Zamir “zaptonjësi”

“Dokumentari” im për Shqipërinë e këtij shekulli ka shumë ndërprerje, se jo vetëm jetoj gjetkë, por ka dhe periudha, që nuk i ndjek lajmet e Mëmëdheut. Shpesh herë kam zor të “ngjit” copat e filmit se ka shumë mungesa.

Për Zamir Manen, kujtoj se isha entusiazmuar kur kisha parë që ishte më i pasuri në Shqipëri. Madje sikur ishte botuar edhe një listë me 10 më të pasurit dhe i dyti (nëse nuk gaboj) ishte Grigor Joti. Edhe dy të tjerë ose plotësisht korçarë, ose nga njëri prej prindërve. Më ngjan se Dulakët janë të tillë.

Vërtet ndjehesh mirë dhe të përforcohet idea se ne jemi punëtorë dhe të aftë për biznes. Shpresoja se korçarët do bënin diçka për qytetin e tyre, kuptohet pa cënuar interesat e tyre ekonomike.

Ja kisha shprehur edhe Peleshit, në vitin e parë të “pashallëkut” të tij, por më kishte thënë se Zamiri nuk shihte ndonjë përfitim të madh në Korçë, sepse e gjykonte edhe të pakët në popullsi, por edhe konservatore në shpenzime. Diçka më pat përmendur se i kishte ofruar Uzinën e Instrumentave, por Mane nuk kishte treguar interes.

Më pas Uzina u rrënua dhe një ditë prej ditësh, pashë se pranë Stacionit të Autobuzëve dhe Furgonëve (tani quhen më shkencërisht – Terminal, që mua më kujton këto sëmundjet që të bitisin) Mane kishte ndërtuar një lloj kompleksi shitoresh, me një emër anglisht, emra të cilat i harroj se më “çorbaviten” me këta të këtejmit. Mendova se më në fund Zamiri kishte kuptuar, që edhe korçarët mund të blinin rroba (më të shtrenjta se sa në Europë) ashtu si gënjeheshin kur blinin djathë “të dëndur” me ujë dhe kripë.

Por Maneja, si “blerës i qut” kishte arritur të merrte nga Bashkia tokën, se e ka zët të blejë nga pronarët. “Po normal” do hidhet ndonjë nga ponormalistat, që i takon në çdo hap. Nuk është dhe aq normal, se shpesh ky bashkëpunimi biznes-pushtet, ka ca prapaskena të errëta, që lenë me gisht në gojë ish-pronarët.

Në tokat ku ka ndërtuar Zamiri ka pasur pronarë dhe e gjithë kjo “tevatyrë“ ka përfunduar gjyqeve. Kuptohet pasi u pushuan disa punonjës të Kadastrës, që nuk lëshonin vërtetim se atje nuk kishte pasur pronarë të vjetër.

C’faj ka Zamiri?

Unë nuk di ta them se ku nis faji i Peleshit, ku vazhdon ai i Zamirit dhe ku mbyllet i Raqkës dhe i gjykatësve. Vetëm di që ky mekanizëm (në Korçë ndodh më pak se në pjesë të tjera të Shqipërisë) është një mekanizëm i ndyrë, që gjoja sjell investime dhe zhvillim, por në fakt është vjedhje e hapur e pronës së trashëguar.

Nuk di nëse Maneja do hyjë në histori si Zamir Zaptonjësi apo thjesht si Zamiri i Bitijes.

Gjithsesi, “tahmaja” e tij duhet ndalur. Kuptohet me medikamente që jepen me recetë nga Doktor Pëndavinji për në farmacinë e Farmacistes të Ekzaltuar.

Revolta e “patriotëve”!

Flamuri është i shënjtë. Për mua jo, por për patriotët. Më kujtohet, që dhe një shok i dikurshëm, kur kisha shkruar 13 vite më parë një lloj “esse” për flamurin më shkruajti – Po me flamurin ç’pate?! Ndoshta i dukej se unë isha shumë i inatosur dhe i vetmuar dhe pasi kisha sulmuar shumë njerëz po i “lëshohesha” dhe Flamurit.

