Thursday, 19 November 2026

Gjyshi im, Petro Treska (fund)

 


(vijim)

Nga sa kam ditur dhe kuptuar për jetën e tim gjyshi, ai nuk ishte nga ata, që sot quhen “të suksesshëm” ose “të plotësuar”. Pas të 40-ve, kur kishte humbur familjen dhe dyqanin, ai mund të hynte në ata, që në Korçë quheshin “dorëhollë“. Por kishte mënçurinë dhe dinjitetin, që a mos jepej dhe mos i shtrinte dorën kujt. Nuk kishte asnjë “merak” se i vëllai, me të cilin kishin nisur tregëtinë dhe kishin pasur dyqanin, më vonë ishte bërë i pasur. Jetonin jo larg njëri tjetrit dhe i vëllai kishte tre shtëpi, ndërsa im gjysh rronte në një shtëpi me qera dhe mbante edhe pleqtë, ndonëse ishte më i madhi i djemve. Me të donte të shkonte pleqërinë e jëma.

Marëdhëniet me familjen e të vëllait ishin shumë të afërta dhe nipërit dhe mbesat e donin po aq sa donin edhe të jatin. Edhe fëmijëve të tij, që ndonjëherë e pyesnin se pse kishin atë diferencë ekonomike, ju theshte, që i vëllai ishte më i zoti për tregëti dhe nuk i kishte ngrënë ndonjëherë hakun. Madje edhe të motrave në Amerikë nuk ju kërkonte ta ndihmonin , por ato herë herë ju dërgonin të vëllezërve, sepse ishin të lidhura me familjen.

Por a të bën “të suksesshëm” në jetë pasuria?

Sigurisht, që Petro Treska nuk ishte kundër parave dhe nuk kishte vese nga ato, që të bëjnë të humbësh pasurinë. Ishte shumë familjar dhe me idenë, që fëmijët duhet të ushqehen sa më mirë dhe të jenë të ndershëm, sepse ato janë gjërat kryesore në jetë. Mamaja më tregonte, se nuk e “çante kokën” të na pyeste për mësimet edhe pse e dinte, që ishim nga të parët në klasat tona. E dinte , që arsimimi ishte i domosdoshëm, por gjithashtu, që në jetë duhej shumë punë, por edhe fat. Të katër fëmijët, dy se ishin martuar dhe dy më të vegjlit, se donin të ndihmonin familjen, nuk shkuan në universitet. Në kohën kur mund të studionin më lart, i jati ishte afër të 70-ve dhe atyre ju duhej të punonin për jetuar të gjithë më mirë.

Në vështrimin tim, Peçi ishte shumë më “i suksesshëm” se shumë burra të moshës së tij, që kishin dyqan, shtëpi dhe para. Kishte nisur jetën nga fillimi në moshën 40 vjeçare dhe pat krijuar një familje shumë të mirë, me njerëz të vërtetë, që nderoheshin kudo, që ishin të pranishëm. Por asnjëherë nuk ishin të bujshëm, sepse e dinin, që ishte nga gjërat, që i jati urrente më shumë.

Nënës sime, kur u fejua me Andon Marën i thoshte : “Po ky djalë i mënçur dhe i shkolluar, si edhe i pashëm ç’të pëlqeu ty?!” Mamaja, e gëzuar nga fjalët e të jatit, që e vlerësonte aq shumë dhëndërin i përgjigjej:” E po ku e di unë o baba, ja që i pëlqeva!” E dinte gjithashtu, që i jati “linte kokën” për të katër fëmijët, por nuk donte kurrë, që t’ju hynte vetja në qejf.

Vazhdoi me këmbëngulje të punonte deri në vitet e fundit të jetës në kisha e Shën Dëllisë, pa u ankuar, pa kërkuar kurrë ndonjë përkujdesje nga të tjerët. Në vitin 1959, kur ishte 79 vjeç mori edhe një goditje tjetër. Vdiq në moshën 59 vjeçare, gjyshja ime Sofia, me të cilën kishte kaluar 28 vjet përpjekjesh, por edhe gëzimesh. Nuk e dha veten, por e nisi të tatëpjetën e fundit.

