Edhe unë meritoj një tjetër shans

Mbrëmë, i shqetësuar nga debati i panevojshëm për serenatat nisa të sillja në mendje ato kujtime, që ende nuk janë cënuar nga ndikimi i huaj dhe nga kultura agresive amerikano – kanadeze.

Më erdhën në mendje netët e bukura të pranverës në Korçë, mes lulëzimit të blireve dhe së bashku me shokët, që shëtisnim në bulevardin “Republika”, në oborret e vilave të të cilit, skuqnin gjak trëndafilat, që na sillnin në mendje këngën e Agim Prodanit “Natën do vij në bashtën tënde/ Trëndafilat do t’i pres”. Më pas u shfaqën, një grup shoqesh që kishin dalë për krahu edhe ato për xhirro, njëra prej të cilave dukej se “ndjente diçka” për një nga shokët tanë. Ai e shihte me bisht të syrit dhe ajo bënte sikur të ishte rrëmbyer nga biseda me shoqet e saj, por një purpur i lehtë dukej se i vishte mollzat. “Sonte do ngjitemi andej nga varret e dëshmorëve, që të kalojmë nga shtëpia e saj”- tha një prej shokëve (ai më i pjekuri) dhe të gjithëve na fërgëlloi zëmra. Sigurisht më shumë shokut tonë të dashuruar. Por nëse ai do merrte një “Po” kjo ishte shpresëdhënse për të gjithë ne.

Nuk pritëm të binte mirë muzgu dhe dy shokë morën kitarat në shtëpi dhe biondi i dashuruar mandolinën. Unë dhe shoku tjetër joinstrumentist kishim detyrë të bënim zërin e dytë vetëm në refren, se edhe fallcarnim nga pak.

Ra mbrëmja dhe ne ishim rreth 20 metra nga shtëpia e saj dhe kishin nisur të këndonim lehtë “Kalo ushtar dhe lerë një qiri të ndezur”, që e dinim se ishte e kopjuar nga një kantatë e Belinit, por nuk e kishim kopjuar ne. Ecnim ngadalë dhe e kishim llogaritur që pranë dritares së saj të ishte refreni “Se sot jam ushtar po nesër do vij përsëri/ Të të puth, të t‘përqafoj me dashuri”. Dëgjohej vërtet bukur ai refren me harmoninë e 5 zërave nga të cilët vetëm dy fallcarnin fare pak. Drita e dritares së saj u shua, por u duk që “kortinka” e punuar me grep lëvizi. Ajo na priste.

E çmund të kishte më të bukur atë mbrëmje maji, kur era e protomajasë mbi avllinë e saj na mbushte plot dëshira dhe dinim që ajo (mbase dhe ndonjë komshije e saj) na dëgjonte me gjoksin që i rrihte. Magjia e pranverës, puhiza e majit dhe tingujt serenatës. Na dukej sikur këmbët nuk i kishim më në kalldrëm, por po ngriheshim në ekstazë në qiellin e dytë, atë të melodive “plot dhimbje dhe dashuri”...

Ndërkaq u dëgjua një piu-piu piuuu e fortë dhe i trembur hodha sytë në korridor.

Kishte marrë zjarr kuzhina, se kisha lënë stofën ndezur.

“Të dhjefsha ëndrrën me serenatë!” i thashë vetes plot mllef dhe shkova të shuaja zjarrin...

Dashuria kishte kohë që ishte zhurritur!

  P.S.Shansi që kërkoja në titull ishte drejtuar ndaj atyre, që më “rezilosën” për qëndrimin tim revizionist rreth emërtimit të këngëve korçare si serenata. Doja ta paraqisja si reflektim ndaj atij debati me tre grupe, njëri sulmues kundër meje, tjetri mbrojtës dhe grupi “as mish as peshk”. Se edhe unë njeri jam dhe ndryshoj mendim. Por “narrativa” shkoi e tillë, sa për të dalë nga ai emocion i fortë nostalgjie proserenatiste, kërkova një mbyllje shpëtuese dhe sajova zjarrin në kuzhinë. Të pakët ishin ata që e besuan se unë kisha ndërruar mendim për termin “serenatë“.

Mos e kam gabim me këngët që dëgjoj?

