Kurban Bajrami në Shqipëri

Dikur, disa vite pasi feja ishte lejuar në Shqipëri, një miku im, që mundohej të gjente të meta mes myslymanëve më tregonte se për Kurban Bajram, besimtarët e bënin therrjen e bagëtive të imta në mes të njerëzve, madje përpiqeshin ta mundonin kafshën që therrnin. Unë nuk kisha parë ndonjëherë dhe më dukej si e çuditshme, se nuk kuptoja pse duhej një barbarizëm i tillë. Për më tepër kisha mësuar se ajo sakrificë kishte lidhje me ngjarjen e Abrahamit (Ibrahimit) në Dhjatën e Vjetër dhe nuk kishte asnjë kuptim që dashi i dërguar nga Allahu për të zëvndësuar Ishmaelin (Ismailin) të therej duke e munduar.

Ende nuk kam parë këtë rit, që bëhet në muajin e fundit të kalendarit hixhra dhe që është një festë e sakrificës, përkushtimit dhe ndihmës mes njerëzve.

Edhe të krishterët ortodoksë e kanë traditën e sakrificës së qengjit për Pashkë, që gjithashtu ka lidhje me Abrahamin, vetëm që nuk e kanë në një ditë të caktuar. Ndaj çdo lloj aludimi për mizori ndaj kafshëve prej muhamedanëve në ditën e Kurban Bajramit mendoj se është pjellë e fantazisë të atyre që përçmojnë Islamin dhe duan t’i paraqesin si barbarë.

Në Shqipëri ka shumë qasje të ndryshme ndaj besimeve fetare. Ato fillojnë nga ato të ateistëve që janë kundër çdo feje, tek ato të armiqësisë ndaj besimeve të tjera dhe besimtarëve të tyre dhe deri tek toleranca fetare me të cilën mburremi. Nuk di se si është përqindja e njerëzve që janë fanatikë agresivë dhe e atyre, që janë tolerantë, sepse nuk ka sondazhe të sakta për këtë qëllim. Dhe është e çuditshme, se në Shqipëri bëhen sondazhe se a ishte veshur bukur të themi Grida Duma dhe nuk studiohen çështje themelore të shoqërisë fetare.

Unë sërish quaj më të rrezikshëm militantizmin ateist të shumë shqiptarëve, që i paraqesin fetë si e keqja e madhe e Shqipërisë dhe që thonë “fetë i sollën pushtuesit”, sikur të bëhej fjalë për ca sëmundje ngjitëse që ne, paganët e pastër të trojeve të Ballkanit nuk i kishim.

Edhe pse nuk jam besimtar dhe në traditën familjare kam besimin ortodoks, përsëri do pranoja më mirë të ishim një Republikë Islamike se sa një Republikë Ateiste. Këtë të fundit e provuam mbi kurriz për një kohë të gjatë dhe e dimë se sa e egër ishte.

Militantizmi ateist është i njëjtë me fanatizmin fetar. Vërtet fanatikët dhe pjesa e tyre më e papërmbajtur sjellin rrezikun që një shoqëri të ketë konflikte mes saj, por nuk njihen përplasje të hapura dhe masive të tilla mes palëve as në kohën e Perandorisë Otomane dhe as në kohën e Shtetit shqiptar para Luftës së Dytë Botërore. Ndaj vahabistët apo fondamentalistët e krishterë më trembin po njëlloj sa militantët ateistë, pikërisht se janë kundër Lirisë së të tjerëve.

Ne kemi pasur fatin që të kemi një pjesë jo të vogël të popullsisë bektashinj, që janë sekti më tolerant i islamizmit. Madje kjo ka qënë edhe arsyeja përse ky sekt rebel u përjashtua nga Turqia dhe u detyrua të kishte Kryegjyshatën Botërore në Tiranë. Ka qënë edhe mes pjesëve të popullsisë shqiptare që kanë bërë më shumë për Pavarësinë e Shqipërisë.

Të tjerë miq të mij këmbëngulin se shumica muhamedane e popullsisë shqiptare bën që të mos kemi Demokraci dhe përmendin një fakt (të rremë), se nuk ka vende islamike që të kenë sistem demokratik. Ju jam përgjigjur, që nuk është e vërtetë dhe ju kam përmendur Bosnjën, Indonezinë dhe Pakistanin, por nga paragjykimet të gjithë e kemi të vështirë të çlirohemi. Kjo edhe për shkak të propagandës së vazhdueshme shqiptare të 170 viteve të fundit, se “fajet për prapambetjen tonë i ka Perandoria Otomane”. Po nëse në kohën e Rilindjes kjo propagandë ishte e kuptueshme për të krijuar Ndjenjën Kombëtare që tek ne mungonte, ishte e padrejtë që u përdor në periudhën e Diktaturës dhe përdoret edhe sot.

Komunistët e përdorën kryesisht nga ndikimi i rusëve, që kishin pasur Turqinë një armik tradicional dhe që vazhdonin ta kishin në kohën e Luftës së Ftohtë. Më pas mbeti si një autosugjestionim i joni që “dembelizmin dhe korrupsionin i kemi peshqesh nga turqit”. Ne ishim dembelë dhe të korruptuar që pa hyrë otomanët, se ashtu ishte e gjithë Europa Romane dhe ajo Bizantine. Madje edhe më të prapambetur se turqit, se ishim vendi më i prapambetur europian dhe të gjitha vendet europiane ishin më prapa otomanëve. Reformacioni që ndodhi në vendet e fesë katolike është më i vonshëm se hyrja e otomanëve në Shqipëri dhe shumë më i vonë është edhe zhvillimi europian që ai solli dhe që e shpuri Europën Perëndimore shumë më para se Bota otomane.

