Hoxha në dhomën time

Arrrita në qytetin mesdhetar pasi pata bërë një rrugë të gjatë me avion dhe taksi. Taksia më ndaloi jo larg nga hoteli ku kisha prenotuar dhe nxitova të shkoja të rregjistrohesha e të bëja një dush. Kishte “goxha” shkallë në hyrje, por edhe një pandus për handikapatët me pjerrësi diku në 60 gradë, që e bën të sigurt rënien me kokë prapa të invalidit në karrige me rrotëza. Por hoteli ishte i mirë, recepsionisti shumë i sjellshëm dhe dhoma e pastër dhe e kompletuar. Më krijoi një gjendje humori të mirë sa që pas dushit nuk u shtriva të “merrja një dremkë“, por nxitova të dilja për të parë qytetin. Kisha qënë edhe më parë në atë qytet, por kisha kureshtje të shihja se sa kishte ndryshuar.

Rrugët ishin të njëjta, nuk kishte shumë lëvizje se ishte një pasdite e vonë, por më ranë në sy shumë makina të parkuara rrugëve. Madje edhe në rrugë jo shumë të gjëra të atij qyteti që ka dhe të asfaltuara dhe të shtruara keq me gurë. Por gjithshka tjetër ishte e mirë. Ndoshta ajri i rënduar, por e dija që nuk isha në Sherbrooke, ku ka shumë pyje, jo shumë trafik makinash dhe është mbi tropikun e kancerit. Nuk ka se si të jetë njëlloj në një qytet mesdhetar.

Njerëzit, si dhe më parë, ishin shumë miqësorë dhe kamarierët e të dy sekseve shumë të sjellshëm. Të sillnin atë që ju kërkoje, menjëherë sa ju a kërkoje dhe përafërsisht si ja u kërkoje. Duket që zhvillimi i turizmit dhe ndoshta edhe ndonjë kurs universitar për kamarierë kishte ndikuar për të. Hëngra darkë në një restorant që kishte specialitet mishin e pulës dhe hëngra më shumë se sa mundja, se racioni më i vogël ishte gjysëm pule. Mu kujtua historia e një sportisti të njohur të anëve tona, që porosiste në Rumani një pulë të tërë dhe ajo nuk e ngopte, histori që ma kishte treguar me shumë humor brilanti Piro Kasati.

Ama gjysmën e pulës e hëngra dhe një pjatancë me perime të pjekura, që mund të më mbante edhe tre ditë pa qënë nevoja të haja. (Hoteli ku flija nuk shërbente mëngjes dhe “kishte hesap” ta kurseje mëngjesin). Dhe kështu e shtyva mbrëmjen duke ngrënë dhe duke shëtitur më pas “për ta honepsur” dhe në orën 10 hyra në dhomë. Një tjetër dush dhe direkt në dyshek. As tv dhe asgjë tjetër. Isha i ngrënë dhe për gjumë i kapitur. Krejt ndryshe nga partizani Meke i Dritëroit që kishte qënë “i pangrënë dhe për gjumë i kapitur”. Ishte qetësi dhe me siguri që më 11 duhet të kisha fjetur top. Mes ligave të ëmbla dhe ëndrrave të bukura që po shihja gjatë atij gjumi të thellë, Ai u shfaq! Në fillim kujtova se ishte ndonjë i dehur që këndonte në dhomën ngjitur. Por jo. Ai ishte në dhomën time dhe po më këndonte mu në vesh! Ishte hoxha i qytetit që falte ndoshta namazin se nuk i njoh mirë të kënduarat e hoxhëve. Pashë orën. 4.15 e mëngjesit. Mërmërita një të sharë nëpër dhëmbë, pastaj kujtova orientimin tim laik dhe ndërsa hoxha vazhdonte këngën në arabisht, nisa të shkoja ndërmend vargjet e një kënge apo bejteje, që ime më përsëriste kur flitej për hoxhë:

Doli hoxha në dritare,

Shih moj nan se kush ka vdek

Paska vdek nji goc me halle

Nj’ajo goc q’i kam dash vet!

Pa e thënë tre herë bejten, hoxha pushoi. Më gjumi nuk më zinte. Hpa dritaren ta shihja nëse ishte ende majë minares po nuk dukej gjë.Mu kujtua që në fëmijëri, edhe në dhomën ku flija dëgjohej hoxha. Nga dritarja e dhomës mund ta shihje edhe çallmën e tij tek ballkoni majë minares. Edhe atëhere nuk më pëlqente që më nxirrte gjumin, por për këtë mendoi Partia dhe sho Enver dhe kur isha 7-8 vjeç e ndaluan. Ndaluan edhe këmbanat që ma nxirrnin gjumin të dielave dhe që nuk ishte hiç e këndshme, se të dielave donim të flinim më shumë. Kishim luajtur deri vonë natën “me komant”.

Dola përsëri në qytet dhe kur isha afër qëndrës, pashë një kryq të madh të ndriçuar majë malit më të lartë. Mendova mirë hoxha që ndjek traditat e Arabisë Saudite dhe duhet të këndojë që ta dëgjojnë edhe 50 kilometra larg, po ky kryq traditën e kujt ndjek? Të Rio De Zhaneiros?