Përplasjet për të quajturat “serenata” më bënë të mendoj se ç’lloj këngësh unë dëgjoj rregullisht në YouTube. Dëgjoj për gjatë shumë orëve të ditës, pothuajse gjatë gjithë kohës kur punoj në kompjuter. Të njëjtën gjë bëja edhe kur punoja për të tjerët. Kufjet në vesh dhe ato që nxirrte me rradhë “algoritimi” i YouTube, kur nisën platformat e Internetit. Më parë, kryesisht me disqe në zyrë dhe në makinë.

Më duhet të pranoj që nuk kam pasur asnjëherë ndonjë disk me këngë shqiptare veç një cd me këngë të Vaçes. Edhe ajo nuk ka qënë mes atyre që dëgjoja më shpesh.

E gjitha kjo mund të më bëjë kozmopolit, snob, injorant muzike dhe deri në antishqiptar, por më mirë të them të vërtetën se të hiqem si patriot në çështjet muzikore. Disqet varionin nga Celentano dhe deri tek Pavaroti dhe prej Rei Carls tek Whitni Hjuston. Por ndër më të preferuarat ishte një cd me kolonën zanore të filmit “Hair”, që e kisha blerë në Athinë një muaj para se të udhëtoja për në Kanada.

Sigurisht që e di se shijet janë krejt personale dhe askush nuk mund të më thotë se nuk kam shije, apo se shija ime muzikore është “birinxhi”. Kjo lloj muzike është më e pëlqyeshme për veshin tim dhe herë herë i shtoj edhe Moxart, Vivaldin apo Bah. (Dikush në diskutimin e zjarrtë për serenatat përmendi Stravinskin, por nuk është mes atyre që rrekem të dëgjoj.)

Pse kam qënë i velur nga këngët e Korçës?

I kam pëlqyer qysh i vogël, i kam kënduar nëpër shtëpi ( këndonim të gjithë) dhe më shumë me shokët e mij, veçanërisht në adoleshencë dhe në rini. Kishim një lloj grupi me dy shokë që luanin në kitarë dhe ne të tjerët, që mundoheshim të këndonim me dy zëra dhe ndonjëherë edhe me variacione të tjera. Ishin këngët e rrugëve që përbënin “repertorin” tonë, sa një herë, në plazh, një oficer nga Vlora na tha:” po si nuk kënduat një këngë patriotike, vetëm me dashuri!” Dhe ne ja morrëm një kënge për Selam Musanë, që e kishte stilizuar njëri prej shokëve.

Kishte këngë të mira në reprtorin tonë, madje ka dhe që nuk këndohen më, por përgjithësisht ishin nga këto “këngët qaramane” ku ka raki dhe jo rrallë dhe funerale. Ndoshta thellë të gjithë ndjenim se ishim shumë larg melodive bashkëkohore botërore, por ishin vitet e terrorit dhe edhe të donim nuk këndonim dot këngë të huaja.

Pas viteve ‘80 po më binte në sy, që këngët e reja të rrugëve sa vinte dhe bëheshin më të dobëta edhe si melodi por më shumë si tekste. Edhe me shokët nuk mblidheshim si më parë “t’ja merrnim “ një “me dhemkë“. Ishte e natyrshme të dëgjonim shumë këngë të huaja gjatë gjithë viteve ‘60, ‘70 dhe ‘80 dhe e dinim që ato që këndonim ne ishin “surrugato” por aq e kishim “takatin” dhe gjithnjë kur dehesh pak të vjen mirë të këndosh këngë të cilave ja u di mirë fjalët. Nga ato të huaja vetëm italianet i njihnim mirë si tekste.

Kështu pas shumë vitesh erdhi “kurbeti” dhe pasi kisha dëgjuar nëpër dasma shumë nga këngët e reja të rrugëve, ika nga Korça pa marrë ndonjë kasetë me këngë korçare. Thuajse hoqa dorë plotësisht nga dëgjimi i këngëve shqiptare. Jo vetëm që nuk më emocionin, por shumë prej tyre më sillnin siklet nga tekstet e dobëta. Këngëve të huaja nuk ja u kuptoj menjëherë tekstin ndaj edhe nëse e kanë të dobët (ka të tilla dhe mes tyre) nuk më bezdisin.