Unë dyshoj edhe në ata që e kanë emrin Flamur, edhe pse nuk është faji i tyre, por në “rrënjë“ kanë një baba ose një gjysh, që mendon se Flamur është një emër, i cili të ngre vlerat. Dyshimi i im është që janë të mangët. Nuk është e zakonshme për shtetet e tjera të venë emër ‘flag”, “bandiera”, ‘drapeaux” apo ku di unë se sa variante dhe se sa gjuhë ka në botë. (Tani po kujtoj se nuk kam njohur ndonjë burrë me mend që quhet Flamur, por edhe shumë shumë syresh nuk kam takuar.)

Patriotët u revoltuan edhe këtë rradhë. Madje më shumë se 13 vite më parë. Ndoshta me kalimin e viteve patriotizmi rritet dhe patriotët shtohen. “në grykë“ m’u hodh një ish-sekretar rini i shkollës, një zonjë tepër e djathtë dhe një jurist, që donte të më “godiste” juridikisht. Pati edhe pasues të tyre, që “lajkuan” komentet kundër meje.

Unë nuk e kam për turp të them se jam “thuajse kozmopolit”. Jo si Xhejms Xhojs apo Xhon Lenon, por mendoj se kufijtë janë një shpikje jo aq e mirë e njerëzve. E megjithatë unë nuk dua të fyej “patriotët” në përgjërimin e tyre për Atdheun dhe Flamurin. Ata kanë gjithë të drejtën të “flamurosin” veshjet e tyre, si dhe shtëpitë dhe mua kjo nuk më shqetëson aspak. Mjaft të mos ma tundin shumë para hundës. Se për fat të mirë apo të keq, flamuri jonë ka edhe një kontrast të madh ngjyre dhe nuk është qetësues. (Edhe ky nuk është argument i fortë, se jeshil është flamuri i Arabisë Saudite, por ka edhe një shpatë.)

Më luftarakët në kundërshtimin e shkrimit tim “anti-flamurak’ ishin këta tre njerëz me të cilët njihem shumë pak ose aspak. Juristi besoj se jo më shumë se 50 vjeç më tërhiqte vëmendjen për përdorimin e një fotoje të një “nacionalisteje” të re në moshë me flamur; ish sekretari i rinisë i shkollës sime. që rastësisht kishte qënë edhe nip i shokut Rita Marko “Me këtë shkrim e ke dhi fare!”; zonja që anon nga e djathta më tha që nuk kisha kuptuar thelbin e protestës Flamingo dhe që nuk kisha haberin se ç’lloj manipulimesh ishin bërë kundër mjekut Edvin Prifti, të cilin e përmendja jo për mirë në shkrim.

Duke pasur kokëfortësinë tipike shqiptare (edhe pse pa identitet) unë mbrojta shkrimin tim gati me të njëjtën monedhë si më ishin drejtuar “patriotët”. Juristi pas disa replikash u tërhoq, zonja nuk e vazhdoi shumë debatin, ndërsa ndaj komsomolasit të shokut Rita u morr masa që të bllokohej. Nuk kisha as kohë as nerva të merresha me të,

Por nuk më shqetësojnë këta “patriotë“ in extremis. Problemi qëndron në faktin se gjatë Diktaturës, edhe pse predikohej internacionalizmi, meqënëse Hoxha u prish me të gjithë, arma e fundit për të gënjyer njerëzit ishte nacionalizmi socialist. Nuk ishte i ngjashëm me nazizmin, që ishte gjithashtu socializëm-nacionalist (fashizëm tipik), por shërbeu për një “shpëlarje truri” të plotë. Pas 1990, “punistëve nacionalistë“ ju shtuan edhe ata që ishin përndjekur dhe që deklaronin se ata ishin patriotët e vërtetë dhe jo komunistët.

Ndaj të vije në dyshim ndjenjën e dashurisë apo të talleshe me Flamurin dhe me ata që i quajmë Heronj Kombëtarë u bë një “tabu”. Diçka bënë për të lehtësuar turmat nga pesha e “miteve” Kasëm Trebeshina dhe Fatos Lubonja, por ishin zëra të pakët në përpjekjen për të qytetëruar masat e shqiptarëve.Zërat që vinin në dyshim ose bënin humor me Skënderbeun, Nënë Terezën, Ismail Qemalin apo Ismail Kadarenë “mbyteshin” menjëherë nga kori i fuqishëm i “patriotëve”.

