“Kooperativa” e piktorëve

Unë nuk jam i sigurt se kur i “kolektivizuan” piktorët dhe se ç’lloj shërbime i bënin ata “miletit” të qytetit. Nuk jam i sigurt edhe cilët ishin të gjithë të parët, që nuk punonin më si privatë pas Luftës së Dytë, por nisën të bënin shërbimet e tyre ndaj enteve shtetërore dhe private me gjithshka që ofronte talenti i tyre brenda një kooperative.

Mundet që ndër të parët ishin Guri Madhi, Rafail Demboja dhe Vangjo Frashëri (Manjati), që kishin punuar me rrogë si piktorë të kinemave “Majestik” dhe “Luksi”. Në gjithë “dritaret-reklamë“ të tyre vendoseshin piktura të “kopertinave” të filmave të huaja, të njëjta me “posters” origjinale që shoqëronin filmat e Hollivudit dhe më pas ata italianë dhe gjermanë.

Guri (Vëthka) u shkëput më shpejt, se shkoi të studionte në Liceun Artistik “Jordan Misja” në Tiranë dhe menjëherë sa mbaroi liceun shkoi në Leningrad për të studiuar në Akademinë e Arteve të Bukura. U kthye si një nga piktorëët më të mirë shqiptarë, por nuk punoi më në Korçën ku kishte lindur dhe ishte rritur.

“Manjati” dhe Rafaili vazhduan dhe bashkë me ta edhe Pandi Nandoja, Vaskë Jole dhe më vonë edhe shumë të tjerë. Pikturonin gjithshka për të cilën kishte nevojë qyteti, nga tablotë e kopjuara, me të cilat korçarët donin të zbukuronin “dhomat e pritjes” dhe deri në parrullat “Bashkim- Vëllazërim”, “Rroftë Mareshali Tito” dhe portretet e Stalinit, Titos, Enverit dhe Gjergj Dimitrovit. Madje, pa ikur misionet angleze dhe amerikane, edhe portretet e Curçillit dhe Rusveltit.

Ishin shumë dhe disa shumë të talentuar. Korça kishte qënë një qytet i zhvilluar dhe Mioja, Spiro Xega, Dhimititër Cani dhe Vangjush Tushi kishin ndikuar tek shumë të rinj të përqafonin artet e bukura. Shpesh kishin dhënë edhe mësime falas për djemtë e apasionuar pas vizatimit dhe ngjyrave. Kështu që një brez i tërë të rinjsh korçarë, të lindur në vitet ‘20 dhe që kishin talent për pikturë e kishin ndjekur ëndërrën të bëheshin të famshëm si impresionistët apo piktorët modernë bashkëkohës.

Më pak kishin patur mundësi të mësonin vajzat nga piktoret e njohura korçare motrat Androniqi dhe Sofia Zengo, të cilat kishin studiuar për pikturë në Athinë dhe Paris. Të dyja kishin përvojë të veçantë në ikonografi, por pas studimeve, Androniqi jepte vizatim në Institutin Femëror në Tiranë, ndërsa Sofia ndenji për një kohë të shkurtër gjatë luftës në Korçë dhe në fund të saj u martua në Tiranë.

Nga djemtë e talentuar të “kooperativës”, pas Guri Madhit, edhe Rafail Demboja shkoi të studionte në Leningrad. Grupi rritej sepse rriteshin edhe kërkesat për shërbimet e tij. Kjo nga numuri më i madh i organizatave të masave, ndërmarjeve shtetërore dhe institucioneve të ndryshme, të cilat kërkonin gjithnjë e më shumë “kënde emulacioni”, “parrulla mobilizuese” dhe portrete të sho Enver (portrete të anëtarëve të Byrosë Politike gjithashtu porositeshin, por ishin më të pakët). Në kooperativë ishin shtuar Mihallaq Kita, Maqo Lakrori, Pandi Luarasi, Llazi Sterjo dhe në vitin 1958 edhe Dhimitraq Kolevica dhe Krisanthi Turtulli.