Për çudi, e njëjta gjë i ndodhi edhe nënës sime, me të cilën dëgjonim cd kur bënim rrugë të gjata me makinë. Ndonjëherë këndonim me të disa këngë të mira të festivaleve tona dhe ndonjë këngë korçare shumë të mirë, por nuk ishin raste të shpeshta. E mira nëna ime kishte jo vetëm zë të mirë, por dhe shije të mira muzikore. Nuk shkuam me të në shumë koncerte, por kur shkuam zgjodhëm Hulio Iglesias, Plaçido Domingo dhe Little Toni. Një këngëtare meksikane, Paulina Rubio, të njohur në ato vite, ajo nuk e pëlqeu edhe pse ndenji deri në fund të koncertit.

E megjithatë, veç Iglesias unë nuk dëgjoj asnjë prej tyre. Ata që nxjerr algoritmi njëri pas tjetrit janë Leo Cohen, Majkëll Xhekson, Elvis, Celentano, Mina, Bitëllsat, Dalida, Tina, Nana Mouskuri, Rei Carls, Haris Aleksiu, Lucio Dalla, Pavaroti, Chris Rea, Ginette Reno, Koçante, Ana Netrebko, Balioni, Sinatra, De Andrei, Gwen Stefani dhe shumë të tjerë, por nuk dua ta kaloj numurin 20 të emrave të renditur. Dikush mund të më thotë: “Si është e mundur që nuk dëgjon këtë këngëtar apo këtë grup?” dhe do ja hedh fajin algoritmit, por ai i shkretë vetëm ve ato, që unë kam dëgjuar më shpesh.

Bota e muzikës dhe vetëm ajo e këngës është aq e madhe dhe e larmishme, sa jo vetëm mund të dëgjosh dhjetra e dhjetra, por dhe mund të humbasësh edhe mijëra të tjerë. Për fatin tim të keq, në të nuk ka vend as për “Elita 5”, as për Aurela Gaçen dhe as për Piro Cakon. Po ashtu nuk mund të ketë vend për Vaskë Kakamin.

A më bën kjo snob?

Nuk e di po nuk më bëhet vonë për etiketime dhe as nuk dua të mbroj shijet e mija muzikore.

De gustibus et de coloribus disputandum non est.

(Eshtë thënë dymijë vjet më parë)

Ka diçka thellësisht keq në sektorin e Muzikës në Korçë

Po i hdh këto rrjeshta pa u trembur, se njerëz të paditur do më sulen e të më thonë: “Ku merr vesh ti nga muzika!” Unë vërtet nuk jam në gjendje sot të lexoj një partiturë apo të luaj ndonjë instrument, por kam ndjekur gjithnjë me vëmendje atë botë të bukur, ku Korça ka shkëlqyer. Tek unë kanë ndikuar babai im Andon Mara, që pat shkruar librete për operetë dhe opera, si dhe motra ime, që deri sa shkoi në Universitet luajti violinë në orkestrën sinfonike të qytetit.

Edlira pat qënë në një klasë me instrumentistë shumë të talentuar, si Kostika Tanto, Nadjezhda Jole dhe Lida Vreto, të cilët mbaruan me shumë sukses Institutin e Arteve dhe Kostika kontribuoi shumë në Korçë për mbajtjen e një niveli të lartë të muzikës, kryesisht asaj klasike.

Sot Korça është tkurrur si popullsi, por niveli muzikor është ku e ku më poshtë se sa “tkurrja e popullsisë“. Dhe kjo e krahasuar me të gjithë dhjetvjeçarët e shekullit të XX, duke nisur me vitet ‘20 dhe duke përfunduar me vitet ‘90. Pata shkruar disa herë për nivelin e ulët muzikor të MIK, që pat nisur si një festival shumë shpresëdhënës, për shkak të angazhimit të Inva Mulës, por që nga viti në vit po shkon drejt një Festivali tallavaje. Për tu paguar më pak po angazhohen gjithnjë dhe më shumë artistë me më pak vlera.

Po ku janë instrumentistët dhe këngëtarët korçarë?

Mësoj se shkolla “Tefta Tashko” ka një rënie të frikshme. Në ciklin e mesëm ka vetëm dy violina, një në piano dhe asnjë në çelo, kontrabas dhe violë. Për instrumenta tunxhi duket se mund të mos ketë as pedagogë, por klasat plotësohen me nxënës që mësojnë klarinetë, fisarmonikë, kitarë dhe këngëtarë. Duket që gjithshka është e drejtuar për të krijuar formacione të vogla, që të këndojnë “live’” tavernave dhe të ekzaltojnë klientët me “trrak e trruk kërcet banaku/kërcet vera dhe konjaku”.

