Nderim per Gon Lufin

In Memoriam te pedagogut tim ing.Agron Lufi

“Hajvanllëqet” e atyre që kujtojnë se e njohin arkitekturën

Nuk kam lexuar shumë shkrime rreth arkitekturës shqiptare gjatë shekullit të XX-të dhe ndoshta edhe nxitohem në ndonjë përfundim, por dua të përmend disa terma dhe trajtime, që bëhen edhe prej profesionistëve dhe që janë të pavërteta ose të krijuar në mendje të arkitektëve të rinj, të cilët nuk e mirë Historinë e Arkitekturës. Besoj se i kam prekur në shkrime të mëparshme, por mund të kenë qënë të shkëputura dhe në të njëjtin shkrim ku kam prekur çështje të tjera të arkitekturës shqiptare apo asaj botërore.

Po i ndaj në pika për të shkruar më qartë rreth termave, që mua më duken krejtësisht të gabuara, por pa qënë i sigurt se cilët autorë i kanë përdorur dhe nëse kanë qënë vërtet profesionistë, apo nga ata që shkruajnë rreth gjithshkaje me kompetencë:

- Arkitektura e Realizmit Socialist. Nuk ekziston një rrymë e tillë në arkitekturë dhe kush e përdor nuk di se ç’farë është Realizmi socialist. Në vetevete në të pesë pikat e tij, Realizmi Socialist nuk ka asgjë, që mund të aplikohet në arkitekturë.

- Arkitektura Socialiste – Nuk ka as edhe një stil të tillë arkitekture dhe nëse përdoret si shkurtim i “arkitektura në periudhën socialiste” është e mira të përdoret e plotë për mos krijuar ide konfuze sociale, filozofike dhe arkitekturore. Sepse shkrimet, që nuk janë pjesë e librave të profesionit i lexojnë edhe shumë njerëz, që krijojnë ide të gabuara rreth arkitekturës.

- Arkitektura borgjeze- nuk di nëse në të kaluarën ndonjë militant injorant shqiptar e ka përdorur këtë term për të përfshirë objektet arkitekturore të ndërtuara para Luftës së Dytë. Por edhe nëse kanë qënë të shumtë ata që mund ta kenë përdorur në kohën e Diktaturës, nuk ka asnjë logjikë të përdoret sot, as edhe si referencë.

- Arkitektura proletare – sërish një term krejtësisht i panjohur për mua, por si në rastin e mësipërm, është krejt i pakuptimtë përdorimi. Eshtë edhe disi qesharak, sepse termi proletar (i cili nuk ka ç’të humbë veç prangave) i takon njerëzve të varfër, që lenë bretkun në punë dhe nuk kanë asnjë lloj prone, ndaj s’ka dhe si të kenë lidhje me ndërtimin.

- Arkitektura kubiste- e kam hasur disa herë, nga arkitektë ose studiues, që kanë përmendur ndonjë vepër të Petraq Kolevicës apo të Maks Velos. Nuk ka një rrymë të tillë në arkitekturë edhe pse ka pasur “kubizëm” në pikturë. Dhe ata që njohin mirë Pikason dhe Brakun e dinë që Kubizmi nuk ka lidhje me kubet dhe paralelopipedet.

A ka rëndësi që termat të jenë të sakta?

Unë mendoj se po se po të vazhdohet kështu (futja si të vjen nga fundi i kurrizit) mund të kemi arkiteturë demokratike, të të drejtave të njeriut, të integrimit europian apo edhe arkitekturë etnikisht të pastër.

Ndaj po e mbyll si Xhorxh Gaber në këngën e tij të njohur politike “E Majta dhe e Djathta” – Basta!

Ne foto, pjese e Habitat 67 e Moshe Safdie ne Montreal. E kam sjelle si shembull te vecante te arkitektures moderne te shek XX, qe nuk quhet "kubiste' sepse nuk ka te tille.

Tre shikime të ngjashme dhe të ndryshme

Me dy shokët e mij(që nuk e njohin njëri tjetrin) flasim shpesh për ngjarjet në Botë dhe në Shqipëri. Jetojmë në të njëjtin kontinente dhe diferencat në moshë nuk janë të mëdha. Vlerësojmë dhe shvlerësojmë mendtë e njëri tjetrit, se shpesh më thonë -“je hajvan i tëri!” dhe po me të njëjtë gjuhë ju drejtohem edhe unë. Eshtë një formë e vjetër e familiaritetit shqiptar e ndoshta dhe ballkanasit e tjerë e kanë.

