Mos lejoni fëmijë nën 14 vjeç!

Ndoshta nuk janë të shumtë ata që kujtojnë, se në kohën e Diktaturës, në kinematë e vendit shfaqeshin edhe filma që cilësoheshin për të rriturit vetëm. Nën reklamë vihej shënimi “Ndalohet hyrja për fëmijë nën 14 vjeç”. Nuk bëhej fjalë për filma pornografikë, si tani, që veçanërisht në Amerikën e Veriut duhet të shënohen “adults only”(vetëm për të rritur). Ishin filma që mund të kishin skena të dhunshme, ose dashuri pak më të përparuar se ajo që lejonte ideologjia marksiste-leniniste.

Ndjeheshim keq jo vetëm ne, që nuk kishim mbushur të katërmbëdhjetat, por edhe prindërit, që duhet të na “linin në bostan” për dy tre orë. “E vajtura në sinema” ishte një lloj rituali familjar, që bëhej zakonisht në një ose dy javë dhe fëmijët e vegjël, prindërit i merrnin para për të mos prerë biletë ekstra. Se po të ishin 4 vetë në familje, një e “vajtur” kushtonte 80 lekë të vjetra, që nuk ishin “hiçmosgjë“.

Nuk më kujtohen shumë mirë titujt e filmave ku nuk më kanë lënë të hyj, por mund të ketë qënë edhe “Hamleti”, për shkak të disa skenave të errëta e të frikshme me fantazmën e të jatit të Hamletit i vrarë nga i vëllai. Një film tjetër ishte një film gjerman “Një ngjarje e djaloshit Tot me Maria Nos”, të cilin e kam parë kur rikthehej në kinema “Morava”, sa kisha mbushur të pesëmbëdhjetat. Kurrë nuk e kuptova pse pat qënë e ndaluar ajo palo komedi romantike.

Unë nuk kërkoj të ndalohet hyrja e fëmijëve në kinematë e Korçës! (le që ku ka kinema në Korçë)

Disa përvoja të hidhura në lokalet e qyetetit ku këndohen serenata “live”, që më kanë lënë tre-katër ditë pa vënë gjumë në sy, më kanë detyruar të hedh këto rrjeshta.

Nuk dua të bëhem i bezdisur për lexuesit e blogut se kam shkruar shumë herë rreth “këngëve të rrugëve” të cilave ju kemi vënë emrin serenata, emër që ju shkon gjithsej vetëm 3-4 këngëve të krijuara në më se një shekull. Serenatat klasike janë këngë shumë të lehta të kënduara në qetësinë e mbrëmjes për dikë që dashuron. Nuk mund të jenë as “Rrukullisni kadet” as “ O kur dal i pirë moj nga Republika!” E gjithë kjo tufë këngësh mund të quhen këngë mejhanesh, por nuk janë as këto që më shqetësojnë.

Se kur njeriu i rritur shkon të hajë një darkë të lehtë dhe të pijë një gotë verë apo raki, nuk do të dëgjojë këngë me tekste si ky:

“Hapu varr i errësuar

Dhe pranoje trupin tim.

Vdiq ajo që më desh muaaaa

Le të vdes dhe unë taniii.”

Pronarëve të lokaleve tona (përgjithësisht njerëz të shkolluar dhe të lidhur me partitë e të dy krahëve), ju bie përgjegjësia, që nëse në repertorin e grupit që këndon “live” ka këngë të kësaj natyre, të ndalojnë hyrjen e fëmijëve. Mos i tromaksim para kohe!

Se për një këngë tjetër, që dëgjova në një lokal tjetër, bajagi me emër, duhet të ndalohet edhe hyrja e tërriturve. Të jetë vetëm për ata që pëlqejnë “punk rock” dhe kanë mide për këto lloj vargjesh:

O do marr kazmën dhe lopatën

Të vete t’i hap varrëëëë

Të vete t’i hap varrëëëë

Të shikoj se ç’ngjyrë ka marrë.

Mua pas 3-4 netësh më zuri gjumi, por një fëmijë mund të traumatizohet për tërë jetën.