Por këto duhet t’i kemi të ngulura në mendje dhe të mos i trembemi shikimit përbuzës që mund të ketë një pjesë e shoqërisë europiane e krishterë ndaj myslymanëve.

Ne jemi këta që jemi për shumë arsye historike dhe nuk ka pse të ndjehemi me turp se besojmë në një nga fetë abrahamike. Njerëzit kanë të drejtë të zgjedhin besimin fetar që ju vjen për shtat dhe nëse janë besimtarë të vërtetë janë edhe tolerantë dhe të dashur me të gjithë.

Kështu të mësojnë Bibla dhe Kurani.

Gëzuar Kurban Bajramin të gjithëve!

Sa është Koço Qëndroja gjallë

E di që mund të ketë shumë buzëmbledhje nga lexuesit, pasi të lexojnë këtë shkrim për një të moshuar që po mbush 100 vjeç. E megjithatë unë po e shkruaj se nuk do e bëj kurrë për një njeri që nuk është në jetë, nëse ai nuk është dikush i një përmase të madhe historike.

Madje më tepër se me karrierën dhe nivelin e mjeshtërisë të aktorit Qëndro, ky shkrim ka të bëjë me nivelin artistik të Teatrit dhe Estradës së Korçës, në vitet ‘60 deri ‘80, kur aktori punonte me normë të plotë.

Teatri i Korçës i formuar në vitin 1950 ishte i bazuar në aktorë amatorë. Kishte vetëm regjisorin profesionist, që ishte i mirënjohuri Sokrat Mio. Kuptohet që do vuante nga dilentatizmi, ndonëse dora e Mios kishte bërë që shumë nga aktorët amatorë të ngrinin nivelin e tyre. Po mësonin nga një mjeshtër që kishte studiuar në Paris. E megjithatë, duke përjashtuar disa artistë, më të shumtët mbetën në nivel amator sepse nuk është e lehtë të mësosh mjeshtërinë me vetëm 3-4 premiera në vit, si dhe me një repertor të kufizuar për shkak të ideologjisë. Për më tepër ishin të pakët ata aktorë që lexonin letërsi apo që mbanin libra në shtëpi.

Koço Qëndroja, një ushtarak që pëlqente të luante pjesë teatrale apo skeçe humoristike, hyri në këtë teatër në fillimin e viteve ‘60. Detyrimisht do ishte nën nivelin mesatar të trupës së asaj kohe. Pas ngjarjes së shkrirjes së trupës së Estradës në vitin 1967, me disa aktorë të tjerë të Tetarit, u emëruan tek Estrada, ku luajti deri në kohën kur doli në pension.

Estrada e Korçës, prej riformimit dhe deri në fillimin e viteve ‘80, ka qënë një nga trupat më të dobëta të qyteteve kryesore shqiptare. Për më tepër shumë larg humorit korçar. Kam përmendur që humori që përcillej ishte tepër naiv dhe i rëndomtë, për shkak të materialeve të dobëta humoristike, por edhe se nuk kishte një regjisor me shijetë mira, si edhe aktorë vërtet të talentuar. Diçka u përmirësua kur në trupë u rikthye pas shumë vitesh Aleko Prodani, por ishte e vështirë të ngrihej në nivelin e estradave të Shkodrës, Durrësit dhe Fierit. Në këtë trupë, përsëri Koçoja nuk ishte mes më të mirëve. E megjithatë, në disa filma që xhiroheshin në Korçë, aktori ishte angazhuar në role të vogla në të cilat kishte batuta interesante, që mbeteshin në mendjen e shikuesve, që për shkak të mungesës së shumë kanaleve televizive, i shihnin filmat shqiptarë nga njëzet herë.

Nuk jam i sigurt nëse Qëndro ka luajtur Harpagonin në vitet ‘80 apo ‘90 dhe nuk e kam parë atë shfaqje, ndaj dhe nuk mund të vlerësoj interpretimin e tij. Por kam rezervat e mija duke ja njohur aftësitë, si dhe nivelin e regjisorit Orgocka, i cili pat vënë në skenë komedinë e Molierit.

Ndaj të thuash sot se Koço Qëndro është “legjendë e teatrit dhe kinematografisë“, jo vetëm është e tepruar, por është një vlerësim i rremë i vetë aktorit, nivelit të Teatrit dhe Estradës së Korçës dhe filmave shqiptarë. Koçoja duhet përgëzuar se ka bër një jetë të rregullt dhe po jeton gjatë, se ka luajtur në skenë edhe në moshë të thyer dhe se përgjigjet të mbajë gjallë kujtimet dhe historinë e teatrit “Andon Zako Cajupi”. Sa për të tjerat duhet të jemi të drejtë me historinë e teatrit në përgjithësi dhe me atë të Teatrit të Korçës në veçanti. Ka qënë një aktor nën mesatar, i një trupe, që pati shkëlqim vetëm prej vitit 1967 deri më 1972, kur drejtohej nga Mihal Luarasi dhe interpretonin Vangjush Furrxhiu, Edi Luarasi, Llazi Sërbo, Pandi Raidhi, Minella Borova dhe ndonjë tjetër.

Nëse do ju sugjerosh brezave të rinj që aspirojnë të bëhen aktorë, të ndjekin shembullin e aktorit Qëndro, do të thotë që të synojnë mediokritetin. Unë nuk di se ç’lloj aktori do ishte Koçoja po të kishte pasur mundësi të shkonte në një shkollë aktrimi. Dhe e kam fjalën në një shkollë të mirë, sepse Instituti i Arteve pat nxjerrë dhjetra aktorë mediokër dhe të dobët, që punuan në të gjitha skenat profesioniste të Shqipërisë. Gjithashtu është e gabuar t’ju sugjerosh se Teatri dhe Estrada e Korçës kanë bërë dikur çudira. Edhe pse koha sillte shumë kufizime, ka pasur dhjetra premiera të tyre, të cilat duhej t’i lije në mes, sepse aq i dobët ishte niveli artistik.

