“Pushtimi” i Radio-Korçës

Më erdhi për të qeshur, kur lexova sot diçka në “KorçaReport” ndoshta e shkruar nga Gëzim Hashimi. Kishte të bënte me marrjen e Radiostacionit nga civilë kryengritës. Ndodhia në dukje qesharake ishte e vjeshtës 1998, kur unë isha larguar nga Shqipëria dhe mund të ketë qënë dramatike për ata që e kishin përjetuar. Mua më dukej qesharake, se kujtoja vitet ‘60, kur shkoja në Radio me babanë dhe ishte vendi, që nuk dukej se mund të hynte njeri. Dhe as i binte ndërmend njeriu. Nuk kishte as roje.

Babai kishte një tufë me çelësa në xhepin e xhaketës. (Nuk dilte pa xhaketë as në piskun e vapës.) Mua më pëlqente të luaja me to dhe e dija që ishin të Radios. Celësin e vetëm të shtëpisë e njihja se të tillë mbaja edhe vetë. Kur shkonim jashtë orarit zyrtar, ai hapte derën e jashtme dhe zakonisht në dritaren e katit të dytë shfaqej koka e Tasit (Kanxheri) ose e Vasilit (Dishnica). Nuk jam i sigurt se kur nisi Fili (Riza ) si teknike, pasi kishte qënë folësja e dytë. Por edhe Erifilin e kujtoj që dilte në dritare e buzëqeshur dhe sigurohej që ishte punonjës i Radios ai që kishte hapur derën.

Polici në ndërtesa e vjetër e Radios duhet të jetë vendosur pas vitit 1974 ose ‘75. Kishte nisur terrori dhe njëkohësisht ishin dënuar dy-tre vetë si anëtarë t një organizate kundërevolucionare, që mes planeve të tyre kishin edhe pushtimin e Radios. Mua më dukej si gjë e sajuar, se isha në gjendje të kuptoja se ç’mund të bënin 3-4 vetë, që kishin krijuar një organizatë (më duket dhe ajo si komunistë të vërtetë), por në Radio kishte ndryshuar tashmë diçka. Herë herë, polici në dera të pyeste dhe kur shkoja të takoja babanë nuk mund të hyja “zdruq zdruq” si më parë.

Ato që nuk u “realizuan” atëhere (një gjë krejt e stisur se dy porta më lart se Radioja jetonte Kryetari i Degës), i paskan tentuar “demokratikisit” më 1998. Tamam “fantazi idiote” si të para në filmat me puçet ushtarake në Amerikën Latine.

Dhe ç’do bënin nga Radioja? Do shpallnin që qeveria kishte rënë dhe drejtimin e kishte marrë Berisha me Qeverinë e Shpëtimit?

Në vendin tonë (si në çdo vend ballkanik) bëjnë vaki shumë absurditete. Edhe kjo e pushtimit të Radio- Korçës, lidhja e duarve dhe gojës të Gëzim Hashimit për të mos kundërshtuar duhet të ketë qënë një fantazi e ndërkryer e disa drejtuesve të PD-së lokale.

Drejtori i Radios ra! Rroftë Drejtori i ri! (Jam kureshtar të di se kë kishin parashikuar si drejtor. Petraq Kitën?)

Meti me papijon

Nuk është krejt i krijuar si karakter, se dikujt ju drejtova me këtë togfjalësh në FB. Por nuk ka rëndësi në është Meti apo Miti. Madje edhe nëse ka rreth qafës papijon, kravatë të zakonshme apo një shall si mbanin Batisti, Rugova apo artistë të tjerë.

“Meti me papijon” është një lloj përcaktimi nga ana ime e dikujt, që ka lexuar pak ose aspak gjatë jetës dhe që shkruan komente në tema, të cilat i njeh ose jo me dëshirën për të kundërshtuar ose për t’ja “menderosur” autorit. Mund të ishte shumë mirë edhe “Miti me shall” ose “Krisi me kravatë“. (Ky emri Kris është shumë në modë edhe tek mesoburrat në Shqipëri, q mund të kenë një emër tjetër krejt larg Krisit.)

