Tuesday, 17 November 2026

Ne jemi nacionalista, shokë të Enverit (fund)

 


(vijim)

Po ku është e keqja e këtij nacionalizmi të verbër, që në titull, po ja atribuoj kryesisht sho Enver?

Po e përsërit brenda shkrimit, që Hoxha nuk ishte as patriot dhe as nacionalist i verbër apo me sytë e hapur. Duke qënë Diktator dhe pasi e mësoi “artin e Diktatorit” duke parë Stalinin, Musolinin, Hitlerin dhe të tjerë diktatorë të shekullit të XX, në varësi të fazave të pushtetit të tij ai ndërtoi “mitin” e Partisë së pagabueshme, që ishte Ai vetë. Pak a shumë si tek Majakovski : “Ne themi partia dhe mendojmë Lenini, ne themi Lenini dhe kemi thënë Partia”. Ai e dinte, që represioni i shoqëruar me propagandë aktive i bën njerëzit të mendojnë se vërtet - “Shqipëria është fener i marksizëm-leninizmit”, “Enver Hoxha është ndër burrat e shtetit më të zotë në botë“, “Popujt në botë mezi presin të dalin në gjuhët e tyre veprat e sho Enver” dhe përralla të tjera, që i bëjnë të paditurit të ndjehen krenarë. Shumë të rinj të vendit të izoluar ndjeheshin krenarë, që kishin lindur në Shqipëri dhe për më tepër në kohën e prijësit Hoxha. Në pjesën më të madhe, kujet histerike kur vdiq Udhëheqësi ishin të vërteta.

Por popujt e varfër dhe të vegjël kanë nevojë për “mite” të tjera, kur bie një mit, sikundër i ndodhi shqiptarëve në vitin 1991. Eshtë domosdoshmëri për mos u ndjerë i vogël dhe i përbuzur.

Këtu merr vrull “miti” i përkundur gjatë Diktaturës, se ne jemi një popull i vjetër, trim dhe liridashës. Dhe i shtohen edhe shtresa të tjera, ato të njerëzve të shquar, që kemi nxjerrë , të të qënit gjuha mbi gjuhët dhe të krijimit të mitologjisë greke, e cial u përvetësua nga të ardhurit rishmë.

Nuk di të them nëse ata që janë në pararojë të këture teorive janë sharlatanë apo kaqolë, por vetëm di, që gëzojnë një emër shumë të mirë mes shqiptarëve të trojeve tona, si dhe atyre të Diasporës. Nuk di se sa përplasen në platforma dixhitale me sërbët, grekët apo me ballkanas të tjerë, se nuk kam qënë i pranishëm në të tilla, por besoj se ndodh në stil të gjërë, sepse mes grekëve, sërbve, malazezve dhe maqedonasve ka sa të duash idiotë të ngjashëm.

Mbushja e shesheve të vendbanimeve shqiptare me lapidare, buste dhe shtatore ishte vepër e Partisë së Punës, që donte të përjetësonte idenë se 29 nëntori i vitit 1944 ishte viti 0. Por kjo mendësi mbetet edhe sot, ku vërtet shumë skulptura janë hequr dh eshumë lapidarë janë rrënuar, por tentohen të ngrihen të tjera, të historisë së vjetër dhe të historisë moderne të Shqipërisë. Nuk jam i sigurt, nëse ndodh e njëjta gjë në Kosovë, por trembem se dhe atje ka ngjashmëri. Nisem edhe nga nritja e shtatores së Klintonit , që në gjallje të tij, që është një tjetër cilësi e popujve të vegjël dhe që nuk janë të sigurt për vlerat e tyre.

Historia, ngjarjet historike dhe përkujtimi i tyre si dhe e figurave qëndrore nuk duhet të jenë në varësi të emocioneve apo më keq e politikave të çastit. Ndërgjegja kolektive duhet të jetë shumë e ftohtë dhe e matur për to. Nuk vjen asnjë e mirë për një popull që “të fryhet” për më shumë se ç’është, apo edhe për t’i rënë daulleve të “nacionalizmit” më shumë se sa duhet. Në rastin më të mirë është një ndjenjë e rreme, nga e cila një ditë gdhihesh i zhgënjyer, por në rastin më të keq zgjohesh me armiqësi të panevojshme.

