“Unë dhe korbi”

 

E pata njoftuar javën e kaluar se “Unë dhe korbi” nga poemë e shkruar këtë vit, u kthye në një përmbledhje poetike. Pardje doli nga shtypi dhe besoj se javën tjetër do jetë për shitje në të vetmen librari, që pranon libra të mij. Eshtë një shitore e vogël libri në Korçë, pas Bibliotekës së Re. Ndokush që ende pëlqen të lexojë poezi mund ta gjejë atje. Po ve më poshtë atë që kam përfshirë në libër si parathënie.

Dy fjalë në vend të parathënies

Idea për të bërë këtë përmbledhje, më lindi pasi përfundova këtë pranverë poemën “Unë dhe Korbi”. Nuk mendoja se do botoja shumë shpejt një libër të ri me poezi, pas botimit në vitin 2023 të përmbledhjes “Flokët e Frejas”. Kisha provuar ta shpërndaja në disa librari të qytetit tim të lindjes, Korçës, dhe veç një i njohur pranoi të mbante disa kopje. Të tjerët më thanë se “poezia nuk shkon” dhe kuptova që publiku shqiptar ishte krejt i çinteresuar për vargje. Nuk është një dukuri e re as në Perëndim, por jo në të njëjtat përmasa.

Gjithsesi unë vazhdova të shkruaja vargje se ndoshta e kam më të thjeshtë se sa të shkruaj në prozë. Ndoshta dhe arkitektura e vërtetë është më pranë poezisë se sa prozës. Por këto janë hamendësime të paprovuara dhe nuk po zgjatem me to.

Gjatë përgatitjes së përmbledhjes prania e babait tim të larguar nga jeta shumë vjet më parë ishte shumë e pranishm. Më dukej se më sugjeronte se ç’farë të lija jashtë dhe ç’farë të renditja në pjesë të caktuara të librit. Edhe pse ishte lëvrues i prozës së shkurtër, ai kishte një njohje shumë të mirë të poezisë dhe pat shkruar edhe vjersha, si dhe librete opere dhe operete. Gjithashtu kishte shije shumë të mira për poezinë e vërtetë, gjë që mund të ketë ndikuar edhe tek unë.

Kjo ishte arsyeja që librin ja kam kushtuar kujtimit të tij duke menduar njëkohësisht, që përmbledhja të kishte një gamë më të gjërë poezish, se sa vëllimi im i fundit, që ishte thuajse i gjithi me lirika. Duke qënë erudit, Andon Mara parapëlqente që krijuesit mos ishin të përqëndruar në një zhanër të vetëm, apo të mbeteshin “besnikë“ të një stili. Ndaj dhe unë futa edhe “eksperimentime” në Tingëllima dhe Rubaira, si dhe mjaft poezi me metrikë të rregullt. Megjithatë pjesa më e madhe janë poezi me varg të lirë, me një lloj strukturimi, të cilin pa modesti do e quaja “ritmi Mara” sepse është një ritëm që më vjen natyrshëm dhe nuk besoj se haset në të tjerë autorë shqiptarë dhe të huaj.

Jam munduar të bëj një lloj “homazhi” për disa nga poetët e mij të preferuar, si në rastin e formulimit të poemës “Unë dhe Korbi” për të mirënjohurin Edgar Alan Poe, si dhe në grupimin “Nota nga “Mëhallat e Botës” për nobelistin grek Janis Ricos. Edhe pse një poet thuajse “aksidentar”(unë i qëndroj idesë të shprehur në përmbledhjen time të parë me poezi “Endem”, se më duket sikur shkruaj ato që pat grisur ati im) unë vazhdoj të shkruaj poezi, disa prej të cilave më duken vërtet të mira, edhe tani, që kam kaluar 65 vjetët, kur për thuajse 35 vjet nuk kisha shkruar asnjë varg. Nuk kam për ta marrë vesh kurrë se si ka ndodhur.

