Shërbimi jo i mirë. që po i bëjnë këngës korçare këngëtarët e njohur

Po vjen Serenights dhe detyrohem të shkruaj këto rrjeshta edhe pse e di që disa të njohur do thonë: “ky në një vërë i bie fyellit!”.

Mund ta kem prekur shkarrazi qasjen jo rrallë të gabuar të këngëtarëve të njohur korçarë Eli Fara, Devis Xherahu, vëllezërit Prifti dhe ndonjë tjetër, ndaj këngës qytetare korçare. Jo shumë kohë më parë kam parë një video t Xherahut me Spanjan (të dy i vlerësoj si këngëtarë), që sillte një këngë të rrugëve në një interpretim më të kultivuar, por për mendimin tim nuk ishte zgjedhje e mirë. Nga ana muzikore dhe më shumë nga teksti.

Por më flagrante janë zgjedhjet e Farës me “Sa të deshte lalka ty” apo të vëllezërve Prifti me “Trrak e trruk kërcet banaku” apo “Të lashë ty moj Tanë“. Të katër të sipërpërmendurit kanë sjellë në skenë dhe në tv mjaft këngë ordinere dhe nuk i kanë kushtuar vëmendje këngëve të mira të arsenalit të këngës qytetare korçare. Diçka më të mirë ka bërë korçarja Viki Kamenica.

Unë nuk di se si organizohet Serenights dhe se cili është raporti mes këngëve ekzistuese dhe të reja. Gjithashtu nuk di se cilët këngëtarë të njohur marrin pjesë. Por me shumë modesti do sugjeroja, që ndoshta në raste të tjera, t’ju kushtohet rëndësi (mbase me një lloj cover të ri) këngëve të mira të korit duke nisur me “Të vijë prapë muaji i majit”, “Hidhe furkën atje tej”, “Kapiten i ri”, “S’kam ç’e dua pasurinë“ dhe të tjerave mjaft të goditura si muzikë dhe tekst. Edhe nëse janë të kopjuara nga këngë të huaja. (Psh “Një ditë shkova nga Drenova” është melodia e një kënge franceze e vitit 1914-15). Gjithashtu këngët e Abazit, por edhe të tjera të autorëve më pak të njohur apo dhe anonimë, që janë kënduar prej vitit 1930 dhe deri në fund të Diktaturës. Ndoshta një edicion i veçantë i duhet kushtuar risjelljes të shumicës së këngëve të Petro Dulës, një pjesë e të cilave duket se po harrohen.

Edhe pse po bëhem i bezdisur edhe për miqtë e mij me këtë temë, unë do shkruaj edhe në të ardhmen kritika dhe sugjerime për një përmirësim në ngjitjen në skenat më të rëndësishme shqiptare të vlerave të vërteta të këngës korçare.

Sa do më dëgjojnë?

Ndoshta po prek ndonjë tel edhe të ndonjë kompozitori të shquar. Madje mes këngëve të autorëve jo shumë të njohur, ka të mira edhe të të ndjerit Vaskë Gaqi, vëllai i kompozitorit Thoma Gaqi.

Historia e guraçaos dhe Polos

 

Polikron Qyqja (nuk di nëse rron) ishte një njeri i nderuar dhe llogaritar i Klubit Sportiv për një kohë shumë të gjatë. Historia e “guraçaos” duhet të jetë e viteve ‘70 dhe mua ma tregonte Kasati më 1984. Nuk kam mundësi ta përcjell aq bukur sa e tregonte Piri, por do mundohem.

Ekipi i “Skënderbeut” gjatë Spartakiadës rrinte në hotel “Arbëria” në Tiranë. Diçka ju takonte të merrnin si ekstra nga dietat, por Polikroni ishte i kujdesshëm dhe me gjithë tentativat e herepasershme të Piros e të ndonjë traineri tjetër nuk e “mposhtnin” dot. Nuk përdornin dot as “armën tradicionale” të atyre kohëve, pijet alkolike, se Poloja nuk pinte.