Kjo është veçoria e mediave sociale , të cilën nuk duhet ta kritikojmë se ka sjellë një lloj “dystimi” mes atyre që shkruajnë dhe atyre që lexojn, mes atyre që përpiqen të thonë diçka dhe atyre që i dinë dhe nuk kanë nevojë të përpiqen, të atyre që dikur “katranosnin” ndonjë hartim dhe të atyre , që i kopjonin hartimet.

Unë mendoj se është mirë kështu si është sot edhe pse ka njerëz, të cilët e humbasin durimin. Facebook është një lloj “agora” ku të gjithë mund të japin mendime. Kujt nuk i pëlqen nuk ka nevojë të hyjë në këtë shesh plot gjurulldi. Detyrimisht do ketë edhe si Meti me papijon, edhe fanatikë të një feje apo ideologjie, edhe nga ata që duan “të krruajnë dhëmbët”, edhe nga ata që parapëlqejnë të baltosin këdo, edhe nga ata që inatin pas një sherri në shtëpi e nxjerrin në shesh, edhe të tjerë që rrinë pas “kaçubeve” dhe hedhin ndonjë mizë.

12 vite më parë kjo “gjurulldi” më lodhi dhe ika për të mos hyrë më.

Por u riktheva tani dhe nukjam penduar.

Njoha edhe Metin me papijon.

Kantaautorët korçarë

Nuk mund të them me saktësi se kur hyri termi kantaautor në Mesdhe. Sigurisht që lidhet me Italinë, por nisi të përdorej edhe në disa vende të tjera të Ballkanit. Tek ne ishte e natyrshme të niste në Tiranë, e cila ishte tepër e lidhur me kulturën italiane. San Remo dhe Hit Parade dëgjoheshin edhe ne Korçë dhe në qytetet e tjera, por Tirana ishte gati një “aneks kulturor” i Italisë deri në vitin 1973. Gjenovezët Luixhi Tenko, Xhino Paoli dhe Fabricio De Andrei ishin të parët, por krahas tyre edhe Luçio Dala nga Bolonja dhe ndonjë romanjol, që tani nuk më vjen në mendje. Kulmi u arrit në vitet ‘70 me Batistin dhe Balionin e më pas erdhën shumë të tjerë.

Por për të ardhur në atdhe, duhet të përmend përpjekjet e Françesk Radit, që ishte i pari që këndonte këngët e kompozuara prej tij. Nuk kujtoj të kishte të tillë në Korçë, sepse këngët që nuk ngjiteshin në skenë mbeteshin disi pa autor dhe këndoheshin nga shumë korçarë.

Unë jam larguar më 1997 nga Korça dhe më duket se deri në atë vit kanë qënë hapat e para të daljes së kantaautorëve. Nuk di nëse të ndjerët Ilia Vinjau dhe Nonda Kajno e quanin veten të tillë. Tani mësova se Mihallaq Andrea është kantaautor dhe ka krijuar 600 këngë. Në Facebook më ze syri edhe Kantaautorin Maksi Kulla, që nuk di a është korçar sepse nuk e kam dëgjuar ndonjëherë. Më thanë që kantaautor është edhe Vaskë Kakami (të më ndjejë nëse Kakami është nofkë dhe jo mbiemri i tij). Edhe Vaskën, të cilin e njoh, nuk e kam dëgjuar të këndojë.

E megjithatë injoranca nuk është justifikim. Unë do përfshija edhe mikun tim Papa Spiro, sepse e shoh dhe e dëgjoj që kompozon vazhdimisht dhe zërin e ka pasur dhe e ka të mirë, Nuk di se për modesti apo për arsye fetare Spiro Katundi nuk e quan veten kantaautor.

