Grimca të një kohe “të vdekur” (II)

 ...

Cupat e shtëpisë i shikonin me urrejtje ushtarët italianë, që ju hidhnin fjalë kur kalonin rrugës. Po jo të gjitha vajzat e mëhallës silleshin njëlloj. Kishte nga ato që pëlqenin të flisnin dy fjalë italisht me rinokët e përtej detit. Një nga të mëhallës, Andoneta, kishte ikur me një ushtar italian dhe rrinte diku në një dhomë të një shtëpie pranë kazermave të reja, që italianët kishin ndërtuar me të hyrë në qytet. Djemtë e mëhallës me “shejtanllëk” theshin se Andoneta kujdesej për divizionet italiane “Lupi di Toscana” dhe “General Arezo”, por askush nuk dinte saktësisht se ç’bënte vajza e mëhallës në dhomën pranë kazermave. I jati kasap turfullonte, se i dukej se e bija kishte shkelur nderin e familjes, por nuk shkonte ta kërkonte se nuk i dihej ç’mund të ndodhte me ushtarin italian. Edhe të tjerët në mëhallë ishin të preokupuar se e dinin që kasapi merrte zjarr shpejt dhe mund të bënte ndonjë “të pabërë“ me thikat dhe hanxharët e tij, po Andoneta e bukur një ditë u kthye në shtëpi për të ikur disa ditë më vonë me një ushtar tjetër italian. Ishte mirë që asgjë nuk ndodhi. Vetëm djemtë e mëhallës bëheshin xhelozë.

Disa prej tyre, më të mëdhenj, shkonin jashtë qytetit, në një shtëpi të madhe dhe të bukur, që kishte nisur të punonte si klub i oficerave italianë, por në gjysmën e saj punonte edhe si shtëpi dëfrimi për italianë dhe vendas. Nuk ishte aq lirë sa në Madam Pengenika në Katavarosh, po idea se mund të shkonin me shoqet e Alida Valit dhe Iza Polas i bënte të kursenin dhe të “kuturisnin” të zbrisnin ndonjë muzg në shtëpia e përfolur dhe të dilnin prej saj pas dhjetë minutash pa kursimet e muajit. Në qytet flitej se një nga djemtë e Tezhës, që bënte tregëti me Italinë, kishte patur një romancë prej disa muajsh me Alida Valin, por nuk dihej nëse ishte e vërtetë apo thashethem dhe sa më shumë ju ndizte fantazitë sensuale aq edhe ju kushtonte grindje të rinjve mes tyre. Ata që nuk donin ta besonin, theshin “U bë çobani të ketë dashnore Alida Valin!”, ndërsa përkrahësit e idesë se çdo gjë ishte e mundshme theshin se po të ishe i pashëm dhe me para mund të bëje dashuri edhe me Greta Garbon.

Fotot e aktoreve më të bukura të Europës dhe Amerikës i shihnin shpesh, se dy djem të mëhallës, Guri Madhi dhe Vangjo Frashëri, pikturonin reklamat e kinemasë “Majestik”. Ata gjenin foto të aktorëve , por i vetëm sa ja u linin t’i shihnin në praninë e tyre. Nuk donin t’i humbnin fotot e “yjeve” të botës, sidomos në atë kohë lufte, kur asgjë, as jeta e më të privilegjuarve nuk ishte e sigurt.

...

Grimca të një kohe “të vdekur” (I)

 

...

Në kishë i dukej se shënjtorët e shikonin që nga muret. I kishin sytë e mëdhenj dhe i dukej sa ja kishin ngulur dhe diçka donin t’i thoshin. Rrinte tërë kohën më këmbë, se lodhej duke u ngritur dhe ulur sa herë të mëdhenjtë e bënin gjatë meshës. Edhe kryqin harronte ta bënte ndonjëherë, po nuk mendonte se shënjtorët me rrobat me ngjyra të forta do e qortonin. Shikimet e tyre ishin të mbushur me një dashuri të mistershme që e tërhiqte më shumë se sa e frikësonte. Kur ishte rritur edhe pak, e jëma i kishte thënë që i kishin zografisur njerëz që quheshin zografë. Nuk kishin qënë gjithnjë në ato mure.