“Një mëngjes po hanim paçe me Picin (Ilkë Priftin) dhe erdhi dhe Poloja në tavolinë me ne të hante mëngjes. I thashë për një verë nuk pranoi. -Polo do një guraçao? – “C’është kjo? – më tha. -Po ja ta porosit unë dhe provoje- U ngrita vajta në banaku dhe i thashë banakieres bëmë një pije në filxhan. (Ishin ca filxhanë të mëdhenj kinezë që mbanin më shumë se gota e ujit.) Hidhi brenda një dopio rum (nga ato të shisheve nga Kuba) një dopio fërnet, një teke Cherrybrand dhe pak sheqer dhe zjeji mirë në aparati i ekspresit! – Kush do ta pijë këtë? -më pyeti banakierja e çuditur. – Ja ai Kuqoja atje – dhe i tregova Polon, që ishte në një tavolinë larg. Sa është kthyer nga Portugalia. E bëri banakierja dhe ja shpura. E hoqi një herë Poloja dhe ju duk e mirë. -E mo si të duket? – Mirë është dhe vazhdoi hante paçen dhe pinte nga ca “guraçao”. -Dale ta provoj dhe unë- tha Pici dhe hoqi një herë. Pici po usta , e njohu edhe më shkeli syrin. Polos ju skuqën faqkat, po nuk po e kuptonte se nga e kishte. -Polo do dhe një guraçao tjetër? -Mirë. U ngrita e porosita edhe një tjetër dhe nisi ta pinte Polikroni. Pa e mbaruar tamam , nuk tha asnjë llaf, veç ku rra bam nga karrigeja. Nuk e ngrinim dot më këmbë se s’kishte ekuilibër. E shpumë në dhomë dhe vumë dy krevatë në qoshe dhe vendosëm ca karrige anash se binte nga krevati. – Polo për dietat si do bëjmë? – Merrrini të tëra me para me dokumenta vetëm lemëni rehat! Dhe na e dorëzoi çantën e rëndësishme, që e mbante gjithnjë me vete.

Botës nuk i vjen e keqja nga Don Kishotët

Ata, të cilët nuk e kanë lexuar kryeveprën e Servantesit, por kanë një ide të vagët, të një plaku tuaf, që lufton me mullinjtë e erës, e përçmojnë “kalorësin me fytyrë të vrerosur”, si dhe ata, të cilët dashje pa dashje ngjasojnë me të. Shumë vite më parë, i thashë një shokut tim: “Mos lufto me mullinjtë e erës së Korrupsionit” dhe ai parapëlqeu të përdorte një ilustrim të bukur të Daumier, të Don Kishotit dhe Sanço Pançës.

Kemi qënë me fat që kemi lexuar përkthimin shumë të mirë të Fan Nolit dhe nuk di nëse ka pasur më vonë përkthime më të mira. Gjithsesi është një kryevepër që duhet të jetë në bibliotekat personale.

Por nuk dua të zgjatem në veçoritë e kësaj vlere të padiskutueshme të Njerëzimit, por të prek pak atë donkishotizmin, që është brenda cilitdo, si dhe “rolin”, që mund të kenë “Don Kishotët” e sotëm në shoqërinë njerëzore në përgjithësi dhe në atë shqiptare në veçanti.

Le ta thjeshtëzojmë pak figurën tepër komplekse të “kalorësit” që rron në kohën e kalorësve të Tryezës së Rrumbullakët. Një njeri “i pj.... nga mendtë, që nuk arrin të kuptojë realitetin”. Po përmend dy shembuj shumë të largët nga njëri tjetri, për të nënvizuar idenë se nga “Don Kishoti” i gjithkujt brenda nesh, botës nuk i vjen ndonjë e keqe.

Një shok i mirë i imi, që nuk është më mes nesh, shumë i kënduar, por edhe fizikisht i fortë, ishte kthyer në Tiranë pasi kishte qënë 5 vjet në Gjermani prej vitit 1991. Në një “incident” me dy makina, ishte përplasur me dy oficerë policie të veshur civilë dhe pasi nuk ishte arritur të sqarohej ishte i gatshëm të rrihej me ta. E morrën në makinë dhe e shëmbën në dru në një nga birucat e policisë. Njëri nga oficerët ishte një kriminel, që përfundoi më vonë i vrarë me bombë të telekomanduar. Shoku më tregonte 10 vjet më vonë duke qeshur:” Mua më kishte mbetur sahati në Tiranën e viteve ‘80, kur një mosmarëveshje me fjalë zgjidhej me një duel grushtash të ndershëm” dhe gajasej kur ma tregonte.