Mendoj se konceptimi i Atdheut nga ne është një përzjerje e folklorizmit me frikën se mund të dukesh “tradhëtar”. Unë e gjej të habitshme se si dikush që shkon në gjyq me motrën dhe vëllanë për një pronë dhe i mallkon nga mëngjesi në darkë, po ti zesh në gojë Atdheun të thotë se “përgjërohet” për të?! Po të njëjtën gjë e thotë dikush që ka persekutuar të tjerët, ose një tjetër që vjedh vazhdimisht nga taksapaguesit.

Ndoshta në këtë thjeshtëzim të konceptimit të atdheut ka luajtur edhe Cajupi me vargjet “Mëmëdhe quhet toka,/Ku më ka rënë koka./Ku kam dashur mën’ e atë./Ku më njeh dhe dru i thatë.”

Mbase kjo i bën të gjithë, që të kenë frikë të shohin më tej se “vendi ku ju ka rënë koka”, me frikën se mos ju thonë se “nuk duan mëm’ dhe atë“.

Mua më ka trembur gjithnjë ai “druri i thatë, që më njeh” dhe edhe pse nuk hëngra ndonjë shkop thane të thatë në ndonjë birucë gjatë Diktaturës, them se Atdheu i im është ky planet i magjishëm që quhet Tokë.

Fshehja pas Flamurit

Kam shumë vite, që flas për kotësinë e flamujve dhe për një dasinë që krijojnë mes njerëzve, Ka shumë, që simbolin në beze e shohin si shprehje të identitetit, por mua dhe kjo puna e identitetit më duket një gjë aspak e natyrshme. Dhe kur nuk është e natyrshme , nuk është as e logjikshme.

13 vjet më parë pata shkruar një shënim për Flamurin dhe e kisha postuar në FB. Pati reagime të ndryshme, por solli edhe një ndryshim rrënjësor në jetën time. Por nuk ja atribuoj Flamurit, as simboleve dhe as identiteteve. Njerëzit nuk janë krijuar për të qënë të ndarë dhe për më tepër për tu mburrur se unë kam një identitet të caktuar, që është ku e ku më i mirë se i joti.

Atë vit (2013) shtysë për shkrimin u bë një foto e një burri të vogël të mbështjellë me flamur. E kam njohur pak, por mund të them pa frikë se ishte shëmbëll i dikujt që kishte përfituar shumë nga Diktatura dhe si shpërblim kishte bërë mjaft të këqija në shërbim të saj. Unë refuzoj ta kem atë njeri si bashkëatdhetar, bashkëqytetar apo edhe komshi. Por e kam pasur dhe këtë nuk e refuzoj dot, por refuzoj të mbështillem me flamur si ai.

Tani më shqetësojnë flamujt e shumtë në protestat në Tiranë dhe thirrjet histerike “Shqipëria e shqipëtarëve” apo “Shqipërimë nuk e shesim” e të tjera të ngjashme. Më duket sikur protestuesit(apo pjesa e tyre që tund flamurët ose mbështillet me to) i tremben akuzave se mund të jenë shërbëtorë të të huajve, apo se protestojnë për qëllime politike. Nuk ka asnjë arsye të kërkohet dorëheqja e Kryeministrit dhe futja në burg e tij dhe Berishës për korrupsion nën shënjën e Flamurit apo duke kënduar Hymnin Kombëtar.

Shqiptarët protestojnë për keqqeverisje dhe kjo nuk ka të bëjë me identitetin kombëtar.

Madje unë do e quaja të nevojshme, që ndoshta edhe të kërkohej një periudhë, që të qeveriseshim nga teknicienë të huaj për të theksuar idenë se një pjesë e madhe e shoqërisë është e korruptuar. Kështu që Flamuri nuk duhej fare në këtë lloj ideje protestuese.