Kohët janë të tilla, kur “nacionalizmi i verbër” është rritur shumë në të gjithë Europën dhe veçanërisht ballkanikët shquhen në këtë drejtim. Nuk do shumë mend të shohësh se si e përdorin atë izraelitët, turqit dhe grekët, që po përfshihen në këmbime fjalësh të ashpra për Mesdheun lindor. Interesat janë të zonave naftëmbajtëse në det, por të gjithë i janë drejtuar Historisë, Biblës dhe Kuranit, për të evokuar lavditë e tyre dhe kontributin në Historinë e Njerëzimit. Erdogani ka kohë që ngjall nostalgjinë e Perandorisë Otomane tek turqit, grekët kanë 200 vjet që mburren me Greqinë e Lashtë dhe periudhat helenike, ndprsa hebrejtë tundin librin më të njohur në botë, Dhjatën e Vjetër, për të përligjur qëllimet e tyre ekspansioniste.

A duhet të kemi edhe ne turravrapin e tyre për të mos mbetur pas?

Unë them se është tërësisht e gabuar, se ai të shpie në “sherre të përhershme” dhe në shtimin e rrezikut të konflikteve të armatosura.

A na i ka fajin sërish sho Enver?

Nukk është pa faj, se ndenji 40 vjet në krye të vendit, dhe në periudhën e fundit e “yshti” nacionalizmin, por në dallim nga shumë shqipttarë të tjerë, të zotë dhe të pazotë, nuk ishte aspak patriot.

Ne jemi nacionalista, shokë të Enverit (3)


 (vijim)

Eshtë e logjikshme, që nacionalizmi ka si bazë padijen dhe njëkohësisht propagandën e qeverive, partive dhe institucioneve arsimore dhe shkencore. Duke pasur traditën Rilindase, që qëllimisht theksonte një të kaluar të lavdishme dhe një epërsi të kombit tonë (ishte një kohë kur Shqipëria nxirrte vetëm trima dhe luanë), në kohëne shtetit “fëminor” shqiptar të pas vitit 1920, pati shumë pak studime shkencore historike, që të pasqyronin me vërtetësi fazat historike të shoqërisë shqiptare. Madje duket se tek Noli dhe Konica (dy patriotë të vërtetë) gjejmë më shumë kritika për Shqipërinë dhe shqiptarët, se në shumë e shumë njerëz të tjerë të letrave tona. Naltmadhënia nuk luante ndonjë rol të madh në nxitjen e instituteve shkencore, sepse edhe vetë nuk ishte shumë i kënduar, ndaj shkrimet historiko-filologjike mbeteshin pronë kreysisht e klerikëve katolikë të veriut dhe të individëve të veçantë të trevave të ndryshme shqiptare. Katolikët e veriut kishin në natyrën e tyre një lloj ekzagjerimi të vlerave, që ndonjëherë kalonte edhe në mburrje. Ndaj mund të kenë qënë më selektivë në pasqyrimin e ngjarjeve të trojeve shqiptare veçanërisht atyre të mijëvjeçarit të dytë pas Krishtit. Ekzagjerimet (një lloj tradite, që në kohën e Barletit) kishte në veprën e Fishtës, Mjedës, Gjeçovit, njëkohësisht tek ta mund të ketë filluar edhe fshehja e disa fakteve historike të kulturës së Komanit për shembull. Ka dëshmi se në objektet arkeologjike, të cilat nuk ekspozohen, në iventaret e Muzeve Historikë dhe Arkeologjikë, ka skulptura të vogla dhe vizatime në qeramikë, që dëshmojnë për marëdhënie homoseksuale tek ilirët. Fshjehje të tilla, që dëshmojnë qasjen joshkencore të studiuesve tanë, mund të jenë bërë edhe për dokumente të tëra, që reflektojnë cilësitë e shqiptarëve si etni, por dhe historitë e veçanta. Por edhe kur u krijuan institutet e albanologjisë dhe historisë në kohë më të vona, nuk kishte aspak objektivitet, por përshtatje të historisë sipas marëdhënieve të Hoxhës me të huajt dhe më pas një lloj nacionalizmi, që nuk mund të pranonte as një të metë të shqiptarëve dhe figurave kryesore të tyre.