Nuk më vjen aspak mirë, kur shoh në qendra të banuara nga disa bashkësi, shënja të qarta të simboleve fetare që sikur rivalizojnë njëri tjetrin, Sikundër të krishterët nuk kanë pse të prishin gjumin e tyre më 4.15 (riti përsëritej në të njëjtën orë të pasdites, kur unë dua përsëri të fle) ashtu edhe myslimanët nuk kanë pse të shohin një kryq gjigand mbi malin që ju përket edhe atyre. Ose dhe sikur në atë pjesë të jetë pronë private, Bashkia nuk ka pse të miratojë ndërtimin e një kryqi.

Të nesërmen ika nga ai qytet. Recepsionisti më tha që edhe po të ndërroja hotelin, përsëri do e dëgjoja hoxhën.

Thashë boll e dëgjova Hoxhën Enver që kur u linda dhe deri më 11 prill 1985.

Ika.

“Arroganca” e karriges

Ishte verë dhe relativisht nxehtë për Korçën. Kisha më pak se dy muaj që kisha nisur punën pas studimeve dhe kuptohet që isha, si i themi ne në anët tona, “këlysh i pagoditur”. Më kishin thirrur në një zyrë të Ekzekutivit bashkë me disa eprorë dhe kolegë të mij për të na ngarkuar me një punë, e cila nuk kishte qënë e planifikuar. Dikush, ndoshta një kompozitor, pat sugjeruar që akustika e kinema “Morava” ishte ku e ku më e mirë se ajo e “Cajupit” dhe kishte lindur idea për të bërë disa dhoma zhveshjeje në anën juglindore të skenës së kinemasë së vetme të qytetit, për të patur shfaqje me karakter muzikor. Dhomat janë të domosdoshme për artistët.

Ndoshta isha thirrur edhe më parë për të bërë projektin e asaj shtese, sepse kujtoj që diçka pamë nga një tarracë e Klubit të Gjuetarëve. Por takimi për të cilin po flas kishte të bënte me ndërtimin e atij objekti të vogël (jo më i madh se një shtëpi dykatëshe) nga ana e brigadës sonë të punëtorëve, e cila merrej me meremetimin e objekteve arsimore dhe kulturore.

Kishim rezervat tona që para mbledhjes sepse ishte një ngarkesë pune shumë e tepërt, sidomos në sezonin e pushimeve shkollore, kur të gjithë specialistët tanë ishin shumë të ngarkuar me punë.

Pas shpjegimit të situatës se përse ishte thirrur mbledhja rreth një tavoline në formë T-je, (si ishin të zakonshme në zyrat e drejtuesve në kohën e Diktaturës), nga nëpunësi i lartë që drejtonte sektorin, pasi pashë që eprorët e mij nuk po “bëzanin” i thashë që ne nuk mund ta merrnim përsipër, për arsyen kryesore, të cilën e përmenda më lart.

Më pa drejt dhe me shumë seriozitet më tha: “Këtu të kemi thirrur për të të thënë ta bësh dhe jo për të të marrë mendim!” Nuk pati diskutim të mëtejshëm, se të gjithë eprorët e mij po rrinin kokëulur dhe ndonëse mora sikur të mbroja ç’ka kisha thënë (me zakonin e hershëm të kokëfortësisë sime) e pashë se isha përballë një muri të panjohur më parë. Ishte “Arroganca e karriges”. Më tepër më çuditi fakti se nëpunësi ishte i ri (mbase 10 vjet më i madh se unë) dhe i njohur për zgjuarsi, por duket gjatë viteve në zyrat e shtetit e kishte mësuar se për të bërë atë që e quante të duhur të përdorte dhe arrogancën. Ikëm nga mbledhja dhe unë ngacmoja një kolegun tim shumë më të madh në moshë duke i thënë “E pe rrezikun dhe hyre në llogore, rrase dhe helmetën! “dhe ai qeshte, por ishte “qen i rrahur”.

Nuk e kujtoj si i vajti filli zbatimit. Ndoshta ju ngarkua Komunales a ndoshta e bëmë edhe ne, por prej asaj dite isha krejt i ç’interesuar të “përëlasesha” me pushtetin dhe njëkohësisht humba çdo zell për punë. Me nëpunësin “që më tregoi vendin” më vonë u bëmë miq, se pashë që kishte shumë dëshirë të bënte gjëra të mira për Korçën në sektorin e tij. Më pat mbështetur pa rezerva në disa projekte ku isha angazhuar dhe e kam quajtur gjithnjë si nëpunësi që ka bërë më shumë për qytetin në kohën kur kam punuar unë.

Por duke ardhur nga auditoret e Universitetit dhe jo me simpati për atë sistem, që çalonte në çdo drejtim, provova edhe “shijen” e asaj që merr pasi thua “Jo”. Nuk thashë edhe shumë “po” më pas, sepse nuk ishte në natyrën time, por nuk më dukej në vitin ‘84-’85, se ai sistem i kalbur, i mbrojtur edhe me “arrogancën e drejtuesve” do kishte një fund të shpejtë.