Muajin e fundit të jetës “zuri këndin” dhe filloi të shuhej ngadalë edhe pse mjekët theshin, që e ka nga pleqëria se nuk ka ndonjë sëmundje, që arrijmë ta dallojmë. Një natë para se të ikte, i tha vajzës së madhe, Ollgës, “Nesër mos shko në punë, se është dita, që do ik!” Ishin pranë tij të tre fëmijët, (vajzës së dytë i kishte dërguar haber mos vinte se jetonte në Kukës dhe kishte fëmijë të vegjël) dhe i shikonte nëë sy pa u ankuar, pa dashur t’i dëshpëronte. E quante se po lante borxhin kryesor, që kishte në këtë jetë.

Dukej se po ndjehej mirë se ju tha: “ Po ç’bëra, që i thashë Ollgës të linte punën! Nuk më duket se jam për të ikur sot!” Dy orë më pas, ju shkoi dorën dy anëve të mustaqeve dhe iku nga kjo botë i qetë, pa u ankuar dhe pa brenga.

E përcollën në varreza në një procesion me në krye Dhespotin, meqë i kishte shërbyer gjatë kishës, por po ta kishin pyetur me siguri, që nuk do kishte dashur një “madhrillëk” të tillë.

Këto ishin disa nga ato pak gjëra, që di për gjyshin tim, Petro Treska.


Ne foto- Tezeja ime Ollge Treska (Pallanguri) dhe pese niper e mbesa te Petro Treskes.

Gjyshi im, Petro Treska


Nuk kam një fotografi të gjyshit tim nga ana e nënës. E kam parë një të vogël të tij, që ime më e mbante në një çantë të saj, por isha i vogël dhe nuk ja kujtoj mirë tiparet. Edhe fotoja ishte e vogël dhe ndoshta ishte e hequr nga ndonjë letër-njoftimi, pasi ishte ndarë nga jeta.

Ka qënë i vetmi nga të katër prindët e prindërve të mij, që më ka mbajtur në prehër, kur isha 4-5 muajsh. Më pas edhe ai ju ishte bashkuar të tjerëve,në atë botë, që të rriturit e quanin në një mënyrë të thjeshtëzuar “e të shumtëve”.

Më pas kisha dëgjuar me shumë vëmendje, kur flitej për të, sepse edhe mbesat e tij, që ishin edhe ato të moshuar, kur unë isha fëmijë, theshin për mua: “Ky i ngjet Peçit!” Ndoshta jo nga pamja, por se ato e kishin ende në kujtesën e tyre, si njeriu më “i kënduar” i familjes dhe njëkohësisht edhe i thjeshtë dhe i prerë.

Pat patur një jetë të vështirë, por i kishte përballur me shumë forcë, dinjitet dhe stoicizëm goditjet e rënda në jetë. Kishte ikur 15 vjeç në Amerikë “për të bërë para” me të vëllanë 13 vjeçar dhe ishin kthyer pas dy tre vjetësh dhe kishin hapur një bakallhanë në Qesarakë, jo shumë larg fshatit të tyre të Treskës. Vite më vonë, pasi ishte martuar dhe bërë me fëmijë, dyqani ishte djegur dhe kishin mbetur keq ekonomikisht. Kishin ardhur në Korçë të gjithë dhe më pas kishte humbur gruan dhe tre fëmijët nga tuberkulozi.

Kishte bërë filloren greke dhe njëkohësisht ishte edhe shumë fetar, por nuk di nëse besimi në Zoti, apo karakteri i formuar në malësinë e Vakëfeve e kishte bërë të fortë. I mbetur i ve dhe pa fëmijët , kur ishte 40 vjeç, u martua sërish me gjyshen time, të cilës i kishte vdekur pas dy vitesh martese i shoqi.

Shpesh e mendoj se sa e vështirë duhet të ketë qënë për dikë, që punon shumë dhe goditet ekonomikisht, t’i shuhet familja dhe njëkohësisht të ringrihet në një moshë, që asokohe, quhej shumë e avancuar. Por u bë sërish baba 4 herë të tjera dhe rriti fëmijë të zgjuar, punëtorë dhe të ndershëm.