E them këtë sepse shoh që ideve të “shitjes së vendit’ apo “sjelljes së të huajve” i mëshojnë edhe shumë shqiptarë të njohur për korrupsion. Për shembull kirurgu i njohur Edvin Prifti, në proces gjyqësor për korrupsion dhe i njohur në Tiranë për marrje rryshfeti për operacione, “të vret për Shqipërinë“ në FB. Dhe po njëlloj shumë e shumë hajdutë të tjerë.

E kam përsëritur dhjetra herë - Hajduti nuk mund të jetë patriot!

Për tu rikthyer tek të rinjtë protestues, që nuk kanë pasur mundësi të korruptohen ose nuk janë të korruptueshëm dhe valëvitin flamujt.

I këshilloj t’i mbajnë për raste të tjera, festash kombëtare, veprimtarish sportive dhe ndonjë festivali muzikor ndërkombëtar, se për të rrëzuar Ramën me kompani nuk duhen flamujt. Duhet solidaritet, përkushtim dhe shembull vetiak dhe familjar, që nuk kanë asgjë të përbashkët me korruosionin.

Se Flamurin e ka tundur Rama, e ka tundur Berisha, e ka tundur Ilir Meta, e ka tundur Erion Veliaj me Bela Ballukun dhe shumë e shumë hajna të tjerë.

Eshtpë përdhosur jo pak deri më sot.

Lereni në një qoshe zyre apo mbajeni dhe në ballkonin e shtëpisë, por mos u rreni ta përdorni për të rrëzuar të korruptuarit.

“Unë dhe korbi” tashmë libër

Gjatë muajve të parë të këtij viti shkrojta dhe postova duke krijuar poemën “Unë dhe korbi”. Pata përshtypjen, që kishte ndër vargjet më të mira, që kisha thurrur deri më sot dhe që përmbanin një përzjerje trilli, mendësie individuale dhe këndvështrimi për disa nga problemet thelbësore të ekzistencës. Pa pretenduar se është një poemë “filozofike” m’u duk se ishte mirë të përmblidhej në një libër edhe me vargje të tjera. Nuk kisha pasur në plan të botoja një libër të ri këtë vit.

Përfshiva edhe poemën “Eja në tropik” të shkruar më 2017 dhe të pabotuar, përveç postimit ndoshta jo të plotë në blog. Poezitë që plotësojnë librin (ose zenë numurin më të madh të faqeve) janë të shkruara pas vitit 2023, kur u botua përmbledhja “Flokët e Frejas”. Mund të ketë tek tuk ndonjë përjashtim.

Për herë të parë bashkëpunova me botuesin Aurel Kaçulini të shtëpisë botuese “Jozef” dhe kam mbetur plotësisht i kënaqur. Kaçulini ka qënë në fillore në të njëjtën shkollë me mua, por më pas familja e tij u çvendos në Durrës, ku punon edhe sot.

E ndërmorra këtë“aventurë“ edhe pse e di që poezia lexohet shumë pak në Shqipëri dhe ndoshta edhe në botë. E kam shkruar disa herë edhe këtë vit në blog. Madje po mos ketë një i njohuri im në Korçë një librari, nuk di as nëse do jetë e mundur të tregëtoj ndonjë libër. Por “kostoja” e botimit ja vlen të ndash me miq dhe të njohur, vargje, të cilat të duken se kanë vlerë emocionuese. Ndoshta jo të gjithë nga ata, që marrin libra nga unë kanë kohë dhe dëshirë t’i lexojnë, por një libër me poezi shqip nuk sjell asnjë dëm për asnjë, që e ka në bibliotekën personale.

Libri u redaktua, si të gjithë librat e mij, nga shoku im Riku (Henrik Ligori). Mbi të bie përgjegjësia e plotë e gabimeve, por edhe e ndonjë poezie të dobët, që nuk duhet të kishte parë dritën e botimit. Por ai është avokat dhe di t’a shmangë përgjegjësinë dhe ta lerë mbi shpatullat e mija apo të shtëpisë botuese.

Nuk dua të “deklaroj” më se ky është libri i fundit me vargje, që botoj, se po vazhdoj të shkruaj poezi, pa e detyruar aspak veten ta bëj.

E ndava me ju këtë lajm të mirë, që është i rëndësishëm për mua, sepse jo gjithnjë jemi në gjendje të botojmë libra.

Uro që ‘tju pëlqejë atyre që do e lexojnë.

