Oqeaneve

Të pata premtuar se do kaloja oqeanet,

Ti - se do prisje njëmijë vera.

Me trapin e Meduzës u nisa

Me shpresën se një verë

Atë kur piqen luleshtrydhjet

Kur teposhtë zgjaten lianet

Tek ti do mbrrija

Të na mbulonin puthjet.

Gjithë dallgë ishte Oqeani i Qetë

Furtuna ngriheshin mbi Atlantik,.

Me shpresë Yllin polar të shihja,

Kur përndaheshin retë,

Dhe erën pas shpinës të kisha

Për të ecur më me vërtik.

Gjithë viteve shi binte

Dhe gjëmonin vetëtimat,

Uji ngjitej mbi trap nga gjithë vrimat,

Kripa m’i përthante plagët,

(Ato të mendjes nuk duronin dot kripë)

Nuk mbrrija dot në ishullin përfshirë nga flakët.

Ti atje ishe,

Vallzoje mes zjarresh

Që çuditërisht ishin të kaltër,

Nuk dija sa milje kisha përshkruar,

Unë nuk i kisha numuruar dot vitet.

Ata kishin qënë katër.

Në atë udhëtim të mundimshëm

Që më ishte dukur jo më shumë

Se dymbëdhjetë orë,

Rreth tokës trapi rrotullohej në ujë

Nuk mbërrija dot në stere

Oqeanit mbeta sërish

Si një lundërtar i gjorë.

“Identiteti dardhar”

Unë nuk besoj në identitetet. Qofshin këto kombëtare, krahinore, qytetare apo fshatare. Mund të ketë disa cilësi të përbashkëta, që ka raste që zhvillohen në bashkësi të vogla, por nëse rrezja zmadhohet dhe bashkë me të edhe popullsia, edhe këto të ashtuquajtura cilësi të përbashkëta humbasin dhe bëhen më fluide.

Madje karakterizimin e njerëzve sipas një krahine apo një fshati unë e quaj të nxituar dhe si rrjedhojë edhe të gabuar. Nuk më ka pëlqyer as bejteja e famshme e Nolit, që përcaktonte cilësitë e krahinave të ndryshme të banuara nga shqiptarët.

Por le të hidhemi në dardharët, sepse sot hasa në FB në një postim të një grupi dardharësh dhe ishte përmendur dikush si “nuse nga Dardha”.

A ka një identitet dardhar ose disa cilësi të përbashkëta, të cilat i dallojnë nga të tjerët?

Hezitoj të them se ka, pasi kam njohur shumë dardharë gjatë jetës sime dhe janë shumë të ndryshëm. Përgjithësisht i bashkon dashuria për Dardhën, por është e njëjtë me dashurinë e emigrantëve. Dardharët janë shpërndarë në botë dhe ata që janë në Shqipëri, më të shumtët jetojnë në Tiranë.

Kur ishim shumë të vegjël, kisha një shok që nuk e hiqte Dardhën nga goja dhe e përshkruante me shumë ngjyra të bukura, sa unë kisha ndërtuar në kokë një fshat përrallor. Nuk m’u duk i tillë kur kam shkuar për herë të parë dhe duhet të kem qënë 13-14 vjeç , por nuk ja thashë shokut të fëmijërisë. Më dukej se do e lëndonja.

Gjithashtu nuk kam besuar në përcaktimin me humor, që Spiridon Iloja ju kishte bërë një herë duke ju drejtuar një grupi dardharësh:

Dardharë, dardharë,

Kini jetuar me ëndrra,

Kini gjezdisur në vëndra,

Me pordhë dhe fëndra.

Spiridoni ishte një nga njerëzit më të mënçur, që ka pasur Korça, por është e kuptueshme, që kjo ishte një bejte ngacmuese ndoshta në Panda, lokal pranë të cilit jetonte Iloja.