Dhe askush, edhe pronarët e lokaleve me muzikë-live nuk duan që t’ju traumatizohen fëmijët nën moshën 14 vjeç.

Bejte e trishtuar mëngjesi

Për rigon u nisëm

Blemë fara liri,

Në Kurbet bitisëm

Nga Sali qafiri.

Tërë ditën e ditës

S’kemi se ku vemi,

Mëkat përsëritës

Nuk na pret xhehnemi.

Të shkojmë në Korçë -

Esht’ e prishur rruga

Planet bërë çorbë,

I biem nga Struga.

Kur i dërgoj bejte

Vajzës që un’ dua

“Të kam dhj...- më gjegjet

Në vargjet e tua!”

Ai është i ve

Ai është i ve. Jo me dëshirën e tij, por sepse ashtu veproi Natyra ose Perëndia. Më shumë mendon për të dytën, sepse e ka edhe më të lehtë të qetësohet. Mund t’i thotë vetes “Të gjorën e mori pranë, sepse ishte më e mirë se unë!” Në çastet kur mendon se është Natyra, e ze një lloj tmerri se ajo që deshte është grimcuar nga veprimi i krimbave dhe të tjerëve agjentë natyrorë dhe është kthyer në Hiç. Në kishë shkon rrallë, se ka një frikë më të vogël, se nëse dëgjon gjithnjë e më shumë predikimet e priftit, me të cilin ka qënë në një klasë, kur ishin të vegjël, do i largohet edhe më shumë Besimit.

Ka katër vjet që i ka kaluar të 70-tat dhe jeton i vetëm. Fëmijët janë martuar dhe kanë ikur larg. Flet përditë me ta dhe shpesh këbejnë biseda me video. Edhe ata e duan.

Ende i zenë duart shumë lloje punësh, ndonëse më tepër di të bëjë instalime elektrike. Në ushtri, kishte punuar si ndihmës i një elektriçisti dhe gjithnjë kishte dashur të bëhej i tillë, edhe pse kishte mësuar zanatin e axhustatorit. Edhe kur e pyesin se ç’punë kishte bërë para pensionit, ju thotë “elektriçist”. Kur çdo gjë u kthye private, askush nuk kërkonte të merrte në punë një axhustator, por elektriçistin e merrnin menjëherë edhe pse mund të mos dinte se nga binte Ligji i Omit.

Tani nuk punon më, por nuk i pëlqen të çlodhet. Ndoshta se jo rrallë mendon se në vdekje nuk ka gisht Perëndia dhe shumë shpejt mund të grimcohet dhe të kthehet në Hiç. Po nuk ka asnjë sëmundje, veç njëri vesh i lëshon herë herë një si lloj piskame të lehtë dhe pëlqen, kur ec me dikë ta mbajë nga ana e veshit tjetër. Nuk janë të shumtë ata me të cilët bën shëtitje. Ndaj dhe e ndjen gjithnjë e më shumë mungesën e saj. Ndaj dhe rri gjithnjë e më shumë para një kompjuteri të vogël, që ka blerë vite më parë. I pëlqen të shohë se ç’bëjnë të njohurit dhe të panjohurit në Fejsbuk.

Fejsbuku e ka nxjerrë nga vetmia, më shumë se kafeneja në qoshen e pallatit përballë, ku kthehet për ditë të hedhë një gotë raki e të flasë me të njohurit për ato që thuhen në televizorin e vetëm të kafefenesë së vogël. I pëlqen të rrijë atje, se në të tjerat ka më shumë televizorë dhe të rinj që shohin ndeshje futbolli dhe venë fshehtazi baste. Edhe rakia në kafenenë e tij është më e lirë. Pasi pi dy, ai kthehet në apartamentin e tij të vogël dhe hap kompjuterin. Nuk i pëlqen emisionet telivizive, që tani i quajnë “shou” ndaj ngulet para fotografive dhe komenteve në Fejsbuk. I pëlqen edhe të bëjë “miq e mikesha”, që nuk i ka njohur më parë. Sidomos vejusha. E di që me to mund të këmbejë edhe ndonjë fjalë më shumë në “inboks” dhe t’ju qajë e t’ja qajnë hallin. Se vetëm njerëzit që kanë të njëjtin hall mund të të kuptojnë.