Ndarja e re administrative me pyetjet dhe kundërshtimet

Po e pranoj që në fillim, që nuk hja kam idenë se përse bëhen ndryshimet në ndarjen administrative të Shqipërisë. Madje nuk ja kam idenë se ç’janë Bashkitë, Prefekturat, Këshillat e Qarkut dhe Komunat(nëse ka ende të tilla.) Nuk i kam ditur as kur jetoja në Shqipëri dhe nuk e kam vrarë kurrë mendjen të mësoj rreth tyre.

Shumë vite më parë u bë një ndarje e re territoriale e Shqipërisë, për të cilën pat punuar një miku im i menëur, deputeti i asaj kohe Namik Kopliku, por dhe atë kohë nuk pata kureshjte të pyesja se pse Rubiku është apo nuk është Bashki dhe pse Vithkuqi duhet të administrohej nga Bashkia e Korçës. Më ishte dukur e panevojshme, që qyteteve t’ju viheshin në administrim edhe fshatra, por nuk kisha asnjë argument në favor të idesë sime të “panevojshmërisë“.

Tani shoh që shumë Bashki (që ndoshta nuk duhet të kishin qënë të tilla) po protestojnë se do “gllabërohen” nga më të mëdhatë. Përsëri nuk kuptoj edhe pse “do gëlltiten”, por edh pse “protestojnë“. Unë kam bindjen që pushteti vendor në Shqipëri ka shumë pak fuqi, sepse gjithshka është e përqëndruar në Tiranë.

Por “padija” mua më skualifikon nga e drejta për të dhënë ndonjë mendim, e megjithatë edhe “injorantët” mund të mendojnë. Le të mendojmë për një çast se Bashkia e Korçës do kujdeset për mirëmbajtjen e një rruge në Moglicë dhe për pastrimin e fshatit Brozdovec. Eshtë mirë apo është keq?

Unë mendoj se për jetën e bashkësisë, sado të vogël, duhet të përgjigjet dhe të vendosë vetë bashkësia dhe kjo, që nga kë do zgjedhë si “udhëheqës” dhe se kë do ngarkojë për “lopçar”. A duhet të ketë zyra publike në çdo vendbanim? Edhe për këtë mendoj se duhet të vendosin vetë banorët, por tek ne gjithshka vazhdon të imponohet nga Tirana, sikundër është bërë në kohën e Diktaturës.

Po pse protestojnë banorët e bashkive që do shkrihen?

Disa thonë në televizione se nuk mund të mbarojnë hallet e tyre administrative duke shkuar në “kasabanë e madhe”. Po cilat halle i zgjidh një njeriu të zakonshëm shqiptar Bashkia? Ka vite që flitet, që më të shumtat probleme administrative, aplikimesh, kërkesash për çertifikata tani bëhen në e-Albania. Duhet sërish të trokasësh në zyrat e shumta të një Bashkie, të themi të Roskovecit?

Kur isha në mars në Korçë, pashë një grup të rinjsh, të veshur mirë dhe jo të vrarë nga dielli, që bënin diçka në lulishtja “Mio”. Kishin nga një jelek që shkruante (mos gaboj) NSHP. Për të mos vrarë shumë mendjen( mu duk si ato inicialet e ndërmarjeve shtetërore të kohës së Dullës) i pyeta dhe më thanë që ishin të Ndërmarjes së Shpërblimeve Publike. E pashë që nuk e “vrisnin koskën” dhe mendova se këta fryjnë organikat për vota. Më vonë mësova, se ndërmarja e drejtuar nga një Dinellari, ka më shumë se 1000 punonjës. Nuk di a është e vetmja ndërmarje e Bashkisë, por u bëra kureshtar të mësoja se sa e fryrë është organika ne qytetin ku jetoj

Sherbrooke ka 176 mijë banorë dhe rreth 3500 punonjës që paguhen nga taksapaguesit. K atë ardhura vjetore rreth 560 milion dollarë (kanadezë). E di që edhe këtej administratat janë “të fryra”, por njëkohësisht bëhen shumë shërbime për qytetarët dhe rrallë shoh punonjës të Bashkisë që vërtiten kot. Në Korçë të dilnin në çdo hap edhe disa burra, që rrinin në kafene dhe nxitonin të të afroheshin kur parkoje diku që duhet të pagueje. Më vinte për të qeshur që njerëzit paguheshin për një punë kot.