Ndaj nëse mund t’i këshillosh të përfitojnë nga interpretimet e kohës së Diktaturës duhet t’ju bësh të qartë se nëse mund t’i shohin të filmuara vlejnë vetëm disa shfaqje të Teatrit Popullor dhe ndonjë e Teatrit të Shkodrës. Dramat e interpretuara nga teatri “A.Z. Cajupi” – “Njollat e murme”, “Të Pamposhturit” apo “Engjëjt e Skëterrës”, që ishin vërtet arritje artistike, nuk janë filmuar ndonjëherë. Sa për interpretimet e aktorëve të humorit korçar ato duhen ndjekur vetëm si shembuj se si nuk duhet interpretuar.

Nuk do t’i kisha shkruar këto rrjeshta nëse nuk do kisha parë elozhet e pafund të shumë e shumë njerëzve për Qëndron. Një pjesë nuk kanë faj se nuk e kanë parë as Estradën e Korçës dhe as Teatrin, kur ka interpretuar artisti i moshuar. Por nëse aktorët Klaudeta dhe Petrika Riza, e quajnë Mjeshtër të Madh (po qe se i është dhënë ky titull zyrtarisht është edhe më e turpshme) atëhere rrenat dhe hipokrizia i kalojnë të gjitha caqet. Po qe se këta dy aktorë, mjaft mesatarë të të teatrit, presin që shpejt edhe këta t’i quajnë Mjeshtra të Mëdhenj, legjenda të artit, apo ikona të kinematografisë, atëhere nuk kemi për të ndarë dot kurrrë “miellin nga krundet” në fushën e artit të skenës.

Koço Qëndroja të bëhet edhe shumë më shumë se 100, vetëm mos ndodhë që sa më shumë të rrojë aq më shumë të rriten superlativat për të!

Nuk i shërbejnë askujt!

Agasët – shëmbulli se si Rama e ka “hipur” shoqërinë shqiptare

Vonë i kam dëgjuar Agasët babë e bir, sepse botën e Durrësit e njoh shumë pak. Për Ergysin mësova kur u arratis se për të ishte prerë një urdhër arresti, ndërsa për atin Bardhyl, mësova dje se ekzistonte.

Ndoshta njëri përzjehej me botën e nëndheshme të Durrësit, që lidhet me trafiqet e drogës dhe përfitonte nga shërbimet që i bënte kryeministrit shqiptar, si ndërmjetës mes tij dhe botës së errët të krimit të organizuar. Mundet që tjetri nuk kishte idenë se Durrësi kishte një botë të nëndheshme dhe besonte se i biri ishte një biznesmen i zoti, që edhe në sajë të lidhjeve me kupolën e PS-së “kapte noi shum t’majme”.

Por Agasët nuk e krijuan këtë sistem të poshtër që sundon sot në Shqipëri.

Pas mënjanimit të Ergysit nga skena shqiptare, do jenë të tjerë që do zenë vendin e tij. “Një “rrip transmisioni” mes Ramës së zhytyr deri në grykë me vjedhje dhe bandave që arrijnë të sigurojnë fitoren e PS-së në zgjedhje do vazhdojë, nëse kryeministri do vazhdojë të jetë “hipur” deri në vitin 2029, vit kur do konkurojë Berisha për kryeministër.

Qëllimi i këtij shkrimi është për të nxjerrë edhe një herë në pah, diçka që e përmendin disa analistë, por jo të gjithë mediat dhe ndoshta jo të gjithë e besojnë.

Edi Rama e ka “hipur” shoqërinë shqiptare dhe po e përdhunon në mënyrë të vazhdueshme!

Disa shtresa (kryesisht socialistët) e pranojnë me kënaqësi “përdhunimin” nga “prijësi”; disa të tjera e kundërshtojnë; më të shumtët nuk duan t’ja dinë se Rama i “përdhunon”.

Sigurisht që nuk e filloi që në vitin 2013. Si një “pervers” i lindur, ai filloi t’i vinte rrotull shoqërisë shqiptare me premtime, me fjalime të bukura dhe gradualisht ja “hipi” mirë. Deri atje sa shumë njerëz (përfshi këtu dhe një ish mësuesen time të nderuar) po thoshin hapur “Vetëm Rama mund ta bëjë Shqipërinë!” (Shqipja është ndoshta në gjuhët më komplikuara, sipas mendimit tim, për fjalë me dy kuptime.)

Por si çdo pervers, Rama do edhe të mburret me atë çka i ka bërë dhe i bën shoqërisë shqiptare. E ka dëshmuar ndaj shoqërisë së Tiranës, kur shumica e saj e dinte se kush ishte Ergys Agasi, se si kishte “akses” tek Rama, se si mund të të merrte pronat që kishe dhe si mund t’i dyfishonte vlerat e tenderave. Dhe Rama as e vriste mendjen se kjo mund ta tregonte me gisht si pervers. Edhe kur Ahmetaj, me informacione nga Tirana që dinte se ç’përfaqësonte Gysi, deklaronte për statusin e Agasit të Ri, se ishte ndërlidhësi i Ramës me botën e krimit dhe se në zyrën e tij konsumonte me ndërlidhësin shishe me verë të vlerës 30 mijë euro.

Madje nuk ja donte të dinte as kur Agasi i lajmëruar ja mbathi nga sytë këmbët, diku në një vilë në ndonjë fshat të Tiranës. Vetëm që e humbi pak toruan se ngjarja përkoi me problemin e madh Balluku.