Sot hasim të njëjtën Arrogancë, madje edhe deri në absurditet në zyrat e pushtetit vendor dhe të atij qëndror. Madje, në ndryshim me atë kohë, kjo vjen nga përballja me “hajdutët”. Këta të fundit e kanë pjesë të pandarë të modus opernadi të tyre, që të jenë arrogantë, sepse në këtë mënyrë edhe mund të xhvasin më shumë. Nuk ka nevojë as të përmendësh emra, se thuajse shumica, nga i Gjatëgjithëfuqishmi dhe deri në një shef Urbanistike qyteti të zakonshëm janë të tillë. Mbulojnë njëkohësisht edhe mungesën e aftësisë. Ndaj ajo fjala e vjetër “ju flet karrigeja” është sot më aktuale se kurrë. Mua (dhe të tjerëve si unë të emigruar) na bie shumë keq në sy sepse jetojmë në vende ku “arroganca” në zyra thuajse nuk haset. Madje edhe kur je para një gjyqtari apo prokurori. Por në Shqipëri nuk është kështu dhe unë e ndjej edhe vetë, se edhe për një kërkesë të thjeshtë të shikimit të “dosjeve” të dixhitalizuara të gazetave të vjetra të Bibliotekës së Korçës ndeshesh me një “mur absurd”.

Sigurisht që nuk është më qershori i vitit 1984, kur sa kisha nisur punë, por e gjithë shoqëria shqiptare ka shumë rrugë për të bërë që të mposhtë korrupsionin dhe arrogancën.

Ndoshta edhe unë do jem gjallë e ta shoh.

Dua të këndoj një “tufkë me seranata”

Dua të jem një korçar tipik, se e di që nuk jam plotësisht i tillë, edhe pse një mik i imi, ka shumë vite që ma thotë për të më ngacmuar. Vërtet edhe “tufë“ e shkruajta si e përdorim ne -“tufkë“, por jo gjithnjë sepse është diçka që përdorej më shumë për pak gjëra të vogla si : tufkë me qepka, tufkë me hudhra të njoma etj. Dhe për “serenatkat”, që dua të këndoj, shkon fjala “tufkë“ më shumë se ndonjë tjetër.

Tufka mund të ketë 5-6 këngë nga ato “me dhemkë“, të cilat do i përzgjedh vetë me kujdes. Nuk dua të bie në përsëritje me ato ç’ka këndohen në “eventet” e Ligavecit Gollash. Problemi më i madh është se ku mund t’i këndoj, sepse më duhet “audiencë“. Sallë edhe mund të gjej, ndonëse nga Bashkia jam kudo i bllokuar. Nuk më japin as gazetat e vjetra, të cilat më vlejnë për të mësuar më shumë rreth Korçës, por edhe për këngët e saj. Sponsorizimin do e bëj vetë duke gjetur njëkohësisht edhe një grup me “seranatistë“ që të mbushet programi. Nuk mund të mbaj një orë me të kënduar se aq “vuxhut” kam. Sa për ‘sazet” ato besoj se i rregulloj, se Piro Apka, të cilin e kam pasur në klasë, ishte drejtues i orkestrës në “mbrëmjen magjike” të Festivalit MIK.

Për kurator, moderator, përpunues spektakli dhe koordanitor lëvizjesh nuk besoj se do kem nevojë. Tani gjithë këngëtarët e mëdhenj këndojnë ose më këmbë ose ulur dhe mua “zëri më del mirë“ në të dy pozicionet. (Më mirë më del në dush, por një koncert i tillë do ishte krejt i parakohshëm për Korçën konservatore. Gjithashtu në dush nuk mund të këndosh këngë “me dhemkë“ sepse humbet efekti i përlotjes.)

Sigurisht para se të vendos se cilat “serenata dhëmkore” do ju përcjell dëgjuesve që emocionohen lehtë, duhet të përgatis një listë të gjatë, ku të përfshij të shumënjohurat, por edhe ato që nuk i janë servirur shpesh publikut korçar gjatë viteve të fundit. Sepse të qënit origjinal qëndron në bazë të një suksesi të mundshëm. Mendoj që në krye të listës të jetë “Kënga e Xhemalit”, për të larguar çdo hije të krijuar nga njerëz me formim të dyshimtë, që “serenatat” ju përkasin kryesisht “kaurëve të derrit”. “Kënga e Xhemalit” ka shumë dhemkë dhe përmban edhe dy fjalët kyçe “raki” dhe varr”, të cilat i shoh të domosdoshme për “tufkën” time. Nuk mund të përfshij as këngën e “kurbetliut” që shkoi në Selanik dhe nuk merrte vesh për Tanën. (Ishte tre orë larg me makinë) Eshtë kënduar vjet në MIK. Po ashtu edhe “po më thërrisje si e marrë moj, hajde hajde”. Shumë e konsumuar.