Tre vejusha nga ato që ka njohur rishmë, i kanë pëlqyer edhe nga fotot e vëna në profilet e tyre, edhe pse i kujton që në rininë dhe mesograrinë e tyre. Tani nuk i sheh dot shëtitoreve se ato dalin më rrallë dhe njëra “vozitën” më shumë me makinë se më këmbë. Ju ka dhënë të njohur dhe ato e kanë pranuar si “mik”. I ndjek me njëfarë ankthi se shpesh sheh. që kanë shumë ndjekës dhe shumë janë burra më të rinj se ai. Nuk mënon t’ju bëjë nga të parët “like” ose t’ju shkruajë “respekte” kur postojnë diçka të shkruar, por nuk ja thotë shumë për komente. Disa nga ndjekësit meshkuj, gjithashtu nguten të bëjnë “like” dhe të komentojnë më gjatë, pa harruar të shkruajnë në fund “respekte”. Ai ndjehet jo mirë, se i mendon vejushat me mollëzat e tyre pa tualet, që fillojnë e ju marrin nga pakëz ngjyrë trëndafili kur lexojnë komentet e admiruesve dhe atij i vjen të shkruajë me kapitale “MOS I BESONI!”, por e di që kjo mund t’i vejë në rrezik marëdhëniet e tij me to. Për më tepër nuk do edhe të përplaset fizikisht me ndonjë prej admiruesve, që jetojnë në të njëjtin qytet dhe që janë më të rinj dhe më të fortë se ai.

Madje njëra prej tyre, të cilës i shkroi në “privat” -”MOS E BESO SE AI GENJEN!”, i bëri bllok për dy javë të gjata.

Me njërën syresh, ajo që ka mbajtur syze që në rini dhe që tani i ka lentet e trasha, kuptohet më mirë. Herë herë shkon edhe bën ndonjë meremetim në varrin e të shoqit të saj të ndjerë, por nuk e ka takuar ende. E ftoi për “një kafe” në Ditën e të Dashuruarve, madje në lokalin më me emër të qytetit, por ajo ju përgjigj se i shoqi nuk ka bërë ende 3 vjet dhe opinioni i qytetit do e dënonte për një “tradhëti” të tillë pikërisht më 14 të shkurtit. Ajo mbush 70 vjet vitin e ardhshëm dhe ai ka menduar që tani se ç’dhuratë t’i blerë për ditlindje, por duhet ta takojë më parë, që të shohë edhe se ç’lloj bizhuterish mban në ditët e zakonshme dhe në ato të festave. Pastaj e di vetë ai se sa do shpenzojë. Për ta bërë të tijën. Për të dalë shëtitje mëngjesave dhe muzgjeve duke e mbajtur në krahun ku ka veshin që nuk i lëshon piskamë. Për të bërë edhe 10 mijë hapat që i ka sugjeruar një vejushë tjetër nga ato të treja të cilat ai i veçon nga aradha e grave të divorcuara dhe atyre me burra të vdekur në Fejsbuk.

Ndaj pret takimin. Ajo gjithnjë e më shpesh i kërkon të shkojë e të bëjë ndonjë meremetim në varri i të shoqit. Ai madje i ka sugjeruar të instalojë edhe një sistem ndriçimi me bateri, për të patur një lloj shkëlqimi mistik në netët e gjata të dimrit, por edhe për të ajo i ka thënë që është i parakohshëm.

Nuk janë mbushur ende 3 vjet!

“Mesjetarët” e Muzeut Mesjetar (fund)

 (vijim)

Më pas unë i humba lidhjet me Muzeun dhe nuk e di se në ç’kohë u ndryshua drejtimi i Muzeut dhe u vendos i ndjeri mësuesi i historisë Lorenc Gliozheni.

Besoj se Muzeu si institucion vazhdoi të kishte një veprimtari të njëjtë dhe me siguri kishte ngarkesë vizitorësh sepse Shqipëria ishte hapur dhe tërë të huajt ishin të etur ta vizitonin. Ishin vlera që nuk i gjeje të grumbulluara në asnjë vend të botës. Ishte krijuar nga Ligji absurd për ndalimin e veprimtarive fetare i periudhës 1966-67.