Po dardharët vërtet kishin “gjezdisur”, sepse duke jetuar në një fshat malor e kishin parë të domosdoshëm emigrimin dhe më të shumtët e tyre kishin shkuar në Amerikë. Në Dardhë thuajse çdo gjë e bënin gratë dhe pak burra, të cilët kishin ndenjur në fshat. Më pas, fëmijët e emigrantëve shkuan nëpër shkolla dhe universitete dhe pjesa më emadhe e tyre ndenjën në Tiranë, ose njëri pas tjetrit u sistemuan në kryeqytetet. Një nga më të shquarit, Teodor Laçoja, ishte nga të fundit që u zhvendos në Tiranë, ndoshta më 1971. Të tjerët shumë të njohur si Gaqo Cako, Koço Comi, Endri Keko, Maks Velo dhe shumë emra, që tani nuk më vijnë në mendje, kishin që në fundin e viteve ‘50 që punonin në kryeqytet.

Kam njohur një dardhar shumë të zgjuar në Tiranë, që mund ta merrje lehtësisht për gjirokastrit, se nuk e kishte natyrën e vrullshme dhe ekstroverte të shumë dardharëve që kisha njohur më parë. Quhej Niko Llaci dhe kontrollonte të gjithë bazën materiale të Ministrisë së Arsimit dhe Kulturës. Një nga personazhet më interesante, që kam njohur gjatë jetës.

E përmenda Nikon për të thënë, që stereotipi nuk është i mirë në asnjë rast. Si ai mund të përmend edhe shumë e shumë të tjerë, të cilët janë aq të ndryshëm nga njëri tjetri sa nuk e beson se janë nga i njëjti fshat apo dhe nga i njëjti fis.

Por stereotipi ekziston në mendjen e njerëzve dhe kësaj nuk i shpëtonte as Spiridon Iloja dhe as korçari tjetër shumë i mënçur, Piro Kasati. Kur punonim 42 vite më parë për një dhomë muze të sportit dhe duheshin materiale që ilustronin traditën sportive në krahinën e Korçës, një mësues dardhar paraqiti një citat: “Në fund të shekullit të XIX, në rrëzë të Moravës është bërë një garë hipizmi”. Kasati që ishte i ngarkuar me Muzeun më tha mënjanë: “Po dardhari pehlivan ku e gjeti këtë lajm. Mu në rrëzë të Moravës. As më lart dhe as më poshtë! Atje është gurishte e gjallë, që s’ka kuaj që mund të vrapojnë pa i lënë thundrat!”

Piro Kasati nuk ishte nga Dardha.

“Jakobini” brenda nesh

Ne jemi me fat, që nuk patëm kurrë gjatë 200 viteve të fundit gijotinën, si mjetin ekzekutues. Nuk jam i sigurt se otomanët përdornin kryesisht litarin, por kur kishim shtet shqiptar “litari” ishte si mënyra e vetme e ekzekutimit dhe më pas, çlirimtarë shtuan pushkatimin, por pa e hequr nga ligji varjen. Deri në abrogimin e dënimit me vdekje , të detyruar nga Bashkimi Europian, ne besoj se i kishim në ligj të dyja format e ekzekutimit të një të dënuari me vdekje.

Nuk di pse më duket se po të kishim “gijotinën” do e mbanim edhe sot. Ne jemi një popull me përqindje shumë të lartë jakobinësh. Ekstremistë, të etur për drejtësi, por për një drejtësi barbare, që mundësisht “pret koka”. Duke filluar nga politikanët e korruptuar dhe deri në trafikantët e drogës. Harrojmë se edhe politikanët më të korruptuar, por edhe trafikantët e drogës nuk meritojnë të asgjesohen fizikisht.

Sigurisht që nuk kam për t’i hyrë debatit se a e meriton dikush që për krimin e kryer të asgjesohet. Të mos hedhë më hije mbi këtë dhe.