Prej këngëve “të kultivuara” të zanateve nuk do ve asnjë se janë me nota optimiste. Më e gjallë ajo e Avnisë, që thërriste: “Posta, posta çapkëne!” Po mendohem për këngën melankolike “Do marr kazmën e lopatën” , që duket si këngë pune, por është e dhimbshme se autori do shkojë të hapë varrin e të dashurës së vdekur. Vetëm që nuk ka “raki” ose “pijetore”. “Kënga e Myzejenkës” ka goxha pije alkolike, por nuk ka dhimbjen e vdekjes. Eshtë “serenatë“ sarahoshësh dhe nuk është dëgjuar në këto “eventet”, madje as në repertorin e vëllezërve Prifti. Ndoshta për shkak të shtimit të gjobave për shoferët që përdorin alkol, se tre shofera ishin ata që donin të ngjiteshin nga penxhereja tek Myzi.

Më duket se është më e vështirë se sa e mendoja formimi i “tufkës.” Ka qënë një këngë qëmoti me vargjet “Kollë e thatë më ka zënë/ Më mundon i shkreti gjoks/ Do të digjem moj të venitem/ Do mbaroj tuberkuloz”, por nuk jam i sigurt për orkestrimin.

Duhet të jem i vendosur për “Këngën e Sofikas” , se ka dashuri , alkol dhe jep atmosferën e Korçës. Nuk ka vërtet vdekje apo plagosje të Sofikas, por duket që autori do ketë një fund jo të mirë me “cerozë alkolike” dhe kjo ja shton dhimbjen këngës.

Duhet të kërkoj më shumë në repertoret e reja dhe të vjetra, se nuk është keq edhe një e Eli Farës me Kastriot Tusha, që e zgjidh dhimbjen e thellë me “do të takoj edhe një herë në këtë jetë nga rastësia”. Nuk e kam kuptuar kurrë nëse “Rastësia “ është emri i ndonjë klubi diku në Tiranë, apo toponim si “Parku Rinia” apo “Shën Dëllia”.

Duhet punë dhe shumë punë.

Nuk duhet t’i kisha nënvleftësuar më parë “serenatat”.

Si e përdor unë shqipen

Kam vënë re, që edhe kur flas, por veçanërisht kur shkruaj, përdor struktura fjalish ose vendosje fjalësh, që tingëllojnë më shumë si të kopjuara nga gjuha angleze edhe pse nuk përmbajnë fjalë anglisht. Ndaj i them vete, se edhe pse mundohesh të flasësh dhe të shkruash sa më pastër shqip, në mendje të kanë hyrë disa ‘modele” të tjera, të cilat nuk je në gjendje t’i kontollosh. Ma kishte përmendur edhe avokati im, kur bënte redaktimin e librave, që kam botuar në Tiranë.

Nuk do e vrisja mendjen shumë për këtë dukuri disi të re, sepse tani është e vështirë ta shmang. Jam në një moshë që korrigjimet bëhen gati të pamundura. Por më ndodhi një bisedë telefonike me një të njohurin tim, që më bëri të mendoja më seriozisht rreth tingëllimit të fjalëve dhe shprehjeve të mija në bashkëbiseduesit apo lexuesit në Shqipëri. E gjithë biseda, disi e ashpër, kishte të bënte me një koment timin në një postim të Peleshit lidhur me Festivalin MIK, ku i sugjeroja të “këndonte edhe ai me këngëtarët e “këngëve të rrugëve” se nga zëri dhe mendja njëlloj me ta ishte”. I njohuri im kishte reaguar i nervozuar duke më pyetur ç’doja të thoja me “këngëtarë rrugësh” dhe unë e sqarova më hollësisht se bëhej fjalë për “këngët e rrugëve” dhe jo këngëtarët, por shqetësimi im ishte me “degjenerimin e Festivalit” dhe me futjen e një “nate serenatesh” me këngë të rëndomta, të kënduara nga këngëtarë jo të shquar.

Më pas erdhi telefonata që më kërkonte tërheqjen nga fraza “degjenerim i Festivalit”, nga shprehja “këngëtarët e rrugëve” dhe për mungesën e shkollimit të ndonjë këngëtari. U kërkua nga unë fshirja e komentit, gjë për të cilën ja bëra të qartë se nuk mund ta bëja.

Me durim shpjegova që “degjenerim i Festivalit” nuk ka të bëjë me ndonjë insinuatë për degjenerim moral të tij. Ka lidhje me rënien e nivelit artistik dhe të ndryshimit për të cilin është krijuar. Gjithashtu ‘këngët e rrugëve” nuk përdoret nga unë për të denigruar këngët e krijuara në vite, të cilat për shumë arsye, në kohën e diktaturës nuk u ngjitën në skenë. Ai këmbëngulte që çdo gjë e shkruar nga unë ishte nga mllefi për Nikon ose ndonjë tjetër, se unë nuk e kisha parë shfaqjen që ishte duartrokitur frenetikisht, se këngëtarja që kisha nënvleftësuar pat arritur një Do diezis gjatë këngës, se unë nuk kam idenë e muzikës se jam jashtë këtij zanati, se shfaqja ishte kuruar me shumë profesionalizëm, se buxheti i Festivalit është shumë i vogël e të tjera të ngjashme.