Nuk po zgjatem dhe po ju ftoj të lexoni me shpresën se do pëlqeni disa nga krijimet e mija të përfshira këtu. Më të shumtat i përkasin viteve 2023-2026.

Autori.

Ik ore legen!

“Ik ore legen” i thashë dikujt në mediat sociale, por ma ktheu: “Legen, legen, po kam tre apartamente në Tiranë, një vilë në Korçë dhe një restorant në Gjiri i Lalëzit!”

Mbeta me gojë të mbyllur se edhe po t’i thoja : “Të kam dh...mu në apartamentet, vilën dhe restorantin!” gjeografikisht ishte e pamundur. Ndaj u tërhoqa dhe i shkrojta: “Respekte!” dhe ai plot mirësjellje më shkrojti “Faleminderit!”

E dija që kishte punuar gjithnjë në administratën shtetëtërore dhe kisha dëgjuar që kishte bërë plot dumbarallëqe, por nuk kishte kuptim të bëja atë pyetjen idiote: “Ku i gjete ti paratë për të gjitha këto, se më 1991 jetoje në një apartament një dhomë e një kuzhinë?” E dija që mund të më theshte se kur merrte lejën e zakonshme shkonte të punonte në Greqi, se i kishte ardhur një trashëgimi nga i vëllai i gjyshit në Amerikë, i cili nuk kishte fëmijë, ose mund të më theshte edhe që i kishte rënë llotaria e blerë rastësisht kur ishte në një udhëtim në Zvicër. Nuk ishte as i pari dhe as i fundit që kishte punuar pushimeve në Greqi, që kishte përfituar një trashëgimi papritur ose që kishte zënë skedinën.

Më pas nisa të mendoja se sa e mirë është bashkëekzistenca paqësore me legenat dhe të korruptuarit. Mjafton të kesh respekt të ndërsjelltë. Ai mos të të bëjë fare për budalla, por të thotë: “Të kam zili për ndershmërinë deri në dhimbje!” dhe ti t’i thuash: “Ore vërtet vjedh nga këto taksat që paguaj unë, por për një gjë të mirë i shpenzon. Investon dhe as i luan kumar, as i pi dhe as i shpenzon me prostituta!” Dhe në fund të dy përqafohemi dhe i themi njëri tjetrit “Respekte!” Se nuk ka asnjë kuptim të rrish e të shash lart e poshtë se “Filani është i korruptuar dhe fistëku është hajdut!” Bota e tillë është ndërtuar që në kohën e Adamit dhe Evës. Gjarpëri të korrupton lehtësisht.

Ju lexues, që ende kini durim të lexoni nga këto bro]kullat e mija, mund të pyesni: “Po si do bëhet për ata të mjerë, që nuk ja dalin dot me pension, ose që nuk punojnë dot se janë invalidë, ose që janë të sëmurë rëndë, ose një nënë me katër fëmijë që i ka lënë babai në mes të katër rrugëve?’

Për ata kujdeset Foti Kokeri dhe gjithë Filantropët e tjerë të Shquar!

Oqeaneve

Të pata premtuar se do kaloja oqeanet,

Ti - se do prisje njëmijë vera.

Me trapin e Meduzës u nisa

Me shpresën se një verë

Atë kur piqen luleshtrydhjet

Kur teposhtë zgjaten lianet

Tek ti do mbrrija

Të na mbulonin puthjet.

Gjithë dallgë ishte Oqeani i Qetë

Furtuna ngriheshin mbi Atlantik,.

Me shpresë Yllin polar të shihja,

Kur përndaheshin retë,

Dhe erën pas shpinës të kisha

Për të ecur më me vërtik.

Gjithë viteve shi binte

Dhe gjëmonin vetëtimat,

Uji ngjitej mbi trap nga gjithë vrimat,

Kripa m’i përthante plagët,

(Ato të mendjes nuk duronin dot kripë)

Nuk mbrrija dot në ishullin përfshirë nga flakët.