Po cili ishte vërtet Petro Treska, të cilit kur fëmijët në vitet ‘50 i theshin, që në vend po ngrihet Demokraci, ju përgjigjej “Kjo është Tromokraci (terror) jo Demokraci!”?

Të gjithë fëmijët kishin qënë në anën e “nacional-çlirimtares”, por jo nga të “pararojës” dhe më pas mbetën njerëz të mënçur dhe të kushtuar pas familjeve, por që nuk duronin dot hipokrizinë e njerëzve, që shiteshin për ata, që nuk ishin. Sigurisht që shumë ndikim kishte patur edhe e jëma e tyre, që pëlqente të theshte: “Unë jam me Fan Nolin, se me të i kam vëllezërit në Amerikë“. Po dhe atë e qesëndiste im gjysh, që i toshte “Po lere dhe juve shqiptarët e Fan Nolit do e ndrisni!” Kishte parë shumë në jetë dhe kjo e kishte bërë skeptik. Do kishte emigruar familisht në Amerikë në vitet ‘20, por pat këmbëngulur e jëma që të mos ikte, se i kishte dy çupa të martuara në Amerikë dhe i pikonte zëmra për to.

Bëri gjithshka, që dinte të bënte, për të mbajtur familjen, duke hapur herë herë nga një dyqan të vogël dhe deri në qepjen e rrobave prej shajaku për fshatarët. Para Luftës së Dytë nisi të punojë si psallt dhe kishtar, kryesisht në Kishën e Shën Dëllisë. Ishte i përkushtuar për ceremonitë fetare, të cilat i njihte shumë mirë, por edhe i zhgënjyer nga priftërinjtë. Tundte kokën në shtëpi dhe theshte; “Po ç’priftërinj janë këta, që zihen kur ndajnë meshët!”

Më ra në sy, gjatë leximit të një libri të një të afërmit tim, që gjyshin tim e ka të vëllanë e gjyshit të tij, që e përmendte dy tre herë, por pa i zënë në gojë emrin. Ai ka qënë 25 vjeçar, kur gjyshi im ka ndërruar jetë dhe e ka njohur besoj mirë, përveç, që mund të ketë dëgjuar edhe prej prindërve të tij për të. Në një episod e përmendte si dikë, që kundërshtonte në kohën e Italisë të dëgjohej Radio Vatikani dhe në një rast tjetër, si njeri i Kishës, por që ankohej shpesh për priftërinjtë. Nuk kishte dashamirësi në ato përmendje, por nuk di dhe se sa kishte vërtetësi. Nga të mijtë, por dhe nga të tjerë të afërt, kisha dëgjuar, që ishte njeri i drejtë, që kishte “tmerr” të dëgjonte mburrje, por dhe që nuk fliste shumë dhe aq më pak vend e pavend. Në një letër, që im atë i dërgonte sime mëje, kur ishte ushtar, i kërkonte edhe letër “nga pateraqi, qoftë dhe greqisht”. Dhe im atë, nuk ishte dikush, që impresionohej lehtë nga njerëzit dhe nga zgjuarsia e tyre.

(vijon)


Tuesday, 17 November 2026

Ne jemi nacionalista, shokë të Enverit (fund)

 


(vijim)

Po ku është e keqja e këtij nacionalizmi të verbër, që në titull, po ja atribuoj kryesisht sho Enver?

Po e përsërit brenda shkrimit, që Hoxha nuk ishte as patriot dhe as nacionalist i verbër apo me sytë e hapur. Duke qënë Diktator dhe pasi e mësoi “artin e Diktatorit” duke parë Stalinin, Musolinin, Hitlerin dhe të tjerë diktatorë të shekullit të XX, në varësi të fazave të pushtetit të tij ai ndërtoi “mitin” e Partisë së pagabueshme, që ishte Ai vetë. Pak a shumë si tek Majakovski : “Ne themi partia dhe mendojmë Lenini, ne themi Lenini dhe kemi thënë Partia”. Ai e dinte, që represioni i shoqëruar me propagandë aktive i bën njerëzit të mendojnë se vërtet - “Shqipëria është fener i marksizëm-leninizmit”, “Enver Hoxha është ndër burrat e shtetit më të zotë në botë“, “Popujt në botë mezi presin të dalin në gjuhët e tyre veprat e sho Enver” dhe përralla të tjera, që i bëjnë të paditurit të ndjehen krenarë. Shumë të rinj të vendit të izoluar ndjeheshin krenarë, që kishin lindur në Shqipëri dhe për më tepër në kohën e prijësit Hoxha. Në pjesën më të madhe, kujet histerike kur vdiq Udhëheqësi ishin të vërteta.