Përse po i shkruaj këto rradhë?

Unë kam pasur një konceptim të gabuar, që kantaautorë të quaj vetëm të mëdhenjtë, si Bob Dilën, Lenon, Mek Kartin, Aznavurin, Koçanten, Batistin e shumë të tjerë të rangut të tyre. Por ndoshta qëndron edhe për kantaautorët ajo që ka thënë Kadareja për letërsinë. “Letërsia ju detyrohet shumë shkrimtarëve mesatarë. Janë ata që formojnë bazën dhe ngjallin interesin e lexuesit, i cili më vonë nis dhe shijon të mëdhenjtë.”

Ndaj dhe mua më duhet t’ju kërkoj ndjesë kantaautorëve korçarë, të cilët kompozojnë duke derdhur shpirtin e tyre në këngë. Kuptohet sipas mundësive dhe talentit.

A do mbeten në shekuj këngët e tyre?

Besoj se nuk ka asnjë rëndësi.

Abaz Hajroja – muzikanti me vesh absolut

Luante në një fisarmonikë më të madhe se të zakonshmet. Ose e tillë më dukej mua se isha i vogël. Kisha rënë në sy se nuk këndoja keq në një konkurs të zëraave të rinj në Shtëpinë e Pionierit dhe kur bëhej festivali i fëmijëve të qytetit më patën caktuar të mësonja një këngë të Abazit. Mjediset e katit të dytë të ndërtesës poshtë Trikotazhit ishin gjithnjë plot fëmijë dhe instruktorë, por ne ishim në një dhomë të vogël dhe filluam provat e para. Më pas u bashkua edhe Afërdita Laçi, e cila duhet të ishte ende në fillore se unë isha në klasën e 5-të. Abazi luante bukur, por kënga ishte e vështirë për mua. Disa nota ishin shumë lart dhe e shihja, që nuk do konkuroja dot me Laçkën. Atë kohë këngët interpretoheshin nga dy këngëtarë, sejcili më vete. Por e ndjeja se nuki sh apër atë këngë. Pas provave të një dite tjetër nuk shkova më, madje dhe nuk u afrova në Shtëpinë e Pionierit se më dukej vetja si “ i arratisur”.

Ishte rasti i vetëm kur dëgjoja Abazin të luante në fisarmonikë dhe të këndonte. E dija se cili ishte dhe namin që kishte në rrethet muzikore. Atë vit(1971) ai punonte në Ndërmarjen Lëkurë Këpuca, sepse pas shkrirjes së Estradës së Korçës më 1965, nuk punoi më aty.

Ishte i biri i Demkës, violinistit virtuoz korçar. Kishte trashëguar nga i jati një vesh absolut dhe ato kohë theshin se ishte i vetmi, që mund të hidhte menjeëherë në partiturë një këngë, sa e dëgjonte në radio. Ndoshta këtë aftësi e kanë dhe shumë të tjerë, por unë e kam dëgjuar për Abazin dhe nuk kam njohuri të mjafta muzikore për të thënë në është e thjeshtë apo e vështirë.

Në vitet e Estradës pat kompozuar një sërë këngësh të lehta melankolike, disa me tekste të Aleko Skalit. I këndonin mirë ato kohë Dhimitra Mele, Spanja Pipa, Nustret Frashëri dhe të tjerë. Disa prej tyre u bënë shumë të njohura në qytet, Ishin melodi të trishta por të trajtuara me mjeshtëri. Sigurisht që nuk mund të ngjiteshin në skenë për shkak të asaj melankolie. Vonë, në intervista, disa nga protagonistët e atyre kohëve kanë treguar se kompozimet jo rrallë Abazi i kishte bërë edhe brenda një ore. Të tillë e kishte ndjeshmërinë dhe aftësinë krijuese, po qe se i vihej para një tekst i mirë.

