë viteve të adoleshencës të tij, dikush që dinte për orirgjinën arbëreshe të Pedro Madrugës dhe që kishte qënë disa muaj në Stamboll, kishte nisur t’i thërriste pasardhësit e Madrugës, përfshi Kristoforin, “pis arnaut”. Kishte qënë një “bullizim” që kishte lënë gjurmë të thella tek rioshi me ambicie për të zbuluar vendet më të largëta të botës. Kjo shpjegon edhe zhdukjen e emtrit të Pedro Madrugës, në kohën kur Kolombi ishte fuqizuar. Por me ngjarje të tilla është e mbushur historia botërore.

Duhet t’ja u dimë për nder studiuesve spanjollë vërtetimin e teorisë së origjinës shqiptare të Kolombit.

Nuk na mbetet gjë tjetër veç tç presim me durim se çdo ndodhë me studimet gjenetike të Aleksandrit të Madh, Napoleonit dhe Gjergj Uashingtonit, pa përmendur shumë figura të tjera historike, që nuk mund të jenë gjë tjetër, veç pasardhës të popullit më autokton të Mesdheut dhe që jemi ne shqiptarët krenarë, trima dhe kontinentzbuluesa.

Frymëzim nga kënga “Nan”

Nuk them dot se u nguta kur bëra disa vëretje dhe sugjerime për këngën “Nan”, por pasi e dëgjova për herë të tretë dhe pashë edhe mallëngjimin e të gjithë shqiptarëve brenda dhe jashtë vendit, një si shuk mu mblodh në grykë dhe mendova se diçka duhet të bëjmë për të gjitha nënat e mbetura vetëm. Veçanërisht për ato, që nuk dinë me siguri se kur do ju kthehen bijtë e bijat.

Ndaj dhe pata një shkëndijim në tru, se do ketë një mbështetje mbarëpopullore, po të hedhim disa hapa për të forcuar unitetin kombëtar dhe për të kthyer buzqeshjen në zemrat e nënave që vuajnë.

Më dolën para syve nënat e shumëvuajtura të Ilir Metës, Erion Veliajt, Alqi Bllakos, Lefter Kokës dhe gjithë atyre që akuzohen se kanë vjedhur, pro nuk ju është provuar fajësia në të gjitha shkallët e gjyqësorit.

Nuk ka përse mos mos shpallet menjëherë një amnisti e quajtur “Nan” dhe të falen të gjithë emrat e sipërpërmendur dhe shumë e shumë të tjerë, që kanë bërë krime “të falshme”. Sigurisht që duhen përjashtuar të dënuarit për vrasje, pedofili dhe ndonjë krim tjetër shumë të rëndë. Të tjerët, të shkojnë të gjithë në shtëpitë e nënave dhe të mos ndiqen më penalisht.

Kur ne sehirxhinjve na “i këput shpirtin” pamja e Ilir Metës apo lotët e Mirlindës, mendo se ç’heqin nënat e shkreta të tyre. Gjithashtu do ishte një dhimbje kombëtare që Bert Ndrenika 83 vjeçar të shkonte për të bërë burgun e mbetur të Lali Erit. Ose nëna e Monikës, që vuna jo vetëm se sheh të bijën në bangën e të akuzuarve, por është edhe vetë e akuzuar.

Nuk di nëse “Tigrit” i rron ende nëna, por edhe nëse është jetim, përsëri do ishte e mrekullueshme të kthehej i pafajshëm dhje triumfator tek Nëna Shqipëri. E kështu plot të tjerë si Agasi, Mërtiri dhe ca emra të tjerë, që organet e drejtësisë po i përndjekin pa menduar se kanë një nënë që i pret.

Shqipëria ka nevojë për Mirësi dhe Paqe në rrugën e gjatë dhe të mundimshme drejt Europës. Dhe Mirësia nis duke falur “Më të mirët”, që për arsye krejt njerëzore ju dorëzuan tundimit dhe vodhën pakëz nga pasuria e përbashkët. Por edhe nëse nuk ishte pakëz, nuk ka pse të krijojmë këtë tension dramatik, ku nënat i kanë sytë nga dyert e SPAK ose nga televizionet ku komentojnë analistët dhe gazetarët e pashpirt.

Se ishin pikërisht këta analistë dhe gazetarë, që “shkatërruan” zonjën e AKSH-it, që kishte drejtuar me profesionalizëm dhe ndershmëri një institucion që na ka renditur edhe para Gjermanisë. U desh nëna Grida Duma (apo Grida nuk ka fëmijë) , që t’i jepte mundësinë zonjës Karçanaj të pastronte baltën e hedhur. Kur ishte mundësia që të mos akuzohej sepse është nënë dhe ka edhe një nënë që e pret.