Tani që e mblodhi toruan, i hipi dëshira ta përdhunojë edhe më rëndshëm shoqërinë shqiptare dhe veçanërisht “të hapurit për përdhunim”, socialistët e Durrësit. Krejt si një pervers, Rama organizon një festë të gjoja 35-vjetorit të PS-së në Durrës për këtë qëllim. Për të nxjerrë një lolo baba Agas dhe duke i varur një dekoratë, si socialist i vjetër dhe i palëkundur. Disa thonë për t’i dërguar mesazhe Gysit dhe botës së nëndheshme që është me ta, por unë nuk e pranoj këtë shpjegim, se kanale për të dërguar mesazhe ai ka disa për Gysin dhe shokët e tij. Nuk është e nevojshme farsa në Pallatin e Sportit të Durrësit.

Rama do të thërrasë me të madhe, që e gjithë Shoqëria shqiptare ta dëgjojë “Unë jam ai që ju kam përdhunuar dhe do vazhdoj t’ju përdhunoj. Mos ju gënjejë mendja që kam për të ndryshuar ndonjë ditë!”

Babai lolo nuk ka faj. Me siguri ndjehet i tmerruar që i biri mund të përfundojë në burg, ose më keq, edhe me një plumb pas koke, se duhet ta ketë kuptuar që përzjerja me atë botë shpesh ka një fund të keq. Duhet ta ketë parë disa herë edhe serialin “La Piovra” edhe në kanalet italiane dhe ato shqiptare. Ndaj dhe i lutet Prijësit, “më bëj mua ndonjë gjë dhe jep urdhër mos më preket djali”. Eshtë shpresa e tij e fundit. Sepse si çdo prind edhe ai nuk ka përse të kujdeset për dinjitetin e tij, nëse ka pasur ndonjëherë dinjitet. Ndrenika puthi në ballë “të ligaviturin” Veliaj , madje u vetëofrua për burg në vend të tij, vetëm për të mbrojtur ndonjë interes të vajzës dhe dhëndërit.

Por si do bëjmë ne shqiptarët, me këtë “Prijës”, që përdor edhe kokainë për të rritur performancën e tij seksuale?

Deri kur do lejojmë të na “përdhunojë“?

A ndoshta tashmë jemi mësuar dhe ka nisur të na pëlqejë?

Identiteti dhe patriotizmi (fund)

 

(vijim)

-Unë jam shqiptar! – ju them kanadezëve që më pyesin se cila është origjina ime, sepse dallojnë aksentin dhe pasi i le të hamendësojnë dhe më thonë - grek, italian ose libanez. Nuk ndjej as kënaqësi dhe as përçmim kur më përmendin kryesisht këto etni, sepse të treja janë mesdhetare dhe askush nga ata që më pyesin nuk ka prirje të më fyejë. Disa syresh që vijnë nga vende islamike më shohin me dashamirësi dhe shtojnë “O Allbania...you are muslim!” Nuk reagojnë keq as kur ju them se jam i krishterë, por arrij të kuptoj që në dukje nuk kam asnjë shënjë identiteti si racë apo si fe. Jam mesdhetar dhe mund të jem edhe budist, për syrin e një të huaji.

Pra edhe në veshje, në sjelljen e përditshme, në përgjithësi në pamje duke përfshirë edhe reagimet e para, unë jam dikush tepër mesdhetar se askush nuk më ka thënë se mund të jem irlandez apo norvegjez. Emri im gjithashut nuk ju thotë shumë, se është një emër pak i përdorur në të gjithë botën. Po qe se flas në gjuhën time, sigurisht që askush nuk mund të kuptojë apo të hamendësojë se është gjuha e bukur shqipe, që e mësuam më mirë nga vargjet e Naimit dhe prozat e Kutelit.

Diçka e ngjashme më ndodh edhe kur udhëtoj në Europë dhe veçanërisht në Greqi. Askush nuk thotë menjëherë që “Ti je shqiptar!”, gjë që më bind se nuk jam një shqiptar tipik, ose se nuk ka një gjë të tillë si nocioni “shqiptar tipik”.

Por kush është shqiptari tipik, nëse vërtet dikush i tillë, që përmbledh të gjitha cilësitë që të huajt dallojnë lehtësisht tek ne?

Nuk besoj se është “halldupi” që kam përshkruar në një skicën time për dikë që kam parë në një kafe në Tiranë dhe që më ra në sy. Si ai mund të gjesh shumë në vendet e Mesdheut Lindor, prej Turqisë dhe Izraelit dhe deri në Egjipt dhe Tunizi. Nuk është as ish pedagogu im, me të cilin kalova dy orë të një bisede shumë interesante në hotelin e tij në Tiranë.

E kam të vështirë të gjej dikë, që ka gjithë karakteristikat e mira dhe të këqija të një mashkulli apo të një femre shqiptare. Patjetër që nuk janë as Berisha, as Rama dhe as Kadareja. Shembujt e VIP-ave shqiptarë janë shumë larg dikujt që mund ta quajmë shqiptar tipik.

A ishte Dritëroi?

Një njeri i mënçur, i talentuar, dashamirës, që pëlqente të pinte raki, t’ju bënte mirë shumicës së njerëzve dhe që e donte shumë Shqipërinë?

Edhe në këtë rast do e identifikoja Agollin si shqiptari bektashi tipik, për gjithë filozofinë e tij dhe mënyrën e sjelljes me njerëzit dhe raportet me Shqipërinë.

A ishte magazinieri Asmon (Osman), që pata takuar dikur në Durrës dhe që i donte njerëzit, pëlqente shumë Vangjush Furrxhiun (mbiemrin ja theshte Furxhi me theksin në u-ja) dhe që përtonte të lëvizte nga ndenjësja e tij e rehatshme?

Edhe se mund të ishte tipik i një pjese të Shqipërisë së Mesme as ai nuk mund të quhet si shqiptar tipik.