Në fund të viteve ‘50 dhe në fillimin e viteve ‘60, reparti i pikturës , si pjesë e Ndërmarjes së Artizanatit ishte në mjediset e katit përdhe të banesës së Vasil Katros, prapa Hotel “Pallas”, emri i të cilit ishte ndryshuar në “Krimea”. Ndërmarja e Artizanatit përfshinte një gamë të madhe të profesioneve, duke filluar me samarxhinjtë dhe kallanxhinjtë e duke përfunduar me “elitën” që ishin piktorët e repartit pikturë-dekor. Nga zanatet e tjera kishte ende edhe privatë, por më 1966 me ligj u ndaluan të gjitha veprimtaritë ekonomike private dhe të gjithë u përfshinë në disa ndërmarje, që më parë ishin nën ombrellën “kooperativat e Artizanatit”. Më të shumtët ishin pjesë e Ndërmarjes Komunale të Riparim Shërbimeve, por pati edhe reparte që u bënë pjesë e Ndërmarjes Artistike, apo edhe të Ndërmarjes s Prodhimeve të Ndryshme.

Disa piktorë shkuan në Ndërmarjen Artistike, ndërsa pjesa më e madhe e grupit mbeti brenda Riparim-Shërbimeve dhe ishin transferuar tashmë në katin përdhe të një banese të madhe me dyqane poshtë, përballë krahut perëndimor të Godinës së Mitropolisë. Më pas grupi i madh sërish u nda në dy pjesë, një pjesë e quajtur reparti i Dekorit u përfshi në ndërmarjen Komunale Banesa dhe një pjesë më e vogël mbeti në Riparim – Shërbimet. Mihallaq Kita dhe Pandi Nando ishin nga të fundit e mbetur brenda Riparim-Shërbimeve.

(vijon)

Mos lejoni fëmijë nën 14 vjeç!

Ndoshta nuk janë të shumtë ata që kujtojnë, se në kohën e Diktaturës, në kinematë e vendit shfaqeshin edhe filma që cilësoheshin për të rriturit vetëm. Nën reklamë vihej shënimi “Ndalohet hyrja për fëmijë nën 14 vjeç”. Nuk bëhej fjalë për filma pornografikë, si tani, që veçanërisht në Amerikën e Veriut duhet të shënohen “adults only”(vetëm për të rritur). Ishin filma që mund të kishin skena të dhunshme, ose dashuri pak më të përparuar se ajo që lejonte ideologjia marksiste-leniniste.

Ndjeheshim keq jo vetëm ne, që nuk kishim mbushur të katërmbëdhjetat, por edhe prindërit, që duhet të na “linin në bostan” për dy tre orë. “E vajtura në sinema” ishte një lloj rituali familjar, që bëhej zakonisht në një ose dy javë dhe fëmijët e vegjël, prindërit i merrnin para për të mos prerë biletë ekstra. Se po të ishin 4 vetë në familje, një e “vajtur” kushtonte 80 lekë të vjetra, që nuk ishin “hiçmosgjë“.

Nuk më kujtohen shumë mirë titujt e filmave ku nuk më kanë lënë të hyj, por mund të ketë qënë edhe “Hamleti”, për shkak të disa skenave të errëta e të frikshme me fantazmën e të jatit të Hamletit i vrarë nga i vëllai. Një film tjetër ishte një film gjerman “Një ngjarje e djaloshit Tot me Maria Nos”, të cilin e kam parë kur rikthehej në kinema “Morava”, sa kisha mbushur të pesëmbëdhjetat. Kurrë nuk e kuptova pse pat qënë e ndaluar ajo palo komedi romantike.

Unë nuk kërkoj të ndalohet hyrja e fëmijëve në kinematë e Korçës! (le që ku ka kinema në Korçë)

Disa përvoja të hidhura në lokalet e qyetetit ku këndohen serenata “live”, që më kanë lënë tre-katër ditë pa vënë gjumë në sy, më kanë detyruar të hedh këto rrjeshta.