Vazhdoi gjatë gjithë jetës të ishte muzikanti më i vlerësuar dhe i kërkuar në qytet, veçanërisht në festa familjare. E shihja shpesh , që hynte ose dilte në “Krimea”, por asnjëherë nuk e kisha parë të qeshte. Edhe kur ishte i dehur. Të dukej se kishte një trishtim, që nuk i ndahej.

Nuk di se cilën mund të zgjedh prej 3-4 këngëve të Abazit, që kam ditur dikur. Më e njohur është ajo e “Sofatit”, me tekst të Leko Skalit, por kam përshtypjen, që nuk është më e mira. Ndoshta duhet të na i thotë dhe ta këndojë Spanja. Në YouTube nuk gjeta asnjë këngë të tij, që mund të besoje se ishte e paprekur nga IA, ose e kënduar sipas versionit origjinal:

Gjithshka mbushur me fletë

Sofati, rrugë e shkretë,

Tek tuk fryn era e marrë.

Ke copëtuar shumë zemra me tingujt e tua të trishtë Abaz Hajro!

Shqiptarë mjaft me etiketime!

Ka një traditë të keqe në vendin tonë, kryesisht e kohës së Diktaturës, kur çdokush i brendshëm dhe i jashtëm merrte nga një etiketë nga sho Enver dhe nga Partia. Ishin aq të shumta sa nuk mund t’i rrjeshtoj dot të gjitha se nisnin me sektarist, ballist, zogist, oportunist, revizionist, centrist, arqeomarksist, fatalist, fashist, nazist, disfatist, titist, xoxist, xhepist, (kjo nuk ishte për hajdutët e xhepave , por për mbështetësit e Sadik Premtes) dhe deri në puçist, që ishin aty rreth vitit 1974-75. Kishte dhe shumë të tjera , por nuk dua t’ju lodh. Tani për ata të huajt edhe nuk na binte shumë ndërmend se i etiketonte, por po të ishe shqiptar i Shqipërisë dhe të merrje një “damkë“ të tillë e kishe bela të madhe dhe shkoje në burg ose vuaje gjithë jetën. “Papagajtë“ e devotshëm e përdornin këtë nëpër mbledhje kur demaskonin armiqtë e brendshëm.

Për fat të keq, nga kjo “traditë e poshtër” nuk u hoq dorë edhe pas Diktaturës. Dolën gjithfarë të reja, të cilat nuk sjellin gjë tjetër veçse përçajnë shqiptarët. Filluan produktet e Berishës dhe të pasuesve të tij që etiketonin kundërshtarët “kriptokomunistë“, “enveristë“,“bllokistë“, “mocionistë“ dhe të tjera, që i shërbenin konsolidimit të Saliut dhe të klanit tropojan në krye të shtetit shqiptar.

Rama ja kaloi edhe Berishës në përdorimin e tyre, gjë që i shërben vetëm atij si Autokrat. Më krijues në përdorimin e shqipes dhe duket i frymëzuar edhe nga mënyra demaskuese e Enver Hoxhës, brenda partisë që okupoi dhe jashtë saj, Edi Rama nisi të etiketonte të gjithë ata që nuk i kishte pasues. Kështu lindën “salistat”, “trumpistat”, “spiropalista” dhe u rikthyen “dumbabistat”, “ballistat” dhe “plëncistat”.

E keqja më e madhe (ekziston në shumë popuj të prapambetur) është se ne ngazëllehemi kur liderat përdorin cilësime të tilla dhe fillojmë i përdorim lart e poshtë duke sharë njëri tjetrin. “Ik o patronazhist!”, “do t’ju zhdukim juve komunistat!”, “kur s’ju vravi xhaxhi të tërë juve ballistat!”, “Poshtë soroistat!’ e sa të tjera të tilla. Harrojmë se sa lëndohet dikush që mund të ketë pasur një gjysh me “Ballin” dhe le që kanë vuajtur seri më 1990, por duhet edhe tani t’ja u kujtojnë si damkë. Po kështu edhe të tjerët. Unë nuk di se ç’faj mund të ketë një nëpunës që ka punuar në fondacioni “Soros” apo dikush tjetër , që mund të ketë përfituar një bursë shkollimi prej tij.