Dhe kështu mund të vazhdoj pafund me tipa tipikë dhe të veçantë që kam takuar anekënd Shqipërisë, nga Shkodra dhe deri në Sarandë.

Me një fjalë nuk mund të gjej një shqiptar tipik, që të dallohet që tej, prej nesh dhe prej të huajve që është “shqiptar 24 karat”.

Ndoshta për shkak të copëzimit të terrenit që sillte kultura të ndryshme krahinore, ne jemi aq të ndryshëm me njëri tjetrin sa vetëm kur hapim gojën dhe flasim mund të kuptojmë se jemi bashkëatdhetarë. Kulturat e pushtuesve gjithashtu kanë ndikuar në larminë e shqiptarëve që jetojnë brenda Shqipërisë së sotme. Përvoja ime me shqiptarët e Kosovës është shumë e kufizuar sa nuk mund të them nëse kanë karakteristika të dallueshme që janë kosovarë.

Ndoshta këtë kishte pasur parasysh Noli, kur pat shkruar një bejte të gjatë për karakteristikat e ndryshme të popullsive të krahinave të ndryshme shqiptare. (Bejtja qarkullon në Internet dhe unë nuk i sugjeroj askujt ta shpërndajë se krijon stereotipe jo të mira dhe njëkohësisht një përbuzje mes krahinave të ndryshme.)

Ndaj mund të them se vetëm një cilësi ka çka duam të quajmë Identiteti Kombëtar.

Gjuha shqipe me gjithë dialektet e saj.

Të tjerat janë ose cilësi që i kanë të gjithë Mesdhetarët, por veçanërisht të gjithë ballkanasit, ndoshta duke përjashtuar vetëm sllovenët.

Jemi njerëz të dashur, gjaknxehtë, të zgjuar, përgjithësisht që mbajmë fjalën, por dhe që kemi edhe një qerre me vese dhe gomarllëqe, si i kanë gjithë ballkanasit.

Dhe duke qënë të tillë, shfaqim shpesh një patriotizëm të verbër, që ka rrezik të të fusë në konflikte të panevojshme, si ka shumë raste të tilla kafeneve të botës, apo më i përhapur në ndeshjet e futbollit me Sërbinë dhe Greqinë. Nuk është e pamundur që një patriotizëm të tillë ta shfrytëzojnë politikanë të paskrupullt një ditë dhe të na fusin edhe nëpër luftra me fqinjët. Dhe të paskrupujt ekzistojnë dhe në Greqi dhe në Sërbi.

Ndaj jam tërësisht kundër një patriotizmi të tillë, madje refuzoj edhe të mbaj flamurin shqiptar ose ta puth atë.

(Dhe do vazhdoj të mos e bëj atë gjestin e shqiponjës, se nuk dua të bëj sherr me asnjë ballkanas tjetër.)

Identiteti dhe patriotizmi

Ndonjëherë kur mendoj se cili është identiteti im, më kujtohet një shqetësim i një mikes sime në Tiranë, që para 4 vjetësh ishte e shqetësuar se ne shqiptarët po e humbisnim identitetin tonë kombëtar. Edhe pse u çudita, reagova jo ashpër, se me të nuk takohem shpesh. Ndoshta thashë diçka si - “po çështë në vetvete ky identiteti jonë kombëtar”, por më pas nuk hyra më në diskutim.

Unë mendoj se jam një strukturë disi e komplikuar qelizash, që kam parë (nuk jam i sigurt nëse fëmijët shohin që sa dalin) dritën në një ndërtesë që e quanin Materniteti i Korçës, pas 9 muajve në errësirë në barkun e nënës sime. Më pas, sërish në sajë të nënës u ushqeva dhe nisa të mësoja si të komunikoja me të dhe qëniet e tjera të ngjashme që ishin përreth. Përpjekjet e mija të mëparshme për të komunikuar me klithma dhe të qara ishin shëndrruar në rrokje dhe buzëqeshje. Më vonë më thanë se kisha nisur të flisja shqip. Më patën mësuar edhe të ktheja kokën kur më dhërrisnin me një dyrrokësh, që ishte emri që më kishin vënë. Unë i thërrisja të tre njerëzit që shihja më shpesh me nga një dyrrokësh, që ishte thuajse një rrokje e përsëritur dy herë. Nuk di se në ç’kohë mësova që jetoja në një qytet që e quanin Korçë, por përsëritja çdo gjë që më theshin se “aq mend kisha”. Pa mbushur tre vjet më shpinin edhe në një godinë, ku kishte edhe qënie të tjera në moshën time dhe që kalonin më të shumtën e kohës në krevat

U zgjata pak për të thënë se kur i rikthehem fëmijërisë nuk jam aspak i sigurt se kur mësova se isha shqiptar dhe se i përkisja një vendi që quhej Shqipëri. Nuk kisha tru të zhvilluar për të imagjinuar një botë më të madhe se Korça, madje dhe atë vetëm në disa rrugë dhe bulevarde dhe me njërëzit që silleshin në to, disa prej të cilëve më përkëdhelnin dhe unë i shihja me ngazëllim.

Ndoshta që ishim pjesë e një hapësire që quhej Shqipëri duhet ta kem mësuar për herë të parë kur shihja librat e Diturisë së natyrës së motrës sime, që është 5 vjet më e madhe se unë. Më parë më kishin mësuar në kopësht emrat Parti dhe xhaxhi Enver.