Kjo u përcoll në tekstet shkollore të tëgjitha niveleve, sa edhe mësuesit e Historisë të shkollave të mesme nuk dinin sgjë të saktë rreth historisë së Shqipërisë dhe të figurave të saj. Ato kohë mund të mësoje ndonjë gjë vetëm nga studiues seriozë në biseda private. Edhe sot e kësaj dite, shqiptarët nuk dinë të vërtetat e atentatit të Esad Pashës dhe të atytre ndaj Ahmet Zogut, për të prekur vetëm diçka tepër tepër të vogël të historisë të një Kombi. Para dy javësh shihja në një shkrim për Avni Rustemin në një gazetë shqiptare online, i shoqëruar me një foto të Avniut me shënja në fytyrë dhe që kishte shpjegimin: “Heroi i torturuar nga policia franceze pas atentatit ndaj Esad pashës”. Avniun e kapën kalimtarët që panë atentatin dhe e shtruan në dru ndërsa policia franceze ja u hoqi nga duart.

Dua të them, që kemi mësuar një Histori tepër të cunguar dhe të shtrembëruara dhe ka të ngjarë, që tekstet e sotme të shkollave shqiptare të kenë mangësi të ngjashme. Ndaj nuk mund të bëhen faj brezate ardhur veçanërisht pas Diktaturës për përqafimin e një “nacionalizmi folklorik”, që emocionohet së tepërmi nga këngët për Idriz Seferin, Shote Galicën, Ismail Qemalin madje edhe nga kënga arbëreshe “Moj e bukura More”.

Po hap një parantezë për këtë këngë të bukur, që ekzalton nga Niko Peleshin kur e këndon me Inva Mulën dhe deri tek fëmijë dhe të rinj, në mbrëmjet e mbajtuar për 28 nëntorin në Amerikën e Veriut.

Shumica dërmuese e shqiptarëve nuk e dinë, që Moreja është një territor i madh, kryesisht në Peloponez, por dhe pak në veri të tij. Arbëreshët e Kalabrisë dhe Sicilisë, që kishin ikur nga Moreja dora dorës prej shekullit të XIV, i kënduan atyre vendeve të bukura ku kishin lënë shtëpitë, ullinjtë dhe nënën dhe vëllanë. Kishin rreth dy shekuj, që ishin vendosur në trojet e quajtura More pasi krerët bizantinë i kishin thirrur të popullonin ato troje, ku vendasit kishin mbetur me kokrra, kryesisht për shkak të Murtajës së Madhe (Black Death) të shekujve XII dhe XIII. Arbërit nga disa krahina të trojeve të sotme shqiptare dhe ndoshta dhe të Camërisë kishin pranuar kushtet e favorshme, që ju ishin ofruar dhe një pjesë mbetën gjatë 9 shekujve atje. Kënga është interpretuar gjithnjë sikur arbëreshët po qanin në breg të Adriatikut për Krujën dhe Shijakun. Mund të ketë pasur edhe këngë malli për to, madje edhe për Sinën, por fakt është që përmendet Moreja dhe jo Arbëria.

(vijon)

Ne jemi nacionalista, shokë të Enverit (2)

 


(vijim)

Përgjithësisht ata , që identifikoheshin si “të besuarit e Partisë“ dhe që ishin edhe të paturp vrapuan nën hijen e Flamurit, njëkohësisht edhe duke kritikuar “kozmopolitizmin”, “Europën kurvë“ dhe natyrshëm Turqinë, Greqinë dhe Sërbinë. Të gjithë fajtorët për padrejtësitë, që na ishin bërë si popull dhe që na kishin lënë pas. Herë herë përmendnin edhe se “Enveri vërtet , që vrau ca, por për Shqipërinë linte kokën!” Përralla e “bacë Enverit’, qarkullonte edhe në disa pjesë të shoqërisë kosovare, veçanërisht ata, që nuk dinin për masakrat e shqiptarëve kundër shqiptarëve, gjatë hyrjes së brigadave çlirimtare për të ndihmuar ushtrinë e Titos. Enver Hoxha nuk pat qënë kurrë patriot, por për të mbajtur pushtetin e tij personal mund të vishte çdo lloj kostumi.