Nuk jam i sigurt të them nëse ky lloj “jakobinizmi” lidhet me paganizmin e popullit tonë, me faktin që krishtërimi nuk hodhi rrënjë të thella, me ateizmin luftarak gjatë Diktaturës apo me të gjitha sëbashku. Por është fakt, që në bisedime të lira, në rrjetet sociale, madje dhe në mediat tradicionale e ndjen se shqiptarët e kanë një “thirrje të brendëshme” atë të ndëshkimit maksimal të fajtorëve.

Nuk e them për rastet e pedofilëve, apo për ato të vrasësve përsëritës, por kryesisht për shpërthimet ndaj politikanëve dhe biznesmenëve të korruptuar. Thirrjet histerike “në burg” apo mallkimet ordinere “ilaçe t’ju bëhen paratë e vjedhura” apo edhe më keq “të kalben në qeli” ose “duhej xhaxhi t’i shkonte në plumb” dëshmon se jo vetëm nuk e kemi në mendjen tonë ndjenjën e fortë të faljes, por na mungon edhe humanizmi bazë, që është cilësi e sotshme e shoqërive perëndimore.

Në një grup në FB kishin shpërthyer mallkimet dhe komentet rreth një “shtatzanie të mundshme” të Belinda Ballukut, diku gjetkë të bien në sy “elozhet” ndaj SPAK-ut (që për hir të së drejtës duhet thënë se ka brenda veprimtarisë së tij edhe korrupsion edhe “jakobinizëm”) dhe në vende të tjera sheh se si entusiazmohen për plakjen e parakohshme të Ilir Metës.

Sigurisht që Drejtësia e ka si pjesë të saj anën ndëshkimore, por nëse duam që një ditë t’ju ngjasojmë shoqërive skandinave duhet edhe të hedhim sytë dhe të shohim se si reagojnë shoqëritë skandinave dhe Drejtësitë e tyre ndaj krimeve. Jemi shumë shumë larg.

Kjo shihet edhe në kërcënimet “do bëj vetë Drejtësi” apo edhe në rastet e shumta të krimeve të ndërsjelltas e të atyre për gjakmarrje.

Të gjitha këto sjellin edhe “ashpërsinë“ e pazakontë të prokurorëve, të cilët e përdorin këtë ndjenjë “shpagimi” të masave duke abuzuar me fuqinë që kanë, ose duke rritur shtrëngimin për të përfituar shuma të mëdha në këmbim të lehtësive ligjore.

Lerini mënjanë “gijotinat virtuale” të dashur bashkëatdhetarë dhe veçanërisht ju, që kini bërë vite shkolle më shumë!

Korrupsionin dhe krimet nuk i ul “burgu i gjatë“, por funksionimi i gjithë shoqërisë bazuar në dashurinë, në ndihmën ndaj tjetrit dhe në gatishmërinë edhe për të falur.

Do e shohim se një ditë kur të kemi mes nesh më shumë ndjenja të tilla, do kemi edhe më pak Rama, Berisha, Meta apo edhe krim të organizuar.

Kontrapunti

 

Bashko metalin e diezeve

Me butësinë e minorit

Do ndjeni ngrohtësinë e rrezeve,

Dhe thellë kraharorit

Shpërthimi i një llave muzikore

Do mbulojë shkretëtirën

Elegancës së harqeve i shtoni

Drithërimin që përshkon lirën,

Dhe më tej në nota lart shtoni

Rrëzëllimin e tunxhit

Timpanët lini të kumbojnë

Gjithkush do zgjohet prej gjumit.

Pra nëse rrokim mjeshtërinë

Nuk mbetemi kurrë të fundit

Në një qiell më lart ne shkojmë

Tek meloditë e Kontrapuntit.

Festimet e përvjetorit të RTSH Korça

Sot ka pasur një ngjarje festive në Korçën e këtij gushti, të mbushur me festime nga një qoshe tek një tjetër. Eshtë kremtuar (në mos gaboj) 26 vjetori i transmetimit televiziv nga Studioja e Korçës. Pra diçka tepër cilësore ka ndodhur në qytetin tim të lindjes në fillimin e këtij shekulli.