Nuk di se sa punonjës ka në varësi Raqka i Melkës, por besoj se në raport me popullsinë duhet të jenë shumë më shumë se këta të vendit ku jetoj.

Mos ndoshta për këtë protestojnë në Cërrik, Poliçan dhe në Memaliaj? Mos reduktohen vendet e punës “në shtet” dhe ju shkojnë njerëzve të tjerë , që nuk janë të qytezës së tyre?

Shqiptarët rrojnë në një shtet, që nuk i ngjan një shteti perëndimor.

Nga çdo pikëpamje, që lidhet me raportin që duhet të ketë banori me shtetin, i cili duhet të jetë në shërbim të tij, sepse për këtë është krijuar.

Por shtet mund të bëjnë vetëm burrat e shtetit. (Në kuptim të gjërë që përfshin edhe gratë).

Ne na mungojnë të tillët.

Gjoli i Maliqit dhe ne

Kam dëgjuar shpesh biseda për Gjolin e Maliqit. Kështu e quanin më të mëdhenjtë , kur isha fëmijë. Thuhej edhe këneta, por më tepër gjoli. Kishte një lloj nostalgjie për të, sepse në vitet ‘60, kur kishin filluar plazhet në masë, ne korçarët kishim vetëm pishinën e qytetit. Liqeni i Ohrit na dukej i largët, se edhe transporti ndërqytetas nuk ishte i shpeshtë.

Por nostalgjia nuk i takonte pjesës së banjave të ujit apo notimit, sepse nuk kujtoj të jenë përmendur, që ka pasur veprimtari të kësaj natyre para tharrjes. Flitej për peshkim, gjueti rosash dhe për “kunupë“. Gjithashtu edhe për shumë “shavar”, i cili përdorej për karriget e zkonshme të shtëpive të banorëve të qytetit dhe fshatrave.

Në biseda më të ngushta, flitej për vuajtjet e atyre qëkishin punuar në tharrjen e kënetës, veçanërisht të persekutuarit e kampit të Vloçishtit. Nuk përmendeshin se sa mirë ishte bërë, që këneta ishte tharrë, por propaganda e qevrisë herë herë përmendte se ishin përfituar kaq e aq hektarë tokë bujqësore. Përgjithësisht, bonifikimi i Kënetës quhej një çështj e mbyllur. Ishte ngritur Ndërmarja Bujqësore e Maliqit, kryesisht me tokat e bonifikuara dhe ndoshta edhe disa kooperativa kishin toka , që më parë kishin qënë nën ujë. Edhe për to uë nuk kam idenë nëse ishin mesatarisht pjellore apo jo, veç që kujtoj se kur shkonim në aksion për vlejle misri, ato dukeshin të paqëndrueshme. Ishte një torfë, që dukej sikur tundej edhe nga pesha jo shumë të mëdha.

Kur isha student dhe “gërmoja” në shtypin e para Luftës së Dytë, pata lexuar shumë artikuj nga secialistë vendas dhe të huaj për domosdoshmërinë e tharrjes së Gjolit. Ndaj më ishte dukur një ndërmarje e logjikshme dhe jo si ato të hapjeve të rrugëve në zonat malore me kazma dhe lopata, menjëherë pas luftës.

Pas rënies së Diktaturës dëgjoje ndonjë ‘thirrje malli”, kryesisht nga ata që merren me gjueti dhe peshkim, por jo më shumë se kaq.

Idea për rithimin e gjolit si ekosistem m’u duk e çuditshme para disa ditësh në Facebook. E ngrinte një inxhinier, që ka qënë një kohë të gjatë drejtues i Sektorit të Urbanistikës në institutin nr 1 në Tiranë. Quhet Gjergji Kotmilo. Nuk di nëse kam shkruar më parë për të, por sa herë e kam dëgjuar të flasë për urbanistikën dhe arkitekturën , jam bindur gjithnjë e më shumë se di shumë pak. Për heë të parë e kam dëgjuar kur isha student në vitin 1982.