Deri në fundin e viteve ‘60, çështjet e Kosovës dhe Camërisë nuk prekeshin fare as në “Zëri i Popullit” dhe as në Kongreset apo në Plemiumet programatike të Partisë së Punës. Madje kishte dhe një hije dyshimi mbi kosovarët nga shumë shtresa të qyteteve, ndërsa në fshatrat e Shqipërisë së Jugut njerëzit thuajse nuk kishin asnjë ndjeshmëri për pjesën e veriut të Shqipërisë të mbetur jashtë kufijve të vitit 1913.

Dukej se Berisha, si i ardhur nga malësitë e Tropojës, do ishte më i ndjeshëm për çështjen e Kosovës, se sa Nanoja dhe “socialistët” e tjerë, që i binin gjoksit për Shqipërinë, por që duke qënë pjesë të Partisë së Punës, udhëzimet e të cilës kishin patur kontradiktën për të dalluar popullin nga proletariati dhe patriotizmin nga internacionalizmi proletar, kishin trashëguar këtë , që po e quaj “nacionalizmin enverist”. Por edhe Berisha, ndonëse në retorikë dukej shumë patriot i flakët për Kosovën dhe Camërinë dëshmoi se edhe ai mendonte vetëm për atë, që i shkonte për shtat pushtetit të tij personal. Që nuk i bëhej vonë për Shqipërinë e tregoi më 1997, por edhe më vonë në mbajtjen e krahëve të ndryshme të shoqërisë kosovare, në varësi se kush ishte me socialistët e Nanos. E gjithë ajo kontradiktë u përcoll edhe në vrasjet e Kosovës, ku kishte krahë politikë, tregëti armësh, vjedhje masive dhe ku u shfaq edhe patriotizmi i rremë i një pjese të tropojanëve.

Pra “patriotizmi i Esad Pashës”, që i njihte mirë valutat e huaja, ishte përcjellë në shumë udhëheqës shqiptarë prej Hoxhës dhe më tej. (Tek Hoxha valuta ishin mbështetja për të ndenjur në fron). Pat shpëtuar nga ajo sëmundje Ahmet Zogolli, nipi i Esadit, por dhe ai kishte futur duart në “arkat e shtetit shqiptar” dhe ndonëse jo me akte të qarta tradhëtie ndaj çështjes shqiptare nuk ishte dhe ai një patriot i kulluar.

“Tironsit” e tipit Nano, Pashko, Rama dhe ndonjë tjetër nuk e vrisnin shumë për “çështjen kombëtare”, pasi kishin edhe një natyrë personale disi më kozmopolite, por për “t’rrejt katundarët”, sigurisht që do e tundnin nga pak flamurin. Dhe në të njëjtën mënyrë do e ndiqnin edhe ndjekësit e tyre.

Tek emigrantët në Amerikën e Veriut (ata të pas ‘90) shihen disa lloje patriotizmi/nacionalizmi. Duke qënë qytetarë të dy vendeve me popullsi të madhe emigrantësh, dashuria për Atdheun dhe mbështetja e tij vjen në disa lloj mënyrash. Ka nga ata, që vërtet kanë mall për vendin, njerëzit, gjuhën dhe mundohen t’ja u përcjellin të njëjtat ndjenja edhe pasardhësve; ka nga ata, që dashurinë për Shqipërinë e kanë të përzjerë me një ndjenjë epërsie si europianë të bardhë dhe e kanë të shoqëruar me racizëm ndaj njerëzve me ngjyrë; si dhe nga ata që ende mendojnë se ne jemi shumë të ve]antë dhe nga gjuha jonë kanë rrjedhur edhe të tjerat hindo-europiane, si dhe kemi nxjerrë shumë figura botërore, të cilat na i kanë “vjedhur” të tjerët.