Ti atje ishe,

Vallzoje mes zjarresh

Që çuditërisht ishin të kaltër,

Nuk dija sa milje kisha përshkruar,

Unë nuk i kisha numuruar dot vitet.

Ata kishin qënë katër.

Në atë udhëtim të mundimshëm

Që më ishte dukur jo më shumë

Se dymbëdhjetë orë,

Rreth tokës trapi rrotullohej në ujë

Nuk mbërrija dot në stere

Oqeanit mbeta sërish

Si një lundërtar i gjorë.

“Identiteti dardhar”

Unë nuk besoj në identitetet. Qofshin këto kombëtare, krahinore, qytetare apo fshatare. Mund të ketë disa cilësi të përbashkëta, që ka raste që zhvillohen në bashkësi të vogla, por nëse rrezja zmadhohet dhe bashkë me të edhe popullsia, edhe këto të ashtuquajtura cilësi të përbashkëta humbasin dhe bëhen më fluide.

Madje karakterizimin e njerëzve sipas një krahine apo një fshati unë e quaj të nxituar dhe si rrjedhojë edhe të gabuar. Nuk më ka pëlqyer as bejteja e famshme e Nolit, që përcaktonte cilësitë e krahinave të ndryshme të banuara nga shqiptarët.

Por le të hidhemi në dardharët, sepse sot hasa në FB në një postim të një grupi dardharësh dhe ishte përmendur dikush si “nuse nga Dardha”.

A ka një identitet dardhar ose disa cilësi të përbashkëta, të cilat i dallojnë nga të tjerët?

Hezitoj të them se ka, pasi kam njohur shumë dardharë gjatë jetës sime dhe janë shumë të ndryshëm. Përgjithësisht i bashkon dashuria për Dardhën, por është e njëjtë me dashurinë e emigrantëve. Dardharët janë shpërndarë në botë dhe ata që janë në Shqipëri, më të shumtët jetojnë në Tiranë.

Kur ishim shumë të vegjël, kisha një shok që nuk e hiqte Dardhën nga goja dhe e përshkruante me shumë ngjyra të bukura, sa unë kisha ndërtuar në kokë një fshat përrallor. Nuk m’u duk i tillë kur kam shkuar për herë të parë dhe duhet të kem qënë 13-14 vjeç , por nuk ja thashë shokut të fëmijërisë. Më dukej se do e lëndonja.

Gjithashtu nuk kam besuar në përcaktimin me humor, që Spiridon Iloja ju kishte bërë një herë duke ju drejtuar një grupi dardharësh:

Dardharë, dardharë,

Kini jetuar me ëndrra,

Kini gjezdisur në vëndra,

Me pordhë dhe fëndra.

Spiridoni ishte një nga njerëzit më të mënçur, që ka pasur Korça, por është e kuptueshme, që kjo ishte një bejte ngacmuese ndoshta në Panda, lokal pranë të cilit jetonte Iloja.

Po dardharët vërtet kishin “gjezdisur”, sepse duke jetuar në një fshat malor e kishin parë të domosdoshëm emigrimin dhe më të shumtët e tyre kishin shkuar në Amerikë. Në Dardhë thuajse çdo gjë e bënin gratë dhe pak burra, të cilët kishin ndenjur në fshat. Më pas, fëmijët e emigrantëve shkuan nëpër shkolla dhe universitete dhe pjesa më emadhe e tyre ndenjën në Tiranë, ose njëri pas tjetrit u sistemuan në kryeqytetet. Një nga më të shquarit, Teodor Laçoja, ishte nga të fundit që u zhvendos në Tiranë, ndoshta më 1971. Të tjerët shumë të njohur si Gaqo Cako, Koço Comi, Endri Keko, Maks Velo dhe shumë emra, që tani nuk më vijnë në mendje, kishin që në fundin e viteve ‘50 që punonin në kryeqytet.