Nuk them se konsiderata tepër e ulët për të si specialist ndikon në një paragjykim të idesë. Mund të isha më i rezervuar në kundërshtim nëse do e dëgjoja nga një specialist i shumë fushave dhe serioz, por gjithsesi do e kundërshtoja. Pikërisht sepse ide të tilla nuk na duhen në këtë kohë të paqëndrueshme politikisht dhe me shumë korrupsion. Edhe ndonjë ide shume e mirë duhet shtyrë në të ardhmen, në mënyrë që të ketë më pak abuzime. Por gjatë diskutimit pashë se Gjergji nuk ishte i vetëm në budallallëkun e tij. Kishte mbështetje nga Skënder Kosturi (një inxhinier hidro, të cilin nuk e njoh) dhe nga agronomi Ilia Ballauri.

Për këtë të fundit mendoj se ka një lloj nostalgjie për të kaluarën, që ndoshta gjykon edhe në idea e rikthimit të Gjolit, por për të ditut nga “dynjaja’ di shumë më shumë se Gjergji.

Globi nuk mund të rikthehet në gjendjen e “kopështit të Edenit”. Ndposhta do ishte mirë, por është e pamundur. 7 miliard njerëz kanë zëvendësuar “dyshen Adam- Evë“, ndaj dhe natyra është prekur , shpesh në mënyrë katastrofike. Por nuk mendoj se kjo ka ndodhur në Fushën e Korçës, megjithse jam i hapur të dëgjoj njerëz me njohur të thella, se si jetohej para Gjolit dhe pas tij. Deri në atë çast do zgjedh të kundërshtoj çdo ide grandioze (dhe të marrë) për rikthimin në origjinë.

Gjithashtu nuk dua të spekuloj, se pas idesë ka interesa të caktuara politiko-ekonomike, sepse nuk e besoj këtë gjë. Por i trembem spekulantëve me pushtet , që mund të kapen pas çdo ideje, që kërkon investime të mëdha për të fituar vota, si dhe për të mbushur xhepat.

Një ditë, korçarët do jenë edhe më të mënçur edhe më pak të korruptuar për të vendosur sa më drejt për raportet e tyre me natyrën, me zhvillimin e zonave të banuara dhe me çdo gjë tjetër, që përmirëson jetën e të gjithëve.

Koço Koçiu dhe “Bar Korça”

Nuk di se si e quajnë tani banesën kolektive, ku kam jetuar për më se 30 vjet. Unë parapëlqej ta quaj “pallati i Bar Korçës”, sepse ai ishte lokali më i madh i katit përdhe, por ka dhe shumë që e kanë quajtur “Bobnboneria”, sepse ashtu quhej shitorja e embëlsirave në pjesën më të dukshme të tij. Për ne, që jetonim atje, tre ishin pikat kryesore të tij, Bar Korça me hyrjen e saj nga pas ku shkarkoheshin kadet me birrë, Bonboneria ku shpesh na jepnin akullore falas dhe Berberhana, ku qetheshim dhe këmbenim të hedhura e të pritura me berberat, që na njihnin të gjithëve. Takimet mes nesh fëmijëve, liheshin në një nga këto tre pika dhe nuk përmendeshin “Demiri” apo “llustraxhinjtë, që ishin lokalet që plotësonin të gjithë katin me pamje nga bulevardi (Lenin e kishte ato kohë emrin dhe tashmë është rikthyer në Shën Gjergji.)

Banesa kolektive me tre hyrje dhe 24 apartamente ishte projektuar në fundin e viteve ‘50 nga Koço Koçiu. Nuk di nëse projektuesi i njohur korçar firmoste si inxhinier apo arkitekt, por e vërteta është se ai kishte studiuar në Greqi për “kallfë“. Këta ishin thuajse inxhinierë ndërtimi dhe thuajse arkitektë, por jo me titull të plotë. Gjithsesi Koçiu ishte një projektues shumë i zoti dhe që la shumë vepra të realizuara mirë në Korçë.