Por nuk dua të bëj me faj as Partinë dhe as Enverin, madje as prindërit dhe edukatoret, që nuk më kishin ngulur herët ndjenjën e shqiptarizmës. Madje im atë ishte përpjekur duke të na lexuar me pathos “Bagëti dhe Bujqësi” të Naimit, por nuk di pse përshtypje më linin vargjet-”kur dëgjon zërin e nënës, qysh e le qingji kopenë“, se ato “Ti Shqipëri më ep nderë, më ep emrin shqipëtar”. Mbase se të parat ishin jo abstrakte dhe me sytë e mendjes unë endesha në një kodër të bleruar, ku një qingj i vetmuar sulej me vrap të shkonte tek nëna e tij.

E megjithatë, deri në çastet që shkruaj, kam qënë i bindur që jam shqiptar, sepse kështu më kanë thënë, dhe se në gjuhën shqip mendoj. Rrallë më kalojnë në mendje mendime apo fraza në anglisht, që është gjuha ime e dytë. Dhe nuk ndjehem kurrë kanadez, edhe pse kam 29 vjet që jetoj në këtë vend. Në kartën time të identitetit (që është pashaporta ime kanadeze), veç emrit dhe ditës së lindjes kam të shënuar që jam i shtetësisë kanadeze dhe kam lindur në Korçë të Shqipërisë.

Por a është ky identiteti im i plotë dhe a jam unë larg “identitetit kombëtar”?

Përsëri do thellohem në atë, nëse unë kam një identitet të caktuar veç gjeneraliteteve, se të përcaktoj se cili është identiteti jonë kombëtar, ose se ç’është një shqiptar tipik mesatar.

Kam mësuar gjatë jetës një profesion, sikundër shumica dërmuese e njerëzve në këtë botë, Nuk jam besimtar i ndonje feje, por ndjek ndonjëherë ritet e traditës familjare. Nuk i ve duart para gjoksit për shqiponjën se më duket një ide idiote dhe provokuese, përveç edhe se më ngjan vetja si grua që do të mbulojë gjinjtë që ka jashtë. Kur dëgjoj Himnin Kombëtar ndjej një lloj emocioni edhe pse e di që në thelb është i gabuar se flet për armiq dhe tradhëtarë. Ndjek se ç’ndodh në Atdhe se atë shoqëri e njoh më mirë dhe jam më i ndjeshëm rreth saj. Indinjohem më shumë me “maskarallëqet” e shqiptarëve se me ato të përfaqësuesve të kombeve të tjera. Dëgjoj më pak këngë pop shqip se sa të vendeve perëndimore europiane. Më pëlqen të pi raki më shumë se sa ndonjë pije tjetër edhe pse nuk jam pijetar. Kam një gamë shumë të pasur sharjesh në shqip, të cilat i përdor shpesh kur flas me vete. Kur shikoj një lokal pronë shqiptarësh shkoj në të dhe nëse nuk zhgënjehem nga shërbimi vazhdoj të shkoj. Nuk i them sherrit lepe, por edhe nuk largohem lehtë nga sherrri. Kam kuptuar se të jesh krenar dhe ta manifestosh atë është cilësi e njerëzve jo me shumë mend, por megjithatë ende nuk jam në gjendje të jem thellësisht modest.

Nuk di nëse kjo më bën një njeri me një identitet të caktuar dhe nëse më afron apo më largon me atë që shumë quajnë identitet kombëtar.

(vijon)

Kongresi ku u vendos fati i keq i Shqipërisë

Diku ka një njoftim, që disa autobuzë me “pasardhës” të Kongresit të Përmetit, janë nisur për në vendin ku u mbajt mbledhja që vulosi fatin e keq të Shqipërisë. Nuk di se ç’duhet për të qënë “pasardhës Kongresi”, por mendoj se mund të jenë të afërm të delegatëve të Kongresit, sepse pas 82 vjetësh nuk duhet të ketë mbetur ndonjë i gjallë prej tyre.

Unë mendoj se një pasardhës nuk duhet të shkojë kolektivisht tek një vend ku i jati ose e jëma janë mbledhur për një mbledhje, se s’ka asnjë lidhje me ndonjë sakrificë të prindërve për familjen shoqërinë apo për Atdheun. I kuptoj ata që shkojnë të nderojnë vendet ku kanë rënë parardhësit në luftë, apo ku ju prehen eshtrat, por në një vend ku janë mbajtur fjalime, janë bërë diskutime dhe janë marrë vendime, nuk më duket e logjikshme. Por ndoshta edhe mendoj kështu se gjyshërit dhe prindërit nuk kanë marrë pjesë në ndonjë mbledhje, konferencë apo Kongres të një rëndësie si ai i Përmetit.

Por ndonëse Kongrei i Përmetit ishte vërtet shumë i rëndësishëm (data e tij ishte në stemën e Republikës madje edhe në monedhat metalike) pas Luftës së Dytë ishte shumë e shumë më pas rëëndësisë të Mbledhjes së Themelimit të Partisë, Ditës kur u largua gjermani i fundit, madje edhe Konferencës së Pezës. Më 8 nëntor, vetë ata që ishin pjesëmarrës, nuk ju dukej se po mblidheshin për ndonjë gjë shumë të rëndësishme. Vetëm që tre grupe të bëheshin bashkë dhe duhet të mbështesnin një luftë antifashiste, sepse kështu kishte orientuar Kominterni pas sulmit të Gjermanisë mbi Bashkimin Sovjetik. As mendonin se një ditë do bëheshin ministra. Por propaganda e kishte shënuar atë ditë si pika e kthesës në fatet e Shqipërisë. Kjo shoqërohej edhe me vargjet e poetëve më të mirë, ku njëri syresh shkruante “ O shtëpi qerpiçi, o mure me baltë/ Baltë nga kjo tokë e vuajtur, e lashtë,/ Pragu yt ndante kohërat/ Në atë prag ata hynin/ Jashtë era gjëmonte/ Jashtë gjethet binin.” Dhe ne “pasardhësve” na shkonin mornica në trup , veçanërisht kur recitohej bukur nga ndonjë aktor me zë baritoni.