Unë vazhdova të shpjegoja me durim dhe tonet u ulën, por në mendje më mbeti ky “keqkutpim” i lidhur me disa shprehje të mijat. “Rënia e nivelit të një veprimtarie” për mua është “degjenerim”, por ndoshta kjo tingëllon rëndë në Shqipëri dhe veçanërisht në Korçë. Më kujtoi kur një shoqe e klasës në gjimnaz u “çakordua” kur mësuesja kujdestare ju tha asaj se me disa shoqe të tjera ishin bërë “grupazh”. O të dëgjoje reagimin e vajzës së akuzuar për “grupazh”!!

A ndoshta e gjithë qasja e ime ndaj Festivalit dhe problemeve të tjera në Korçë, tingëllon “armiqësore”, “e ashpër” dhe “anglo-saksone”.

Për fat të keq (kryesisht timin) unë nuk mund të shkruaj si “bonist”. Nuk bëj madje as deklaratën mëdyshëse të Petro Dulës “jam jam i mirë, s’jam s’jam s’jam i mirë“, të cilën e fusin në “serenatat” tashmë.

Unë shkruaj (qoftë me gabime) atë që mendoj dhe ndjej në një çast të caktuar. Ose duke e përkthyer në tironsen e sotme, ç’ka ndjej “për momentin”.

Më pas “momenti” kalon dhe unë jo rrallë pendohem për postimin. Por kurrë nuk e fshij, sepse nuk ka më asnjë kuptim. Eshtë më mirë të kërkosh falje për gabimin ose pasaktësitë.

Qoftë edhe kur ke akuzuar një Festival aspak të degjeneruar!

Përse Rama “ka frikë“ nga Vuçiç?

Miqësia e Edi Ramës me presidentin sërb ka qënë gjithnjë diçka e pazakontë dhe jo e nevojshme në marëdhëniet midis Shqipërisë dhe Sërbisë. Edhe pse ka patur preçedentë në historinë e 120 viteve të fundit, që janë dhe vitet e formimit dhe ekzistencës së shtetit shqiptar. Marëdhënie shumë të mira kishte Esad Toptani me sërbët, Ahmet Zogu me Nikolla Pashiç dhe Enver Hoxha me Titon. I pari u cilësua si tradhëtar dhe u vra në atentatin e njohur, i dyti pasi u ndihmua për tu rikthyer në pushtet nga sërbët nisi gradualisht të largohej prej tyre, ndërsa i treti kur pa se pushteti personal i garantohej më mirë nga Stalini, i ktheu shpinën kreut të Jugosllavisë.

Esadi kishte motiv të vetëm paratë, Zogolli garantimin e pushtetit të tij personal dhe po njëlloj edhe Hoxha.

Miqësia e Ramës me Vuçiç është ende herët të karakterizohet se ku e ka motivin. Tek ngjashmëria si autokratë? Në dëshirën e Ramës që të duket para Europës jo si “skifter”, por si “pëllumb”? Në shpresa për të mbajtur edhe një marëdhënie të mirë me Putin, sido që të rrjedhin ngjarjet botërore?

Cilido që të jetë motivi, ose edhe nëse është një kombinim motivesh, në planin kombëtar, sjellja e tij gjatë gjithë dhjetvjeçarit me Vuçiç, ka qënë e dëmshme për Shqipërinë dhe veçanërisht për Kosovën. Të gjithë krahët e politikës në Kosovë, kanë qënë vazhdimisht të pezmatuar, por për të mos goditur kreun e shtetit-amë janë kursyer në demaskimin e tij. Përtej Open Balkan, “tradhëtimi “ i kosovarëve ishte në qasjen e Ramës për “statusin e komunave sërbe” dhe mjaft rrjeshtime anti-shqiptare gjatë viteve si kryeministër. Ende ministrat e tij të jashtëm (përjashto disi Ditmir Bushatin) nuk kanë dëshmuar për publikun sjelljet e tij jo normale me Sërbinë dhe motivet nëse i dinë.

Mbajtja e një kanali të hapur personal komunikimi, mund të duket si një qëndrim europian rreth marëdhënieve mes krerëve të shteteve tradicionalish armiq, por kur ti je “i ngrohtë“ me Vuçiç dhe “i ftohtë“ me Albin Kurtin , atëhere nuk bëhet më falë për qëndrimtë qytetëruar paqedashës. Edhe nëse nuk je tradhëtar, ti je dikush që nuk dikush që nuk të bëhet vonë as për Shqipërinë dhe as për Kosovën.

E megjithëse unë jam i sigurt që në krye të herës, që Ramës nuk i bëhet vonë për asgjë, përveç mirëqënies së tij personale dhe mbetjes në qëndër të vëmendjes për sa është gjallë, ende nuk kuptoj se pse nuk arrin të bëjë as më të thjeshtën, të reagojë fort ndaj deklaratës “shqiptaro shfarosëse” të ministres sërbe gjatë kësaj jave. Eshtë gjëja më e thjeshtë në marëdhëniet midis shteteve. Do e kishte bërë edhe Esad Pashë Toptani, nëse do ishte sot kryeministër i Shqipërisë.