Kam njohur një dardhar shumë të zgjuar në Tiranë, që mund ta merrje lehtësisht për gjirokastrit, se nuk e kishte natyrën e vrullshme dhe ekstroverte të shumë dardharëve që kisha njohur më parë. Quhej Niko Llaci dhe kontrollonte të gjithë bazën materiale të Ministrisë së Arsimit dhe Kulturës. Një nga personazhet më interesante, që kam njohur gjatë jetës.

E përmenda Nikon për të thënë, që stereotipi nuk është i mirë në asnjë rast. Si ai mund të përmend edhe shumë e shumë të tjerë, të cilët janë aq të ndryshëm nga njëri tjetri sa nuk e beson se janë nga i njëjti fshat apo dhe nga i njëjti fis.

Por stereotipi ekziston në mendjen e njerëzve dhe kësaj nuk i shpëtonte as Spiridon Iloja dhe as korçari tjetër shumë i mënçur, Piro Kasati. Kur punonim 42 vite më parë për një dhomë muze të sportit dhe duheshin materiale që ilustronin traditën sportive në krahinën e Korçës, një mësues dardhar paraqiti një citat: “Në fund të shekullit të XIX, në rrëzë të Moravës është bërë një garë hipizmi”. Kasati që ishte i ngarkuar me Muzeun më tha mënjanë: “Po dardhari pehlivan ku e gjeti këtë lajm. Mu në rrëzë të Moravës. As më lart dhe as më poshtë! Atje është gurishte e gjallë, që s’ka kuaj që mund të vrapojnë pa i lënë thundrat!”

Piro Kasati nuk ishte nga Dardha.

“Jakobini” brenda nesh

Ne jemi me fat, që nuk patëm kurrë gjatë 200 viteve të fundit gijotinën, si mjetin ekzekutues. Nuk jam i sigurt se otomanët përdornin kryesisht litarin, por kur kishim shtet shqiptar “litari” ishte si mënyra e vetme e ekzekutimit dhe më pas, çlirimtarë shtuan pushkatimin, por pa e hequr nga ligji varjen. Deri në abrogimin e dënimit me vdekje , të detyruar nga Bashkimi Europian, ne besoj se i kishim në ligj të dyja format e ekzekutimit të një të dënuari me vdekje.

Nuk di pse më duket se po të kishim “gijotinën” do e mbanim edhe sot. Ne jemi një popull me përqindje shumë të lartë jakobinësh. Ekstremistë, të etur për drejtësi, por për një drejtësi barbare, që mundësisht “pret koka”. Duke filluar nga politikanët e korruptuar dhe deri në trafikantët e drogës. Harrojmë se edhe politikanët më të korruptuar, por edhe trafikantët e drogës nuk meritojnë të asgjesohen fizikisht.

Sigurisht që nuk kam për t’i hyrë debatit se a e meriton dikush që për krimin e kryer të asgjesohet. Të mos hedhë më hije mbi këtë dhe.

Nuk jam i sigurt të them nëse ky lloj “jakobinizmi” lidhet me paganizmin e popullit tonë, me faktin që krishtërimi nuk hodhi rrënjë të thella, me ateizmin luftarak gjatë Diktaturës apo me të gjitha sëbashku. Por është fakt, që në bisedime të lira, në rrjetet sociale, madje dhe në mediat tradicionale e ndjen se shqiptarët e kanë një “thirrje të brendëshme” atë të ndëshkimit maksimal të fajtorëve.

Nuk e them për rastet e pedofilëve, apo për ato të vrasësve përsëritës, por kryesisht për shpërthimet ndaj politikanëve dhe biznesmenëve të korruptuar. Thirrjet histerike “në burg” apo mallkimet ordinere “ilaçe t’ju bëhen paratë e vjedhura” apo edhe më keq “të kalben në qeli” ose “duhej xhaxhi t’i shkonte në plumb” dëshmon se jo vetëm nuk e kemi në mendjen tonë ndjenjën e fortë të faljes, por na mungon edhe humanizmi bazë, që është cilësi e sotshme e shoqërive perëndimore.