Mure të tjera kishin nisur të ngriheshin pranë kishës dhe të mëdhenjtë theshin se do bëhej një kishë më e madhe se ajo e Shën Gjergjit. Ai e kishte parë një herë kur shkonin në Pazar dhe i ishte dukur shumë e madhe dhe nuk e besonte se mund të bëhej një më e madhe. Ajo e Shën Gjergjit i kishte këmbanaret që e kalonin qiellin. Më e madhje duhet edhe këmbanaret t’i kishte më të mëdha. Si do i dëgjonin këmbanat që aq larg?! Po ai e besonte të gjyshin edhe më shumë se të jëmën, se ai ndonjëherë vinte një palë syze dhe lexonte libra. Libra të vjetra greke. Në to duhet të ishin tërë sekretet. Edhe ato të këmbanareve që ngriheshin më tutje se qielli.

I vogël nuk kuptonte se ku ishte i jati. E dinte që nuk ishte “matanë Lumit, se e jëma i kishte thënë, që andej rrinin muhamedanët, po i dukej çudi që mund të kishte edhe më larg se matanë Lumit dhe shtëpive të muhamedanëve. Amerika duhet të ishte shumë larg dhe duhet të kishte edhe Pazar më të madh me shumë dyqane, se rrobat më të mira prej andej ju kishin ardhur. Edhe pse Pazari i dukej i pafund dhe nuk i kishte parë të tëra dyqanet e tij. Këpucët e të djelës me ngjyrë kafe, “pe Amerike”, i kishte pak të mëdha, por e jëma e siguronte se “këmba do i rritej shpejt” dhe ca pambuk që mbushte majën e këpucës nuk do e linte ta vriste.

Ditëve të tjera kur luante në oborrin e shtëpisë, apo dilte jashtë tij dhe shkonte pranë plepave ndanë Lumit, mbathte këpucë të tjera. Me to luante edhe futboll me një top prej lecke me tre katër shokë të moshës së tij. E jëma i kishte thënë që kur të rritej do i kërkonte të jatit t’i dërgonte një top të vërtetë prej lëkure nga Amerika. Dhimitraqi i vogël qeshte me vete se Amerika i dukej e largët dhe më e largët i dukej dita që do rreitej e do luante me një top të vërtetë. Vançi Tomçoja, që rrinte jo shumë larg prej tyre dhe luante me top të vërtetë me brekëverdhët e “Skënderbeut”, i dukej shumë i madh.

Skënderbeun e kishte parë në një fotografi në dhomën e të gjyshit. Nuk kishte parë kurrë njeri me kapelë të atillë në kokë. Mjekrën e kishte të gjatë, si të Papa Janit, por në kokë nuk kishte kamillaf po një si kokë dhie me dy brirë. I gjyshi i kishte thënë që ajo nuk ishte kapele e zakonshme, por quhej përkrenare dhe ai e vinte kur luftonte me turqit po ai nuk e kuptonte se ç’duheshin brirët në luftë. Nuk e kishte pyetur plakun Nikolla. Po më mirë Skënderbeu që kishte përkrenaren me brirë në kokë se kamillafi i Papa Janit, që i dukej si një daullkë e lartë e zezë dhe që mund të binte nga çasti në çast përdhe.

Një kokë dhie kishte qënë nga gjërat e para që kishte vizatuar i vogël. Një bri kishte dalë më i vogël se tjetri, po i gjyshi e kishte ngritur në krahë dhe kishte puthur. “Do bëhesh zograf!” i kishte thënë dhe atij i ishin kujtuar sytë e shënjtorëve që e shihnin nga muret e kishës. Ai me emrin e të gjyshit kishte një mjekër të bardhë , më të gjatë edhe se të Skënderbeut po në kokë nuk kishte dhinë me brirë, por një brerore. Edhe të tërë shënjtorët e tjerë. Me mendje kishte thënë që të parin do “zografiste” Shën Nikollën, pastaj Shën Naumin dhe në fund Shën Dhimitrin. Në kishën e madhe që po ngrihej përkrah të voglës dhe që do ishte më e madhe se ajo e Shën Gjergjit.

...

Ku është fundi politik i Ramës?

Do rrekem më kot të parashikoj të paparashikueshmen duke analizuar të paanalizueshmen dhe që është gjendja politike e Shqipërisë e pandarë nga fati i një njeriu – Edi Ramës.