Ne duhet të kuptojmë , që rrojmë nën një çati edhe me ish-sigurimsit, edhe me të dënuarit për krime ordinere dhe aq më shumë me njerëz të thjeshtë, por që mendojnë dhe veprojnë jo si ne.

Ndaj është mirë që të mos biem pre e politikanëve. Mjaft me etiketimet “komunista”,”ballista”, “patronazhista”, “fashista”, “soroista” dhe mjaft të tjera, që shoqërohen edhe me slogane poshtëruese.

Jemi të detyruar të jetojmë me njëri tjetrin edhe pse mund të mos na pëlqejnë mendimet apo dhe veprimet e njëri tjetrit. Lereni Drejtësinë të punojë për ato veprime që lidhen me shkeljen e ligjit dhe njerëzit që nuk e shkelin, pavarësisht se mund të bëjnë shkelje etike thirrini me emra. Dashuria edhe për “kundërshtarin politik” sjell të mira.

Vetëm një jetë kemi dhe mos e harxhojmë në sherr të vazhdueshëm.

“Shalo” – miku im Petraq Marjani

Nuk di “se si na hipi “ kjo thirrja e ndërsjelltë “shalo”(me theks në o-ja), si një lloj fjale franceze e sajuar “chaleaux” me Peçin, gjatë muajve kur punonim për ekspozitën e Kulturës Popullore 40 vjet më parë. M’u bë qejfi , që dhe ai nuk e ka harruar. Petraqi ishte atë kohë inspektor i kulturës në Komitetin Ekzekutiv dhe plot energji vraponte për të siguruar mbarëvajtjen e punës restauruese, aranzhuese dhe të grumbullimit të eksponateve për të. Ishim në kontakt thuajse të përditshëm bashkë me kolegun tim, të ndjerin ark. Kliti Kallamata.

Ekspozita (tek Hani i Manastirit) rezultoi e suksesshme se u vlerësua si më e mira në një konkurs kombëtar dhe sigurisht, që në atë ekip të madh të angazhuar për të edhe puna e Petraqit kishte një rëndësi të veçantë.

Por me Peçin isha njohur vite më parë edhe pse nuk e kujtoj saktësisht vitin. Korça e kishte pritur me shumë shpresë, si një student shumë të mirë të artit dramatik për të plotësuar trupën me aktorë të rinj, sepse në vitet ‘60, kur Petraqi mbaroi studimet, kishte aktorë për role të moshuarish, por ishin të pakët të rinjtë (Dh. Orgocka, V. Furrxhi dhe Zh.Ziçishti). Më kujtohet në një nga rolet e tij të para si oficer gjerman dhe luante mirë, por ishte shumë “dobro” në paraqitje për një nazist. Ishte një aktor vërtet shumë premtues. Nuk jam i sigurt nëse Raqi Cili kishte mbaruar në një vit apo më parë se Petraqi, por ishin dy aktorë me mjaft brumë, para se të vinte grupi shumë i njohur Minella Borova, Llazi Sërbo, Jani Riza.

Dhe me këta të fundit, dyshja Cili-Mariani vunë në skenë “Engjëjt e skëterrës” më 1972, një nga dramat më të mira të historisë së Teatrit të Korçës. Ka të ngjarë , që kursin për regjisurë dy aktorët-regjisorë ta kishin bërë pak më parë. Ishte vakant vendi i regjisorit, pas largimit nga Korça të të shumënjohurit Mihal Luarasi.