Për Trump jemi plotësisht në një mendje. (Ata që lexojnë këtë blog e dinë se ç’mendoj unë për “The Donald”) Për të ardhmen e Amerikës kemi disa nuanca,dikush më gri dhe dikush më të errëta, por jo shumë larg njëri tjetrit.

Ndryshojmë në qasjen ndaj problemeve të Shqipërisë. Njëri, që e njeh më mirë situatën në Tiranë, se ka emigruar më vonë se ne, thotë që Shqipëria është në gjendjen më të mirë që ka qënë në të gjithë kohërat e ekzistencës së shtetit shqiptar; unë them që është keq por duhen bërë përpjekje për të ndikuar sadopak në solidarizimin e shqiptarëve kundrejt të Keqes dhe i treti pranon që është keq dhe e quan kohë të humbur çdo lloj përpjekjeje. Kuptohet “kohë e humbur” për të dhe për mua, që kemi hyrë tani tremujorin e katërt të jetës.

Si e përmenda më lart edhe pse e vlerësojmë njëri tjetrin, të tre kemi aq mend sa ta ndjejmë veten të barabartë nga formimi dhe mundohemi të paraqesim argumentat tona për tezën që mbrojmë. Ata të dy nuk marrin pjesë në rrjetet sociale. Edhe unë kam vetëm tre muaj, por me një pjesëmarrje itensive dhe gati për sherr, që kur ja u përmend ndonjëherë qeshin me mua. Kjo më bën të reflektoj dhe të pyes veten- “C’kërkoj unë në rrjetet sociale me diskutimet e zjarrta kryesisht për problemet e Shqipërisë?” (Përsëri një analizë nga këto psikologjiket, që më nxjerrin të mangët ose me vese.)

Disa që janë prekur nga shkrimet e mija më thonë se i bëj, ose hyj në debate për të rënë në sy. Një konstatim jo i saktë, se nuk do mungoja për 12 vjet me rradhë në Facebook nëse e kisha këtë dëshirë.

Avokati im i mëshon idesë, që unë kam qejf të grindem dhe duke mos patur përreth familjarë dhe duke mos qënë në marëdhënie pune, partnerët e sherreve mund t’i gjej vetëm në rrjetet sociale. Një deduksion jo dhe shumë larg të vërtetës, por unë komunikoj shpesh me 5-6 vetë jashtë këtyre platformave, dhe me ta nuk grindem.

Vetë më pëlqen të them se kam hyrë në FB, kur nisi revolucioni Flamingo, për të ndikuar sadopak në njerëzit që njoh, që ta mbështesin kauzën “rozë“. (Kjo roza më zuri pak si gafil, se jemi në tetor , që quhet nga shumë muaji rozë për shkak të mbështetjes të luftës ndaj kancerit të gjirit. Dhe unë nuk kam ndonjë kontribut në këtë luftë, madje kam qënë tepër kritik nda Filantropes së Shquar Foti Kokeri, e cila dhuron jo pak për çështjen “e roztë“.)

Atëhere mbetet si arsye, ajo që më ka karakterizuar tërë jetën. Mos bëj atë që më vlen se më duket e mundimshme!

Për shembull isha mes atyre që ju bëja bisht aksioneve, ose nuk punoja shumë. Nuk ishte thjesht dembelizëm, por më dukej si një punë hangari dhe më qesharake më dukeshin garat e emulacionit, ku jepeshin fletë-lavdërimi për të dalluarit. Ndaj edhe tani më duken Marrëzisht qesharake “galat” ose mbledhje ku jepen çmime për më të dalluarin e muajit, 6 mujorit apo vitit. Apo kur në mbledhje fondesh, organizatorët me entusiazëm thërresin: “Objektivi ishte të mblidhnim 160 mijë dollarë, por ju nuk do ta besoni, që vetëm në një javë kemi arritur në 242 mijë e 324 dollarë pa llogaritur centet!” dhe salla gjëmon në ekstazë, sepse rezultati është i prekshëm në shifra. Gati si në Kongreset e Partisë ku sho Enver jepte sihariqe si: “Shqipëria jonë për herë të parë e siguroi bukën në vend!” Dhe si mos entusiazmoheshe!

Kjo është arsyeja, që unë vras mendjen dhe shkruaj se si të bëj “një vrimë sa më të madhe në ujë“. Sepse ende besoj, që kur rrekesh të bësh vrimën krijon edhe disa rrathë koncentrikë, të cilët shkojnë deri në bregun e legenit.