Në atë mbledhje të themelimit nuk u vendos asgjë me rëndësi, por nga rrethana tepër jo normale, kryesisht në sajë të dështimit të shtresave të pasura shqiptare, 3 vjet e gjysëm më vonë, ata që kishin qënë në atë mbledhje nëntori, vendosën fatin e Shqipërisë për 47 vitet e ardhme.

Pavarësisht se si interpretohen sot vendimet e atij Kongresi, vendimi midis rrjeshtave ishte që Shqipëria nuk do bëhej një vend Demokratik.

Thuhej hapur që KANC ishte i vetmi organ legjislativ dhe ekzekutiv që përfaqësonte popullin shqiptar. Mbi ç’të drejtë shprehej ky përjashtim i të gjithë të tjerëve, mbështetësit e sotëm të komunistëve, mund të thonë se me sakrificat e bëra gjatë luftës dhe me gjakun e dëshmorëve. Por edhe kjo nuk është e vërtetë, se në pranverën e vitit 1944, e ashtuquajtura Ushtri nac-çlirimtare posa kishte dalë nga një shpartallim i shumë brigadave për shkak të Operacionit të Dimrit. Largimi i gjermanëve nga disa zona të Jugut, ku komunistët mund të bënin Kongres nuk ishte rrjedhojë e luftës partizane, por e largimit të tyre gradual nga zonat e parëndësishme të një sipërfaqe tejet të madhe nën kontroll në të gjithë Europën. Pritej zbarkimi i madh i Aleatëve në Europë dhe detyrimisht që gjermanët kishin nevojë për trupa për të mbrojtur Europën Qëndrore, Perëndimore dhe vetë Gjermaninë.

I ndalohej pa asnjë të drejtë kthimi në Shqipëri i Zogut, gjë që ishte komplet për të mos rrezikuar një humbje nëse do kishte zgjedhje demokratike. Mbretëria edhe mund të shpallej jo e ligjshme, se ishte shpallur arbitrarisht, madje edhe Zogu si mbret, por qytetarit Ahmet Zogolli nuk kishte përse t’i ndalohej kthimi në vendin e tij.

Kështu që kjo shpallje krejt e njëanshme e Frontit si e vetmja forcë e ligjshme, ishte preludi i Diktaturës. Ndaj edhe shumë patriotë edhe që kishin qënë antifashistë dhe nuk kishin asnjë bashkëpunim me armikun ikën nga Shqipëria në vjeshtën e vitit 1944. Përvoja e asaj që kishte ndodhur në Rusi para Revolucionit ju pat mësuar se ç’lloj terrori do vinte.

Në mënyrë qsharake, në Kongresin e Përmetit u bënë edhe “gjeneralët” e parë shqiptarë duke nisur nga Enveri dhe Koçi Xoxeja e duke përfunduar tek të tjerë, që nuk kishin asnjë lloj trainimi ushtarak, madje dhe që nuk kishin drejtuar ndonjë betejë ushtarake.

Themelet e Diktaturës u hodhën në Kongresin e Përmetit.

“Po normal” mund të thonë “pasardhësit” nëpër autobuza ndërsa kthehen nga Përmeti duke kënduar këngë partizane.

Nuk ishte normale as në atë kohë dhe aq më pak sot. Ndërsa të njëjtën gjë do bënin diku në Veri apo në Shqipërinë e Mesme, shqiptarët e organizatave të tjera, të shpallnin një organ legjislativ apo ekzekutiv të tyrin, Lufta Civile do ishte e pashmangshme në Shqipëri. Do ndodhte ajo që ndodhi në Greqi dhe që do merrte jetët e shumë e shumë shqiptarëve.

Ndaj Kongresit të Përmetit i duhet vënë “damka” që meriton.

Kongresi që sanksionoi shkatërrimin e ardhshëm të një Shqipërie Europiane. Pasojat e tij po i vuajmë edhe sot.

Edhe Xhefri i Epsheve ishte filantrop

Filantropët nuk mund të gjykohen!

Kjo është një maksimë, mbase e sajuar, por është praktika e sotme dhe e djeshme në qëndrimin ndaj filantropëve të mëdjenj e të vegjël. E megjithatë, kur del se këta njerëz “zemërmëdhenj’ dalin se pas dhurimeve të tyre ka disa motive shumë të dyshimta dhe të errëta, edhe pse mundohen t’i shpëtojnë ata që kanë pushtet dhe kanë përfituar prej tyre, sërish kanë një fund pa lavdinë që ëndërrojnë.

Megjithatë duhet bërë një dallim edhe mes filantropistëve me motive të errëta dhe Xhefri Epshtin (Jeffrey Epstein). Ai mbetet një figurë shumë komplekse, ku gërshetohen pasuri të cilave nuk ju dihet origjina, me shërbime sekrete, me pushtetarë të shumë vendeve, me marëveshje të rëndësishme prapa skene midis shteteve dhe me futjet e njerëzve në kurthe nëpërmjet shërbimeve seksuale që ofronte me “skllavet” e tij.

“Filantropia” drejt institucioneve arsimore dhe shkencore, si dhe të fushave të tjera, ishin mjete që ai përdorte për të ndikuar tek sa më shumë njerëz me reputacion në botë.

Filantropë të tjerë, nga Rokfelerët dhe Rotshildët, e kanë përdorur filantropinë për të treguar një fytyrë më humane ndaj një bote, të cilën e kanë shfrytëzuar mirë, pa pasur shumë skrupuj.