Nuk dua të bëhem i bezdisur për lexuesit e blogut se kam shkruar shumë herë rreth “këngëve të rrugëve” të cilave ju kemi vënë emrin serenata, emër që ju shkon gjithsej vetëm 3-4 këngëve të krijuara në më se një shekull. Serenatat klasike janë këngë shumë të lehta të kënduara në qetësinë e mbrëmjes për dikë që dashuron. Nuk mund të jenë as “Rrukullisni kadet” as “ O kur dal i pirë moj nga Republika!” E gjithë kjo tufë këngësh mund të quhen këngë mejhanesh, por nuk janë as këto që më shqetësojnë.

Se kur njeriu i rritur shkon të hajë një darkë të lehtë dhe të pijë një gotë verë apo raki, nuk do të dëgjojë këngë me tekste si ky:

“Hapu varr i errësuar

Dhe pranoje trupin tim.

Vdiq ajo që më desh muaaaa

Le të vdes dhe unë taniii.”

Pronarëve të lokaleve tona (përgjithësisht njerëz të shkolluar dhe të lidhur me partitë e të dy krahëve), ju bie përgjegjësia, që nëse në repertorin e grupit që këndon “live” ka këngë të kësaj natyre, të ndalojnë hyrjen e fëmijëve. Mos i tromaksim para kohe!

Se për një këngë tjetër, që dëgjova në një lokal tjetër, bajagi me emër, duhet të ndalohet edhe hyrja e tërriturve. Të jetë vetëm për ata që pëlqejnë “punk rock” dhe kanë mide për këto lloj vargjesh:

O do marr kazmën dhe lopatën

Të vete t’i hap varrëëëë

Të vete t’i hap varrëëëë

Të shikoj se ç’ngjyrë ka marrë.

Mua pas 3-4 netësh më zuri gjumi, por një fëmijë mund të traumatizohet për tërë jetën.

Dhe askush, edhe pronarët e lokaleve me muzikë-live nuk duan që t’ju traumatizohen fëmijët nën moshën 14 vjeç.

Bejte e trishtuar mëngjesi

Për rigon u nisëm

Blemë fara liri,

Në Kurbet bitisëm

Nga Sali qafiri.

Tërë ditën e ditës

S’kemi se ku vemi,

Mëkat përsëritës

Nuk na pret xhehnemi.

Të shkojmë në Korçë -

Esht’ e prishur rruga

Planet bërë çorbë,

I biem nga Struga.

Kur i dërgoj bejte

Vajzës që un’ dua

“Të kam dhj...- më gjegjet

Në vargjet e tua!”

Ai është i ve

Ai është i ve. Jo me dëshirën e tij, por sepse ashtu veproi Natyra ose Perëndia. Më shumë mendon për të dytën, sepse e ka edhe më të lehtë të qetësohet. Mund t’i thotë vetes “Të gjorën e mori pranë, sepse ishte më e mirë se unë!” Në çastet kur mendon se është Natyra, e ze një lloj tmerri se ajo që deshte është grimcuar nga veprimi i krimbave dhe të tjerëve agjentë natyrorë dhe është kthyer në Hiç. Në kishë shkon rrallë, se ka një frikë më të vogël, se nëse dëgjon gjithnjë e më shumë predikimet e priftit, me të cilin ka qënë në një klasë, kur ishin të vegjël, do i largohet edhe më shumë Besimit.

Ka katër vjet që i ka kaluar të 70-tat dhe jeton i vetëm. Fëmijët janë martuar dhe kanë ikur larg. Flet përditë me ta dhe shpesh këbejnë biseda me video. Edhe ata e duan.

Ende i zenë duart shumë lloje punësh, ndonëse më tepër di të bëjë instalime elektrike. Në ushtri, kishte punuar si ndihmës i një elektriçisti dhe gjithnjë kishte dashur të bëhej i tillë, edhe pse kishte mësuar zanatin e axhustatorit. Edhe kur e pyesin se ç’punë kishte bërë para pensionit, ju thotë “elektriçist”. Kur çdo gjë u kthye private, askush nuk kërkonte të merrte në punë një axhustator, por elektriçistin e merrnin menjëherë edhe pse mund të mos dinte se nga binte Ligji i Omit.