Por popujt e varfër dhe të vegjël kanë nevojë për “mite” të tjera, kur bie një mit, sikundër i ndodhi shqiptarëve në vitin 1991. Eshtë domosdoshmëri për mos u ndjerë i vogël dhe i përbuzur.

Këtu merr vrull “miti” i përkundur gjatë Diktaturës, se ne jemi një popull i vjetër, trim dhe liridashës. Dhe i shtohen edhe shtresa të tjera, ato të njerëzve të shquar, që kemi nxjerrë , të të qënit gjuha mbi gjuhët dhe të krijimit të mitologjisë greke, e cial u përvetësua nga të ardhurit rishmë.

Nuk di të them nëse ata që janë në pararojë të këture teorive janë sharlatanë apo kaqolë, por vetëm di, që gëzojnë një emër shumë të mirë mes shqiptarëve të trojeve tona, si dhe atyre të Diasporës. Nuk di se sa përplasen në platforma dixhitale me sërbët, grekët apo me ballkanas të tjerë, se nuk kam qënë i pranishëm në të tilla, por besoj se ndodh në stil të gjërë, sepse mes grekëve, sërbve, malazezve dhe maqedonasve ka sa të duash idiotë të ngjashëm.

Mbushja e shesheve të vendbanimeve shqiptare me lapidare, buste dhe shtatore ishte vepër e Partisë së Punës, që donte të përjetësonte idenë se 29 nëntori i vitit 1944 ishte viti 0. Por kjo mendësi mbetet edhe sot, ku vërtet shumë skulptura janë hequr dh eshumë lapidarë janë rrënuar, por tentohen të ngrihen të tjera, të historisë së vjetër dhe të historisë moderne të Shqipërisë. Nuk jam i sigurt, nëse ndodh e njëjta gjë në Kosovë, por trembem se dhe atje ka ngjashmëri. Nisem edhe nga nritja e shtatores së Klintonit , që në gjallje të tij, që është një tjetër cilësi e popujve të vegjël dhe që nuk janë të sigurt për vlerat e tyre.

Historia, ngjarjet historike dhe përkujtimi i tyre si dhe e figurave qëndrore nuk duhet të jenë në varësi të emocioneve apo më keq e politikave të çastit. Ndërgjegja kolektive duhet të jetë shumë e ftohtë dhe e matur për to. Nuk vjen asnjë e mirë për një popull që “të fryhet” për më shumë se ç’është, apo edhe për t’i rënë daulleve të “nacionalizmit” më shumë se sa duhet. Në rastin më të mirë është një ndjenjë e rreme, nga e cila një ditë gdhihesh i zhgënjyer, por në rastin më të keq zgjohesh me armiqësi të panevojshme.

Kohët janë të tilla, kur “nacionalizmi i verbër” është rritur shumë në të gjithë Europën dhe veçanërisht ballkanikët shquhen në këtë drejtim. Nuk do shumë mend të shohësh se si e përdorin atë izraelitët, turqit dhe grekët, që po përfshihen në këmbime fjalësh të ashpra për Mesdheun lindor. Interesat janë të zonave naftëmbajtëse në det, por të gjithë i janë drejtuar Historisë, Biblës dhe Kuranit, për të evokuar lavditë e tyre dhe kontributin në Historinë e Njerëzimit. Erdogani ka kohë që ngjall nostalgjinë e Perandorisë Otomane tek turqit, grekët kanë 200 vjet që mburren me Greqinë e Lashtë dhe periudhat helenike, ndprsa hebrejtë tundin librin më të njohur në botë, Dhjatën e Vjetër, për të përligjur qëllimet e tyre ekspansioniste.