Ky është një konceptim tepër tepër semplist i muzikës, që e ka diku origjinën. Ndoshta tek këshilltarët e Bashkisë për artin, Grabovari apo nuk e di se cilët janë të tjerët që këshillojnë Raqkën për muzikën në qytet. Më të shkolluarit për muzikë mbahen çuditërisht larg edhe nga shkolla e muzikës dhe nga Bashkia.

Edhe pse dua të shmang përmendien e emrave të përveçëm, por veprimtaritë bëhen nga njerëzit dhe emrat e përveçëm nuk janë pa rëndësi. Shoh në MIK, që drejton orkestrën e vogël një moshatari im që e kam pasur 8 vjet në klasë. Madje edhe këndon në atë Festival si pjesë e kompleksit. Quhet Piro Viso dhe asnjëherë nuk e kam ditur që këndonte. Ishte një djalë shumë i mirë, modest, që pëlqente të luante në fisarmonikë. Piroja është tani dikush që duhet të jetë në qëndër të veprimtarive muzikore, kur njoh shumë nga bashkënxënësit e mij, që kanë mbaruar Institutin dhe nuk i përfill kush?

Bjerrja në art është më e lehtë se kudo gjetkë. Mjafton të ulësh standartet, të vendosësh në krye patronazhistë si Zamira Kita apo njëfarë Blerta dhe nuk di se kush tjetër dhe e tatëpjeta të jetë e pandalshme. Publiku manipulohet lehtë dhe ul kërkesat. Pastaj mjaftojnë edhe komentet e Raqkës apo të Farmacistes së Ekzaltuar për mbrëmje magjike dhe shohim se nga Korça e Tefta Tashkos, Mihal Cikos, Kristo Konos dhe Thoma Gaqit kemi katandisur edhe më keq se Roskoveci.

Unë e kuptoj, që nuk mund të kthejmë në Korçë violonçelistin Pashko, ose të tjerë instrumentistë dhe këngëtarë të shquar, por kemi mundësi të ndalim këtë rënie.

Mjaft të angazhojmë artistët e vërtetë që nuk duhet të dalin kurrë në pension.

Andon Mara dhe partiakët vendorë

Pa ma thënë drejtpërdrejt, e kam ditur që babai nuk pëlqente ta mburrnin. Veçanërisht nga ne të familjes. Ndonëse e adhuronim, kemi qënë gjithnjë të kujdeshëm për të përmendur tek të tjerët rreth cilësive dhe njohurive të tij. Mjaft bashkëmoshatarë të sime motre kanë mësuar për Andon Marën nga libri im “Biseda të pakryera me babanë“, madje ja kanë shprehur asaj, që si nuk ju kishte treguar më parë.

Por edhe pse e di që po veproj kundër vullnetit të tij, unë po përmend një gjë kryesore, e cila duket se shtrihet në kohë dhe që është marëdhënia e tij me partiakët vendorë.

E emëruan drejtor të Radio Korçës më 1947, pas një përvoje si gazetar në Tiranë dhe sipas njerëzve që më kanë treguar pas vdekjes së tij, solli menëherë një ndryshim në punën e Radios. Për fat të keq, shumë drejtues të partisë në Korçë kishin koncepte të cekëta për gazetarinë në përgjithësi dhe radion në veçanti. I kërkonin mjaft gjëra absurde, si transmetimi 24 orë ose pasqyrim tç çdo veprimtarie partiake, që i solli përplasje me ta dhe veçanërisht me Peti Shambllin dhe Gaqo Pishën. Kjo i kushtoi dhe përjashtimin nga Partia më 1950 dhe transferimin nga Radioja në Muze, si dhe dërgimin për të bërë shërbimin ushtarak.

E rikthyen më 1961 si redaktor, punë që e kreu deri sa doli në pension në vitin 1982. Nuk di nëse ka qënë gazetari që ka punuar më shumë vite në atë institucion, por di që thuajse për një dhjetvjeçar ishte gazetari i vetëm, që mbante në supet e tij të gjitha emisionet e Radios.

Edhe pse shumë i kujdesshëm (jeta e pat bërë të tillë) përsëri përplasjet me partiakët vendorë vazhduan edhe pse jo më në masën e mëparshme. Pati edhe një ose dy herë “vërejtje me shënim në biografi”. Nuk di se kur doli në pension, a e vlerësuan apo jo, (unë kam qënë me studime në Tiranë) por më ngjan se mbeti gjithnjë “delja e zezë“ e gazetarisë së Korçës. Nuk ishte konformist edhe pse nuk ishte disident.