Tani nuk punon më, por nuk i pëlqen të çlodhet. Ndoshta se jo rrallë mendon se në vdekje nuk ka gisht Perëndia dhe shumë shpejt mund të grimcohet dhe të kthehet në Hiç. Po nuk ka asnjë sëmundje, veç njëri vesh i lëshon herë herë një si lloj piskame të lehtë dhe pëlqen, kur ec me dikë ta mbajë nga ana e veshit tjetër. Nuk janë të shumtë ata me të cilët bën shëtitje. Ndaj dhe e ndjen gjithnjë e më shumë mungesën e saj. Ndaj dhe rri gjithnjë e më shumë para një kompjuteri të vogël, që ka blerë vite më parë. I pëlqen të shohë se ç’bëjnë të njohurit dhe të panjohurit në Fejsbuk.

Fejsbuku e ka nxjerrë nga vetmia, më shumë se kafeneja në qoshen e pallatit përballë, ku kthehet për ditë të hedhë një gotë raki e të flasë me të njohurit për ato që thuhen në televizorin e vetëm të kafefenesë së vogël. I pëlqen të rrijë atje, se në të tjerat ka më shumë televizorë dhe të rinj që shohin ndeshje futbolli dhe venë fshehtazi baste. Edhe rakia në kafenenë e tij është më e lirë. Pasi pi dy, ai kthehet në apartamentin e tij të vogël dhe hap kompjuterin. Nuk i pëlqen emisionet telivizive, që tani i quajnë “shou” ndaj ngulet para fotografive dhe komenteve në Fejsbuk. I pëlqen edhe të bëjë “miq e mikesha”, që nuk i ka njohur më parë. Sidomos vejusha. E di që me to mund të këmbejë edhe ndonjë fjalë më shumë në “inboks” dhe t’ju qajë e t’ja qajnë hallin. Se vetëm njerëzit që kanë të njëjtin hall mund të të kuptojnë.

Tre vejusha nga ato që ka njohur rishmë, i kanë pëlqyer edhe nga fotot e vëna në profilet e tyre, edhe pse i kujton që në rininë dhe mesograrinë e tyre. Tani nuk i sheh dot shëtitoreve se ato dalin më rrallë dhe njëra “vozitën” më shumë me makinë se më këmbë. Ju ka dhënë të njohur dhe ato e kanë pranuar si “mik”. I ndjek me njëfarë ankthi se shpesh sheh. që kanë shumë ndjekës dhe shumë janë burra më të rinj se ai. Nuk mënon t’ju bëjë nga të parët “like” ose t’ju shkruajë “respekte” kur postojnë diçka të shkruar, por nuk ja thotë shumë për komente. Disa nga ndjekësit meshkuj, gjithashtu nguten të bëjnë “like” dhe të komentojnë më gjatë, pa harruar të shkruajnë në fund “respekte”. Ai ndjehet jo mirë, se i mendon vejushat me mollëzat e tyre pa tualet, që fillojnë e ju marrin nga pakëz ngjyrë trëndafili kur lexojnë komentet e admiruesve dhe atij i vjen të shkruajë me kapitale “MOS I BESONI!”, por e di që kjo mund t’i vejë në rrezik marëdhëniet e tij me to. Për më tepër nuk do edhe të përplaset fizikisht me ndonjë prej admiruesve, që jetojnë në të njëjtin qytet dhe që janë më të rinj dhe më të fortë se ai.

Madje njëra prej tyre, të cilës i shkroi në “privat” -”MOS E BESO SE AI GENJEN!”, i bëri bllok për dy javë të gjata.