Edhe personeli pat ndryshuar se disa kishin emigruar në Greqi dhe nuk di as sasinë dhe as cilësinë e ikonave të restauruara gjatë periudhës 1992-1997. Ndoshta të dhënat janë në raportet e drejtorisë së Muzeut dhe unë nuk i besoj thashethemet, se inventari i Muzeut u prek për shkak të abuzimeve.

Por një lloj trysnie ndjehej nga Kisha Autoqefale ortodokse, e cila jo vetëm që mori sallën kryesore të ekspozimit për të kryer ritet fetare, por edhe kërkonte t’i riktheheshin ikonat dhe objektet e tjera dikur pronë e kishës. Nuk mund të rendit përpjekjet e “mesjetarëve” të Muzeut për të mbrojtur statusin e tij, por diçka duhet të kenë bërë përderisa Muzeu vazhdoi të ekzistojë. Përkrah Muzeut po dilte një konkurent privat, që kishte krijuar një koleksion të admirueshëm brenda shtëpisë së tij. Bashkëpunimi i tij me “mesjetarët”, sikundër ka dëshmuar vetë në intervista ka qënë i afërt dhe në disa vite ai u kthye në një nga njohësit më të mirë të ikonave.

Për fat të keq, edhe për të, jeta i solli një kthesë gati “mesjetare” sepse e arrestuan dhe i sekuestruan një pjesë të mirë të koleksionit. Në këtë ngjarje të errët, ku përfshiheshin famëkeqi Koço Kokëdhima, Edi Rama, madje edhe Toni Bler, mungon vetëm rrota mesjetare e torturës.

Por para se të ndodhte arrestim-sekuestrimi i Thimios, unë hyra sërish në lidhje me Muzeun krejt rastësisht dhe këtë e kam prekur në disa shkrime të blogut, por edhe në mediat kombëtare. (Nuk kam ditur kurrë se ç’ësht[ përmendur në mediat lokale, se nuk kam lexuar a parë kurrë ndonjë gjë prej tyre) Kur Peleshi më kërkoi angazhimin tim për të zëvendësuar një projekt grek që i bashkëngjitej fondit grek të akorduar për Muzeun, kërkova detyrën e projektimit dhe mundësisht foto të një pjese të objekteve që do ekspozoheshin. Filoja më dërgoi detyrën e projektimit të hartuar nga “mesjetarët” dhe dhjetra foto m’i dërgoi një punonjëse e Bashkisë e quajtur Orieta Gliozheni për të cilën mendova se do ishte vajza e Lorencit.

Punova itensivisht në bashkëpunim me kolegen Matilda Pando dhe konstruktorin Ferdinand Kosti, për të përgatitur projekt-idenë e avancuar në një kohë sa më të shkurtër, që do siguronte miratimin nga KRRT dhe njëkohësisht dhënien e lejes së ndërtimit. Bashkia pagoi pjesën e arkitekturës dhe nuk i pagoi asnjë qindarkë konstruktorit Kosti. Projekti u publikua jo vetëm në faqen e Bashkisë, por edhe në një përmujorshe që botonte Bashkia Peleshi 1 asokohe.

“Mesjetarët “ e Muzeut ishin plotësisht në dijeni të të gjithë procesit dhe besoj jo vetëm drejtori i tij. Gjithshka ishte në qiell të hapur. Kur punimet patën ngelur dhe unë konstatova se projekti pat përfunduar në koshin e plehrave, u çudita me mungesën e plotë të reagimit nga ana e punonjësve të Muzeut. Ndoshta kishin qënë të tillë edhe më parë, por shekulli i XXI i kishte shëndruar tërësisht në ikona memece, si objektet që restauronin përditë.