(vijon)

Monday, 16 November 2026

Ne jemi nacionalista, shokë të Enverit


Gaqoja i Mitit kishte parë shumë në jetë dhe ndonëse jo me shumë shkollë kishte një nuhatje të mirë për politikën dhe shoqërinë shqiptare të kohës së Diktaturës, por edhe pas saj. Pasi kishte “rënë nga fiku” Partia e Punës dhe ishin larguar nga gojët e konformistëve të përhershëm parrullat “për ideal”, “filozofia marksiste leniniste” dhe “internacionalizmi proletar” një ditë të vitit ‘91 ose ‘92. kur e takova më tha: “Tani ka dalë një e re, e Shqipërisë etnike. Do marrim Kosovën, Camërinë, ç’është rreth e rrotull Athinës dhe një pjesë të Bostonit. Troje shqiptare.”

U ndamë unë duke qeshur dhe ai serioz, se nuk qeshte kur tallej. Edhe unë nuk i pëlqeja “fluturimet nacionaliste”, që po ngjalleshin gjithnjë dhe më tepër në kohën e ndryshimit të sistemit politiko-shoqëror. Për më tepër shihja se “nacionalistët më të zjarrtë“ po bëheshin ata, që kishin kryer krime ndaj shqiptarëve të përndjekur.

Por nacionalizmi pat qënë shumë i pranishëm në Shqipëri prej vitit 1960. pasi kishte kaluar koha e “bratsvo-jedinstvo” (bashkim-vëllazërim) dhe e “kampit socialist të udhëhequr nga Bashkimi i lavdishëm Sovjetik”, sho Enver i ishte kthyer një “nacionalizmi socialist”, të cilin nuk e quante të tillë, për të mos u ngatërruar me nacional-socialistët e Hitlerit. Nuk i prishte shumë punë as miqësia me Kinës, sepse në vitet e revolucionit Kulturor, vetë kinezët ishin kthyer në nacionalistë dhe ksenofobë. Ndaj edhe pse këndonin “internacionalen” në Kongrese, enveristët nuk kishin aspak të bënin me të huajt, qofshin parti të majta, por edhe të ekstremit të majtë sikundër ishin partitë komuniste europiane.

Në fundin e viteve ‘60, me rastin e 500 vjetorit të vdekjes së Skënderbeut, e gjithë propaganda zyrtare ishte për “Shqipërinë, që e kishte çarë rrugën e historisë me shpatë në dorë“. Më vonë u shtuan këmbimet arsimore dhe kulturore me Prishtinën, që kishin qënë të pezulluara, që kur ishim prishur me Titon. Në demonstratat e të rinjve shqiptarë në Kosovë, qeveri e Shqipërisë u propnoncua në favor të tyre edhe pse kishte frikën se mos nisnin protesta të ngjashme në Universitetin e Tiranës.

Të shoqëruara edhe me shumë vepra letrare të profilit historiko-patriotik, brezi i të lindurve pas Luftës së Dytë e kishte më të fortë ndjenjën patriotike se brezat e mëparshëm, ndonëse duhet të dallojmë se ku niste patriotizmi dhe ku vazhdonte nacionalizmi.

Dua të them, që ndryshimi i sitemit edhe pse me thirrjen “e duam Shqipërinë si gjithë Europa”, e gjeti shoqërinë shqiptare me një ndjenjë të dyfishtë inferioriteti për gjendjen e varfër të shkaktuar nga izolimi, por dhe me një krenari deri diku boshe “ne jemi ndër më të vjetrit në Europë, por gjithnjë na e kanë ngrënë hakun të huajt”.