Me njërën syresh, ajo që ka mbajtur syze që në rini dhe që tani i ka lentet e trasha, kuptohet më mirë. Herë herë shkon edhe bën ndonjë meremetim në varrin e të shoqit të saj të ndjerë, por nuk e ka takuar ende. E ftoi për “një kafe” në Ditën e të Dashuruarve, madje në lokalin më me emër të qytetit, por ajo ju përgjigj se i shoqi nuk ka bërë ende 3 vjet dhe opinioni i qytetit do e dënonte për një “tradhëti” të tillë pikërisht më 14 të shkurtit. Ajo mbush 70 vjet vitin e ardhshëm dhe ai ka menduar që tani se ç’dhuratë t’i blerë për ditlindje, por duhet ta takojë më parë, që të shohë edhe se ç’lloj bizhuterish mban në ditët e zakonshme dhe në ato të festave. Pastaj e di vetë ai se sa do shpenzojë. Për ta bërë të tijën. Për të dalë shëtitje mëngjesave dhe muzgjeve duke e mbajtur në krahun ku ka veshin që nuk i lëshon piskamë. Për të bërë edhe 10 mijë hapat që i ka sugjeruar një vejushë tjetër nga ato të treja të cilat ai i veçon nga aradha e grave të divorcuara dhe atyre me burra të vdekur në Fejsbuk.

Ndaj pret takimin. Ajo gjithnjë e më shpesh i kërkon të shkojë e të bëjë ndonjë meremetim në varri i të shoqit. Ai madje i ka sugjeruar të instalojë edhe një sistem ndriçimi me bateri, për të patur një lloj shkëlqimi mistik në netët e gjata të dimrit, por edhe për të ajo i ka thënë që është i parakohshëm.

Nuk janë mbushur ende 3 vjet!

“Mesjetarët” e Muzeut Mesjetar (fund)

 (vijim)

Më pas unë i humba lidhjet me Muzeun dhe nuk e di se në ç’kohë u ndryshua drejtimi i Muzeut dhe u vendos i ndjeri mësuesi i historisë Lorenc Gliozheni.

Besoj se Muzeu si institucion vazhdoi të kishte një veprimtari të njëjtë dhe me siguri kishte ngarkesë vizitorësh sepse Shqipëria ishte hapur dhe tërë të huajt ishin të etur ta vizitonin. Ishin vlera që nuk i gjeje të grumbulluara në asnjë vend të botës. Ishte krijuar nga Ligji absurd për ndalimin e veprimtarive fetare i periudhës 1966-67.

Edhe personeli pat ndryshuar se disa kishin emigruar në Greqi dhe nuk di as sasinë dhe as cilësinë e ikonave të restauruara gjatë periudhës 1992-1997. Ndoshta të dhënat janë në raportet e drejtorisë së Muzeut dhe unë nuk i besoj thashethemet, se inventari i Muzeut u prek për shkak të abuzimeve.

Por një lloj trysnie ndjehej nga Kisha Autoqefale ortodokse, e cila jo vetëm që mori sallën kryesore të ekspozimit për të kryer ritet fetare, por edhe kërkonte t’i riktheheshin ikonat dhe objektet e tjera dikur pronë e kishës. Nuk mund të rendit përpjekjet e “mesjetarëve” të Muzeut për të mbrojtur statusin e tij, por diçka duhet të kenë bërë përderisa Muzeu vazhdoi të ekzistojë. Përkrah Muzeut po dilte një konkurent privat, që kishte krijuar një koleksion të admirueshëm brenda shtëpisë së tij. Bashkëpunimi i tij me “mesjetarët”, sikundër ka dëshmuar vetë në intervista ka qënë i afërt dhe në disa vite ai u kthye në një nga njohësit më të mirë të ikonave.

Për fat të keq, edhe për të, jeta i solli një kthesë gati “mesjetare” sepse e arrestuan dhe i sekuestruan një pjesë të mirë të koleksionit. Në këtë ngjarje të errët, ku përfshiheshin famëkeqi Koço Kokëdhima, Edi Rama, madje edhe Toni Bler, mungon vetëm rrota mesjetare e torturës.