Mendoj se nëse bëhet një sondazh online për “Amnistinë Nan” unë mendoj se shqiptarët do votojnë në bllok pro saj. Edhe më shumë se ata që votuan për numurin 13 në eliminatoren e Eurosong dhe që nuk u tutën se 13-ta është numur ters.

Unë kam bindjen se efekti i kësaj amnistie do jetë i jashtëzakonshëm për shoqërinë shqiptare. Tingujt e këngës “Nan”, që duhet luajtur rregullisht në televizionet dhe radiot kombëtare, do zbutin shpirtat e njerëzve dhe do bëjë të kthehen Luli me të larguarit e tjerë tek Nëna Sali, si dhe të gjithë socialistët e pakënaqur tek Njerka Edi.

Kjo frymë paqeje, faljesh dhe bashkëpunimi do sjellë përparimin e pashmangshëm të Shqipërisë dhe do bëjë të kthehen në mos të gjithë, por 90% të emigrantëve të 35 viteve të fundit. Ndoshta nuk do jetë e nevojshme as të dërgohet Monda Bulku nëpër Europë që të luajë rolin e nënës me xhamadan.

Gazi dhe hareja do ulen këmbëkryq në shtëpitë e shqiptarëve dhe ndoshta edhe në shtëpinë e avokatit Vishaj, ku “për momentin” është ulur këmbëkryq Vetmia.

Më pas?

Të gjithë do bëjnë nga shumë fëmijë, se nuk do kenë më frikë se kur t’ju bëhen krahët do ikin të jetojnë nëpër botë.

Nga “Titujt” dhe nishanet nuk vjen asnjë e keqe!

Osman Gazepi mbetet një nga figurat më komplekse dhe komike të shekullit të XX në Shqipëri. Mes shumë “qyfyreve” të kolonjarit të zgjuar mbetet vënia sipas qejfit e gradave vetes, gjë që e bënte për të qeshur edhe vetë Naltmadhninë e tij, Zogun e Parë, por që e linte Osmanin në detyrat me rëndësi ku e kishte emëruar.

Por të gjithë ne shqiptarët kemi nga një osmangazep të vogël në shpirt se “vdesim për tituj dhe nishane”. Dhe këtë e kanë kuptuar me kohë politikanët tanë, të cilët e kanë shfrytëzuar këtë dobësi tonën për të krijuar tituj pa fund dhe për t’ja dhënë çdo shqiptari para dhe pas vdekjes. Mund të jenë të pakët ata që kanë mbetur pa tituj. Veçanërisht në kohën kur President ishte Ilir Meta, titujt që lëshonte Presidenca ishin aq të shumtë, sa Meta i shkretë nuk arrinte të shkonte në gjithë vendet ku ishin njerëzit, që ju varte nga nje medalje në qafë. Kjo e ndihu për të rënë nga pesha, por e dobësoi për të përballuar një arrestim të mundshëm.

Por tituj nuk jep vetëm Presidenca. Japin Kryeministria, Ministritë, Bashkitë, Prefekturat, Këshillat e Qarqeve, Shoqatat e Profesionstëve madje dhe OJQ-të. Tituj të shoqëruat me objekte që jepen në dorë, me medalje që varen në qafë, me dëshmi të shtypura e të vendosura në kornizë , si dhe me t-shirt ku është stampuar titulli. Sepse do duhen objekte reale që mund ta shoqërojnë atë që merr titullin në banesën e fundit, ose të mbeten për Muzeumet e shumta që po ngrihen dhe do ngrihen në Atdhe.

Më ra në sy një titull i ri, të cilin e jep tashmë (ndoshta i posakrijuar) Këshilli i Qarkut të Korçës dhe që është “Ambasador i Qarkut”. Ide do e quaja gjeniale, po qe se nuk do kërkoja të gjeja në google kuptimin e fjalës ambasador. Dhe zgjodha kuptimin më pak të përdorur dhe që është “Përfaqësues apo promovues i një trupe ose i një veprimi”

Në pamje të parë duket se Këshilli i Qarkut ka të drejtë t’i japë këtë titull dikujt. E megjithatë, në botë, dhënia e një titulli të tillë është shumë e kufizuar. Veç Shteteve që akreditojnë ambasadorë (kuptimi bazë i fjalës) , vetëm Organizata e Kombeve të Bashkuara dhe institucionet e varura prej saj caktojnë “Ambasadorë të Paqes”, apo të “Mbrojtjes së fëmijëve” e të tjera të kësaj natyre.