Tani(ose dhe më parë) shumë prej tyre kanë arritur në përfundimin se “Muzeu është një kotec”, se “nuk ka kushtet për një institucioni të atij rangu”, se “është plotësisht i dështuar”, se ‘duket si bunker” e të tjera si këto, por jo vetëm janë të vonuar por nuk mund të bëjnë asgjë për ta ndryshuar. Sjellja e tyre prej “bujkrobi” (të marrim rrogën pa varja të tjerave) tregon se nuk kanë qënë asnjëherë intelektualë me dinjitet. Peleshi me veglat e tij mund t’i bënte lehtazi të mos pipëtinin.

Pa dashur t’i denigroj por edhe nuk mund t’i justifikoj plotësisht, në dhjetvjeçarët e parë të shekullit që jetojmë, ata nuk kishin asnjë lloj peshe në vendimmarrje, por zgjidhnin të rrinin e të duartrokisnin pasha Ramën dhe Pelesh beun ndërsa i thurrnin lavde Rilindjes dhe “mimarit” Peter Wilson.

Me “prerjen e bukës” i kanë kërcënuar dikur fshatarët e Vakëfeve, Mirditës dhe Mallakastrës, por ata gjetën kurajën të ngriheshin ndaj tagrambledhësve edhe pse këta të fundit kishin pas pushtetin e fuqishëm të Sulltanit.

“Bujkrobët mesjetarë“ të Muzeut vazhduan të përdornin me kujdes terpentinën, ngjyrat dhe të tjera vegla e solucione për restaurimin e ikonave duke pastruar një kohësisht edhe ndërgjegjet e tyre disi të njollosura nga Heshtja.

Tani më dhimbsen!

Syri magjik

Dyfjalëshi “sy magjik” të mrekullonte në fëmijëri. Sepse nuk ka gjë më të rëndësishme për një fëmijë se Syri dhe mendo nëse është edhe magjik. Kur je fëmijë nuk e kupton rëndësinë e trurit, se aq tru ke. Po syri është gjithshka që të ve në prekje dhe kuptim të botës. Aq sa mund të shohësh dhe mund të kuptosh.

Por kupton ama se sa e mrekullueshme do jetë të kesh një “sy magjik”. Ndaj dhe unë ja ngulja vështrimin tim “syrit magjik” të radios së shtëpisë edhe pse kurrë nuk kuptova se ç’rol luante dhe nëse shihte gjë ç’ndodhte përreth.

Më vonë, kur isha adoleshent mësova se “syri magjik” i theshin edhe një si punë lenteje që vihej në dera e një apartamenti. Po të ngjiteshe mbi kurrizin e një shoku dhe të vije syrin nga jasht, nuk mund të shihje asgjë. Por po të ishe brenda shtëpisë shihje që ç’ke me të. (Unë i ngatërroj këto lentet konvekse me konkave dhe anasjelltas, se me kujtohet Arkimedi që përvëloi anijet në Sirakuzë dhe i trembem syvënies në një lente).

Zakonisht të tillë “sy magjikë“ vinin ata që kishin profesione, të cilat mund të shkaktonin një bezdisje nga “myshterinjtë“ e shumtë që mund të trokisnin në derën e tyre. Mjekët për shembull kishin të drejtë, se në ato kohë nuk kishin telefona të gjithë (e kam fjalën për fikset, se celularët nuk ishin shpikur) dhe pacientët ose familjarët e tyre mund të trokisnin në çdo orë të ditës a të natës. Nga syri magjik, mjekët vetë ose familjarët e tyre shihnin nëse kishin pas dere një të njohur apo ndonjë fshatar nga Belortaja që vinte të kërkonte recetë ose ndonjë këshillë mjekësore. (Kishte raste që fshatari nga Belortaja kishte një tufë të madhe me presh dhe qëndrimi ndaj tij rishikohej, por preshtë kishin një sezon të shkurtër që mblidheshin. Jo më shumë se dy javë).

Të tjerë mund të ishin funksionarë të lartë të Partisë, teknikë që riparonin televizorë, shitëse bulmeti, shoferë autobuzash dhe të gjithë profesionet më të rëndësishme të asaj periudhe, për shërbimet e të cilëve duhej shumë mik.