Por para se të ndodhte arrestim-sekuestrimi i Thimios, unë hyra sërish në lidhje me Muzeun krejt rastësisht dhe këtë e kam prekur në disa shkrime të blogut, por edhe në mediat kombëtare. (Nuk kam ditur kurrë se ç’ësht[ përmendur në mediat lokale, se nuk kam lexuar a parë kurrë ndonjë gjë prej tyre) Kur Peleshi më kërkoi angazhimin tim për të zëvendësuar një projekt grek që i bashkëngjitej fondit grek të akorduar për Muzeun, kërkova detyrën e projektimit dhe mundësisht foto të një pjese të objekteve që do ekspozoheshin. Filoja më dërgoi detyrën e projektimit të hartuar nga “mesjetarët” dhe dhjetra foto m’i dërgoi një punonjëse e Bashkisë e quajtur Orieta Gliozheni për të cilën mendova se do ishte vajza e Lorencit.

Punova itensivisht në bashkëpunim me kolegen Matilda Pando dhe konstruktorin Ferdinand Kosti, për të përgatitur projekt-idenë e avancuar në një kohë sa më të shkurtër, që do siguronte miratimin nga KRRT dhe njëkohësisht dhënien e lejes së ndërtimit. Bashkia pagoi pjesën e arkitekturës dhe nuk i pagoi asnjë qindarkë konstruktorit Kosti. Projekti u publikua jo vetëm në faqen e Bashkisë, por edhe në një përmujorshe që botonte Bashkia Peleshi 1 asokohe.

“Mesjetarët “ e Muzeut ishin plotësisht në dijeni të të gjithë procesit dhe besoj jo vetëm drejtori i tij. Gjithshka ishte në qiell të hapur. Kur punimet patën ngelur dhe unë konstatova se projekti pat përfunduar në koshin e plehrave, u çudita me mungesën e plotë të reagimit nga ana e punonjësve të Muzeut. Ndoshta kishin qënë të tillë edhe më parë, por shekulli i XXI i kishte shëndruar tërësisht në ikona memece, si objektet që restauronin përditë.

Tani(ose dhe më parë) shumë prej tyre kanë arritur në përfundimin se “Muzeu është një kotec”, se “nuk ka kushtet për një institucioni të atij rangu”, se “është plotësisht i dështuar”, se ‘duket si bunker” e të tjera si këto, por jo vetëm janë të vonuar por nuk mund të bëjnë asgjë për ta ndryshuar. Sjellja e tyre prej “bujkrobi” (të marrim rrogën pa varja të tjerave) tregon se nuk kanë qënë asnjëherë intelektualë me dinjitet. Peleshi me veglat e tij mund t’i bënte lehtazi të mos pipëtinin.

Pa dashur t’i denigroj por edhe nuk mund t’i justifikoj plotësisht, në dhjetvjeçarët e parë të shekullit që jetojmë, ata nuk kishin asnjë lloj peshe në vendimmarrje, por zgjidhnin të rrinin e të duartrokisnin pasha Ramën dhe Pelesh beun ndërsa i thurrnin lavde Rilindjes dhe “mimarit” Peter Wilson.

Me “prerjen e bukës” i kanë kërcënuar dikur fshatarët e Vakëfeve, Mirditës dhe Mallakastrës, por ata gjetën kurajën të ngriheshin ndaj tagrambledhësve edhe pse këta të fundit kishin pas pushtetin e fuqishëm të Sulltanit.

“Bujkrobët mesjetarë“ të Muzeut vazhduan të përdornin me kujdes terpentinën, ngjyrat dhe të tjera vegla e solucione për restaurimin e ikonave duke pastruar një kohësisht edhe ndërgjegjet e tyre disi të njollosura nga Heshtja.

Tani më dhimbsen!

Syri magjik

Dyfjalëshi “sy magjik” të mrekullonte në fëmijëri. Sepse nuk ka gjë më të rëndësishme për një fëmijë se Syri dhe mendo nëse është edhe magjik. Kur je fëmijë nuk e kupton rëndësinë e trurit, se aq tru ke. Po syri është gjithshka që të ve në prekje dhe kuptim të botës. Aq sa mund të shohësh dhe mund të kuptosh.

Por kupton ama se sa e mrekullueshme do jetë të kesh një “sy magjik”. Ndaj dhe unë ja ngulja vështrimin tim “syrit magjik” të radios së shtëpisë edhe pse kurrë nuk kuptova se ç’rol luante dhe nëse shihte gjë ç’ndodhte përreth.