Do mundohem edhe të shkruaj me seriozitet për një çështje karagjozo-tragjike, sikundër është qeverisja e vendit tim, që prej vitit 2013, që ka kulmuar për keq gjatë viteve të fundit.

Pyetja e parë është: C’mund të bëjë një njeri me kaq shumë pushtet, tani që skandalet janë aq të mëdha dhe të pranishme, sa edhe sikur të ketë një grimë të një administrimi të mirë edhe kjo nuk mund të duket as me lentet zmadhuese të sahanlëpirsave të tij?

Eshtë një pyetje logjike por edhe që të dëshpëron, se normalishte duhej pyetur – C’farë do bëjë opinioni publik dhe i gjithë populli para kësa gjendjeje skandaloze? Po opozita? Po partia e tij?

Por pyetjet e mësipërme janë deri diku të kota, se populli si edhe opozita, si edhe partia e tij , janë plotësisht impotentë!

(Në kohën e Diktaturës po të guxoje të ngrije pyetje të ngjashme të pëlcisnin mbi 10 vjet brenda edhe pse të gjithë e dinin se në Shqipëri bëhej ç’theshte Enveri.)

Për të ndihmuar veten t’i përgjigjem pyetjes së parë, po ngre një tjetër pyetje:

-Kujt i trembet Edi Rama?

Unë mendoj se Rama nuk ja ka askujt frikën në Shqipëri pikërisht se e njeh impotencën, që preka më lart.

Atëhere mbetet të themi se ai i trembet vetëm Amerikës dhe krerëve të Bashkimit Europian (veçanërisht Gjermanisë.)

Por duke qënë një nxënës i mirë i “intrigave politike ndërkombëtare”, në sajë të Toni Bler dhe këshilltarëve të tjerë të huaj, që ka pasur gjatë viteve të qeverisjes, ai e di situata në vend apo dhe ajo ndërkombëtare nuk është e tillë, që nga Shtëpia e Bardhë apo nga Brukseli t’i vijë urdhëri : Ti nuk mund të qeverisësh më!

Jo se shpikësit e “demokracisë moderne” kanë ndonjë skrupull, por hë për hë, në “ dy fshatrat e mëdha sshqiptare” (Shqipëri dhe Kosovë) duan stabilitet. Cdo fuqizimi i ndikimit rus në Ballkan apo vende të tjera ish-socialiste, ju prish punë të dy qendrave të fuqishme të politikës botërore. Për rregulla të ndershme demokratike as bëhet fjalë, se europianët këto i ruajnë vetëm faqe opinionit dhe i shkelin rëndë në prapaskenë, ndërsa amerikanët tani nuk i ruajnë as faqe opinionit.

Për të larguar sa më shumë mundësinë e largimit nga “kamzhiku i huaj”, Rama po përdr gjithë lidhjet me të huajt, duke nisur me Netanjahun dhe të tjerët, duke premtuar jo vetëm 1 miliard dollarë për Bordin e Paqes, por edhe shumë favore të tjera “palaçove” administratës së sotme amerikane.

Me Gjermaninë kjo nuk mund t’i ecë, por frika e tij mund të lidhet vetëm me një bllokim të ekonomisë shqiptare nga ndalja e kredive dhe ndihmave financiare europiane. Unë nuk e di se sa peshë kanë këto kredi dhe ndihma në ekonominë e vendit, për të gjykuar se sa frikë mund të ketë Rama. Sepse (pa patur shifra) mendoj se 40-50% e ekonomisë së sotme shqiptare është rrjedhojë e financimeve që vijnë në vend nga trafiqet e drogës. Dhe në mbështetje të këtij arsyetimi duhet nënvizuar sjellja e tij në dy muajt e fundit ndaj Izraelit, Bordit të Paqes, OKB-së, të gjitha në kundërshtim të hapur me politikat e një Europe ku shtiret se ka dëshirë të hyjë.

Sa për pezullimin e procesit të integrimit, apo shtyrjen pa afat, Ramës nuk i bëhet vonë për sa kohë mbetet në krye të vendit. Ai ka mësuar nga përvoja e Erdoganit për këto lloj pezullimesh apo shtyrje afatesh.

Ndaj edhe pse nuk them se Rama do rrijë me duarlidhur dhe nuk do vihet në lëvizje të plotë, mendoj se ai ka ende “shumë karta në dorë“ për të luajtur në lojën e pokerit të politikës europiane.