Korça ka pasur për një kohë të gjatë Radiostacionin e saj, i cili ka punuar edhe si i pavarur, por më pas ka qënë gjithnjë pjesë e Radio Tiranës dhe kishte edhe varësi administrative prej saj. Në vitet ‘60 deri ‘80, kur ishte ende Diktaturë, kishte emisione të krijuara në këtë degë të Radiostacionit, por në orë të tjera, ai shërbente si ritransmetues i emisoneve të Radio Tiranës, e cila me sa kujtoj kishte 24 orë transmetim.

Prej hyrjes së valëve televizive të televizionit të Shkupit, në qytet ra ndjeshëm dëgjimi i radios dhe detyrimisht edhe i stacionit lokal. Por kishte edhe shumë dëgjues, sidomos fshatrave, ku edhe aparatet televizive filluan të hynin më ngadalë. Gjithashtu kishte funksionarë partiakë dhe ndoshta edhe “degistë“, të cilët ishin të ngarkuar të ndiqnin emisionet e Radio Korçës për të parë nëse ishin në përputhje me ideologjinë dhe dhe orientimet më të fundit të Komitetit Qëndror. (Këto ishin edhe më të rëndësishmet, sepse ideologjia e Partisë ishte shumë elastike dhe nuk dihej tamam se në ç’libra të komunizmit bazohej.)

Vetë kisha humbur tërësisht interesin për të dëgjuar Radio Korçën, madje tani mësova se edhe transmetimi televiziv paska nisur pasi unë jam larguar nga Shqipëria. Ndaj dhe nuk kam parë kurrë ndonjë emision të RTSH Korçës deri në vitin 2022, kur me shumë dashamirësi, drejtori i asaj kohe Muharrem Meko mbështeti idenë për të bërë një dokumentar për babanë tim, gazetarin Andon Mara. Gjeta një përkrahje edhe nga shumë djem të mirë, të cilët punojnë ende në atë Stacion Radioje dhe Televizioni, të cilët nuk kam mundur kurrë t’i falenderoj sa duhet për punën e bërë.

Festimi i sotëm përkon me fillimin e punës, dy muaj më parë, të drejtorit të ri të Institucionit, korçarit Julian Napoloni. Nuk di nëse ka qënë ide e tij apo e Këshillit të Qarkut, sepse festa u krye në një sallë të këtij Këshilli (ose të paktën në të njëjtën godinë).

Këshilli i Qarkut sivjet është shquar për “sebepe” të tilla. Ka vazhdimisht postime për korçarë , pogradecarë, kolonjarë dhe devollinj të njohur dhe të panjohur, që kanë përvjetore lindjesh ose edhe të largimeve nga jeta. Ka marrë një natyrë thellësisht tradicionale, se të kujton një grua të moshuar, që respekton të tjerët dhe me një kuti me llokume në sqetull shkon në çdo gëzim. (Në hidhërime zakonisht këto zonja respektuese shpinin nga një pako kafe, që ishte shumë e vështirë të gjeje në atë kohë.)

Njerëzit që kujton Këshilli, ose të afërmit e tyre, ndjehen vërtet të vlerësuar dhe shohin tek ky institucion, dikë që ju ndodhet në të mira dhe të këqija. (Në kohën e Diktaturës vizita të tilla uruese bëheshin edhe kur merrje tv, lavatriçe apo frigorifer, por Këshilli e kupton se ka hyrë në shekullin XXI dhe nuk mund të urojë dikë se ka blerë një BMW të markës së fundit!)

Përvjetori i 26-të i RTSH Korça u festua në mënyrë magjike, fantastiko-shkencore dhe administrativo-artistike. Gjatë mbrëmjes sigurisht që përshëndetën duke marrë mikrofonin dy gargujt Filo dhe Tollkuçi, si dhe gargullesha Zegullaj. Nuk më zuri syri ndonjë nga drejtorët e institucionit (nga ata që njoh) që të merrnin fjalën, por klipi i vënë nga RTSH në FB ishte i shkurtër dhe ishte i përqëndruar në fjalën e VIP-ave.

