Botës nuk i vjen e keqja nga Don Kishotët

Ata, të cilët nuk e kanë lexuar kryeveprën e Servantesit, por kanë një ide të vagët, të një plaku tuaf, që lufton me mullinjtë e erës, e përçmojnë “kalorësin me fytyrë të vrerosur”, si dhe ata, të cilët dashje pa dashje ngjasojnë me të. Shumë vite më parë, i thashë një shokut tim: “Mos lufto me mullinjtë e erës së Korrupsionit” dhe ai parapëlqeu të përdorte një ilustrim të bukur të Daumier, të Don Kishotit dhe Sanço Pançës.

Kemi qënë me fat që kemi lexuar përkthimin shumë të mirë të Fan Nolit dhe nuk di nëse ka pasur më vonë përkthime më të mira. Gjithsesi është një kryevepër që duhet të jetë në bibliotekat personale.

Por nuk dua të zgjatem në veçoritë e kësaj vlere të padiskutueshme të Njerëzimit, por të prek pak atë donkishotizmin, që është brenda cilitdo, si dhe “rolin”, që mund të kenë “Don Kishotët” e sotëm në shoqërinë njerëzore në përgjithësi dhe në atë shqiptare në veçanti.

Le ta thjeshtëzojmë pak figurën tepër komplekse të “kalorësit” që rron në kohën e kalorësve të Tryezës së Rrumbullakët. Një njeri “i pj.... nga mendtë, që nuk arrin të kuptojë realitetin”. Po përmend dy shembuj shumë të largët nga njëri tjetri, për të nënvizuar idenë se nga “Don Kishoti” i gjithkujt brenda nesh, botës nuk i vjen ndonjë e keqe.

Një shok i mirë i imi, që nuk është më mes nesh, shumë i kënduar, por edhe fizikisht i fortë, ishte kthyer në Tiranë pasi kishte qënë 5 vjet në Gjermani prej vitit 1991. Në një “incident” me dy makina, ishte përplasur me dy oficerë policie të veshur civilë dhe pasi nuk ishte arritur të sqarohej ishte i gatshëm të rrihej me ta. E morrën në makinë dhe e shëmbën në dru në një nga birucat e policisë. Njëri nga oficerët ishte një kriminel, që përfundoi më vonë i vrarë me bombë të telekomanduar. Shoku më tregonte 10 vjet më vonë duke qeshur:” Mua më kishte mbetur sahati në Tiranën e viteve ‘80, kur një mosmarëveshje me fjalë zgjidhej me një duel grushtash të ndershëm” dhe gajasej kur ma tregonte.

Rasti i dytë është i të shumënjohurit A.J.Muste, pastorit pacifist amerikan, që në kohën e luftës së Vietnamit, rrinte natën para Shtëpisë së Bardhë me një qiri të ndezur pa pyetur se ishte ftohtë apo binte shi. Një gazetar e pyeti: “Mendon se duke ndenjur kështu në shënjë proteste mund të ndryshosh këtë shtet?” Muste u përgjigj: “Jo. Por e bëj për vete, që ky shtet mos më ndryshojë mua!”

Shumë nga mendjeshkurtërit “realistë“ do talleshin edhe me shokun tim edhe me Musten duke i quajtur torollakë. Por janë pikërisht këta “torollakë“ që jo vetëm nuk i sjellin ndonjë të keqe botës, por mbajnë të gjallë shpresën për një botë më të mirë.

Jo “dinakët” që kalojnë ditën “rrumpallë“ në një kafene duke u ankuar dhe duke u tallur me “Don Kishotët”, që mundohen të bëjnë diçka të kohës së Kalorësve të Tryezës së Rrumbullakët.

Foti dhe policët

Foti Kokeri është një Filantrope e Shquar shqiptaro-amerikane, të cilën e kam përmendur në dy tre shkrime të mijat. Kam mësuar 4-5 muaj më parë për të, sepse ka ndihmuar mjaft Korçën në disa fusha. Shëndetsi dhe Art. (Nuk di për në Sport edhe pse ka qënë basketbolliste e shquar). Prej disa vitesh ndihmon. Madje nuk as ndonjë lidhje shpirtërore me qytetn tonë, se është tiranase me origjinë nga Leskoviku. Dhe ne nipçe ju kemi thënë pogradecarëve, por jo leskoviqarëve.