Kompleksi i inferioritetit lehtë kthehet në delire nacionaliste dhe sidomos për shkak të keqtrajtimit , që ju bë emigrantëve shqiptarë në Greqi dhe në Itali, tek ne ndodhi si reaksion kapja pas Flamurit, gjuhës dhe historive të ekzagjeruara. Eshtë krejt e natyrshme për t’i shpëtuar asimilimit, edhe pse mund të ketë pjesë të vogla të emigrantëve shqiptarë në këto dy vend, që nuk donin t’ja dinin më për Shqipërinë, “flamurin me shkabë“ dhe në ndonjë rast edhe për gjuhën. Por pjesa më e madhe identifikuan keqtrajtimin, që ju bënte një pjesë e shoqërisë greke dhe italiane, me Greqinë dhe Italinë. Për fat të keq, harruan se ishte kryesisht përgjegjësia e qeverive shqiptare, që emigrantët tanë në këto vende nuk gëzonin të drejta të barabarta me vendasit, madje dhe me emigrantë nga vende të tjera europiane. Gjithmonë e kemi të lehtë ta gjemë fajin tek të tjerët dhe të “mos ju shkulim dhëmbët” ambasadave tona, qeveritarëve, që vizitonin vendet fqinjë apo edhe të dëshmonim në zgjedhje, se ishim të pakënaqur nga Berisha, Nanoja apo të tjerë më vonë.

Kështu kalohet nga patriotizmi dhe dashuria për Atdheun dhe njëri tjetrin, tek nacionalizmi i verbër, që të bën të urresh popujt e tjerë.

(vijon)

Eunukët flasin



Dikur Sanatoriumi ishte pas një dere të madhe metalike, në fund të një rruge me kalldrëm. Nuk di nëse nga emri i frikshëm i tuberkulozit, apo se im atë kur nuk haja mirë më thërriste :”Ha se nuk kemi ndërmend të të shpiem në Santorium!” kisha një ndjenjë frike për atë ç’ka fshihej pas asaj porte të madhe metalike më duket se në një ngjyrë bojëqielli. Në vitet ‘60 kishte ende shumë të sëmurë me “oftikë“ që shtroheshin në Sanatoriumin e Korçës, i cili kishte një emër shumë të mirë. Mbase edhe nga mjekët e mirënjohur Ilia Papakozma dhe Taqi Skëndi, që kryesonin ekipin mjekësor të atij institucioni.

Deri në njëfarë viti ishte një spital i i pavarur nga spitali “Teni Konomi”. Më vonë ishte i përfshirë nën të njëjtën drejtori dhe mbase edhe numuri i pacientëve ishte më i pakët, sepse tuberkulozi ishte “mundur” në një farë mënyre gjatë viteve të Diktaturës.

Nuk jam i sigurt se kur kam hyrë për herë të parë pas asaj dere metalike dhe më ka lënë shumë mbresa qetësia gati solemne dhe njëkohësisht të krijohej ndjesia se je në një vend , ku natyra ndihmon shkencën, ose më mirë të thuash, që shkenca ndih edhe natyrën për të kuruar të sëmurët me probleme të mushkërive.

Më pas dera u hoq, rruga ishte e hapur dhe kishte institucione të tjera dhe një ditë prej ditësh pat futur “hundët” edhe Ministria e Mbrojtjes. E megjithatë, pishat nuk ishin prerë ndonjëherë, ose ndoshta ndonjë e vetme me miratimin e shokëve Balluku, Shehu, Hazbiu apo Murra.

Para dy muajve u prenë thuajse 80 pisha të drejta të atij parku dikur të shëndetshëm.

Nuk di nëse Sanatoriumi është ende në mjediset e Spitalit të dhuruar nga Turtulli, a është vendosur në ndonjë ndërtesë të re. (Për të ndërtuar të reja këtë Rilindasit janë të vetmit). Por nëse është ende në atë territor, dua të shkruaj dy fjalë për një mjek eunuk, që drejton sektorin e sëmundjeve pulmonare në Korçë.

Quhet Samuel Kristo dhe duhet të jetë djali i ekonomistit Paskal, që e shihja dikur korridoreve të Komitetit Ekzekutiv, se ka një ngjashmëri mbresëlënëse.

Me shumë mllef para disa javësh hodha një shënim për Julian Napolonin, që drejton RTSH Korça, që nuk pasqyronte atë krim mjedisor në qytein e tij të lindjes, por duhet të kisha shkruar më parë për këtë mjekun eunuk, që trembet se mos e shajnë “udhëheqësit e PS-së“ në Qark dhe në Ministri.