Nuk kujtoj të kem trokitur në ndonjë derë me “sy magjik”, por unë kam qënë fëmijë ose i ri dhe nuk më duheshin as mjekët, as teknikët e televizorëve dhe as shoferët e autobuzave. (Më vjen ndërmend i ndjeri Berti Shamia, që kishte një reagim shumë spektakolar kur i kërkoje ndonjë vend të lirë kur nuk kishe biletë, që na bënte të gajaseshim kur shkonim në Tiranë bashkë me shokët).

Po le të kthehem në fakti i sotëm, që më solli në mendje këtë punën e syve magjikë.

Në rrjetet sociale (edhe pse unë nuk jam në shumë të tilla) ka një pjesë nga këta njerëzit e rëndësishëm, që e dinë veten “më të qut” se të tjerët. Rrinë gjithë kohën pas derës së tyre dhe nga “syri magjik” shohin se ç’shkruajnë dhe postojnë të tjerët. Bëjnë ndonjëherë ndonjë “like” apo “respekte”, por përgjithësi mundohen të jenë sa më të “mçeftë“. Nuk mund t’i quaj “tip skuthash” sepse jo domosdoshmërisht në jetë janë të tillë. Por ju pëlqen të “përgjojnë“ jetën sociale të të tjerëve, pa qënë të ekspozuar ndaj “përgjimit” nga të tjerët. Ndjehen edhe superiorë se kanë shumë pak “lajthitje soçiale”.

Në “WhatsApp” operojnë zakonisht duke mësuar “hiletë e settings”, ku fshehin kohën kur kanë qënë në aplikim si dhe nëse e kanë lexuar apo jo mesazhin. Kjo ju jep lirinë të pëgjigjen kur të duan, të mos përgjigjen fare, ose të shtiren se “ua kur më ke marrë në telefon?!”

Përdoruesve të zakonshëm, “nuk ju pëlcet shumë b...” për këtë gjë, por në sy ju bie.

Dhe e kanë në majë të gjuhës, një shprehje që një i njohuri jonë që quhej Tom i drejtoi dikur një shokut tonë:

“T’i kam kuptuar të tëra!”

Kulmi i zhvillimit të Korçës

Duke shkruar librin rreth “shkëlqimit dhe rënies” së Korçës (a Balzak i shkretë sa ta kanë kopiuar këtë titull) bëhem gjithnjë edhe më fanatik në idenë, se Kulmi i viteve ‘30, nuk ka për tu arritur kurrë edhe pse teknologjia dhe shkenca mund të zhvillohen, ose edhe nëse në sajë të Zamirit të Bitijes dhe ndonjë korçari tjetër mund të financohet ndërtimi i një qendre të Inteligjencës Artificiale.

(Ndoshta Grigor Jotit mund t’i ketë lindur kjo ide dhe unë si gjithnjë jam i vonuar, por më mirë i vonuar se dështak.)

Por mbi gjithshka qëndron shprehja “kurrë mos thuaj kurrë“ dhe disa shkëndijime shprese më kanë lindur këto ditë.

Sikundër në vitet ‘30, për të shkuar sa më parë në Korçë duhet përdorur “fusha e aropllanëve”.

Për të mos e idealizuar as periudhën e Zogut, por edhe “kulmin e Korçës” duhet thënë se në ato vite, të shkoje me “automobill” në tiranë merrte mbi 6-7 orë. Rruga e Tiranës nuk ishte e mir[ dhe në pjesë pranë Shkumbinit, kishte edhe vende shumë të vështira për shoferët e asaj kohe. Rrugët i përmirësoi shumë Italia fashiste, por dhe ajo “kodoshkë“ jo se i digjej barku për lidhjen e korçarëve me kryeqytetin e “dumbabistave”, por se i duhej të lëviznin mirë dhe shpejt mjetet e motorizuara ushtarake për ekspansionin në Ballkan.

Duke ju kthyer kohës së Naltmadhnisë, kur u vendos linja me avion Tiranë- Korçë dhe kthim (Ahmeti kishte patur idenë që avionit t’i vinte emrin “Fan Noli”, por dënimi me vdekje i Hirësisë ishte ende në fuqi dhe nuk mund të bëhej), zengjinët korçarë që nuk ishin t[ pak[t në oborrin e Mbretit, donin të bënin ecejake të shpejta dhe ja dolën. Ishte linja e parë n[ Shqip[ri. Nuk di cilët kanë qënë pilotët e parë dhe nga ç’krahinë e Shqipërisë vinin. Ndoshta ishin të huaj.