Duket që ka diçka më të thellë, se një miqësi dhe respekt reciprok, apo një “kauze të përbashkët autokratësh”. Më ngjan me sjelljen e Trump ndaj Putin. “The Donald” ka mbi dhjetë vjet që “reziston” dhe nuk bën asnjë deklaratë që të shajë Carin e ri të Kremlinit. Shumë analistë supozojnë se Kremlini ka një dosje të fortë me të cilën mund t’i bëjë shantazh Presidentit amerikan.

A ka edhe Vuçiç materiale tepër kompromentuese me të cilat është në gjendje ta shantazhojë Edin tonë?

Asgjë nuk duket të jetë përmendur nga mediat jo vetëm të dy shteteve shqiptare, por as të atyre sërbe. Ndoshta është vetëm një supozim i imi, por nuk mund të them me siguri se është “fantazi”. Krerët tanë të korruptuar nuk e kanë për gjë të bëjnë edhe bisedime sekret, madje edhe transaksione me udhëheqësit e Ballkanit, që kanë qëndrime jo miqësore ndaj Shqipërisë. Rasti i vrasjes së Remzi Hoxhës nga ShIK-u sepse kishte qënë në dijeni të një marëveshje të Sali Berishës me Kiro Gligorov të Maqedonisë nuk është shumë i largët.

Rama nuk ka dënuar genocidin e Izraelit në Gaza për të patur marëdhënie të mira me trump, por pse nuk dënon dëshirën për genocid ndaj shqiptarëve të ministres së Vuçiç është krejt e pakuptueshme dhe e dënueshme.

Unë nuk jam për damkosjen si tradhëtar dhe as për ndonjë ide idiote për të vepruar ala Avni Rustem. E mendoj të tepruar edhe atë atentat, por ato ishin kohë të tjera dhe atentate politike kishte gjithandej.

Por duhet hapur, të gjithë shqiptarët, politikanë ose jo t’i “shkulin dhëmbët” kryeminstrit si dhe presidentit tonë që qëndrojnë të heshtur ndaj këtij akti provokues. Vuçiç mund të ketë të njëjtën dëshirë si ministrja e tij, por nuk e thotë me zë të lartë. Ka dhënë prova për këtë bashkë me shumë poltikanë sërbë.

Ndaj heshtja rreth qeverisë së tij është jo vetëm antikombëtare, por sjellje prej vasali.

A është Rama një vasal i Vuçiç?

“Fake news” edhe për njerëz jo të rëndësishëm?

Para disa orësh, një mik nga SHBA më pyeti nëse e kisha projektuar objektin e shumëpërfolur këto kohët e fundit në Korçë. Diku kishte parë emrin tim t’i bashkëngjitej diskutimeve për atë ndërtim. Mu qesh me vete, se dhe të doja të projektoja një objekt të tillë nuk e bëja dot. Por dhe po ta kisha bërë nuk do ishte miratuar sepse marëdhëniet e mia me Bashkinë e Korçës, janë të ngrira që në vitin 2010. Madje as Biblioteka e Korçës nuk më jep gazetat që kërkoj, sepse ndoshta në gjithë institucionet që varen nga Bashkia figuroj si “i padëshëruar”.

Nuk e shoh si përpjekje të “hapin nam të keq” për mua se nuk jam ndonjë njeri që ka ndonjë rëndësi. Jam një arkitekt shqiptar që jetoj prej gati 30 vjetësh në Kanada dhe tashmë në pension. Nuk kam shprehur asnjë interes për të projektuar në Korçë, madje dhe dy tre shkrime ku kam thënë se dua të bëhem deputet i Korçës, kanë qënë një autoironi e hapur dhe e lehtë për tu kuptuar.

Ndaj nuk po e quaj me emërtimin “cool” “fake news” që pëlqejnë të përdorin tani në Tiranë. Me siguri që është një ngatërresë e dikujt që nuk di se kush projekton në Korçë dhe se cili jam unë.

Për të qënë i sinqertë, është ndoshta i vetmi objekt i Uilson, për të cilin nuk kam shkruar me hollësi, por e kam prekur vetëm bashkë me objekte të tjera të projektuara keq prej tij. Që është i gabuar nuk ka nevojën për analizën e një arkitekti, se objekti klith vetë: “Ejani dhe më godisni!”

E pata parë të mbetur si “karabina” katër vite më parë dhe jepte shënja të vëllimeve të projektuar jo mirë. Por pamja e afishuar në tabelën e zakonshme të një objekti ndërtimor ishte krejt e kundërt me këtë të sotmen. Qëlloi që pija një kafe me investitorin e objektit, në hotelin e tij të mëparshëm (të zi) dhe e pyeta pse kishte mbetur investimi në mes. Më shëjegoi me hollësi diçka për “njollën e ndërtimit”, për dëshirën për të ndryshuar funksionin e tij dhe më pyeti se ç’mund të bëhej edhe për ta zmadhuar. Duke shprehur çudinë me “qëndrimin strikt” të Bashkisë për sipërfaqet, i sugjerova një përdorim më të madh të vetratave që mund të mbulonin mbi 60% të objektit për ta bërë më të lehtë. Sigurisht ishte një këshillë më këmbë, nga ato që zakonisht dëgjohen me “fundin e kurrizit”. Nuk di kur e pashë komplet të mbyllur dhe ende në ndërtim dhe u çudita, por jo komplet “i shokuar” sepse kisha parë thuajse gjithshka të projektuar keq nga australiani Pite.