Përse u bë kjo mbrëmje festive?

Përgjigja më e mirë është se as i prishi punë njeriu dhe as i ndreqi. Shokët e Partisë dhe të Pushtetit në Qark mund ta postojnë në rrjetet sociale për të treguar se po drejtojnë me devotshmëri dhe me urtësi çdo sektor të jetës në Qark, në përputhje me Programin e Partisë dhe me dokumentin BESA, të shkruar me shumë finesë nga Udhëheqësi ynë, shoku Edi Rama.

Në përfundim të “eventit” nga të pranishmit u dërgua edhe një telegram Kryesisë së Partisë, shokut Edi dhe Drejtoreshës të RTSH, e cila nuk mund të vinte dot në sebep, për shkak të angazhimeve të tjera. 

Po nuk e rrëfeve zere se s’ke bërë!

Kam pasur dikur një mike, që kishte një sjellje liberale ndaj marëdhënieve jashtë martesore. Kur flitej për mungesë fshehtësie të dikujt, që kishte marëdhënie të tilla, Nela thoshte: “Po mos rrëfeve zere se nuk ke bërë!”

Tek meshkujt kjo ishte e pranishme edhe në kohën e Diktaturës, sepse është në natyrën mendjelehtë të meshkujve “macho” të tregojnë bëma të tilla edhe pse të martuar. Femrat kishin më tepër vetpërmbajtje sepse mundoheshin të mos “gojoseshin’ a për më tepër të rrezikonin martesën e tyre. Por edhe plot syresh rrëfenin, se donin të ndjeheshin krenare që kishin fjetur me “filanin” apo me ndonjë aktor filmi, që ishte një “specie” e lakmuar e asja kohe. Nuk di se ç’ndodh sot në Atdhe dhe gjithashtu nuk është kjo tema e këtij shënimi.

Dua të shkruaj sërish për Filantropen e Shquar Foti Kokeri, sepse më bëjnë shumë përshtypje postimet e përditshme, që ajo bën në rrjetet sociale.

Për ata, që nuk e njohin dhe nuk kanë lexuar shkrime të mëparshme të mijat, Fotinia është një zonjë modeste e lindur dhe e rritur në Tiranë, që pasi emigroi në SHBA “nuk zbuloi Jezusin”, por zbuloi një zonjë të pasur hebre me mbiemër Kosloski. E mrekulluar nga cilësitë njerëzore dhe veçanërisht nga buzëqeshja e Fotinisë, të cilën tashmë në Amerikë e thërrisnin Foti, zonja Kosloski i la të administronte pas vdekjes së saj dy fondacione bamirëse të familjes. Fotinia e mbajti amanetin dhe e zbatoi me përpikmëri duke ndihur kryesisht shqiptarët në të dy anët e oqeanit.

Kuptohet që duke qënë edhe vetë shqiptare, Foti u kujdes edhe për Fotininë dhe fëmijët e saj, (nuk di se sa ndih ish bashkëshortin, por kjo nuk ka shumë rëndësi.) dhe kujdesohet vërtet mirë.

Foti është në kulmin e lumturisë së saj. E dashuruar, e adhuruar nga përfitonjësit, e vlerësuar në Amerikë dhe Shqipëri, ajo mundohet të shijojë çdo sekondë të jetës. E shikon nga Islanda në Spanjë dhe nga Kukësi në Florida, gjithnjë të buzëqeshur duke ndihmuar dhe duke dëfryer. E deklaron dhe vetë, që jeta është e shkurtër (dhe paratë e fondacioneve jo pa limit.) Dhe Foti i ndan me ne, vdekëtarët e thjeshtë, videot e saj në ujëvara, fusha golfi, darka të shtrenjta, gala glamoroze, plazhe të virgjër, për të na thënë se sa e bukur është jeta. Veçanërisht kur bën Bamirësi.