A duhet të kemi edhe ne turravrapin e tyre për të mos mbetur pas?

Unë them se është tërësisht e gabuar, se ai të shpie në “sherre të përhershme” dhe në shtimin e rrezikut të konflikteve të armatosura.

A na i ka fajin sërish sho Enver?

Nukk është pa faj, se ndenji 40 vjet në krye të vendit, dhe në periudhën e fundit e “yshti” nacionalizmin, por në dallim nga shumë shqipttarë të tjerë, të zotë dhe të pazotë, nuk ishte aspak patriot.

Ne jemi nacionalista, shokë të Enverit (3)


 (vijim)

Eshtë e logjikshme, që nacionalizmi ka si bazë padijen dhe njëkohësisht propagandën e qeverive, partive dhe institucioneve arsimore dhe shkencore. Duke pasur traditën Rilindase, që qëllimisht theksonte një të kaluar të lavdishme dhe një epërsi të kombit tonë (ishte një kohë kur Shqipëria nxirrte vetëm trima dhe luanë), në kohëne shtetit “fëminor” shqiptar të pas vitit 1920, pati shumë pak studime shkencore historike, që të pasqyronin me vërtetësi fazat historike të shoqërisë shqiptare. Madje duket se tek Noli dhe Konica (dy patriotë të vërtetë) gjejmë më shumë kritika për Shqipërinë dhe shqiptarët, se në shumë e shumë njerëz të tjerë të letrave tona. Naltmadhënia nuk luante ndonjë rol të madh në nxitjen e instituteve shkencore, sepse edhe vetë nuk ishte shumë i kënduar, ndaj shkrimet historiko-filologjike mbeteshin pronë kreysisht e klerikëve katolikë të veriut dhe të individëve të veçantë të trevave të ndryshme shqiptare. Katolikët e veriut kishin në natyrën e tyre një lloj ekzagjerimi të vlerave, që ndonjëherë kalonte edhe në mburrje. Ndaj mund të kenë qënë më selektivë në pasqyrimin e ngjarjeve të trojeve shqiptare veçanërisht atyre të mijëvjeçarit të dytë pas Krishtit. Ekzagjerimet (një lloj tradite, që në kohën e Barletit) kishte në veprën e Fishtës, Mjedës, Gjeçovit, njëkohësisht tek ta mund të ketë filluar edhe fshehja e disa fakteve historike të kulturës së Komanit për shembull. Ka dëshmi se në objektet arkeologjike, të cilat nuk ekspozohen, në iventaret e Muzeve Historikë dhe Arkeologjikë, ka skulptura të vogla dhe vizatime në qeramikë, që dëshmojnë për marëdhënie homoseksuale tek ilirët. Fshjehje të tilla, që dëshmojnë qasjen joshkencore të studiuesve tanë, mund të jenë bërë edhe për dokumente të tëra, që reflektojnë cilësitë e shqiptarëve si etni, por dhe historitë e veçanta. Por edhe kur u krijuan institutet e albanologjisë dhe historisë në kohë më të vona, nuk kishte aspak objektivitet, por përshtatje të historisë sipas marëdhënieve të Hoxhës me të huajt dhe më pas një lloj nacionalizmi, që nuk mund të pranonte as një të metë të shqiptarëve dhe figurave kryesore të tyre.

Kjo u përcoll në tekstet shkollore të tëgjitha niveleve, sa edhe mësuesit e Historisë të shkollave të mesme nuk dinin sgjë të saktë rreth historisë së Shqipërisë dhe të figurave të saj. Ato kohë mund të mësoje ndonjë gjë vetëm nga studiues seriozë në biseda private. Edhe sot e kësaj dite, shqiptarët nuk dinë të vërtetat e atentatit të Esad Pashës dhe të atytre ndaj Ahmet Zogut, për të prekur vetëm diçka tepër tepër të vogël të historisë të një Kombi. Para dy javësh shihja në një shkrim për Avni Rustemin në një gazetë shqiptare online, i shoqëruar me një foto të Avniut me shënja në fytyrë dhe që kishte shpjegimin: “Heroi i torturuar nga policia franceze pas atentatit ndaj Esad pashës”. Avniun e kapën kalimtarët që panë atentatin dhe e shtruan në dru ndërsa policia franceze ja u hoqi nga duart.