Për shkaqe të motit të jashtëzakonshëm, të cilësisë jo të mirë të dherave, të ecjes së makinave mbi shpejtësinë e lejuar, rrugët e ndërtuara sipas standarteve më të përparuara europiane, kanë “pjerdhur” përkohësisht.

Rama, ashtu si Naltmadhnia ka për të gjetur një zgjidhje të shpejtë dhe efikase. Me njohuritë e mija prej injoranti në fushën e transportit, them se më e mira është rivendosja e linjës ajrore, Tiranë-Korçë dhe kthim. Mund të bëhet me avionë më të mëdhenj, se edhe populli lëvizës është shtuar. Ose të vendosen shumë helikopterë në Filologjiku dhe të nisen çdo gjysëm ore, si puna e furgonëve. “Hajde kush është për në Korçë“. Nuk di se a është e logjikshme përdorimi i satelitëve që lëshuam në orbitë para dy vitesh. Ndoshta zbritja me parashutë e pasagjerëve prej tyre mund të jetë e vështirë.

Gjithsesi unë besoj verbërisht në kjo Qeveri , e cila i pëlqen sfidat dhe mbi të gjitha mendon për popullin pa dallim feje, krahine dhe ideje.

(Helikopterëve mund t’ju venë emra poetësh të larguar të trevave të Korçës duke filluar me Dritëronë, Skënder Rusin e të tjerë dhe duke e mbyllur me Sulejman Cardhakun.)

Nuk po pres sa të më dalë një rrugë për në Tiranë, që të shijoj udhëtimin ajror të ëndërruar, Tiranë - Korçë dhe kthim. Se historia duam nuk duam ka karakter ciklik.

PS. Rolin e Nikos në këtë rikthim të Kulmit nuk po e prek, se dje i kam kërkuar Ndjesë publikisht.

“Mesjetarët” e Muzeut Mesjetar

Muzeu i Artit Mesjetar është një margaritar në zinxhirin e muzeumeve të Shqipërisë. Për shkak të vlerave që përmban (edhe të konvertuara në euro apo dollarë) ai është Muzeu më i rëndësishëm shqiptar.

Herë herë kam prekur çështje që lidhen me të, sepse kam pasur një lloj lidhje, që në vitin 1984, kur sa isha dipomuar.

Ish-mësuesi im i vizatimit, skulptori Avni Bilbili, atë kohë drejtor i Muzeut më kërkoi të merresha me organizimin (sot e quajnë kurim) e një ekspozite të përkohshme brenda Muzeut, në një sallë që deri në atë kohë nuk përdorej për ekspozim. Edhe pse e kisha vizituar pavionin e vetëm të Muzeut dhe isha mrekulluar nga eksponatet, kur pashë fondin e madh të Muzeut mbeta pa fjalë. Më pas ekspozita u hap dhe pas vizitave të herë pas hershme në mjediset e Muzeut kisha parë si funksiononte. Ishin disa piktorë që merreshin me restaurimin e ikonave, një inxhinier kimist (Kristaq Balli) që ndihmonte në restaurimin më tepër të objekteve, që nuk ishin ikona, një fotografe e mirë që dokumentonte me foto procesin e restaurimit hap pas hapi dhe një historian dhe drejtori. Dy të fundit rrinin në një zyrë dhe unë nuk e kuptoja se ç’bënin. Duke qënë i ri në punë dhe pa përvojë nuk mund të arrija të kuptoja sa të rëndësishëm ishin drejtori dhe historiani për atë muze.

Muzeu i Artit Mesjetar ishte pikë shumë e rëndësishme për vizitat e të huajve në Korçë, që atëhere ishin të pakët (kryesisht delegacione të partive marksiste-leniniste) dhe rolin e ciceronit e luante historiani, por edhe drejtori. Në mungesë të tyre edhe ndonjë nga piktorët – restaurues.