Ju mund të pyesni se ç’kam unë me Fotin, që e kam lakuar (jo dhe aq për mirë) në dy tre shkrime.

Ndoshta nga që nuk dua që Filantropët (të shquar ose jo) të ndihmojnë Arsimin, Shëndetsinë dhe Artin shqiptar, që po e vjedhin qeveritarët. Më duket se ju shërbejnë padashje atyre. Veçanërisht tani, kur Flamingot po kërkojnë të futin në burg Ramën dhe Berishën, Foti jep ndihma nga fondacionet që kontrollon dhe Rama (Berisha jo) mburret se “shiko ç’kemi bërë“.

Po le të themi që Filantropia është e verbër dhe nuk sheh zhvillimet politike. Vetëm kërkon të ndihmojë njerëzit në nevojë. Dhe si e thotë Di Lana dhe Raqka, “Korça ka një traditë të shkëlqyer në Filantropi, ndaj janë të mirëpritur të gjithë ata, që ndihin dhe zenë ndonjë vrimë nga këto , që kemi shpuar ne.”

Qëlloi që Foti ishte ulur një rradhë para meje natën e baletit të MIK festival. E qetë, e qeshur, e tultë, e thjeshtë dhe pa pretenduar të ishte në rradhën e parë. Por shihja që plot vajza dhe gra i afroheshin, e shihnin me përdëllim, bisedonin diçka dhe largoheshin për t’u rikthyer. Mendoja “Unë kam jetuar 38 vjet në këtë qytet dhe nuk më qaset njeri, po Fotinisë shiko si i afrohen! Nga buzëqeshja?” Avokati im , që ishte i pranishëm, mund të më thotë:” Po ç’të të qasen ty, nuk ke lënë njeri pa sharë!” dhe ka të drejtë, sikundër kanë gjithnjë avokatët.

Tani, shqiptaro-amerikanen e shoh që ndihmon edhe policët e Tampas në Florida. Përse kanë nevojë policët e Tampas? Kobure? Teaser elektrikë? Unë nuk e marr dot me mend, por diçka të madhe ajo jep për ta, se nuk të jep njeri çmim dhe në një Gala madhështore. Ose Fotinia jep fonde për Galan në këmbim të çmimit. (Ishte një top futbolli amerikan i prodhuar posaçërisht për Fotininë.)

Duket që ka diçka të lidhur thellë mes policëve dhe Fotinisë, se gjatë vizitës të fundit në Shqipëri, solli dhe një çek të policëve shqiptaro-amerikanë. Gjest vërtet për të vlerësuar, por që më çorbavit edhe më shumë në kokë se si funksionojnë këto Fondacionet Bamirëse.

Se e shoh Fotininë , që si avatar në FB përdor një foto me një skifter në dorë, por Skifteri (disa i thonë Sklifteri) është një shpend grabitqar, që nuk shkon kaq shumë me ndihmën për të vobektit. Disi shkon me policët se ata duhet të kenë një vështrim skifteri për të kapur kriminelët.

Po mirë mo, ç’të hyn ty në qese se ç’bën Fotinia me origjinë nga Leskoviku me Fondacionin e Policëve të Tampas edhe pse jeton në Sarasota?

Po mbase nga zilia që kam për të pasurit.

Se dhe atë Elon Musk nuk e kam hiç qejf.

Aktorja e humorit Spanja Pipa

Nuk dua në këto rrjeshta të prek “Spanjan këngëtare” se mund të jetë shkruar shumë për të dhe unë nuk e kam dëgjuar në skenën e teatrit “A.Z.Cajupi” a në ndonjë skenë tjetër. Për fat të keq. Por nuk i kam humbur interpretimet e saj në YouTube, të cilat kanë qënë kryesisht të pas viteve ‘90.