Më vonë, kur isha adoleshent mësova se “syri magjik” i theshin edhe një si punë lenteje që vihej në dera e një apartamenti. Po të ngjiteshe mbi kurrizin e një shoku dhe të vije syrin nga jasht, nuk mund të shihje asgjë. Por po të ishe brenda shtëpisë shihje që ç’ke me të. (Unë i ngatërroj këto lentet konvekse me konkave dhe anasjelltas, se me kujtohet Arkimedi që përvëloi anijet në Sirakuzë dhe i trembem syvënies në një lente).

Zakonisht të tillë “sy magjikë“ vinin ata që kishin profesione, të cilat mund të shkaktonin një bezdisje nga “myshterinjtë“ e shumtë që mund të trokisnin në derën e tyre. Mjekët për shembull kishin të drejtë, se në ato kohë nuk kishin telefona të gjithë (e kam fjalën për fikset, se celularët nuk ishin shpikur) dhe pacientët ose familjarët e tyre mund të trokisnin në çdo orë të ditës a të natës. Nga syri magjik, mjekët vetë ose familjarët e tyre shihnin nëse kishin pas dere një të njohur apo ndonjë fshatar nga Belortaja që vinte të kërkonte recetë ose ndonjë këshillë mjekësore. (Kishte raste që fshatari nga Belortaja kishte një tufë të madhe me presh dhe qëndrimi ndaj tij rishikohej, por preshtë kishin një sezon të shkurtër që mblidheshin. Jo më shumë se dy javë).

Të tjerë mund të ishin funksionarë të lartë të Partisë, teknikë që riparonin televizorë, shitëse bulmeti, shoferë autobuzash dhe të gjithë profesionet më të rëndësishme të asaj periudhe, për shërbimet e të cilëve duhej shumë mik.

Nuk kujtoj të kem trokitur në ndonjë derë me “sy magjik”, por unë kam qënë fëmijë ose i ri dhe nuk më duheshin as mjekët, as teknikët e televizorëve dhe as shoferët e autobuzave. (Më vjen ndërmend i ndjeri Berti Shamia, që kishte një reagim shumë spektakolar kur i kërkoje ndonjë vend të lirë kur nuk kishe biletë, që na bënte të gajaseshim kur shkonim në Tiranë bashkë me shokët).

Po le të kthehem në fakti i sotëm, që më solli në mendje këtë punën e syve magjikë.

Në rrjetet sociale (edhe pse unë nuk jam në shumë të tilla) ka një pjesë nga këta njerëzit e rëndësishëm, që e dinë veten “më të qut” se të tjerët. Rrinë gjithë kohën pas derës së tyre dhe nga “syri magjik” shohin se ç’shkruajnë dhe postojnë të tjerët. Bëjnë ndonjëherë ndonjë “like” apo “respekte”, por përgjithësi mundohen të jenë sa më të “mçeftë“. Nuk mund t’i quaj “tip skuthash” sepse jo domosdoshmërisht në jetë janë të tillë. Por ju pëlqen të “përgjojnë“ jetën sociale të të tjerëve, pa qënë të ekspozuar ndaj “përgjimit” nga të tjerët. Ndjehen edhe superiorë se kanë shumë pak “lajthitje soçiale”.

Në “WhatsApp” operojnë zakonisht duke mësuar “hiletë e settings”, ku fshehin kohën kur kanë qënë në aplikim si dhe nëse e kanë lexuar apo jo mesazhin. Kjo ju jep lirinë të pëgjigjen kur të duan, të mos përgjigjen fare, ose të shtiren se “ua kur më ke marrë në telefon?!”

Përdoruesve të zakonshëm, “nuk ju pëlcet shumë b...” për këtë gjë, por në sy ju bie.

Dhe e kanë në majë të gjuhës, një shprehje që një i njohuri jonë që quhej Tom i drejtoi dikur një shokut tonë:

“T’i kam kuptuar të tëra!”