Bar Korça është njëra prej tyre dhe për të projektuesi ishte krenar. Në qëndër të qytetit, ajo ndërtesë hijerëndë tërhiqte vëmendjen e të gjithëve. Shpesh, të ardhur nga qytete të tjera të Shqipërisë e merrnin për hotel dhe ne duke qeshur ju thoshim se hoteli ishte ndërtesa ngjitur, që atë kohë quhej hotel “Krimea” dhe i ripagëzuar në “Gramozi” për tu kthyer sot në origjinë, si hotel “Pallas”.

Nuk di se sa kohë i ka marrë Koçiut projektimi i banesës në fjalë, sepse projekti nuk ka qënë dhe aq i thjeshtë. Por si kam dëgjuar, shpesh Koçiu jepte detaje edhe gjatë ndërtimit dhe nuk jam i sigurt se sa i plotë ka qënë projek-zbatimi i tij.

Në fëmijëri dhe adoleshencë më dukej se jetoja në pallatin më të “bukur” në Korçë edhe pse ishin ndërtuar banesat e Kolevicës tek Sporti, Kinemaja dhe në Shën Mëria. Pak më vonë, nërsa mendoja të bëhesha arkitekt, ndjeja se diçka nuk shkonte në kollonat e rënda dhe në një lloj pamje “impozante” të tij. E mgegjithatë, duke e parë sot me shumë objektivitet, mendoj se pavarësisht nga difektet e mëdha në konceptim, Bar Korça është shëmbulli më i mirë në Korçë, i harmonizimit të një ndërtimi të ri me ndërtimet përreth. Tek ai objekt mund të gjesh “fqinjësinë e mirë arkitekturore” me banesën e stilit rumuno- bizantin (muzeu Gjon Mili), me hotel “Pallasin” dhe me Bashkinë. Tre ekzistueset i takojnë viteve ‘20-’30 të shekullit të XX dhe vepra e Koçiut viteve ‘60, por ajo “mban logjikën arkitekturore” të veprave të tjera dhe nuk stonon, sikundër bën banesa kolektive e MAPO-s.

Koçiu ishte munduar të bënte gjithshka të mirë për atë banesë, duke përfshirë edhe një tarracë të shfrytëzueshme, e projektuar edhe me “shtrate lulesh” dhe gjelbërim, një koncept tepër i përparuar për atë kohë. Sigurisht që gjelbërimi nuk u aplikua për mungesë fondesh, por shtratet në tarracë ishin të pranishme dhe shpesh herë, ne fëmijët që luanim verës atje, nuk i kuptonim pse ishin.

Gjithashtu, hyrjet në shkallën A dhe C. Ishin projektuar me dyer të mëdha nga trotuari i bulevardit, por më vonë ishin ndryshuar dhe në to ishin vendosur Kinkaleria dhe Llustro.

Zgjidhjet planimetrike të apartamenteve nuk ishin “moderne”, por ato kishin të bënin edhe me kufizimet e kohës. Apartamentet me 3 dhoma gjumi të qosheve ishin të mëdha dhe plot dritë, që i bëjnë edhe sot apartamente të lakmuara.

Unë i njoh çdo qoshe dhe detaj asaj ndërtese, se si e shkrojta më sipër, kam jetuar prej vitit 1963 dhe deri më 1994. Ndoshta kam hyrë edhe në të gjitha apartamentet, se kishim shumë shokë në fmijëri. E megjithatë, gjatë studimeve universitare, por edhe kur kam projektuar banesa kolektive nuk jam ndikuar prej arkitekturës së saj. Shkolla më pat orientuar në të tjera drejtime, por edhe sot, e vlerësoj atë vepër si një përpjekje për një arkitekturë që “thërret por nuk klith”. A ka një kuptim teknik kjo shprehje?

Peersonalisht jam kundër arkitekturës, që “injoron” mjedisin dhe objektet ekzistuese si për të thënë “shikomëni mua!” Zakonisht lidhet me prirjen e një arkitekti për të evidentuar vetveten dhe që i përket fazës fillestare të karrierës së tij.

Koço Koçiu kur projektoi “Bar-Korçën” ishte në kulmin e veprimtarisë së tij projektuese dhe nuk “tundohej” nga “marri” të tilla.

La pas një vepër dinjitoze që larton emrin e tij si projektues.

Prehu në paqe inxhinier!