Spanja mjaft të përmendet me emër në Korçë dhe dihet se për kë flitet. Nuk është vetëm emri i rrallë. Vlerat e shumëanshme si artiste e kanë bërë aq të njohur Spanjan në Korçë, në Shqipëri dhe në trojet shqiptare jashtë atdheut.

Spanja ka një humor të lindur, humor të beftë korçar, ndoshta edhe të zhvilluar më tej gjatë karrierës së saj së gjatë në Estradën e Korçës, por edhe në trupa të tjera.

Duhet të ketë patur një shkëputje mbi një dhjetvjeçar nga Estrada e Korçës, e cila u “shkri” me një urdhër të Komitetit të Partisë, nëse nuk gaboj, më 1965. Të gjithë aktorët, këngëtarët dhe instrumentisët u dërguan “për edukim në gjirin e klasës puntore”. Spanja shkoi të punonte në Ndërmarjen Artistike, për fatin e kësaj Ndërmarjejej se në shfajet artistike të trupës amatore të Artistikes shkohej vetëm për të parë Spanjan.

E thirrën përsëri në Estradë në vitet ‘70, ndoshta në një kohë me aktorin dhe kolegun e saj të hershëm Aleko Prodani, për të ngritur nivelin artistik tepër të rënë të trupës profesioniste. Spanja doli në pension atje. Nuk dua të bëj përcaktime të llojit klasifikues, por mendoj se Spanja është aktorja më e mirë e humorit që ka nxjerrë Korça dhe një nga më të mirat në Shqipëri.

Gjithsesi, zëri i saj ka kumbuar dhe kumbon skenave, videove, por edhe rrugëve të Korçës. Një timbër aq i veçantë, të cilin ajo e përdorte me mjeshtëri edhe kur bënte humor. Kur këmbeheshim në rrugë më pyeste “Ke dëgjuar të ketë vdekur njeri? Se e di sa na qahet!”. “Po jo moj Spanja!” i përgjigjesha duke qeshur dhe ajo vazhdonte me nxitim drejt teatrit ose diku gjetkë.

Shoqet dhe shokët e saj duhet të dinë shumë nga batutat dhe historitë e saj plot humor, se disa i kam dëgjuar edhe unë dhe më kanë lënë mbresë për finesën dhe reagimin e beftë.

Nuk rrjeshtova në këto paragrafë rolet e saj më të spikatura. Këtë mund ta ketë bërë dikush që ka shkruar një monografi për Spanjan aktore dhe këngëtare kaq të veçantë.

Unë di vetëm se isha mes atyre korçarëve në publik, që entusiazmoheshim dhe qeshnim sa dilte Spanja Pipa në skenë.

Ti frigesh n+1

Unë nuk të kërkova shumë

Veç në të më merrje mes krahësh,

Të kotesha në gjinjtë e tu

Dhe duke dëgjuar ninullën e Heshtjes tënde

Të bija në të thellë gjumë.

Por ti i frigeshe gjumit

Më tepër se do të shihja gjinjtë zbuluar.

Doje të më ndalje ëndërrat që mund të shihja

Atyre që depërtojnë edhe në tënde mendje,

Që me javë të tëra mëpas të lenë zgjuar.

Nuk e sjell gjumi ëndrrën,

Madje as vdekjes nuk i ngjan

Indeve të dashuruara poshtë kafkës,

E bukura ëndërr tirret,

Dhe asgjë brenda më se mban.

Flake tej frikën,

Atë që hiret të mbështjell,

Humbasim çdo sekondë që ikën,

Dëshirën që shpirtit na vlon

E ardhmja më dot s’na i sjell!

“Pushtimi” i Radio-Korçës

Më erdhi për të qeshur, kur lexova sot diçka në “KorçaReport” ndoshta e shkruar nga Gëzim Hashimi. Kishte të bënte me marrjen e Radiostacionit nga civilë kryengritës. Ndodhia në dukje qesharake ishte e vjeshtës 1998, kur unë isha larguar nga Shqipëria dhe mund të ketë qënë dramatike për ata që e kishin përjetuar. Mua më dukej qesharake, se kujtoja vitet ‘60, kur shkoja në Radio me babanë dhe ishte vendi, që nuk dukej se mund të hynte njeri. Dhe as i binte ndërmend njeriu. Nuk kishte as roje.