Dua të them, që kemi mësuar një Histori tepër të cunguar dhe të shtrembëruara dhe ka të ngjarë, që tekstet e sotme të shkollave shqiptare të kenë mangësi të ngjashme. Ndaj nuk mund të bëhen faj brezate ardhur veçanërisht pas Diktaturës për përqafimin e një “nacionalizmi folklorik”, që emocionohet së tepërmi nga këngët për Idriz Seferin, Shote Galicën, Ismail Qemalin madje edhe nga kënga arbëreshe “Moj e bukura More”.

Po hap një parantezë për këtë këngë të bukur, që ekzalton nga Niko Peleshin kur e këndon me Inva Mulën dhe deri tek fëmijë dhe të rinj, në mbrëmjet e mbajtuar për 28 nëntorin në Amerikën e Veriut.

Shumica dërmuese e shqiptarëve nuk e dinë, që Moreja është një territor i madh, kryesisht në Peloponez, por dhe pak në veri të tij. Arbëreshët e Kalabrisë dhe Sicilisë, që kishin ikur nga Moreja dora dorës prej shekullit të XIV, i kënduan atyre vendeve të bukura ku kishin lënë shtëpitë, ullinjtë dhe nënën dhe vëllanë. Kishin rreth dy shekuj, që ishin vendosur në trojet e quajtura More pasi krerët bizantinë i kishin thirrur të popullonin ato troje, ku vendasit kishin mbetur me kokrra, kryesisht për shkak të Murtajës së Madhe (Black Death) të shekujve XII dhe XIII. Arbërit nga disa krahina të trojeve të sotme shqiptare dhe ndoshta dhe të Camërisë kishin pranuar kushtet e favorshme, që ju ishin ofruar dhe një pjesë mbetën gjatë 9 shekujve atje. Kënga është interpretuar gjithnjë sikur arbëreshët po qanin në breg të Adriatikut për Krujën dhe Shijakun. Mund të ketë pasur edhe këngë malli për to, madje edhe për Sinën, por fakt është që përmendet Moreja dhe jo Arbëria.

(vijon)

Ne jemi nacionalista, shokë të Enverit (2)

 


(vijim)

Përgjithësisht ata , që identifikoheshin si “të besuarit e Partisë“ dhe që ishin edhe të paturp vrapuan nën hijen e Flamurit, njëkohësisht edhe duke kritikuar “kozmopolitizmin”, “Europën kurvë“ dhe natyrshëm Turqinë, Greqinë dhe Sërbinë. Të gjithë fajtorët për padrejtësitë, që na ishin bërë si popull dhe që na kishin lënë pas. Herë herë përmendnin edhe se “Enveri vërtet , që vrau ca, por për Shqipërinë linte kokën!” Përralla e “bacë Enverit’, qarkullonte edhe në disa pjesë të shoqërisë kosovare, veçanërisht ata, që nuk dinin për masakrat e shqiptarëve kundër shqiptarëve, gjatë hyrjes së brigadave çlirimtare për të ndihmuar ushtrinë e Titos. Enver Hoxha nuk pat qënë kurrë patriot, por për të mbajtur pushtetin e tij personal mund të vishte çdo lloj kostumi.

Deri në fundin e viteve ‘60, çështjet e Kosovës dhe Camërisë nuk prekeshin fare as në “Zëri i Popullit” dhe as në Kongreset apo në Plemiumet programatike të Partisë së Punës. Madje kishte dhe një hije dyshimi mbi kosovarët nga shumë shtresa të qyteteve, ndërsa në fshatrat e Shqipërisë së Jugut njerëzit thuajse nuk kishin asnjë ndjeshmëri për pjesën e veriut të Shqipërisë të mbetur jashtë kufijve të vitit 1913.