Aktorët e suksesshëm të “Engjëjve” u diskutuan shumë edhe në shtypin e kohës në periudhën e Pleniumit të IV, pasi kishin rritur flokët dhe disa kishin edhe mjekër, kështu që gjatë ditëve të shfaqjeve në Tiranë kishin rënë në sy. Më pas, ishte e kuptueshme , që shfaqja do hiqej nga nga qarkullimi dhe nuk u vu më kurrë në skenë.

Petraqi pati edhe shumë role të tjera në teatër në atë periudhë, por pas vitit 1974, diçka filloi “të gërryente” trupën më të mirë të teatrit në Shqipëri. E them me bindje që jo vetëm ishim në një nivel me Teatrin Popullor, por kishte pasur shumë shfaqje, në të cilat Korça dominonte botën e teatrit shqiptar. U larguan (disi më parë Vangjush Furrxhiu) dhe me rradhë Nella, Llazi, Jani dhe Zhani. Këta tre të fundit jo nga organika e teatrit, por duke luajtur kryesisht në filma. Petraqi shkoi të punonte si regjisor në Pallatin e Kulturës dhe herë herë luante në ndonjë film. Nisi periudha e interpretimit-deklamativ në Teatër dhe rënia e cilësisë së tij edhe pse gjatë shfaqjeve kërkohej “ritëm-ritëm-ritëm”.

Peçi u kujdes më shumë për ndihmën ndaj talenteve të reja edhe me një “Studio” të ngritur pranë Pallatit. Shumë nga aktorët e formuar në ato vite kanë kaluar nëpëmjet asaj studioje dhe me siguri kanë kujtimet më të mira për profesionalizmin dhe cilësitë njerëzore të Petraqit.

Unë i njoha këto të fundit, kur nisa punë më 1984 dhe isha pak më pranë Peçit. I hapur, i qeshur, i mënçur dhe i palodhur, Petraq Mariani të habiste me vitalitetin e tij. Vërtet ishte në të 40-tat në ato vite, por edhe më vonë, pasi ndryshoi sistemi dhe ai u morr me një biznes privat, habitesha se sa energji kishte. Për fatin e keq të artit skenik të Korçës, dukej se ai nuk ndjehej i mirëpritur në teatrin “A.Z.Cajupi”. E megjithatë kjo mund të jetë një përshtypje e gabuar e imja.

Ka kohë, që nuk e kam takuar dhe kam mall. Dua edhe t’i them, që babai im e deshte shumë, por ai ishte edhe pak “lokalist” për oparakët e ndoshta edhe kjo ndikonte.

Të uroj sa më shumë vitalitet dhe krijimtari “Shalo”!

Nuk di “se si na hipi “ kjo thirrja e ndërsjelltë “shalo”(me theks në o-ja), si një lloj fjale franceze e sajuar “chaleaux” me Peçin, gjatë muajve kur punonim për ekspozitën e Kulturës Popullore 40 vjet më parë. M’u bë qejfi , që dhe ai nuk e ka harruar. Petraqi ishte atë kohë inspektor i kulturës në Komitetin Ekzekutiv dhe plot energji vraponte për të siguruar mbarëvajtjen e punës restauruese, aranzhuese dhe të grumbullimit të eksponateve për të. Ishim në kontakt thuajse të përditshëm bashkë me kolegun tim, të ndjerin ark. Kliti Kallamata.

Ekspozita (tek Hani i Manastirit) rezultoi e suksesshme se u vlerësua si më e mira në një konkurs kombëtar dhe sigurisht, që në atë ekip të madh të angazhuar për të edhe puna e Petraqit kishte një rëndësi të veçantë.