Dhe vimë në ditët e sotme, kur në një përvjetor të RTSH Korça përmendet edhe vazhdimësia e programeve televizive në atë institucion nga puna e mëparshme e Radio Korçës, të krijuar në kohën e pushtimit italian. Si për të vazhduar të njëjtën “histori ndëshkimi” askush nuk e ze në gojë Andon Marën. Ata që e kanë njohur nga afër mund të thonë me të drejtë: “Andon Mara nuk ka nevojë të përmendet nga këta burrecë. Qëndron shumë më lart se gjyshërit dhe etërit e tyre!”

Edhe unë e kam këtë bindje. Emri i tij nuk do tingëllonte bukur në gojën e partiakëve të korruptuar. Ishte e kundërta e kësaj, që sundon sot dhe që është servilizmi, padija, korrupsioni dhe lufta ndaj të vërtetës.

Ai vërtet i shërbeu me dashje apo pa dashje Diktaturës, sepse do “mbante familjen” me një lloj profesioni dhe gazetaria ishte ajo që kishte dashur gjithnjë të bënte. Por edhe pse në kushte censure dhe shtrëngimi ideologjik, u mundua të ruante dinjitetin dhe të bënte me sa i mundej atë që i vlente vërtet shoqërisë, duke u përqëndruar më vonë kryesisht në emisionet rreth artit dhe sportit.

A ka gazetarë që kanë mësuar prej tij?

Unë këtë nuk e di dhe kam pritur ta dëgjoj prej tyre nëse vërtet ka ndodhur. Por edhe nëse nuk ka pasur të tillë, ka shumë në fushën e artit dhe të kulturës, që ma kanë shprehur.

Më fal baba nëse e teprova duke folur mirë për ty!

Marat dhe Dallamangot

I gjeta pranë njëri tjetrit në varrezat e Shën Triadhës të parët e mij dhe disa prej Dallamangove. Lidhja e tyre pat qënë Stambolli, por më vonë edhe ishin lidhur me një martesë. Në varrin e Marave është gjyshi im Naum Andon Mara, nëna ime (gjyshja) Vasiliqi Naum Mara, vëllai i gjyshes Marko Naum Leço dhe xhaxhai im Anesti Naum Mara. Në varrin ngjitur janë Viktori Dallamango, vajza e saj Vasilika Gjikë Dallamango, djali Nesti Gjikë Dallamango dhe gruaja e tij Ollgë Dallamango.

Të gjithë karaktere të spikatur, por sipas të vjetërve, mbi të tjerët ishin Naum Mara dhe Vasilika Dallamango.

Vasilika ka qënë një nga gratë më të bukura dhe më fisnike, që kam njohur. Me një shtat të bukur dhe ecje të drejtë, koka e saj me tipare të bukura, mbyllej hijshëm me një ngritje të flokëve të verdha, që ishte mënyrë e krehjes së grave në vitet ‘30-40 dhe më vonë. Kishte qënë gruaja e dytë e kryeministrit Koço Kota, i cili sigurisht që e kishte marrë për hiret e saj dhe për karakterin. Dukej me të vërtetë një grua kryeministri edhe në kohën kur e kam parë unë në vitet ‘60. E tërhequr, por krenare, e mënçur, por e kujdesshme, e virtytshme edhe në kushtet më të vështira.

Nuk ishin mjaftuar që e kishin internuar pasi kishin arrestuar Koço Kotën. Pasi ishte kthyer nga internimi dhe pat jetuar ndoshta një dekadë me familjen e saj në Korçë e internuan përsëri. Nuk është aspak çudi, që dikush me pozitë në organet e Sigurimit të kishte ndikuar në internimin e saj, pasi ajo kishte refuzuar të binte pre e një manjaku sigurims, i cili shfrytëzonte postin.