Tashmë titullin “Ambasador” mund të ta japë edhe Petrika Tollkuçi dhe ti je përfaqësues i Këshillit të Qarkut të Korçës dhe promovues i veprimtarive që bën ky Këshill. Nuk di nëse të varet një lloj këmbore në qafë, sepse lexova vetëm që i ishte dhënë Koço Qëndros me rastin e mbushjes 99 vjet, por nuk pashë ndonjë video.

Tani i njëjti personalitet (nuk e kam fjalën për Koçon) mund të jetë “Nderi i Kombit”, “Krenaria e Qarkut”, “Qytetar Nderi i Korçës” dhe të marrë edhe titullin “Ambasador i Qarkut”.

E ç’duhet dhe ç’farë mund të bëjë ambasadori i Qarkut?

Të vërtitet nëpër Shqipëri dhe t’ju thotë njerëzve “Transferohuni në Qarkun tonë, se Tollkuçi po e kthen në një kopësht të lulëzuar?” “Ejani sa më shpesh në Qarkun tonë se veç lakrorit me dy petë do shijoni edhe paçet e shumëllojshme, rakinë e manit, sodhanikun dhe cigaridhet?”

Ndoshta i gjithë ky “shpërthim” i imi kundër titujve, vjen edhe nga fakti i thjeshtë se nuk kam marrë asnjëherë qoftë edhe një fletë- lavdërimi. Por edhe nëse është i tillë, një të drejtë e kam, se njoh vetëm dy-tre vetë të rrethit tim që kanë mbetur pa tituj dhe gjithë të tjerët kanë siguruar nga një që jo vetëm mund ta përmendin në CV, por do e kenë në shtëpitë e tyre brez pas brezi (Nëse nuk duan ta kenë me vete në banesën e fundit), Nuk dua gjithashtu, që pasardhësit e mij të mbeten keq, kur bashkëmoshatarët e tyre do ju përmendin se sa tituj kishin stërgjyshet dhe stërgjyshët. Se nëse nuk kam mundësi t’ju le florinj dhe prona, të paktën t’ju lija “titujt dhe nishanet”.

E megjithatë shpresa duhet të humbasë e fundit. Unë ende nuk i kam mbushur të 70-tat dhe deri në pleqërinë e shtyrë kam ende shumë rrugë për të bërë. Koçon e bënë “Ambasador” në moshën 99 vjeçare, kur ndoshta nuk ka mundësi të dalë nëpër Shqipëri dhe të promovojë Petrika Tollkuçin. Mbase pa mbushur të 80-tat (inshallah arrij) edhe mua mund të më bëjnë “Ambasador të Qarkut” ose edhe vetëm të lagjes 7 ku kam jetuar gjatë. Se edhe rajonet dhe lagjet do fillojnë të shpërndajnë tituj.

Për t’i bërë njerëzit të ndjehen “të plotësuar” dhe sidomos për t’ju marrë atë të “flamosurën votë“.

Shtojcë për shkrimin rreth këngës “Nan”

Ishin disa reagime të miqve të mij, që kundërshtonin thelbin e shkrimit tim “Kurbeti dhe kënga “Nan””, të cilat më shtynë të bëj një shtesë të shkrimit të parë, për ta shtjelluar më mirë atë që mendoj rreth muzikës dhe më shumë rreth tekstit të këngës në fjalë.

Dua të përmend edhe një këmbim që kam pasur 20 vite më parë me pedagogun tim Tefik Caushi, kritik i njohur arti, të cilit i pata kërkuar të shkruante një pasthënie për vëllimin tim me poezi “Endem”.

Ndër sugjerimet e para të estetit të ndjerë ishte që duhet të kisha shkruar më shumë vargje rreth ndjenjave që i lindin një emigranti larg vendit të tij. Dukej që idea e tij bazohej në mendësinë “kurbeti kjo plagë“, që ishte kultivuar në kohën para Luftës së Dytë, por që ishte shumëfishuar nga propaganda komuniste. Partia mburrej se një nga arritjet më të mëdha të saj ishte se kishte “shëruar plagën e madhe të kurbetit” dhe se njerëzit mund të punonin dhe jetonin të lumtur pranë familjeve të tyre. E vërteta ishte se njerëzit jo vetëm nuk lejoheshin të emigronin, por ju ishte ndaluar edhe familjeve të bashkoheshin me baballarët e tyre që jetonin vetë në “dhe të huaj”. Trembem se kjo pjesë e propagandës jo vetëm ekzistonte në mendjen e pedagogut tim të nderuar, por është ende në mendjet e shumë njerëzve të brezit tim, veçanërisht të atyre që jetojnë në Shqipëri.