Një nga më kryesoret mendoj se është “shpallja e zgjedhjeve të parakohshme me një qeveri teknike” në muajt e vjeshtës për t’i treguar europianëve se ka mbështetjen e popullit! Kështu mbështetësit e tij në BE mund të thonë : “E dimë që ka vjedhur, por e voton populli!” dhe të lehtësojnë në maksimum trysninë e Gjermanisë. Kjo më bën të mendoj se Gjermania nuk do kërkojë më pas me ngulm që të ngrihen akuza nga SPAK ndaj Ramës.

A ka frikë nga ministrat e tij, se i bëjnë lojë të dyfishtë dhe venë nëdispozicion të të huajve dosje të korrupsionit?

Të tilla paranoja janë të pranishme gjatë karrierës jo të shkurtër të një Autokrati apo Diktatori. Bëhen më të theksuara sa më shumë kohë të ketë qëndruar në pushtet. Por për ata që e shohin nga jashtë pa patur komplekset e Ramës, është e qartë se e keqja e tij nuk i vjen nga brenda. Edhe pse mund të ketë shumë kundërshtarë që pëshpërisin në veshin e njëri tjetrit, korridoreve të PS-së apo të Kuvendit Popullor. Ndaj dhe lëvizjet do jenë ato të zakonshmet – shkarko të vjetrit dhe emëro të rinj anonimë.

Por të gjitha këto nuk ndikojnë në veprimin e rëndësishëm dhe final të tij dhe që do lidhet shumë me se çdo bëjë në rast të një fitoreje të ngushtë në zgjedhjet e vjeshtës, që unë po i supozoj?

Deri këtu më arrin imagjinata ime e thjeshtë, e pastërvitur në prapaskenat e politikës së fëlliqur shqiptare.

Duke dëgjuar Ticiano Ferron

Dhe nuk mund të jem më se i kënaqur

Nuk do mundem kurrë!

Dikush nuk mund të lagë buzët

Nën rrënojat pas një bombardimi,

Një i ri krejt marrëzisht vdes

Nga mbidoza,

Jo se është i sëmurë.

Nuk mund të jem

Dhe asnjëherë nuk kam qënë;

As ditëve të bukura plot diell,

    As muzgjeve të mrekullueshme erëkandë

        As netëve ndriçuar nga një magjike hënë.

Fëmijë i vogël dikur ndjeva

Se të jesh i lirë është kaq zor,

Edhe sikur në shtrat një ëngjëll të jetë shfaqur,

Diku njerëzit i vrasin se duan të jenë të lirë,

    Diku të jetosh duhet puthësh një horr,

        Diku as të jetosh nuk mundesh,

Ndaj kurrë s’do jem më se i kënaqur!

“Të korruptuarit” që nuk pyesin për ligjet ndërkombëtare

Ka disa miq dhe të njohur, që reagojnë në kundërshtim me shkrimin e sotëm rreth sulmit të Amerikës dhe Izraelit ndaj Iranit. Më vjen mirë që kjo ndodh, sepse edhe unë jam në gjendje të kuptoj më mirë jo vetëm këndvështrimet e ndryshme, por edhe thelbin e të vërtetës të ngjarjeve të tilla, të cilat nuk janë kaq “clear cut” (të prera me thikë).

Argumenti më i fortë, i bazuar në faktet reale, është që një pjesë e mirë e popullit iranian i mirëpret bombardimet, sepse jo vetëm janë dërmuar nga gati 50 vite të sundimit të mullave, por edhe për të shpëtuar nga masakrat e tre muajve të fundit, ku flitet se janë vrarë mbi 100 mijë njerëz.

Me një fjalë thonë:

E mira e madhe e ndalimit të masakrave dhe rënies së regjimit qëndron mbi “të keqen” e shkeljes të ligjeve ndërkombëtare.

Një nëntekst i këtij përfundimi (deri diku të logjikshëm) është që njerëzit e këqij (Trump, Netanjahu, Rama) mund të bëjnë edhe gjëra të mira.

Nuk është diçka tërësisht e gabuar, se edhe tiranët kanë bërë ndonjë gjë të mirë, por unë them se nuk është e vlefshme për rastin e bombardimeve të sotme, që mund të kthehen edhe në një luftë të madhe rajonale.