Por nuk është edhe aq eunuk, kur propagandon dhurimet, që bëhen në repartin e Onkologjisë edhe pse nuk ka lidhje me të. Për ato përmirësime mburren të gjithë, nga Rama në Peleshi, nga Raqka në drejtori i Spitalit dhe patjetër, që do “këndojë“ solo edhe mjeku pneumolog me emër hebre.

Samuel, apo Sam, apo Sem apo kushedi se si të quajnë, ti e ke detyrë primare të ngresh zërin për keqësimin e kushteve të ajrit në Korçë, që reflektohet drejtpërdrejt në mushkëritë e njerëzve. Unë nuk di nëse je si shumë mjekë, që presin të shtohen të sëmurët, për të rritur të “ardhurat në të zezë“. Mund të mos jesh i ngjyer në të tilla mesele të shpifura.

Por ngri zërin për ajrin e Korçës, që rëndohet gjithnjë e më shumë!

Lerja Onkologjikun specialistëve të tjerë si dhe filantropes Foti Kokeri, se mjaft janë ato zëra!



Sunday, 15 November 2026

MET

U riktheva.

Me shpresën se Samsonit sërish do tundte

Gjithë Kështjellën time prej rëre,

Ngritur mbi të shurdhëta kumte

Dhe të padukshmesh shënja.

E ndoshta nga përmbysja e shtyllave

Catia do zhytej në tokë thellë

Dhe mund të ndillte të tjera ndjenja

Jo nga ato që trashaluqja magjistricë

Pat mbjellë.

Nuk më rrëmbente më shkëlqimi

I shandanëve që bëjnë

Xhinglat e lëneshave të shndrisin;

As tonet e ngrohta të Shagallit murale.

Më dukej se brirët e të tijve deshë,

Nga balli im dilnin,

Dhe shtriheshin në të historisë anale,

Ngjarjeve me peshë,

Si një vijë e përdredhur kotësie,

E humbjeve që para sysh më dilnin.

Dhe gjeta të Medeas tragjedi,

Të shkatërrimit të plotë.

Kuptova,

Që dikur,

Diçka thellësisht lëndore,

Brenda meje në MET pat vdekur

Dhe tinguj më nuk bëlbëzoja

Por as shkrihesha dot në lotë.


“Naiviteti” im politik dhe të “Qutit” (fund)


 (vijim)

Gjatë vizitave në Shqipëri, pasi pata emigruara, pashë se ishin shtuar shumë ata , që dinin në majë të gishtërinjve politikën shqiptare dhe europiane. Disa ishin biznesmenë, të cilët i kisha njohur në fillimin e viteve ‘90, sepse ju kisha bërë projektin e ndonjë vile, punishteje apo restoranti dhe kisha parë se sa dinin. Përgjithësisht nuk kishin bërë shkolla, por me lidhjet që kishin me Greqinë, ose dhe me inisiativën për të bërë tregëti dhe kontrabandë kishin fituar mirë. Në fillimin e viteve 2000 ishin më të stabilizuar ekonomikisht dhe kishin lidhje të forta me politikanët e Tiranës. Të trgonin plot kompetencë, se si Putin ja u kishte mbledhur oligarkëve dhe kishte konsoliduar pushtetin, se si manovronte Meta në luftën për pushtet me Nanon, se si thurreshin skenaret për të rrëzuar qeveri të ndryshme në Ballkan dhe se si pa miratimin e Amerikës nuk mund të vendosej në qeveri as Ministri i Brendshëm dhe as ai i Mbrojtjes.

E admiroja sigurinë e tyre prej të paditurish, që kishin kuptuar gjithshka , që ndodhte në Shqipëri, Bruksel, Moskë, Berlin dhe Uashington nëpër “ziafetet” me “heronjtë e tyre politikë“ të Tiranës. Disa kishin edhe synime për të hyrë në politikë , madje kishin marrë edhe nga një diplomë universiteti në një nga universitetet e shumta shqiptare të Shqipërisë, Kosovës apo Maqedonisë. Me ta nuk hyra kurrë në debate politike, sepse e pata kuptuar, që dinin aq shumë, sa do ishte krejtësisht e pamundur, që t’ju ndryshoje bindjen.