Por në nëndërgjegjen time duhet të ketë edhe motive të hakmarrjes ndaj personave të caktuar, të cilët nuk i pranoj dot që janë të sukseshëm ose të plotësuar. Dhe kështu justifikoj me arsye pas arsyesh si të godas Di Lanën, Edin e Kristaqit, Ivankan e Trump-it apo Fotin nga Leskoviku.

Dy shokët e mij nuk kanë probleme të tilla dhe i kanë bërë naftën edhe FB-së edhe ndryshimeve sasiore dhe cilsore të hajdutëve të të dy anëve të Atlantikut.

Art, Humanismo dhe Hope

Ata ishin dy burra. Njëri shqiptar, që kishte lindur në Milano dhe prindërit i kishin vënë emrin Art. Ju pat pëlqyer kultura italiane, të cilën e kishin zbuluar më shumë pasi kishin arritur në brigjet e gadishullit Apenin me një anije të madhe. Për t’i shpëtuar varfërisë të shtetit ish komunist. Art ishte rritur në metropolin italian, por kur kishte mbushur 25 pat vendosur të shkonte në Amerikë se ishte homoseksual dhe nuk ndjehej mirë në marëdhëniet me prindërit, fisin dhe komunitetin shqiptar në Itali. Pat menduar se në Nju Jork do ishte më i lirë dhe më larg paragjykimeve.

Humanismo ishte ndër të parët që kishte njohur në një lokal për gay dhe të dy e kishin pëlqyer njëri tjetrin. Edhe ai ishte emigrant në Amerikë, por kishte një kohë të gjatë në “Molla e madhe”. Pasi kishin jetuar disa vjet, shqiptari dhe kolumbiani kishin vendosur të martoheshin. Bënë edhe një ceremoni të vogël, ku kishin ardhur edhe familjarët e Art, që rrinin si mbi gjëmba, por gjithsesi i kishin thënë djalit të tyre , që e mbështetnin në zgjedhjen që kishte bërë në jetë.

Si ishin bashkuar me trup dhe shpirt menduan të kishin edhe një bir ose bijë dhe zgjodhën një mënyrë nga ato, që përdorin shumë çifte homoseksualësh, të cilët duan të kenë fëmijë. Disi në mënyrë më të natyrshme, zgjodhën një femër të shëndetshme dhe të bukur, që do bënte vetëm lindjen e fëmijës dhe nuk do kishte më pretendime si nënë biologjike (surrugato i quajnë në Amerikën e Veriut). Nga katalogu, që ju kishin paraqitur në klinikën private kishin zgjedhur një norvegjeze të quajtur Ruth.

Kështu lindi vajza e vockël, të cilën e quajtën Hope. Të dy kujdesen si dy nëna dhe baballarë të mirë, ndonëse Humanismo kalon më shumë kohë me të. Art është farmacist dhe ka një barnatore të tij në Bruklin.

Prindërve në Milano ju ka thënë që vajza e ka emrin Hope dhe në shqip ka kuptimin Shpresa. Edhe ata ngazëllehen kur e shohin në video dhe i thërresin nga larg Shpresa, Shpresaaa...

Nuk ka asgjë të jashtëzakonshme për Kontinentin e Ri në këtë rrëfenjë. Në Shqipëri tingëllon shumë anormale, por ndoshta një ditë edhe atje do mësohen me fëmijë që dalin nga bashkimi i Artit me Humanizmin dhe që quhen Shpresa, Olsi ose edhe Skënderbeu.

I vetmi problem është se Hope, që është një bionde e bukur me sy bojëqielli, (ndoshta i ngjan më shumë nënës surrugato se sa baballarëve të saj gay), ka paraqitur që në fëmijërinë e saj prirje të lakmisë dhe të perversitetit. Kjo i ka vënë në grindje të vazhdueshme dy prindërit sepse Humanismo i thotë Artit – Pervert është për shkak të nënës sate këngëtare, që edhe pse i ka kaluar të 70-tat përsëri i ve brirë të shoqit, ndërsa shqiptari i kthehet kolumbianit duke e akuzuar se “tahmanë“ e ka nga yt atë, që është marrë me tregëti droge dhe tani është kthyer në bamirës dhe jeton i lumtur në Panama. Dhe ky sherr i vazhdueshëm mes Artit dhe Humanismos, ka shumë të ngjarë, që ta dëmtojë mendërisht Hopkën dhe në të ardhmen veç Lakmisë dhe Perversitetit të ketë edhe një sjellje anormale.