Rasti i dytë është i të shumënjohurit A.J.Muste, pastorit pacifist amerikan, që në kohën e luftës së Vietnamit, rrinte natën para Shtëpisë së Bardhë me një qiri të ndezur pa pyetur se ishte ftohtë apo binte shi. Një gazetar e pyeti: “Mendon se duke ndenjur kështu në shënjë proteste mund të ndryshosh këtë shtet?” Muste u përgjigj: “Jo. Por e bëj për vete, që ky shtet mos më ndryshojë mua!”

Shumë nga mendjeshkurtërit “realistë“ do talleshin edhe me shokun tim edhe me Musten duke i quajtur torollakë. Por janë pikërisht këta “torollakë“ që jo vetëm nuk i sjellin ndonjë të keqe botës, por mbajnë të gjallë shpresën për një botë më të mirë.

Jo “dinakët” që kalojnë ditën “rrumpallë“ në një kafene duke u ankuar dhe duke u tallur me “Don Kishotët”, që mundohen të bëjnë diçka të kohës së Kalorësve të Tryezës së Rrumbullakët.

Foti dhe policët

Foti Kokeri është një Filantrope e Shquar shqiptaro-amerikane, të cilën e kam përmendur në dy tre shkrime të mijat. Kam mësuar 4-5 muaj më parë për të, sepse ka ndihmuar mjaft Korçën në disa fusha. Shëndetsi dhe Art. (Nuk di për në Sport edhe pse ka qënë basketbolliste e shquar). Prej disa vitesh ndihmon. Madje nuk as ndonjë lidhje shpirtërore me qytetn tonë, se është tiranase me origjinë nga Leskoviku. Dhe ne nipçe ju kemi thënë pogradecarëve, por jo leskoviqarëve.

Ju mund të pyesni se ç’kam unë me Fotin, që e kam lakuar (jo dhe aq për mirë) në dy tre shkrime.

Ndoshta nga që nuk dua që Filantropët (të shquar ose jo) të ndihmojnë Arsimin, Shëndetsinë dhe Artin shqiptar, që po e vjedhin qeveritarët. Më duket se ju shërbejnë padashje atyre. Veçanërisht tani, kur Flamingot po kërkojnë të futin në burg Ramën dhe Berishën, Foti jep ndihma nga fondacionet që kontrollon dhe Rama (Berisha jo) mburret se “shiko ç’kemi bërë“.

Po le të themi që Filantropia është e verbër dhe nuk sheh zhvillimet politike. Vetëm kërkon të ndihmojë njerëzit në nevojë. Dhe si e thotë Di Lana dhe Raqka, “Korça ka një traditë të shkëlqyer në Filantropi, ndaj janë të mirëpritur të gjithë ata, që ndihin dhe zenë ndonjë vrimë nga këto , që kemi shpuar ne.”

Qëlloi që Foti ishte ulur një rradhë para meje natën e baletit të MIK festival. E qetë, e qeshur, e tultë, e thjeshtë dhe pa pretenduar të ishte në rradhën e parë. Por shihja që plot vajza dhe gra i afroheshin, e shihnin me përdëllim, bisedonin diçka dhe largoheshin për t’u rikthyer. Mendoja “Unë kam jetuar 38 vjet në këtë qytet dhe nuk më qaset njeri, po Fotinisë shiko si i afrohen! Nga buzëqeshja?” Avokati im , që ishte i pranishëm, mund të më thotë:” Po ç’të të qasen ty, nuk ke lënë njeri pa sharë!” dhe ka të drejtë, sikundër kanë gjithnjë avokatët.

Tani, shqiptaro-amerikanen e shoh që ndihmon edhe policët e Tampas në Florida. Përse kanë nevojë policët e Tampas? Kobure? Teaser elektrikë? Unë nuk e marr dot me mend, por diçka të madhe ajo jep për ta, se nuk të jep njeri çmim dhe në një Gala madhështore. Ose Fotinia jep fonde për Galan në këmbim të çmimit. (Ishte një top futbolli amerikan i prodhuar posaçërisht për Fotininë.)