Për të mos shkuar shumë larg, problemet kryesore me Iranin (projekti nuklear, sponsorizimi i terrorizmit, shkelja e të drejtave të njeriut etj.) u prekën gjërë e gjatë në mandatin e dytë të Obamës dhe me pjesëmarrjen e Bashkimit Europian, Rusisë dhe Kinës. Me kërkesën e Netanjahut (kundërshtar i negocimeve), Trump u tërhoq prej tyre që në fillim të mandatit të tij të parë, pa i zëvendësuar me një përpjekje tjetër diplomatike (dhe presioni). Edhe pse në atë kohë nuk kuptohej qartë, më vonë, analistë seriozë kanë argumentuar se ka qënë pjesë e planit izraelit për të zëvendësuar nëpërmjet luftës regjimet që mbështesnin çështjen palestineze, Planet e tilla, të realizuara në Irak, Libi, Somali dhe Siri kanë sjellë jo vetëm ndryshim të regjimit, por edhe shkatërrim të ekonomisë dhe strukturës politike të këtyre vendeve.

Për interesin e ngushtë të Izraelit (që nuk përkon me atë të Njerëzimit) këto luftra kanë funksionuar për bukuri.

Sigurisht që Irani, si “kockë e madhe” u la për në fund pasi kundërshtarët e tjerë të Izraelit ishin dobësuar dhe marëdhëniet me vendet më të korruptuara arabe ishin përmirësuar. (Marëveshja e Abrahamit). Në këtë kuadër ishte edhe i gjithë “inkurajimi” i Hamasit për të bërë masakrën e tetorit 2023, që solli edhe genocidin e Gazës. Tashmë vetëm Irani kishte mbetur pengesë për të realizuar planin Izraelit për të marrë edhe më shumë toka “nga Nili në Eufrat”.

Në këtë kornizë duhen parë bombardimet e sotme.

Por le të bëjmë “avokatin e djallit” dhe të themi se pavarësisht nga interesat e Izraelit, ky ndryshim i mundshëm i regjimit është i mirë edhe për popullin iranian.

Në vitin e largët 1941, kur trupat e motorizuara gjermane përparonin në territorin e Bashkimit Sovjetik, jo vetëm që masa të tëra me ukrainas dhe rusë i shihnin si diçka që do i shpëtonte nga Diktatura e Stalinit, por edhe një pjesë e opinionit botëror e quante si “shpëtim të popullit rus nga Xhelati”. Mos harrojmë se sa kishte vrarë Diktatori i majtë gjatë viteve ‘30.

Por e mira e Njerëzimit nuk ishte në krahun e Hitlerit.

Edhe pse nuk është një përsëritje identike, duhet të mendohemi thellë kur përkrahim ndërhyrjen e sotme ushtarake ndaj një vendi tjetër. Historia na ka dhënë mësime për këtë.

Trump është duke vepruar jo vetëm në kundërshtim me ligjet ndërkombëtare, por edhe me ligjet amerikane, madje edhe në kundërshtim me premtimet e tij gjatë fushatës elektorale.

Për më tepër bombardimet vrasin njerëz të pafajshëm dhe nuk dimë nëse do sjellin apo jo ndryshimin e regjimit.

Politikanët e këqij mund të bëjnë vetëm vepra të këqija!

Edhe mbështetja që i bën Rama dhe hajdutë të tjerë të kallëpit të tij, duhet të na bindë se është diçka që bie erë shumë të keqe.

Erë gjaku njerëzish të pafajshëm të vrarë.

Na mbetet vetëm...Qielli!

Një shoku im, në mënyrë të përsëritur gjatë dy muajve të fundit më ka thënë, që gaboj kur kritikoj apo “denigroj” njerëz të kallëpit të Aleksandër Meksit dhe Armand Vokshit. ”Nuk shef derrat e mdhej qi jan rrotll!” më thotë dhe përmend nga Trump tek Rama dhe nga Xhefri i Epsheve tek Princ Endrju. Unë këmbëngul (me kokëfortësi) që më shqetësojnë ata që i kam menduar të mirë dhe janë “bastarduar”, sepse të këqijtë i njoh edhe unë dhe gjithë të tjerët dhe nuk ka nevojë t’ju “përvishesh”.