Mes “të kompletuarve” kishte dhe ndonjë, që kishte funksione në qeveri apo në institucionet në Tiranë. Kjo kategori ishte vërtet një “kategori pedagogësh” nga ajo e kohëve të rinisë, kur në gjimnaz ndodhte, që ndonjë mësues nuk e dinte as vetë mësimin, që shpjegonte.

Duke qënë kureshtar për ç’ka ndodhte në botë, gjatë emigracionit, i kisha kushtuar shumë vëmendje jo vetëm lajmeve dhe dokumentarëve, por sidomos librave të kategorisë së politikës dhe historisë moderne, si dhe shumë biografive dhe autobiografive të njerëzve të rëndësishëm të shekullit të XX. Kjo gjë më kishte shtuar etjen për të mësuar më shumë dhe në biseda, edhe në Tiranë i mbaja veshët ngritur të kuptoja, se ç’ndodhte në vendet europiane, për të krahasuar me ato ç’ka dija dhe njëkohësisht edhe për të rrëzuar ide të rreme, që mund të më ishin krijuar në kokë.

Por sigurisht që për këtë më vlenin vetëm bisedat me dy tre njerëz të ekuilibruar, që kishin të njëjtën “mendje të hapur” për të kuptuar se ç’ndodh sot në botën, që jetojmë. Nga “të kompletuarit” dhe nga ata, që kalonin kohë tavolinave të Nanos, Gjinushit, Ramës, Blushit, Xhafajt, Mehdiut nuk kisha ç’të mësonja. Në atë kohë edhe Rama nuk kishte mësuar shumë gjëra, por më vonë, u bë një nxënës i mirë i politikës ndërkombëtare, po aq sa dhe Berisha, por të dy ishin manipulatorë dhe nuk besoj se ju shpjegonin “pasvanëve” të vërtetat, që dinin rreth zyrave të pushtetit në Europë dhe në Amerikë. E megjithatë ndonjëherë nuk arrija të shmangesha nga debati dhe shihja reagimin plot keqardhje të bashkëbiseduesve, që pak a shumë donin të më thonin : “Eh sa naiv që je!”

Kisha pasur fatin, që “naivitetin” t’a ruaja të pastër sepse nuk ndiqja asnjë emision politik në kanalet televizive shqiptare, madje edhe kur isha në Tiranë dhe në Korçë. Më bezdiste “kompetenca” e Fevziut, injoranca e Pekës, humori fshatarak i Rakipit dhe në YouTube kam ndjekur jo rregullisht vetëm emisionin e Erla Mëhillit, që më është dukur një moderatore me mend, por dhe ajo ka emisione shumë të gjata dhe rrallë ka të ftuar të përgatitur mirë.

Ndoshta ka dhe shumë të tjerë si Balla, Cani, Vasili, Duma, por nuk kam marrë kurrë mundimin t’i dëgjoj dhe nuk jam penduar për këtë gjë. Eshtë e vështirë, që pasi dëgjon nj bisedë politike të drejtuar nga Kristianë Amanpur, Anderson Kuper apo Majk Uallace të dëgjosh Grida Dumën dhe Arianin Canin, bashkë me të gjithë të ftuarit e tyre.

Po e mbyll shkrimin me një ngjarje të shkurtër, ku u solla në mënyrë tepër arrogante dhe marroke me dikë, që kisha pasur në klasë në 8 vjeçare. Pasi më tregoi me siguri diçka rreth gjendje politike në Shqipëri, kur po ndaheshim, më tha: “Edhe na dil të të japim ndonjë kafe!” Duket , që kisha qënë i nervozuar atë ditë, se ju përgjigja në mënyrën më të pahijshme të mundur: “Po përse do flasim bashkë, apo të të marr prapë në patronazh?” (Metoda e patronazhit kishte qënë në kohën tonë në ciklet e ulëta të shkollës dhe kishte qëlluar, që bashkënxënësi im nuk ja thoshte shumë në mësime.)

Me ngushtësinë e mendjes dhe përzjerjen me një loj mllefi, unë nuk kisha kuptuar gjënë themelore në jetë - që njerëzit evolojnë.