Tani, me të drejtë njerëzit janë të pakënaqur dhe ndoshta diskutojnë në shumë platforma interneti për atë objekt, për të cilin ende nuk e di nëse është Hotel apo ka një funksion tjetër.

Si e kam përsëritur edhe në raste të tjera, dëmet në politikë, arkitekturë, urbanistikë dhe në fushat e tjera, nuk bëjnë “bam” që ditën e parë. Nisin gradualisht me disa dëme të vogla dhe më pas trashen, posa pushtetarët shohin se “ky milet mban!” Korça reagoi mekur për Kullën Vrojtuese dhe më pas erdhën transformimi i Bibliotekës së Kolevicës, Biblioteka e Re (Derri i lerosur), Hotel Plazza, Hotel i Zi, dhe tashmë ky objekt tërësisht i mbyllur që të sjell më shumë në mendje kubin e madh ku bëhen pelegrinazhet në Mekë. Nëse Uillson do vazhdojë të projektojë në Korçë do shohim edhe tmerre të tjera.

E gjitha nis me Ramën, vazhdon me mungesën e talentit të arkitektit australian dhe nënshtrimin e plotë të Bashkiakëve. Jam i bindur që investitori nuk ka asnjë rol në atë lloj arkitekture, se arkitekti i preferuar i tij pat qënë arkitekti i ndjerë korçar Vladimir Bregu. Dhe Bregu kishte klas në projektim.

Duke u kthyer në faktin që më lidhin mua gabimisht me objektin në fjalë, e përsërit që nuk është i qëllimshëm, sepse nuk ka asnjë arsye, as edhe sikur dikush të jetë dashakeq ndaj meje për të më “atashuar” në këtë lloj “monstre të arkitekturës”. Por më dha një shkëndijë të prek veçanërisht këtë objekt, për të cilin çdo analizë profesionale është e kotë. Objekti nuk duhet të ishte i tillë dhe pikë! Ndoshta mund të qëndronte mirë vetëm në Surel, krahas Vilës të Edi Ramës, por në asnjë vend tjetër në Ballkan.

Por mirë të na i bëjë edhe Rama, edhe Uilson edhe Peleshi (Raqka Kyçet e Kashtës ka në dorë)!

E kemi bërë hak!

Ah tekstet, këto tekstet e këngëve tona!

Po i rikthehem për të disatën herë, problemit të teksteve të këngëve shqiptare dhe veçanërisht atyre të krijuara në Korçë për “këngët e skenës” apo të atyre, që unë i quaj “të rrugës”. Jo në kuptimin e të qënit “rrugaçe”, por se në kohën e Diktaturës këndoheshin kryesisht rrugëve. Si është krijuar termi “këngët e liqenit” për këngët që nuk ngjiteshin dot në skenë dhe këndoheshin në kodrat e Liqenit artificial. Ishin e njëjta natyrë këngësh, të krijuara mbi melodi të huaja ose edhe origjinale, por disa nuk hynin dot në “këngët zyrtare” për shak të teksteve melankolike , të cilat nuk i pranonte Partia.

Vonë kisha lexuar një artikull të babajt në “Nëntori” (ndoshta i fundit të viteve ‘50) ku kritikonte mjaft këngë të lehta me tekste tepër “letoshë“. Babai ishte i vendosur në vërejtjet e tij sepse vlerësonte poezinë si bazën e një kënge. Ai i qëndronte parimit, që kompozimi duhet bërë i frymëzuar nga teksti dhe jo anasjelltas, por në vitet ‘60 dhe më tej, në Europë praktika, kishte qënë më e ndryshme.

Rikthimi në kjo temë u bë për shkak të një bisede me tone të ngritura me një mikun tim muzikolog, i cili nuk pranonte kritikat që kisha bërë publike për MIK Festival dhe veçanërisht për natën, që atje e quajnë të “serenatave”.

Unë nuk mund të them se gjykimi im është i ngutur dhe aspak profesional sepse nuk kam parë shfaqjen apo se nuk jam i këtij profesioni. Ndoshta po ta kishin bërë profesionistët nuk do kishte arsye të shkruaja unë, por nuk di se sa poetë apo kritikë të vërtetë ka në Korçë. Dhe sa nga të vërtetët kanë ndershmërinë intelektuale të thonë të vërtetat. Por unë i di thuajse të gjitha këngët që u kënduan aty dhe jam në gjendje t’i gjykoj veçanërisht për tekstin.