Ai përsëri mundohet të më shpjegojë, se të parët kanë bërë disa gjëra të mira duke nisur nga kërkimet në botimet e librave e të tjera dhe në fund të fundit nuk “kanë lyer duart me kaq”. Përsëri unë nuk tërhiqem dhe ai më le “në të zezat time”.

Këto mendoja sot kur më thanë se sulmi i paralajmëruar ndaj Iranit pat nisur!

A duhet t’i harxhojmë energjitë mendore dhe emocionale për të kundërshtuar “mëkatet e vogla” të njerëzve “pakëz të korruptuar” apo duhet të bëhemi bashkë kundër Kryebastardëve?

Ka dhe një rrugë tjetër, që është rruga fataliste e dorëzimit : “Kështu është e shkruar!’

Edhe pse mund të tingëllojë tërësisht patetike, unë nuk kam ndërmend të dorëzohem. Edhe pse mund të bëj fare pak. Eshtë e mjaftë edhe sikur ta bëj të mendojë dikë që thotë me bindje: “Mirë ja u bëjnë atyre islamikëve!”

Shihni ç’ka ndodhi në më pak se 10 ditë nga firmosja pompoze e Bordit të Paqes. E përrallave për fëmijët e shkretë të Palestinës dhe promovimin e paqes dhe zhvillimit.

Trump dhe Netanjahu bombardojnë Iranin me arsyet më absurde dhe më të pajustifikuara.

Edi Rama bashkohet me Trump dhe Netanjahun dhe i bën thirrje Europës që të jetë në një linjë me Amerikën dhe Izraelin.

Më të shumtit e Bordit të Paçes së Korminës gjithashtu po solidarizohen me Trump se janë Autokratë dhe Diktatorë dhe mbi të gjitha Hajdutë!

Nëse të gjithë do rrimë duarlidhur dhe do mendojmë se “le të ngrihet ekonomia pa Khamenei me mullat e meriton!” duhet t’i thërresim mendjes se pas atyre që e “meritojnë“ vjen edhe radha jonë.

Regjimi iranian është një regjim kriminal, por nuk është detyra dhe drejta e Amerikës dhe Izraelit ta ndryshojë. Prej Luftës së Dytë janë miratuar ligje ndërkombëtare që rregullojnë çështjet e ndryshimit të kufijve dhe regjimeve.

Njerëzimi nuk ka caktuar as “The Donald”, as Bibin e Korruptuar dhe as Ramë Hajdutin të vendosë se kush duhet të jetë në fuqi dhe kush duhet të ikë.

Të paktën të kundërshtojmë hapur edhe pa frikë!

Të paktën mos i justifikojmë!

Të paktën t’ja hapim sytë njëri tjetrit!

Ndryshe na mbetet vetëm t’i drejtohemi ..Qiellit! Por si thoshin të vjetrit - Qielli na ka dhënë mend se si të vreprojmë!

(Të paktën deri në mbyllje të kësaj lufte nuk kam për të përmendur më as Meksin, as Vokshin...madje as Ligavecin Gollash.) 

Zhani që kam njohur unë

Sot kanë përcjellë për në banesën e fundit aktorin Zhani Ziçishti. Nuk kam ç’të shtoj nga ato, që thonë profesionistët për të, sepse i kam jo shumë të gjalla në sytë e mij, interpretimet e tij në teatër dhe kinematografi. Do them dy fjalë për dikë, që e kam njohur herët dhe që gjithmonë e kam quajtur të afërm të familjes.

Unë e kujtoj, kur ai kishte ardhur nga Tirana, pasi kishte mbaruar studimet për aktrim në shkollën e aktrimit “Aleksandër Moisiu”. Nuk ishte krijuar ende Instituti i lartë Arteve. Ishte ndër aktorët e parë me shkollim të plotë. Deri në ato vite, Teatri i Korçës kishte patur shkëlqimet dhe uljet e tij në sajë të aktorëve të talentuar , por amatorë. Të vetmit që kishin bërë shkolla arti ishin regjisorët Sokrat Mio dhe më vonë Piro Mani, të cilët dinin të merrnin interpretimin më të mirë të aktorëve profesionistë, por që kishin vetëm përvojë artistike dhe jo shkollim.