Babai kishte një tufë me çelësa në xhepin e xhaketës. (Nuk dilte pa xhaketë as në piskun e vapës.) Mua më pëlqente të luaja me to dhe e dija që ishin të Radios. Celësin e vetëm të shtëpisë e njihja se të tillë mbaja edhe vetë. Kur shkonim jashtë orarit zyrtar, ai hapte derën e jashtme dhe zakonisht në dritaren e katit të dytë shfaqej koka e Tasit (Kanxheri) ose e Vasilit (Dishnica). Nuk jam i sigurt se kur nisi Fili (Riza ) si teknike, pasi kishte qënë folësja e dytë. Por edhe Erifilin e kujtoj që dilte në dritare e buzëqeshur dhe sigurohej që ishte punonjës i Radios ai që kishte hapur derën.

Polici në ndërtesa e vjetër e Radios duhet të jetë vendosur pas vitit 1974 ose ‘75. Kishte nisur terrori dhe njëkohësisht ishin dënuar dy-tre vetë si anëtarë t një organizate kundërevolucionare, që mes planeve të tyre kishin edhe pushtimin e Radios. Mua më dukej si gjë e sajuar, se isha në gjendje të kuptoja se ç’mund të bënin 3-4 vetë, që kishin krijuar një organizatë (më duket dhe ajo si komunistë të vërtetë), por në Radio kishte ndryshuar tashmë diçka. Herë herë, polici në dera të pyeste dhe kur shkoja të takoja babanë nuk mund të hyja “zdruq zdruq” si më parë.

Ato që nuk u “realizuan” atëhere (një gjë krejt e stisur se dy porta më lart se Radioja jetonte Kryetari i Degës), i paskan tentuar “demokratikisit” më 1998. Tamam “fantazi idiote” si të para në filmat me puçet ushtarake në Amerikën Latine.

Dhe ç’do bënin nga Radioja? Do shpallnin që qeveria kishte rënë dhe drejtimin e kishte marrë Berisha me Qeverinë e Shpëtimit?

Në vendin tonë (si në çdo vend ballkanik) bëjnë vaki shumë absurditete. Edhe kjo e pushtimit të Radio- Korçës, lidhja e duarve dhe gojës të Gëzim Hashimit për të mos kundërshtuar duhet të ketë qënë një fantazi e ndërkryer e disa drejtuesve të PD-së lokale.

Drejtori i Radios ra! Rroftë Drejtori i ri! (Jam kureshtar të di se kë kishin parashikuar si drejtor. Petraq Kitën?)

Meti me papijon

Nuk është krejt i krijuar si karakter, se dikujt ju drejtova me këtë togfjalësh në FB. Por nuk ka rëndësi në është Meti apo Miti. Madje edhe nëse ka rreth qafës papijon, kravatë të zakonshme apo një shall si mbanin Batisti, Rugova apo artistë të tjerë.

“Meti me papijon” është një lloj përcaktimi nga ana ime e dikujt, që ka lexuar pak ose aspak gjatë jetës dhe që shkruan komente në tema, të cilat i njeh ose jo me dëshirën për të kundërshtuar ose për t’ja “menderosur” autorit. Mund të ishte shumë mirë edhe “Miti me shall” ose “Krisi me kravatë“. (Ky emri Kris është shumë në modë edhe tek mesoburrat në Shqipëri, q mund të kenë një emër tjetër krejt larg Krisit.)

Kjo është veçoria e mediave sociale , të cilën nuk duhet ta kritikojmë se ka sjellë një lloj “dystimi” mes atyre që shkruajnë dhe atyre që lexojn, mes atyre që përpiqen të thonë diçka dhe atyre që i dinë dhe nuk kanë nevojë të përpiqen, të atyre që dikur “katranosnin” ndonjë hartim dhe të atyre , që i kopjonin hartimet.