Duket që ka diçka të lidhur thellë mes policëve dhe Fotinisë, se gjatë vizitës të fundit në Shqipëri, solli dhe një çek të policëve shqiptaro-amerikanë. Gjest vërtet për të vlerësuar, por që më çorbavit edhe më shumë në kokë se si funksionojnë këto Fondacionet Bamirëse.

Se e shoh Fotininë , që si avatar në FB përdor një foto me një skifter në dorë, por Skifteri (disa i thonë Sklifteri) është një shpend grabitqar, që nuk shkon kaq shumë me ndihmën për të vobektit. Disi shkon me policët se ata duhet të kenë një vështrim skifteri për të kapur kriminelët.

Po mirë mo, ç’të hyn ty në qese se ç’bën Fotinia me origjinë nga Leskoviku me Fondacionin e Policëve të Tampas edhe pse jeton në Sarasota?

Po mbase nga zilia që kam për të pasurit.

Se dhe atë Elon Musk nuk e kam hiç qejf.

Aktorja e humorit Spanja Pipa

Nuk dua në këto rrjeshta të prek “Spanjan këngëtare” se mund të jetë shkruar shumë për të dhe unë nuk e kam dëgjuar në skenën e teatrit “A.Z.Cajupi” a në ndonjë skenë tjetër. Për fat të keq. Por nuk i kam humbur interpretimet e saj në YouTube, të cilat kanë qënë kryesisht të pas viteve ‘90.

Spanja mjaft të përmendet me emër në Korçë dhe dihet se për kë flitet. Nuk është vetëm emri i rrallë. Vlerat e shumëanshme si artiste e kanë bërë aq të njohur Spanjan në Korçë, në Shqipëri dhe në trojet shqiptare jashtë atdheut.

Spanja ka një humor të lindur, humor të beftë korçar, ndoshta edhe të zhvilluar më tej gjatë karrierës së saj së gjatë në Estradën e Korçës, por edhe në trupa të tjera.

Duhet të ketë patur një shkëputje mbi një dhjetvjeçar nga Estrada e Korçës, e cila u “shkri” me një urdhër të Komitetit të Partisë, nëse nuk gaboj, më 1965. Të gjithë aktorët, këngëtarët dhe instrumentisët u dërguan “për edukim në gjirin e klasës puntore”. Spanja shkoi të punonte në Ndërmarjen Artistike, për fatin e kësaj Ndërmarjejej se në shfajet artistike të trupës amatore të Artistikes shkohej vetëm për të parë Spanjan.

E thirrën përsëri në Estradë në vitet ‘70, ndoshta në një kohë me aktorin dhe kolegun e saj të hershëm Aleko Prodani, për të ngritur nivelin artistik tepër të rënë të trupës profesioniste. Spanja doli në pension atje. Nuk dua të bëj përcaktime të llojit klasifikues, por mendoj se Spanja është aktorja më e mirë e humorit që ka nxjerrë Korça dhe një nga më të mirat në Shqipëri.

Gjithsesi, zëri i saj ka kumbuar dhe kumbon skenave, videove, por edhe rrugëve të Korçës. Një timbër aq i veçantë, të cilin ajo e përdorte me mjeshtëri edhe kur bënte humor. Kur këmbeheshim në rrugë më pyeste “Ke dëgjuar të ketë vdekur njeri? Se e di sa na qahet!”. “Po jo moj Spanja!” i përgjigjesha duke qeshur dhe ajo vazhdonte me nxitim drejt teatrit ose diku gjetkë.

Shoqet dhe shokët e saj duhet të dinë shumë nga batutat dhe historitë e saj plot humor, se disa i kam dëgjuar edhe unë dhe më kanë lënë mbresë për finesën dhe reagimin e beftë.

Nuk rrjeshtova në këto paragrafë rolet e saj më të spikatura. Këtë mund ta ketë bërë dikush që ka shkruar një monografi për Spanjan aktore dhe këngëtare kaq të veçantë.

Unë di vetëm se isha mes atyre korçarëve në publik, që entusiazmoheshim dhe qeshnim sa dilte Spanja Pipa në skenë.