Zhani kishte mësuar nga pedagogët-aktorë të mirënjohur Loro Kovaçi, Naim Frashëri, Kadri Roshi, Drita Pelinku e të tjerë dhe sigurisht që nuk do e kishte të vështirë për të luajtur bukur krahas më të mirëve të Korçës.

Por njohja ime me të ishte në rrethana familjare. Ne hynim shpesh në atë shtëpi të Vasilit dhe Konstandines, ku hynte “pa teklif” e gjithë mëhalla dhe të tjerë. Ishin njerëz shumë mikpritës dhe Zhani i bënte të gjithë miqtë të ndjeheshin mirë. Nuk e hiqte buzëqeshjen dhe fjalën e mirë nga goja. Duke qënë edhe shumë “i ndorshëm” për të rregulluar nga paisjet e thjeshta shtëpiake dhe deri tek televizorët, ishte i gatshëm të shkonte te cilido që i kërkonte ndihmë. Nuk di se sa herë ka erdhur edhe tek ne, i palodhur, i pakursyer dhe duke mos ndenjur as për të pirë kafe. Kishte vërtet bujarinë e një kavalieri.

Duke qënë njeri i hapur dhe i drejtpërdrejtë, natyrisht që kishte edhe “përplasjet” e tij në karrierën artistike. Teatrot e të gjithë vendit në ato kohë kanë pasur probleme që lidheshin me egot e artistëve, me ndarjen e roleve, me preferencat e regjisorëve dhe deri në qasjet në mënyrat e interpretimit. Zhani i përkiste shkollës të realizimit të figurës nëpërmjet një analize psikologjike, larg deklamimit dhe interpretimit të sipërfaqshëm. Në vitet ‘70 , ballafaqimi i dy stileve të ndryshme, solli largimin e shumë aktorëve të Teatrit të Korçës drejt Kinostudios “Shqipëria e Re”. Mes tyre edhe Zhani.

Atje karriera e tij mori me të vërtetë hov. Edhe pse përgjithësisht luante në ato që në botë quhen “supportive rol” (rol mbështetës) ashtu si shumë aktorë të shquar të kinemasë botërore, Ziçishti bënte që protagonisti të interpretonte edhe më mirë, por pa e lënë në hije. Ishin shumë figura të spikatura, që krijoi dhe kishte edhe mjeshtërinë e duhur për të luajtur role negative dhe pozitive. (Kinemaja e kohës së Diktaturës nuk kishte figura komplekse, që mund të ishin edhe pozitivë edhe të mbartnin të meta apo vese).

E takoja më rrallë, sepse më të shumtën e kohës nuk ishte në Korçë, edhe pse “firmën në bordero” e vinte në teatrin “Andon Zako Cajupi”. Edhe më rrallë shkoja në shtëpinë e tij, se edhe prindërit e tij ishin moshuar.

Na pëlqente të gjithëve kur e shihnim që nga një film në tjetrin mjeshtëria e tij rritej. Ndoshta nuk e pengonin më edhe kërkesat e shumta të miqve dhe komshijve për t’ju rregulluar televizorët, radiot dhe makinat qepëse.I ishte kushtuar më shumë artit të ekranit pa harruar edhe atë të skenës.

Më pas, me rënien e Diktaturës, gjithshka ndryshoi dhe Zhani emigroi me gjithë familjen në Greqi për t’ju dhënë një të ardhme më të mirë fëmijëve dhe ata vërtet shkëlqyen në profesionet e tyre.

Herën e fundit e takova në Bibliotekën e qytetit, në prillin e vitit 2022, gjatë një takimi për të kujtuar babanë tim nëpërmjet diskutimit rreth librit “Biseda të pakryera me babanë“. Nuk di se nga e kishte mësuar, por qëlloi që kur erdhi me pak vonesë, u ul pranë meje. U përqafuam dhe më pëshpëriti në vesh “Dua të ble një libër edhe unë“. E pashë me buzëqeshje. Njeriun që kishte ardhur shumë herë në shtëpi për të riparuar televizorin apo lavatriçen. Pa ndenjur as për të pirë kafe. Me ngutjen për të ndihmuar dikë tjetër.

Njeriun që e kam quajtur gjithnjë të afërm të familjes, aktorin Zhani Ziçishti.

I qoftë dheu i lehtë!