Duke u kthyer tek bota jonë e vogël shqiptare duhet thënë se periudha e Diktaturës e ndërpreu plotësisht filantropinë në shtetin shqiptar, tek i cili ka pasur tradita të hershme të dhurimeve, prej dhurimeve për objekte fetare dhe deri tek ato shëndetsore dhe arsimore. Në më të njohurit ka qënë Thoma Turtulli në Korçë, i cili i ka lënë qytetit ndërtesë spitali, Bibliotekën, godinën e Liceut Kombëtar dhe disa vepra të tjera. Por dhe për të, që në kohën e dhurimeve të tij të bujshme, flitej se pas “filantropisë“ kishte motive fitimi. Duke qënë edhe ndërtues edhe tregëtar materialesh ndërtimi me shumicë, Turtulli përfitonte nga veprat që i dhuronte qytetit përjashtimin nga taksa doganore të shumë e shumë materialeve që importonte për veprat e tjera ndërtimore të tij dhe të të tjerëve.

Sot njihen shumë të pasur, që krijojnë fondacione filantropike për të kaluar një pjesë të fitimeve të tyre për të shpëtuar nga pagesa e taksave, pa përmendur ata që ju shërbejnë edhe botës së nëndheshme për pastruar paratë. Ndaj motivet janë nga më të ndryshmet, shpesh që bien ndesh me ligjin, por përgjithësisht që kanë një shkelje të etikës.

Por njerëzit ju përulen filantropëve për të përfituar prej “free money” për të realizuar diçka në jetën e tyre personale apo të institucioneve që e kanë të vështirë të mbijetojnë pa ndihmat e filantropistëve.

Dhe për sa më lart e kisha fjalën për ata që i kanë fituar paratë vetë, ose i kanë trashëguar nga pindërit e tyre shumë të pasur. Dhe midis tyre ka shumë filantropë, të cilët nuk ndjehen, madje përpiqen të mbeten anonimë. Tamam sikundër këshillohet në Dhjatën e Re. Por pjesa më e madhe e kanë të nevojshme ekspozimin e tyre si filantropë.

I tillë është edhe rasti i Fotini Alltenit, për të cilën mësova vetëm para një jave dhe sa më shumë të mësosh rreth saj aq më shumë bindesh se është dikush tepër fallco dhe e dyshimtë. Allteni nuk ngurron të vetëquhet në faqen e saj www.fotiniallteni.org distinguished filantropist (filantropiste e shquar), kur po vetë thotë se nuk ka fituar ndonjë gjë vetë në Amerikë. Ka pasur miqësi me një hebreje të pasur, të cilës i ka shërbyer dhe që e ka lënë të drejtojë dy fondacione bamirëse të familjes së saj Kosloski.

Dhe “Filantropisteja e madhe”, që ka të drejtë t’i shpenzojë si të dojë paratë e donacioneve ndjehet se ajo i ka të sajat. Pak a shumë si ndjehen pushtetarët hajdutë të Shqipërisë nga Rama dhe deri tek Veliaj. Buxheti i qeverisë është pronë e Ramës dhe dikur një pjesë të këtij buxheti ja jepte ta shpenzonte si të tijin Veliaj. Nuk dua të them se Fotini Alltini vjedh. Por paraqitja e vetvetes si Filantropiste e shquar edhe në ekranet e kanaleve (të korruptuara) televizive shqiptare është një paraqitje e falsifikuar e vetes dhe të punëve që ajo bën. Dhe nuk mund ta mbulojnë këtë falsitet as të qeshurat e saj me vend e pavend. Se sipas mendimit tim, dikush që merret me bamirësi, ndjen se në këtë botë ka shumë gjëra që nuk shkojnë dhe as të bërit mirë nuk të bën të ndjehesh i lumtur. Nuk e kam parë të qeshte ndonjerë me të madhe Nënë Terezën. Ajo mbarte mbi veten dhimbjen e të tjerëve. Dhe ajo dhimje tejkalonte edhe bamirësitë e saj të një shkalle që nuk ishin parë.

Nëse zgjedh të kalosh nga studioja e Rudina Magjistarit, një tjetër figurë false dhe e përmendur për shumë lidhje me qëllime fitimi, nga trafikafikantë droge dhe deri tek Edi Rama , kryetar bashkie, atëhere ka diçka që tingëllon shumë keq.

Edhe kur shkon të të varë një medalje në qafë Fidel Ylli, një tjetër figurë e dyshimtë e politikës së papastër shqiptare, që drejton tani Komitetin Olimpik dhe që tek më të shumtat gjëra që prek, ka njolla korrupsioni.

Sigurisht që Xhefri i Epsheve nuk ka lidhje me zonjat tona të shquara shqiptaro-amerikane, si Evi Kokalari apo Fotini Allteni. Ato nuk mund të afroheshin as në orbitën e tij (veçanërisht kjo e fundit nga Nju Xhersi). Por mendoj se mendësia nuk është shumë shumë e largët nga ajo e amerikanit hebre dhe ateist Xhefri Epshtin. Ai nuk pata mbaruar universitet, por kishte dëshmuar se nuk kishte asnjë lloj skrupulli. Ishte pikërisht një miliarder hebre, që e afroi dhe i dhuroi për motive që nuk njihen, një shumë të madhe të hollash, dhe të cilat ai nisi t’i shtojë duke bërë çdo lloj spekullimi dhe pune të errët. Shumë aludojnë se janë paratëe CIA-s dhe të Mosad-it, për të masur materiale komptometuese për poltikanë, biznesmenë dhe për njerës të tjerë të fuqishëm. Xhefri ishte gjithashtu mjeshtër i festave dhe i galave, ngjarje në të cilat ishte shumë e vështirë të siguroje ftesë. Dhe dhuronte madje dhuronte bujarisht. Pat mundur të dhuronte edhe për çështjet e Naom Chomskit, njëri nga intelektualët më të pakompromentuar në botë.

Por ishte një filantrop që përfundoi keq!