Ti frigesh n+1

Unë nuk të kërkova shumë

Veç në të më merrje mes krahësh,

Të kotesha në gjinjtë e tu

Dhe duke dëgjuar ninullën e Heshtjes tënde

Të bija në të thellë gjumë.

Por ti i frigeshe gjumit

Më tepër se do të shihja gjinjtë zbuluar.

Doje të më ndalje ëndërrat që mund të shihja

Atyre që depërtojnë edhe në tënde mendje,

Që me javë të tëra mëpas të lenë zgjuar.

Nuk e sjell gjumi ëndrrën,

Madje as vdekjes nuk i ngjan

Indeve të dashuruara poshtë kafkës,

E bukura ëndërr tirret,

Dhe asgjë brenda më se mban.

Flake tej frikën,

Atë që hiret të mbështjell,

Humbasim çdo sekondë që ikën,

Dëshirën që shpirtit na vlon

E ardhmja më dot s’na i sjell!

“Pushtimi” i Radio-Korçës

Më erdhi për të qeshur, kur lexova sot diçka në “KorçaReport” ndoshta e shkruar nga Gëzim Hashimi. Kishte të bënte me marrjen e Radiostacionit nga civilë kryengritës. Ndodhia në dukje qesharake ishte e vjeshtës 1998, kur unë isha larguar nga Shqipëria dhe mund të ketë qënë dramatike për ata që e kishin përjetuar. Mua më dukej qesharake, se kujtoja vitet ‘60, kur shkoja në Radio me babanë dhe ishte vendi, që nuk dukej se mund të hynte njeri. Dhe as i binte ndërmend njeriu. Nuk kishte as roje.

Babai kishte një tufë me çelësa në xhepin e xhaketës. (Nuk dilte pa xhaketë as në piskun e vapës.) Mua më pëlqente të luaja me to dhe e dija që ishin të Radios. Celësin e vetëm të shtëpisë e njihja se të tillë mbaja edhe vetë. Kur shkonim jashtë orarit zyrtar, ai hapte derën e jashtme dhe zakonisht në dritaren e katit të dytë shfaqej koka e Tasit (Kanxheri) ose e Vasilit (Dishnica). Nuk jam i sigurt se kur nisi Fili (Riza ) si teknike, pasi kishte qënë folësja e dytë. Por edhe Erifilin e kujtoj që dilte në dritare e buzëqeshur dhe sigurohej që ishte punonjës i Radios ai që kishte hapur derën.

Polici në ndërtesa e vjetër e Radios duhet të jetë vendosur pas vitit 1974 ose ‘75. Kishte nisur terrori dhe njëkohësisht ishin dënuar dy-tre vetë si anëtarë t një organizate kundërevolucionare, që mes planeve të tyre kishin edhe pushtimin e Radios. Mua më dukej si gjë e sajuar, se isha në gjendje të kuptoja se ç’mund të bënin 3-4 vetë, që kishin krijuar një organizatë (më duket dhe ajo si komunistë të vërtetë), por në Radio kishte ndryshuar tashmë diçka. Herë herë, polici në dera të pyeste dhe kur shkoja të takoja babanë nuk mund të hyja “zdruq zdruq” si më parë.

Ato që nuk u “realizuan” atëhere (një gjë krejt e stisur se dy porta më lart se Radioja jetonte Kryetari i Degës), i paskan tentuar “demokratikisit” më 1998. Tamam “fantazi idiote” si të para në filmat me puçet ushtarake në Amerikën Latine.

Dhe ç’do bënin nga Radioja? Do shpallnin që qeveria kishte rënë dhe drejtimin e kishte marrë Berisha me Qeverinë e Shpëtimit?

Në vendin tonë (si në çdo vend ballkanik) bëjnë vaki shumë absurditete. Edhe kjo e pushtimit të Radio- Korçës, lidhja e duarve dhe gojës të Gëzim Hashimit për të mos kundërshtuar duhet të ketë qënë një fantazi e ndërkryer e disa drejtuesve të PD-së lokale.

Drejtori i Radios ra! Rroftë Drejtori i ri! (Jam kureshtar të di se kë kishin parashikuar si drejtor. Petraq Kitën?)