Dallamangot dhe Marat ishin oparakë, që kishin zbritur në Voskopojë në mesin e shekullit të XIX. Të parët kishin emigruar në Stamboll dhe pasi kishin punuar, kishin blerë edhe sallahanat (therrtoret) e Stambollit. Kishin marrë në punë shumë e shumë oparakë dhe mes tyre edhe burrat e Marave. Babanë dhe xhaxhallarët e gjyshit tim. Më pas, im gjysh rrinte me familjen në një nga apartamentet e banesës me 4 kate pronë e Dallamangove në Tophane, ku rrinin dhe Gjika me Viktorinë dhe fëmijët e tyre. Atje ishin lidhur edhe me një miqësi më të fortë, sa unë i vogël e dija se i kishim kushërinj. Por Vasilika dhe Nesti ishin rritur me babanë dhe xhaxhanë tim dhe ajo lidhje e fëmijërisë dhe rinisë kishte qënë shumë e fortë. E quanin veten stambollinj. Më vonë, kur të gjithë ishin kthyer në Korçë e kishin mbajtur po aq të fortë miqësinë. Lefterinë, mbesën e tyre, e mblesëruan me xhaxhanë tim Nestin.

Nuk di se si ka qëlluar që varret t’i kenë ngjitur. Ndoshta kur u transferuan varret nga Shën Mëria në Shën Triadhë, dikush u kujdes që t’i merrnin ngjitur. Gjyshërit e mij kishin vdekur para mbarimit të luftës. Të gjithë Dallamangot kanë vdekur pas ndryshimit të vendit të varrezave. Nuk besoj se ka qënë rastësi kjo ndodhje.

Për ata që besojnë në jetën e përtejshme, ka një domethënie kjo afëri. Por dhe për mua që nuk besoj, më vjen mirë kur i shikoj pranë. Ndoshta kanë marrë me vete edhe një pjesë të Stambollit të tyre.

Të mirët dhe të drejtët Dallamangot dhe Marat.

Anthusa

Mjaftonte të përmendej emri i saj dhe unë të sillja në mendje një grua me një trup të lidhur edhe pse nuk e kisha parë ndonjëherë. Dija që ishte një grua e fortë nga karakteri dhe mësuesja e parë e fiskulturës në Korçë, Qysh në kohën e Zogut, kur në shkollat e vajzave të qytetit tim bëhej mësimi i fiskulturës me kilota, ndërsa në shumë pjesë të Shqipërisë vajzat mbuloheshin me ferexhe.

Nuk dija se ku kishte studiuar, por nuk di pse e mendoja si atlete, ndoshta 5 gariste. (Në fëmijërinë time shumëgarëshi për femra ishte jo me 7 si është sot.) Nuk e pashë kurrë, sepse në vitet ‘70 ajo u martua në Elbasan pasi kishte qënë për shumë vite vejushë.

Po kush ishte në të vërtetë Anthusa Osmalli (Katundi)?

Nuk di nëse dikush ka shkruar gjatë për atë pioniere të sportit dhe fiskulturës shqiptare. Edhe kur kërkova në internet pashë se e kisha përmendur vetëm unë në një shkrim dhe Klodi Stralla.

Anthusa kishte mbaruar shkollën “Nëna Mbretëreshë“ në Tiranë dhe jepte mësim në Normalen e Vajzave në Korçë. Sipas Strallës, veç fiskulturës jepte edhe Histori Natyre, një lëndë e veçantë kjo, që nuk ka qënë më vonë në sistemin shkollor shqiptar.

Osmallinjtë ishin një familje e pasur, që njiheshin më shumë për Bar -restorantin “Panda” dhe tokat rreth tij. “Panda” është një nga toponimet më të “konsoliduara” të qytetit, pasi shumë të tjera si Deboja, Metoqi, Katavaroshi, Varret e Turqve, Mëhalla e Lumit e plot të tjera, dora dorës e kanë humbur përdorimin në bisedat e përditshme. Ka qënë e natyrshme, që familjet e pasura të kenë qënë edhe më të emancipuarat dhe që kanë dërguar të studiojnë në Lice ose në shkolla të tjera të njohura në Shqipëri, vajzat e tyre. Anthusa pat qënë ndër të parat. Më pas ndihmoi të emancipoheshin edhe shumë korçare të tjera të të dy feve. Dhe është fakt, që numuri i vajzave jo vetëm në shkollat femërore, por dhe në ato të përzjera sa vinte dhe shtoheshin.

Më pas erdhën “çlirimtarët” dhe vërtet hapën më shumë shkolla dhe mundësi emancipimi. Anthusa tashmë e martuar, vazhdoi të kontribuonte në arsim dhe veçanërisht në “çlirimin” e femrës shqiptare nga paragjykimet dhe prapambetja. Por i përkiste një “bote të lirë“ pa kufizime ideologjike. Shumë e kulturar dhe njohëse e disa gjuhëve të huaja, edhe pse jo hapur si kundërshtare e Diktaturës, ajo parapëlqente të rikthente sa më shumë orë të një bote perëndimore, e cila nuk ishte më e pranishme në Korçë.