A duhen lejuar dy gay të përdorin një nënë surrugato dhe të kenë fëmijë?

Kjo pyetje milioshe nuk mund të gjejë përgjigje në një hartim të nivelit të shkollës fillore si rrjeshtat e mësipërme.

Hila, burrat shqiptarë dhe pornografia

Në fundin e viteve ‘70, një gazetare franceze, që kishte vizituar Shqipërin, kur ishte kthyer në Paris dhe e kishin pyetur për vendin “misterioz” kishte dhënë këtë përcaktim : “Këpucë të zeza, dhëmbë të prishura dhe uri seksuale në sytë e burrave.” Na vinte apo nuk na vinte mirë këtë kishte thënë francezka.

Thuajse 50 vjet më vonë shumë gjëra kanë ndryshuar dhe thuajse të gjithë meshkujt në Shqipëri rrinë me atlete dhe tuta, të gjitha të markave të njohura.Edhe në gojë ka përmirësime të ndjeshme dhe sa për urinë seksuale nuk di se sa e ndjejnë femrat, që mbase sërish shikohen ngultas nga shqiptarët maço.

Thelbi i asaj që dua të them është se pse lakohet këto 48 orë kaq shumë Hila, kryesisht nëpër kafene, zyra dhe rrjete sociale. Nuk di nëse ka një qëndrim të femrave të ndryshëm nga të meshkujve, por për mendimin tim, shumica dërmuese duhet të bashkohet në disa pika që shoqërohen me një përbuzje ndaj tij:

- Pabesia e dikujt, që fle me dikë, e martuar apo jo dhe e filmon gjatë seksit. Hila nuk është i pari, që e bën, por adoleshentët dhe të rinjtë marrokë e bëjnë ose për t’u mburrur ose për t’ju marrë para të dashurave duke i shantazhuar. Përse e bënte kompozitori i njohur?

- Një lloj çrregullimi psiko-seksual për të filmuar veten gjatë seksit edhe në rast se do e bënte me pëlqimin e partneres apo partnereve. E bën këtë Hila edhe kur shkon të kryejë nevojat personale?

- Përfitimi i favoreve seksuale duke “tundur” mundësinë e karrierës personale. Ka shumë të ngjarë, që disa nga ato që kanë shkuar me Hilën t’a kenë bërë edhe nën presionin apo dhe joshjen se karriera për to si këngëtare kalon nga shtrati i tij. Këto janë histori të vjetra të Hollivudit dhe mjediseve artistike në Europë, por më flagranti është rasti i Harvey Weinstein, që tani është dënuar me burg.

Për të tre këto arsye, Ardian Hila duhet të dënohet nga shoqëria shqiptare dhe veçanërisht duhet bërë kjo në praninë e të rinjve dhe të adoleshentëve. Mendoj se është e mjaftë, pasi nuk di nëse mund të ketë elementë të veprës penale në veprimet e tij.

Por kur mbarojmë me Hilën na duhet t’ju kthehemi meshkujve shqiptarë, që si të babëzitur presin t’ju dërgojnë videot intime të kompozitorit me Lubonjën, me Farën e me ndonjë tjetër.

Ende ka mbetur ajo uri, e kohës së Merhumit, kur filma erotike mund të shihje vetëm një herë në javë në Jugosllavi?

Botë e ndyrë

Më vjen të pështyj mbi këtë Botë të fëlliqur

Që mbase bëhet më e pastër nga të mijat sekrecione.

Gjithshka që shoh

Më bën të ve kujën,

C’ka njerëzit më tregojnë,

Komentet idiote që ndesh papritur

Ato që shoh në të huajat stacione.

Një botë me hipokrizi e tejveshur

Hiipokrizi që fsheh frikën

Dhe Lakminë fsheh.

Një rrjet i tmerrshëm shpifjesh;

Kllounësh fytyrëngërdheshur,

Ku më keq ngatërrohemi të gjithë ne.

Një Botë ku turpi është bërë nder,

Ku mburren hajdutët,

    Mashtruesit,

        Gjyvendetë;

Ku ndjehesh i braktisur edhe në mes të kafenesë

Dhe thua: Më mirë të jem vetë!

Një Botë ku shpresa është vrarë,

Ku jetojmë se kemi ende,

Vrullin që patëm në rini,

Ku lerosur jemi edhe pa u ndyrë,

Ku nuk rri dot një ditë dot pa qarë,

Ku vetes i thua: Mos më duhet të ik,

Apo në këtë llum edhe pak kohë të rri?!