Idea për krijimin e Muzeut kishte lindur në fillimin e viteve ‘70, për të administruar mirë mijërat e ikonave të mbledhura në kishat ortodokse nëpër Shqipëri. Nuk di nëse kishte lindur në rrethet e Akademisë së Shkencave apo në kokën e Diktatorit, por fakt është që ikonat nuk u asgjesuan, por u ruajtën për vlerat e tyre artistike dhe historike. Sipas thënieve të asaj kohe, u vendos për tu bërë në Korçë, për shkak të ikonostasit të Kishës së Burimit Ujëdhënës, sepse për transferimin e tij në një vend tjetër, do duhej që ai të ndahej në disa pjesë.

Gjithsesi, pas mbylljes së kishave, ngritja e Muzut ishte diçka e mençur. Brenda tij do ishin Onufri, Shpataraku, Zografët dhe shumë piktorë të tjerë me emër dhe anonimë, që kishin pikturuar në mënyrë të shkëlqyer gjatë më shumë se 12 shekujsh. Për të mos e quajtur Muzeu i Ikonografisë, përfshinë brenda tij edhe eksponate (jo ikona) të tjera duke futur edhe pak vlera arti të marra tek xhamitë dhe e quajtën Muzeu i Artit Mesjetar.

Puna brenda muzeut ishte një punë pastërtisht artistike dhe jo me shumë ngarkesë, Thuajse të gjithë punonjësit ishin me orar të reduktuar se ishin anëtarë të Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve. Nuk futeshin këtu historiani, fotografja dhe pastruesja. Muzeu kishte edhe luksin e të qënit një Institucion i varur nga Ministria e Arsim-Kulturës dhe kjo i jepte pavarësi nga pushtetarët vendorë.

A ishte ngritur në nivelin shkencor të një institucioni kombëtar?

Për këtë kam nuk jam i sigurt dhe kam disa dyshime sepse nuk jam i sigurte ç’farë artikujsh shkencorë kishin botuar Avniu dhe të gjithë vartësit e tij në periodikët shkencorë dhe jo shkencorë të kohës.

Ndoshta objektet e Mesjetës patën ndikuar psikologjikisht tek punonjësit e Muzeut në një lloj “zdërhalljeje”, por në atë kohë pak punohej kudo. Ekzistonte parimi “ne bëjmë sikur punojmë dhe ata bëjnë sikur na paguajnë.” Mendësia e tyre pak“mesjetare” manifestohej më tepër në një lloj servilizmi ndaj autriteteve vendore dhe atyre të Tiranës dhe një lloj mefshtësie intelektuale. Ishin të paktën 3 piktorë, që kishin mbaruar Institutin e Arteve, një skulptor i studiuar në Bullgari dhe një shkrimtar-inxhinier kimist. Megjithatë nuk mund të them se mbanin shumë peshë në kulturë e qytetit.

Pika kulmore e servilizmit të tyre Mesjetar, u manifestua hapur në shkurt të vitit 1991, kur nga dera e Muzeut, vullnetarët e Enverit me në krye vëllezërit Bilbili nxorrën bustin prej allçie të Enver Hoxhës dhe e vendosën atje ku qytetarët korçarë kishin rrëzuar shtatoren e Dullës. Nga një institucion shkencor dhe kulturor dilte fantazma e Diktatorit për tu rivendosur nën klithmat histerike të fshatareve të gënjyera: “Kush s’e do Enverë/ Sytë le të nxjerrë!” Në vend që punonjësit e Muzeut të dilnin me një ikonë të madhe të Krishtit e t’i bënin thirrje popullit për liri, ata nxorrën nga Muzeu bustin e Antikrishtit dhe e vendosën mbi piedestalin e mermertë. Nuk di se ç’bënë në orët e mëvonshme vartësit e Bilbilit, por edhe nëse nuk brohoritën bashkë me fshatarët dhe Ollgë Mitrushin, heshtën me një heshtje prej bizantinësh.

(Rastësisht, sot duhet të jetë përvjetori i 35-të i asaj ditë famëkeqe, që po dilte kundër rrjedhës së historisë dhe dëshirës të popullit shqiptar.)

(vijon)