Anthusa Katundi organizonte shpesh në shtëpinë e saj mbrëmje mes miqsh, të cilat i quanin “suare” (soiree). Si në kohën e Liceut Francez dhe si në Francë. Mes të ftuarve ishin Sokrat Mio, Sofika dhe Mikel Zavalani, Boris Plumbi dhe plot të tjerë, të shkolluar jashtë dhe të njohur për kulturën e gjërë, që nuk “hynte” dot brenda parimeve të ngushta të ideologjisë komuniste. Gjatë mbrëmjes flitej kryesisht frëngjisht. Në një mënyrë, të pranishmit mundoheshin të përjetonin ato që nuk mund të përjetonin dot më në Francë apo Itali, ku kishin studiuar. Anthusa ja u krijonte atë mundësi.

Një ditë iku në Elbasan dhe bashkë me të “ikën’ edhe suaretë. Nuk kishte filluar ende terrori i viteve ‘73-’82.

Disa vite më pas u largua përfundimisht nga Korca e saj, sepse ndërroi jetë.

E jashtëzakonshmja Anthusa Osmalli.

Shënim: Foto e fillimit të viteve ‘70 në stadiumin Skënderbeu. Anthusa me uniformën e bardhë të gjyqtares së garave të atletikës. 

Kush e hoqi Koci Zdrulin?!

Temperaturat e pazakonta të gushtit kanë çoroditur krejt Qarkun e Korçës. Shprehja e njohur “gusht e gunë“ nuk ka më asnjë vlerë. Eshtë më nxehtë se në korrik. Dhe vapa e pashembullt ka ndikuar në sjelljen e njerëzve në shumë prej bashkive të Qarkut, që më parë i përkisnin rrethit të Korçës. Janë Bashkia e Korçës, ajo e Maliqit dhe e Pustecit. Turbullimet në të treja kanë qënë vërtet të pazakonta.

E them këtë me bindje, sepse korriku ishte tepër i qetë. Vetëm netë magjike dhe fantastiko-shkencore të Raqkës, Këshilli i Qarkut uronte gjinekologët dhe stomatologët për ditlindjet dhe prefektja Zegullaj shkonte “event më event”. Të gjithë të qetë dhe të gëzuar.

Dhe ja, pikërisht pas BirrëFest, ku Raqka u pa të pozonte si Luftëtari Kombëtar me një krikël me birrë në dorë, gjithshka doli jashtë kontrollit. (raqka nuk duhej të ngutej me marrrjen e atributeve të Luftëtarit Kombëtar dhe për më tepër një Luftëtari , që në vend të pushkës mban një krikël nga ato që në kohën e diktaturës kushtonin 14 lekë të vjetra,)

Shulet po ngrenë flamurin e Maqedonisë së Veriut, kërkojnë pashaporta bullgare dhe nuk luajnë Himnin e Asdrenit; në Bashkinë e Maliqit shfaqet një plak me bastun që duket sikur ka dalë nga pjesët teatrale të dikurshme në Maliq të vëna në skenë nga i ndjeri Orgocka;mbi të gjitha, në Muzeun e Dardhës janë zhdukur fotot e Koci Zdrulit. Eshtë vërtet një çrregullim me dimensione nacionaliste, transcedetiale dhe ndërtimoro-fantazmagorik. Korça do të pushtojë Maliqin, por po bën lëshime në Pustec dhe nuk lëshon Dardhën. Do ketë ndryshime të kufijve?

Kush e hoqi Koci Zdrulin?

Edhe në Dardhën e freskët njerëzit kanë dalldisur. (Dardha që ka qënë gjithnjë pjesë e krahinës së Devollit tani administrohet nga Bashkia e Korçës.) Prania një ndërtimi stërmadh të Ben Blushit i ka çorientuar të gjithë. Si për të mbuluar problemin e lejeve të dyshimta të ndërtimit të dhëna nga Ligaveci Gollash, dikush heq natën pa hënë fotot e Koci Zdrulit. Lind pyetja krejt legjitime, si tek “Kush e solli Doruntinën?”

Dikush dhe për një arsye të fshehtë e ka hequr dardharin e njohur Zdruli!

Grekët, shulet apo armiqtë e brendshëm?

Vapa nuk po bije.