Një manipulator “i paplotësuar

Duke mos qënë plotësisht i bindur se jam një manipulator “infantil”, “mesatar” apo “bajagi i mirë“ u drejtova sërish në Artificialka. Unë nuk përdor ChatGPT dhe asnjë lloj aplikimi tjetër nga këto të avancuarat, se mbase dhe duhet të paguash dhe nuk kam ndërmend që t’i qit edhe këto dy para mend, që më kanë mbetur, duke paguar para. Ndaj futem në Google dhe pyes dhe ata kanë një Artificialkë të tyre , e cila “m’i bën lopka”.

Nuk di si ta fus në anglish “i plotësuar”sepse mund të jetë edhe ndryshe nga koncepti i kryeqytetit tonë të nderuar, që është përhapur tani në mbarë Shqipërinë. Me sa ma ka sqaruar një shok në Atdhe “i plotësuar” je kur ke një karrierë të mirë, mundësisht në shtet, një apartament në qëndër dhe një vilë në Palasë me ose pa pishinë, ke BMW, fëmijët të studiojnë jashtë dhe ke një dashnore, e cila nuk të rëndon shumë në buxhet.

“E plotësuar” është një grua, që shkon në palestër, ka karrierë të mirë në privat, ka dy apartamente në Tiranë dhe një restorant në Shëngjin, fëmijët i studiojnë jashtë dhe bën edhe nga ca dashuri me bosin.

Këtu ku jetoj flasin frëngjisht dhe kur pyeta komshiun më pa shtrembër , ndaj unë nuk di tamam se ç’quhet një mashkull i plotësuar në vendbanimin tim.

Po të shes shtëpinë dhe të shkoj në Korçë, si dhe të ble një garsonierë në Jalë, se apartamentin ku kam jetuar e kam, do më duhet karrierë, që është e zorshme në moshën time, BMW dhe një dashnore që nuk kërkon shumë peshqeshe.

Ndaj jam në mëdyshjen a jam apo jo i plotësuar. E di që përgjigja është Jo. Por në Google po e fut “unsuccesful” dhe të shohim ç’do dalë. Po e formuloj “Could a manipulator be unsuccesful in his life?” (Mund të jetë manipulatori “i paplotësuar” në jetë?”)

Tmerr! Më keq se përgjigja e djeshme! Tamam sikur është bërë për mua.

- Manipulimi bazohet në të mbajturit të fshehtë. Me kalimin e kohës njerëzit venë re shabllone, diskutojnë me të tjerët, deri sa e ekspozojnë manipuluesin dhe ja shkatërrojnë besueshmërinë.

- Manipulatorët i shohin marëdhëniet si transaksione (si puna e Trump). Kur njerëzit e kuptojnë se i kanë përdorur ju largohen dhe i lënë të izoluar.

- Manipulimi më shumë përqëndrohet në fitime të shpejta. Duke qënë një lloj shikimi jo më larg se hunda manipuluesi nuk formon dot synime afatgjata dhe nuk ka karrierë stabël.

- Të mbash të paprekur një rrjet me gënjeshtra kërkon përpjekje të mëdha dhe shumë njohuri. Lodhja mendore, paranoia se do kapet dhe stresi e detyron të bëjë gabime kritike.

Bobo kjo “zhaqetë“ me katër të çara, dy para dy mbrapa, është tamam për trupin tim. Me një fjalë dështimi në karrierë, divorci, izolimi, shkrimet e panevojshme në blog unë i kam pikërisht nga të qënit manipulator gjatë jetës. Pra në përpjekjet për të hequr vetullat pa pickatore, unë ja kam futur pickatoren njërit sy. Dhe tani mund të kem vetëm shpresë të manipuloj qorrat ose të jem i pari në botën e tyre. (Mes qorrëve me një sy).

Të dhj.. mu në analiza psikologjike dhe mu në Artificialkë të Google!

Po të vazhdoj kështu. do më nxjerrë që kam “kompleksin e Edipit”, atë të “Napoleonit”, të “Stokholmit” dhe me siguri Narcisstic Disorder, se për këtë kam patur dyshime, që kur u pashë për herë të parë në pasqyrë.

Ik o katran pi ndonjë birrë të lirë gjëkundi dhe lerë njerëzit, që i përballojnë dot analizat psikologjike të merren me këtë punë!