Por duke u kthyer në të gjithë dukurinë, të cilën e kam prekur më parë për këngët “Emigranti” apo “Nga dashuria”, ka dhe dhjetra këngë të tjera që “buçasin” në valët televizive dhe radiofonike shqiptare me tekste veçanërisht të dobët. Nuk është se muzika pop, rock, rap apo hip hop, sot në botë ka tekste gjithnjë të shkëlqyera, por masiviteti i teksteve shpesh të pallogjikshme të këngëve shqiptare të tremb.

Po të dëgjosh “dënglat e tua, tjetër bën e tjetër thua”, sado nivel të ketë melodia nuk mund të të emocionojë. Dhe shembujt mund të jenë nga më të shumtët dhe më ekstremet.

Nuk di se çka ndodhur me ata poetë që bënin dikur tekste të mira në Shqipëri. Gjithashtu nuk di se sa kompozitorët apo dhe kantautorët e vrasin mendje për të gjetur tekste të mira dhe t’ja u “qepin” melodive të frymëzuara. Por në rast se Batisti ngrinte melodinë dhe mbi të për ditë të tëra, Mogol ndërtonte tekstin edhe në përputhje me idenë bazë të Luços, kjo ishte punë profesionale dhe me përkushtim. Dihet rezultati.

Unë nuk jam që këngët e shumë viteve më parë mos rikthehen në skenë. Ose të ngjiten ato që nuk kanë mundur të ngrihen. Por duhet shumë zgjuarsi dhe profesionalizëm. Nëse zgjidhen të dobëtat atëhere dështimi është i sigurt edhe nëse publiku duartroket. Shijet e publikut shqiptar janë bjerrur shumë këto 30 vjet.

Nuk kanë qënë “të përsosura” as 60 vite më parë, por më të pranueshme 80 dhe 100 vite më parë. U përmend në MIK kënga “Gjeologia” e Ilia Vinjaut. Kam qënë i vogël kur u bë ai festival dhe nuk shkonim dot ta shihnim bashkë me motrën ndaj e dëgjonim në radio. “Gjeologia” ishte një këngë e kapshme dhe i theshim babait kur kthehj nga shfaqjet që t’i thoshte Konos, i cili ishte kryetari i jurisë, t’i jepnin çmimin e parë. Babai buzëqeshte pa na kundërshtuar, por as që e mendonte të ndërhynte. Nuk di se cili ishte mendimi i tij. Kur e gjith salla thërriste “Gjeologia, gjeologia”, asaj ju dha vetëm çmimi i tretë. Tani, të rinjtë që nuk mundohen të shfletojnë ndonjë gazetë të kohës thoonë se fitoi të parin. Por duke u ndalur në teksti, kur isha jo më shumë se 10 vjeç pata kuptuar që ishte tepër i rëndomtë. “Vajza ime thesar je për mua/ Rreze drite lëshojnë sytë e tua...” Pas dy-tre vitesh askush nuk donte të dëgjonte më “Gjeologia”.

Këngët shqiptare që kanë mbetur në “thesarin” e muzikës së lehtë, përgjithësisht kanë tekste të mira. Ndaj rikthimi në skenë i këngëve të rëndomta, apo më keq të “këngëve të rrugës” nuk është një shërbim që i bën as publikut dhe as vetë pjesëmarrëve të shfaqjes. Nuk mund të këndohet më “jam jam i mirë, s’jam s’jam i mirë“ apo “bulevardi i Korçës ka vajza pa masë/dalin e shëtisin pa lejen e mamasë“. Këto janë këngët e Petro Dulës që ishte vërtet muzikant dhe me një sens të mirë humori, por duhen mbajtur larg një Festivali të muzikës lirike.

Edhe kënga e Agim Prodanit “Mjeku” është me tekst të dobët dhe muzikë tepër skematike. Ndër më të dobëtat e kompozitorit. Ishte një kohë që Sektori i Propagandës i PPSH kërkonte të krijoheshin këngë për profesionet, për të mos patur vetëm këngë për dashurinë. Kompozitorët u detyruan të bënin këngë për shoferin, postierin, kamarierin, mjekun dhe ndonjë profesion tjetër që nuk e kujtoj tani. Të gjitha këngë të dobëta dhe tekstet e disa prej tyre, Andon Mara i kishte kritikuar në shkrimin që përmenda më lart. Duke u kthyer tek “Mjeku”, vargjet janë tepër të dobëta dhe naive. “ Ti pamposhtur qëndron në shtrëngatë/të ardhmen e ndritur ku jeta thërret/Ti lodhje nuk ndjen dit as natë.” Si rrjedhim edhe kënga me një motiv minor dhe melankolik është si quheshin në Korçë “dy çorap e një llastikë“.

Sa për këngën tjetër për Korçën as nuk vlen të shkruash për tekstin. Veç vjershë nuk mund të quhet.

Ndaj ky problem më se 70 vjeçar sa vjen dhe po bëhet edhe më i mprehtë dhe këtu nuk vuan më arti, por e gjithë shoqëria, e cila duhet të frymëzohet dhe emocionohet nga këto krijime të dobëta.

Ndoshta diçka do ndryshojë në të ardhmen.