Unë mendoj se është mirë kështu si është sot edhe pse ka njerëz, të cilët e humbasin durimin. Facebook është një lloj “agora” ku të gjithë mund të japin mendime. Kujt nuk i pëlqen nuk ka nevojë të hyjë në këtë shesh plot gjurulldi. Detyrimisht do ketë edhe si Meti me papijon, edhe fanatikë të një feje apo ideologjie, edhe nga ata që duan “të krruajnë dhëmbët”, edhe nga ata që parapëlqejnë të baltosin këdo, edhe nga ata që inatin pas një sherri në shtëpi e nxjerrin në shesh, edhe të tjerë që rrinë pas “kaçubeve” dhe hedhin ndonjë mizë.

12 vite më parë kjo “gjurulldi” më lodhi dhe ika për të mos hyrë më.

Por u riktheva tani dhe nukjam penduar.

Njoha edhe Metin me papijon.

Kantaautorët korçarë

Nuk mund të them me saktësi se kur hyri termi kantaautor në Mesdhe. Sigurisht që lidhet me Italinë, por nisi të përdorej edhe në disa vende të tjera të Ballkanit. Tek ne ishte e natyrshme të niste në Tiranë, e cila ishte tepër e lidhur me kulturën italiane. San Remo dhe Hit Parade dëgjoheshin edhe ne Korçë dhe në qytetet e tjera, por Tirana ishte gati një “aneks kulturor” i Italisë deri në vitin 1973. Gjenovezët Luixhi Tenko, Xhino Paoli dhe Fabricio De Andrei ishin të parët, por krahas tyre edhe Luçio Dala nga Bolonja dhe ndonjë romanjol, që tani nuk më vjen në mendje. Kulmi u arrit në vitet ‘70 me Batistin dhe Balionin e më pas erdhën shumë të tjerë.

Por për të ardhur në atdhe, duhet të përmend përpjekjet e Françesk Radit, që ishte i pari që këndonte këngët e kompozuara prej tij. Nuk kujtoj të kishte të tillë në Korçë, sepse këngët që nuk ngjiteshin në skenë mbeteshin disi pa autor dhe këndoheshin nga shumë korçarë.

Unë jam larguar më 1997 nga Korça dhe më duket se deri në atë vit kanë qënë hapat e para të daljes së kantaautorëve. Nuk di nëse të ndjerët Ilia Vinjau dhe Nonda Kajno e quanin veten të tillë. Tani mësova se Mihallaq Andrea është kantaautor dhe ka krijuar 600 këngë. Në Facebook më ze syri edhe Kantaautorin Maksi Kulla, që nuk di a është korçar sepse nuk e kam dëgjuar ndonjëherë. Më thanë që kantaautor është edhe Vaskë Kakami (të më ndjejë nëse Kakami është nofkë dhe jo mbiemri i tij). Edhe Vaskën, të cilin e njoh, nuk e kam dëgjuar të këndojë.

E megjithatë injoranca nuk është justifikim. Unë do përfshija edhe mikun tim Papa Spiro, sepse e shoh dhe e dëgjoj që kompozon vazhdimisht dhe zërin e ka pasur dhe e ka të mirë, Nuk di se për modesti apo për arsye fetare Spiro Katundi nuk e quan veten kantaautor.

Përse po i shkruaj këto rradhë?

Unë kam pasur një konceptim të gabuar, që kantaautorë të quaj vetëm të mëdhenjtë, si Bob Dilën, Lenon, Mek Kartin, Aznavurin, Koçanten, Batistin e shumë të tjerë të rangut të tyre. Por ndoshta qëndron edhe për kantaautorët ajo që ka thënë Kadareja për letërsinë. “Letërsia ju detyrohet shumë shkrimtarëve mesatarë. Janë ata që formojnë bazën dhe ngjallin interesin e lexuesit, i cili më vonë nis dhe shijon të mëdhenjtë.”

Ndaj dhe mua më duhet t’ju kërkoj ndjesë kantaautorëve korçarë, të cilët kompozojnë duke derdhur shpirtin e tyre në këngë. Kuptohet sipas mundësive dhe talentit.

A do mbeten në shekuj këngët e tyre?

Besoj se nuk ka asnjë rëndësi.