Të them të vërtetën unë ndjehem ende i huaj në Kanada, por “drama” ime është se ndjehem edhe më i huaj në Shqipëri. Ndaj dhe në poezitë e mija shumë shumë rrallë ndjehet malli për Atdheun apo “mallkimi” ndaj atyre që “shpikën kurbetin”. Të emigruarit është një shkallë lirie, që njeriu e ka që në çastin e lindjes dhe e ka ushtruar gjithë jetën.

Por le të kthehemi tek ndjenja tjetër dhe që është ajo e nënës së braktisur, që pret fëmijët me zemër të drithëruar. Ose le të themi se në mënyrë alegorike është Shqipëria e braktisur nga të rinjtë dhe që pret që një ditë ata të kthehen dhe t’i risjellin gëzimin.

Si e pata përmendur, nëna e braktisur që sheh kotësinë në jetën e saj dhe ngushëllohet vetëm me idenë se fëmijët do kthehen qoftë për pak kohë është dikush, fajin të cilës nuk ja ka kurbeti, por mendësia e saj për një familje patriarkale, kur të gjithë hanë të gjitha vaktet sëbashku në një tryezë, në krye të së cilës qëndron ajo se burri i ka vdekur. Kjo lloj jete ka perënduar me kohë për italianët, grekët dhe turqit dhe po perëndon natyrshëm edhe tek ne. Janë kohë (të mira apo të këqija) kur familjet copëzohen në qeliza të vogla dhe shkojnë atje ku mund të gjejnë punë.

E megjithatë unë nuk këmbëngul që një artist mos emocionohet dhe mos shkruajë një vepër arti të tillë. Gjithashtu edhe dëgjuesit mund të emocionohen dhe të derdhin lotë. Por ka emocione që bazohen mbi një realitet të vërtetë dhe të tilla që krijohen nga sugjestionimi. Ne kemi kaluar një periudhë kur na i kishin bërë “lavazh” trurit dhe emocionoheshim dhe përloteshim jo vetëm për “gërshetin e prerë, që do përdorej në vend të rripit të pushkës”, por edhe për fëmijët e vendeve kapitaliste që e festonin 1 majin duke derdhur lotë.

Në të gjitha vendet e zhvilluara perëndimore, shtetet kanë legjislacion që lejon marrjen e prindërve. Ndaj rastet e braktisjes janë vetëm për tre kategori : kur fëmijët nuk kanë dokumenta atje ku jetojnë; kur prindërit nuk duan të largohen nga shtëpia e tyre dhe kur fëmijëve nuk ju bie ndërmend për prindërit. Të tre rastet ndodhin, por vetëm i pari mund të të prekë pak telat e zemrës. Një emigracion i detyruar për shkak të keqqeverisjes së Shqipërisë. Të tjerët janë zgjedhje të njerëzve që mund të jetojnë larg fëmijëve, ose të fëmijëve, të cilëve nuk ju bie ndërmend për prindërit. Rasti i fundit sipas mendimit tim është i rrallë tek shqiptarët.

Le të presupozojmë se “Nan” si vepër arti ka një mesazh më të madh dhe është ai i Shqipërisë nënë, që nuk do t’i ikën fëmijët. Unë mendoj se ka ardhur tashmë koha, që jo vetëm kufijtë e kombeve të bëhen më “porozë“, por edhe të mendohet seriozisht nga të gjithë për një të ardhme pa Kombe. Si e kam përmendur në disa shkrime të tjera, nocioni i Kombit është vetëm 250 vjeçar dhe si i tillë detyrimisht do jetë i përkohshëm. Do shkojnë 50, apo 70 apo 150 vjet të tjera unë nuk e kam idenë, se gjithshka në botën e sotme rrjedh në mënyrë të rrufeshme. Por është e pashmangshme. Dhe kështu që kënga “Nan” nuk mund të ketë një mesazh universal, nëse është konceptuar si raporti Shqipëri dhe shqiptarë.

Le ta mbyll me një mendim që nuk është i imi, por mund t’ju shkojë në mendje shumë lexuesve. “Dëgjo këngën dhe shijoje dhe nuk ka nevojë të merresh me gjithë këto filozofira! Janë vetëm tre minuta art.”

Ndoshta ashtu duhet të bëj, por ja që kënga në fjalë ka më shumë jehonë se çdo këngë tjetër e vitit dhe për të është preokupuar edhe burri i Lindas që ju bën thirrje shqiptarëve ta votojnë.

Ndaj dhe unë u rreka për më shumë se 20 minuta për të shkruar të dy shkrimet pasi kisha shpenzuar 6 minuta për ta dëgjuar dy herë.

Por që të fitojë Eurovizionin dua edhe pse do i japë një shans më shumë Ramës për të thënë se tashmë kemi hyrë në Europë.

Go Alis!