Në një grup në FB kishin shpërthyer mallkimet dhe komentet rreth një “shtatzanie të mundshme” të Belinda Ballukut, diku gjetkë të bien në sy “elozhet” ndaj SPAK-ut (që për hir të së drejtës duhet thënë se ka brenda veprimtarisë së tij edhe korrupsion edhe “jakobinizëm”) dhe në vende të tjera sheh se si entusiazmohen për plakjen e parakohshme të Ilir Metës.

Sigurisht që Drejtësia e ka si pjesë të saj anën ndëshkimore, por nëse duam që një ditë t’ju ngjasojmë shoqërive skandinave duhet edhe të hedhim sytë dhe të shohim se si reagojnë shoqëritë skandinave dhe Drejtësitë e tyre ndaj krimeve. Jemi shumë shumë larg.

Kjo shihet edhe në kërcënimet “do bëj vetë Drejtësi” apo edhe në rastet e shumta të krimeve të ndërsjelltas e të atyre për gjakmarrje.

Të gjitha këto sjellin edhe “ashpërsinë“ e pazakontë të prokurorëve, të cilët e përdorin këtë ndjenjë “shpagimi” të masave duke abuzuar me fuqinë që kanë, ose duke rritur shtrëngimin për të përfituar shuma të mëdha në këmbim të lehtësive ligjore.

Lerini mënjanë “gijotinat virtuale” të dashur bashkëatdhetarë dhe veçanërisht ju, që kini bërë vite shkolle më shumë!

Korrupsionin dhe krimet nuk i ul “burgu i gjatë“, por funksionimi i gjithë shoqërisë bazuar në dashurinë, në ndihmën ndaj tjetrit dhe në gatishmërinë edhe për të falur.

Do e shohim se një ditë kur të kemi mes nesh më shumë ndjenja të tilla, do kemi edhe më pak Rama, Berisha, Meta apo edhe krim të organizuar.

Kontrapunti

 

Bashko metalin e diezeve

Me butësinë e minorit

Do ndjeni ngrohtësinë e rrezeve,

Dhe thellë kraharorit

Shpërthimi i një llave muzikore

Do mbulojë shkretëtirën

Elegancës së harqeve i shtoni

Drithërimin që përshkon lirën,

Dhe më tej në nota lart shtoni

Rrëzëllimin e tunxhit

Timpanët lini të kumbojnë

Gjithkush do zgjohet prej gjumit.

Pra nëse rrokim mjeshtërinë

Nuk mbetemi kurrë të fundit

Në një qiell më lart ne shkojmë

Tek meloditë e Kontrapuntit.

Festimet e përvjetorit të RTSH Korça

Sot ka pasur një ngjarje festive në Korçën e këtij gushti, të mbushur me festime nga një qoshe tek një tjetër. Eshtë kremtuar (në mos gaboj) 26 vjetori i transmetimit televiziv nga Studioja e Korçës. Pra diçka tepër cilësore ka ndodhur në qytetin tim të lindjes në fillimin e këtij shekulli.

Korça ka pasur për një kohë të gjatë Radiostacionin e saj, i cili ka punuar edhe si i pavarur, por më pas ka qënë gjithnjë pjesë e Radio Tiranës dhe kishte edhe varësi administrative prej saj. Në vitet ‘60 deri ‘80, kur ishte ende Diktaturë, kishte emisione të krijuara në këtë degë të Radiostacionit, por në orë të tjera, ai shërbente si ritransmetues i emisoneve të Radio Tiranës, e cila me sa kujtoj kishte 24 orë transmetim.