Por me Peçin isha njohur vite më parë edhe pse nuk e kujtoj saktësisht vitin. Korça e kishte pritur me shumë shpresë, si një student shumë të mirë të artit dramatik për të plotësuar trupën me aktorë të rinj, sepse në vitet ‘60, kur Petraqi mbaroi studimet, kishte aktorë për role të moshuarish, por ishin të pakët të rinjtë (Dh. Orgocka, V. Furrxhi dhe Zh.Ziçishti). Më kujtohet në një nga rolet e tij të para si oficer gjerman dhe luante mirë, por ishte shumë “dobro” në paraqitje për një nazist. Ishte një aktor vërtet shumë premtues. Nuk jam i sigurt nëse Raqi Cili kishte mbaruar në një vit apo më parë se Petraqi, por ishin dy aktorë me mjaft brumë, para se të vinte grupi shumë i njohur Minella Borova, Llazi Sërbo, Jani Riza.

Dhe me këta të fundit, dyshja Cili-Mariani vunë në skenë “Engjëjt e skëterrës” më 1972, një nga dramat më të mira të historisë së Teatrit të Korçës. Ka të ngjarë , që kursin për regjisurë dy aktorët-regjisorë ta kishin bërë pak më parë. Ishte vakant vendi i regjisorit, pas largimit nga Korça të të shumënjohurit Mihal Luarasi.

Aktorët e suksesshëm të “Engjëjve” u diskutuan shumë edhe në shtypin e kohës në periudhën e Pleniumit të IV, pasi kishin rritur flokët dhe disa kishin edhe mjekër, kështu që gjatë ditëve të shfaqjeve në Tiranë kishin rënë në sy. Më pas, ishte e kuptueshme , që shfaqja do hiqej nga nga qarkullimi dhe nuk u vu më kurrë në skenë.

Petraqi pati edhe shumë role të tjera në teatër në atë periudhë, por pas vitit 1974, diçka filloi “të gërryente” trupën më të mirë të teatrit në Shqipëri. E them me bindje që jo vetëm ishim në një nivel me Teatrin Popullor, por kishte pasur shumë shfaqje, në të cilat Korça dominonte botën e teatrit shqiptar. U larguan (disi më parë Vangjush Furrxhiu) dhe me rradhë Nella, Llazi, Jani dhe Zhani. Këta tre të fundit jo nga organika e teatrit, por duke luajtur kryesisht në filma. Petraqi shkoi të punonte si regjisor në Pallatin e Kulturës dhe herë herë luante në ndonjë film. Nisi periudha e interpretimit-deklamativ në Teatër dhe rënia e cilësisë së tij edhe pse gjatë shfaqjeve kërkohej “ritëm-ritëm-ritëm”.

Peçi u kujdes më shumë për ndihmën ndaj talenteve të reja edhe me një “Studio” të ngritur pranë Pallatit. Shumë nga aktorët e formuar në ato vite kanë kaluar nëpëmjet asaj studioje dhe me siguri kanë kujtimet më të mira për profesionalizmin dhe cilësitë njerëzore të Petraqit.

Unë i njoha këto të fundit, kur nisa punë më 1984 dhe isha pak më pranë Peçit. I hapur, i qeshur, i mënçur dhe i palodhur, Petraq Mariani të habiste me vitalitetin e tij. Vërtet ishte në të 40-tat në ato vite, por edhe më vonë, pasi ndryshoi sistemi dhe ai u morr me një biznes privat, habitesha se sa energji kishte. Për fatin e keq të artit skenik të Korçës, dukej se ai nuk ndjehej i mirëpritur në teatrin “A.Z.Cajupi”. E megjithatë kjo mund të jetë një përshtypje e gabuar e imja.

Ka kohë, që nuk e kam takuar dhe kam mall. Dua edhe t’i them, që babai im e deshte shumë, por ai ishte edhe pak “lokalist” për oparakët e ndoshta edhe kjo ndikonte.

Të uroj sa më shumë vitalitet dhe krijimtari “Shalo”!

A kemi ne korçarët një identitet?

Duhet ta them që në krye, që unë nuk besoj në identitetet krahinore, madje as në ato kombëtare, por ndoshta edhe do më duhet të ndryshoj mendim.