Po pse nuk është më e kujdesshme Foti në demonstrimin e pasurisë së vënë me shumë mund?

Dhe këtu ka vend përgjigja e zgjuar e Nelas:

Po nuk e rrëfeve, zere se nuk e ke bërë!

Zamir “zaptonjësi”

“Dokumentari” im për Shqipërinë e këtij shekulli ka shumë ndërprerje, se jo vetëm jetoj gjetkë, por ka dhe periudha, që nuk i ndjek lajmet e Mëmëdheut. Shpesh herë kam zor të “ngjit” copat e filmit se ka shumë mungesa.

Për Zamir Manen, kujtoj se isha entusiazmuar kur kisha parë që ishte më i pasuri në Shqipëri. Madje sikur ishte botuar edhe një listë me 10 më të pasurit dhe i dyti (nëse nuk gaboj) ishte Grigor Joti. Edhe dy të tjerë ose plotësisht korçarë, ose nga njëri prej prindërve. Më ngjan se Dulakët janë të tillë.

Vërtet ndjehesh mirë dhe të përforcohet idea se ne jemi punëtorë dhe të aftë për biznes. Shpresoja se korçarët do bënin diçka për qytetin e tyre, kuptohet pa cënuar interesat e tyre ekonomike.

Ja kisha shprehur edhe Peleshit, në vitin e parë të “pashallëkut” të tij, por më kishte thënë se Zamiri nuk shihte ndonjë përfitim të madh në Korçë, sepse e gjykonte edhe të pakët në popullsi, por edhe konservatore në shpenzime. Diçka më pat përmendur se i kishte ofruar Uzinën e Instrumentave, por Mane nuk kishte treguar interes.

Më pas Uzina u rrënua dhe një ditë prej ditësh, pashë se pranë Stacionit të Autobuzëve dhe Furgonëve (tani quhen më shkencërisht – Terminal, që mua më kujton këto sëmundjet që të bitisin) Mane kishte ndërtuar një lloj kompleksi shitoresh, me një emër anglisht, emra të cilat i harroj se më “çorbaviten” me këta të këtejmit. Mendova se më në fund Zamiri kishte kuptuar, që edhe korçarët mund të blinin rroba (më të shtrenjta se sa në Europë) ashtu si gënjeheshin kur blinin djathë “të dëndur” me ujë dhe kripë.

Por Maneja, si “blerës i qut” kishte arritur të merrte nga Bashkia tokën, se e ka zët të blejë nga pronarët. “Po normal” do hidhet ndonjë nga ponormalistat, që i takon në çdo hap. Nuk është dhe aq normal, se shpesh ky bashkëpunimi biznes-pushtet, ka ca prapaskena të errëta, që lenë me gisht në gojë ish-pronarët.

Në tokat ku ka ndërtuar Zamiri ka pasur pronarë dhe e gjithë kjo “tevatyrë“ ka përfunduar gjyqeve. Kuptohet pasi u pushuan disa punonjës të Kadastrës, që nuk lëshonin vërtetim se atje nuk kishte pasur pronarë të vjetër.

C’faj ka Zamiri?

Unë nuk di ta them se ku nis faji i Peleshit, ku vazhdon ai i Zamirit dhe ku mbyllet i Raqkës dhe i gjykatësve. Vetëm di që ky mekanizëm (në Korçë ndodh më pak se në pjesë të tjera të Shqipërisë) është një mekanizëm i ndyrë, që gjoja sjell investime dhe zhvillim, por në fakt është vjedhje e hapur e pronës së trashëguar.

Nuk di nëse Maneja do hyjë në histori si Zamir Zaptonjësi apo thjesht si Zamiri i Bitijes.

Gjithsesi, “tahmaja” e tij duhet ndalur. Kuptohet me medikamente që jepen me recetë nga Doktor Pëndavinji për në farmacinë e Farmacistes të Ekzaltuar.