Prej hyrjes së valëve televizive të televizionit të Shkupit, në qytet ra ndjeshëm dëgjimi i radios dhe detyrimisht edhe i stacionit lokal. Por kishte edhe shumë dëgjues, sidomos fshatrave, ku edhe aparatet televizive filluan të hynin më ngadalë. Gjithashtu kishte funksionarë partiakë dhe ndoshta edhe “degistë“, të cilët ishin të ngarkuar të ndiqnin emisionet e Radio Korçës për të parë nëse ishin në përputhje me ideologjinë dhe dhe orientimet më të fundit të Komitetit Qëndror. (Këto ishin edhe më të rëndësishmet, sepse ideologjia e Partisë ishte shumë elastike dhe nuk dihej tamam se në ç’libra të komunizmit bazohej.)

Vetë kisha humbur tërësisht interesin për të dëgjuar Radio Korçën, madje tani mësova se edhe transmetimi televiziv paska nisur pasi unë jam larguar nga Shqipëria. Ndaj dhe nuk kam parë kurrë ndonjë emision të RTSH Korçës deri në vitin 2022, kur me shumë dashamirësi, drejtori i asaj kohe Muharrem Meko mbështeti idenë për të bërë një dokumentar për babanë tim, gazetarin Andon Mara. Gjeta një përkrahje edhe nga shumë djem të mirë, të cilët punojnë ende në atë Stacion Radioje dhe Televizioni, të cilët nuk kam mundur kurrë t’i falenderoj sa duhet për punën e bërë.

Festimi i sotëm përkon me fillimin e punës, dy muaj më parë, të drejtorit të ri të Institucionit, korçarit Julian Napoloni. Nuk di nëse ka qënë ide e tij apo e Këshillit të Qarkut, sepse festa u krye në një sallë të këtij Këshilli (ose të paktën në të njëjtën godinë).

Këshilli i Qarkut sivjet është shquar për “sebepe” të tilla. Ka vazhdimisht postime për korçarë , pogradecarë, kolonjarë dhe devollinj të njohur dhe të panjohur, që kanë përvjetore lindjesh ose edhe të largimeve nga jeta. Ka marrë një natyrë thellësisht tradicionale, se të kujton një grua të moshuar, që respekton të tjerët dhe me një kuti me llokume në sqetull shkon në çdo gëzim. (Në hidhërime zakonisht këto zonja respektuese shpinin nga një pako kafe, që ishte shumë e vështirë të gjeje në atë kohë.)

Njerëzit që kujton Këshilli, ose të afërmit e tyre, ndjehen vërtet të vlerësuar dhe shohin tek ky institucion, dikë që ju ndodhet në të mira dhe të këqija. (Në kohën e Diktaturës vizita të tilla uruese bëheshin edhe kur merrje tv, lavatriçe apo frigorifer, por Këshilli e kupton se ka hyrë në shekullin XXI dhe nuk mund të urojë dikë se ka blerë një BMW të markës së fundit!)

Përvjetori i 26-të i RTSH Korça u festua në mënyrë magjike, fantastiko-shkencore dhe administrativo-artistike. Gjatë mbrëmjes sigurisht që përshëndetën duke marrë mikrofonin dy gargujt Filo dhe Tollkuçi, si dhe gargullesha Zegullaj. Nuk më zuri syri ndonjë nga drejtorët e institucionit (nga ata që njoh) që të merrnin fjalën, por klipi i vënë nga RTSH në FB ishte i shkurtër dhe ishte i përqëndruar në fjalën e VIP-ave.

Përse u bë kjo mbrëmje festive?

Përgjigja më e mirë është se as i prishi punë njeriu dhe as i ndreqi. Shokët e Partisë dhe të Pushtetit në Qark mund ta postojnë në rrjetet sociale për të treguar se po drejtojnë me devotshmëri dhe me urtësi çdo sektor të jetës në Qark, në përputhje me Programin e Partisë dhe me dokumentin BESA, të shkruar me shumë finesë nga Udhëheqësi ynë, shoku Edi Rama.

Në përfundim të “eventit” nga të pranishmit u dërgua edhe një telegram Kryesisë së Partisë, shokut Edi dhe Drejtoreshës të RTSH, e cila nuk mund të vinte dot në sebep, për shkak të angazhimeve të tjera.