Javën e parë të universitetit, ndërsa njiheshim me bashkëstudentët, por edhe me punonjësit e konvikteve na bëheshin pyetjet e natyrshme- Nga je? Dhe kur përgjigjeshim nga Korça pasonte zakonisht: “Brenda nga Korça?” Na dukej si pyetje kot, se po qe se do ishim nga Bulgareci do theshim emrin e fshatit dhe mbase do shtonim edhe rrethin, por përgjigjeshim në mënyrë pohuese. Kishte shumë që na pyesnin a kishim kushërinj në Amerikë dhe a dinim greqisht, gjë që na linte të kuptonim se kishte një lloj stereotipie se si të tjerët i shikonin korçarët. Pastaj mbyllej me pyetjen, kryesisht ng tiranasit: “Di me i dhon kitarës?” Unë zihesha ngushtë se nuk dija dhe e kuptoja, që pasi thesha “jo” ata më shihnin me dyshim dhe mendonin se do isha nga ndonjë fshat larg Korçës. Më pas vinin komentet e më të zgjuarve prej tyre “ej kusiçka, tepsiçka”, që nuk na lëndonin se e kuptonim që e kishin nga budallallëku dhe jo nga dashakeqësia.

Kur vitet kalonin nuk kishte më biseda të kësaj natyre. Edhe më vonë, asnjëherë nuk kisha menduar se ne kemi një identitet të caktuar me disa karakteristika që i mbartim thuajse të gjithë. Edhe dialektin nuk e kemi identik, gjithashtu përkatësinë fetare, por unë kam njohur korçarë , të cilët kanë cilësi nga më të larmishmet, madje nuk di nëse ka ndonjë zotëri ose zonjë , që është tipik korçar.

Por ndërsa u hap së fundmi një diskutim se a duhet apo jo të quhen këngët e Korçës serenata, unë ndjeva se ne kemi disa cilësi të spikatura dhe disa gjëra që i shohim si cënim të identitetit. Proserenatistët (ndoshta bashkë me serenatistët) u ndjenë tepër të prekur se unë shkruaja që këngët korçare nuk duhet t’i quajmë serenata. Ndoshta edhe pse kisha prekur emra krijuesish amatorë të këngëve korçare, për të cilët shtoja se e futën konceptin e “serenatës” pas viteve ‘90. Kisha të drejtë të lëkundesha në mendimin, që ne nuk kemi identitet të kristalizuar. Pashë që revolta e një pjese (nuk mund të them në ishin gjysma apo më shumë) ishte drithëruese. Mendova se si këta njerëz që identifikohen me serenatat “plot dhemkë“ nuk kanë pak mëshirë, për një njeri të paditur si unë. Nuk kishte më melodi të shtruar, por sulmet ishin “rock n’roll”. Përsëri dyshova për identitetin. Ku është dhembshuria?

Megjithatë i justifikova duke thënë me mendje, se si cilësi kemi edhe të njohurën “të dashur me popullin, të rreptë me armikun”. E dija që nuk isha armik, por deri sa të tillë më konceptonin, atëhere do më duhej ta pranoja me përunjësi.

Po sikur larg qoftë të kisha shkruar keq për Themistokli Gërmenjin apo për Republikën Autonome?

Ndoshta do shkruanin: “Ky korçar bastard e ka hak plumbin!” e megjithatë mua nuk më pat shkuar ndërmend as të prekja Miston dhe as Mihal Gramenon, madje as Myftiun apo Peshkopin e Korçës. Dhe mirë, që nuk më pat shkuar në mendje, se e di që do mbulohesha me baltë.

Nuk di nëse kemi të tjera gjëra të shenjta, që rrezikojnë identitetin tonë nëse na i prekin, por po qe se ka nga ju, që i lexoni këto rrjeshta dhe i dini, kini mirësinë të mi thoni që mos gaboj më rëndë herën tjetër.

Fjala duhet të jetë e lirë, por dhe liria me karar!