Kulmi i zhvillimit të Korçës

Duke shkruar librin rreth “shkëlqimit dhe rënies” së Korçës (a Balzak i shkretë sa ta kanë kopiuar këtë titull) bëhem gjithnjë edhe më fanatik në idenë, se Kulmi i viteve ‘30, nuk ka për tu arritur kurrë edhe pse teknologjia dhe shkenca mund të zhvillohen, ose edhe nëse në sajë të Zamirit të Bitijes dhe ndonjë korçari tjetër mund të financohet ndërtimi i një qendre të Inteligjencës Artificiale.

(Ndoshta Grigor Jotit mund t’i ketë lindur kjo ide dhe unë si gjithnjë jam i vonuar, por më mirë i vonuar se dështak.)

Por mbi gjithshka qëndron shprehja “kurrë mos thuaj kurrë“ dhe disa shkëndijime shprese më kanë lindur këto ditë.

Sikundër në vitet ‘30, për të shkuar sa më parë në Korçë duhet përdorur “fusha e aropllanëve”.

Për të mos e idealizuar as periudhën e Zogut, por edhe “kulmin e Korçës” duhet thënë se në ato vite, të shkoje me “automobill” në tiranë merrte mbi 6-7 orë. Rruga e Tiranës nuk ishte e mir[ dhe në pjesë pranë Shkumbinit, kishte edhe vende shumë të vështira për shoferët e asaj kohe. Rrugët i përmirësoi shumë Italia fashiste, por dhe ajo “kodoshkë“ jo se i digjej barku për lidhjen e korçarëve me kryeqytetin e “dumbabistave”, por se i duhej të lëviznin mirë dhe shpejt mjetet e motorizuara ushtarake për ekspansionin në Ballkan.

Duke ju kthyer kohës së Naltmadhnisë, kur u vendos linja me avion Tiranë- Korçë dhe kthim (Ahmeti kishte patur idenë që avionit t’i vinte emrin “Fan Noli”, por dënimi me vdekje i Hirësisë ishte ende në fuqi dhe nuk mund të bëhej), zengjinët korçarë që nuk ishin t[ pak[t në oborrin e Mbretit, donin të bënin ecejake të shpejta dhe ja dolën. Ishte linja e parë n[ Shqip[ri. Nuk di cilët kanë qënë pilotët e parë dhe nga ç’krahinë e Shqipërisë vinin. Ndoshta ishin të huaj.

Për shkaqe të motit të jashtëzakonshëm, të cilësisë jo të mirë të dherave, të ecjes së makinave mbi shpejtësinë e lejuar, rrugët e ndërtuara sipas standarteve më të përparuara europiane, kanë “pjerdhur” përkohësisht.

Rama, ashtu si Naltmadhnia ka për të gjetur një zgjidhje të shpejtë dhe efikase. Me njohuritë e mija prej injoranti në fushën e transportit, them se më e mira është rivendosja e linjës ajrore, Tiranë-Korçë dhe kthim. Mund të bëhet me avionë më të mëdhenj, se edhe populli lëvizës është shtuar. Ose të vendosen shumë helikopterë në Filologjiku dhe të nisen çdo gjysëm ore, si puna e furgonëve. “Hajde kush është për në Korçë“. Nuk di se a është e logjikshme përdorimi i satelitëve që lëshuam në orbitë para dy vitesh. Ndoshta zbritja me parashutë e pasagjerëve prej tyre mund të jetë e vështirë.

Gjithsesi unë besoj verbërisht në kjo Qeveri , e cila i pëlqen sfidat dhe mbi të gjitha mendon për popullin pa dallim feje, krahine dhe ideje.

(Helikopterëve mund t’ju venë emra poetësh të larguar të trevave të Korçës duke filluar me Dritëronë, Skënder Rusin e të tjerë dhe duke e mbyllur me Sulejman Cardhakun.)

Nuk po pres sa të më dalë një rrugë për në Tiranë, që të shijoj udhëtimin ajror të ëndërruar, Tiranë - Korçë dhe kthim. Se historia duam nuk duam ka karakter ciklik.

PS. Rolin e Nikos në këtë rikthim të Kulmit nuk po e prek, se dje i kam kërkuar Ndjesë publikisht.