Dukej se Berisha, si i ardhur nga malësitë e Tropojës, do ishte më i ndjeshëm për çështjen e Kosovës, se sa Nanoja dhe “socialistët” e tjerë, që i binin gjoksit për Shqipërinë, por që duke qënë pjesë të Partisë së Punës, udhëzimet e të cilës kishin patur kontradiktën për të dalluar popullin nga proletariati dhe patriotizmin nga internacionalizmi proletar, kishin trashëguar këtë , që po e quaj “nacionalizmin enverist”. Por edhe Berisha, ndonëse në retorikë dukej shumë patriot i flakët për Kosovën dhe Camërinë dëshmoi se edhe ai mendonte vetëm për atë, që i shkonte për shtat pushtetit të tij personal. Që nuk i bëhej vonë për Shqipërinë e tregoi më 1997, por edhe më vonë në mbajtjen e krahëve të ndryshme të shoqërisë kosovare, në varësi se kush ishte me socialistët e Nanos. E gjithë ajo kontradiktë u përcoll edhe në vrasjet e Kosovës, ku kishte krahë politikë, tregëti armësh, vjedhje masive dhe ku u shfaq edhe patriotizmi i rremë i një pjese të tropojanëve.

Pra “patriotizmi i Esad Pashës”, që i njihte mirë valutat e huaja, ishte përcjellë në shumë udhëheqës shqiptarë prej Hoxhës dhe më tej. (Tek Hoxha valuta ishin mbështetja për të ndenjur në fron). Pat shpëtuar nga ajo sëmundje Ahmet Zogolli, nipi i Esadit, por dhe ai kishte futur duart në “arkat e shtetit shqiptar” dhe ndonëse jo me akte të qarta tradhëtie ndaj çështjes shqiptare nuk ishte dhe ai një patriot i kulluar.

“Tironsit” e tipit Nano, Pashko, Rama dhe ndonjë tjetër nuk e vrisnin shumë për “çështjen kombëtare”, pasi kishin edhe një natyrë personale disi më kozmopolite, por për “t’rrejt katundarët”, sigurisht që do e tundnin nga pak flamurin. Dhe në të njëjtën mënyrë do e ndiqnin edhe ndjekësit e tyre.

Tek emigrantët në Amerikën e Veriut (ata të pas ‘90) shihen disa lloje patriotizmi/nacionalizmi. Duke qënë qytetarë të dy vendeve me popullsi të madhe emigrantësh, dashuria për Atdheun dhe mbështetja e tij vjen në disa lloj mënyrash. Ka nga ata, që vërtet kanë mall për vendin, njerëzit, gjuhën dhe mundohen t’ja u përcjellin të njëjtat ndjenja edhe pasardhësve; ka nga ata, që dashurinë për Shqipërinë e kanë të përzjerë me një ndjenjë epërsie si europianë të bardhë dhe e kanë të shoqëruar me racizëm ndaj njerëzve me ngjyrë; si dhe nga ata që ende mendojnë se ne jemi shumë të ve]antë dhe nga gjuha jonë kanë rrjedhur edhe të tjerat hindo-europiane, si dhe kemi nxjerrë shumë figura botërore, të cilat na i kanë “vjedhur” të tjerët.

(vijon)

Monday, 16 November 2026

Ne jemi nacionalista, shokë të Enverit


Gaqoja i Mitit kishte parë shumë në jetë dhe ndonëse jo me shumë shkollë kishte një nuhatje të mirë për politikën dhe shoqërinë shqiptare të kohës së Diktaturës, por edhe pas saj. Pasi kishte “rënë nga fiku” Partia e Punës dhe ishin larguar nga gojët e konformistëve të përhershëm parrullat “për ideal”, “filozofia marksiste leniniste” dhe “internacionalizmi proletar” një ditë të vitit ‘91 ose ‘92. kur e takova më tha: “Tani ka dalë një e re, e Shqipërisë etnike. Do marrim Kosovën, Camërinë, ç’është rreth e rrotull Athinës dhe një pjesë të Bostonit. Troje shqiptare.”

U ndamë unë duke qeshur dhe ai serioz, se nuk qeshte kur tallej. Edhe unë nuk i pëlqeja “fluturimet nacionaliste”, që po ngjalleshin gjithnjë dhe më tepër në kohën e ndryshimit të sistemit politiko-shoqëror. Për më tepër shihja se “nacionalistët më të zjarrtë“ po bëheshin ata, që kishin kryer krime ndaj shqiptarëve të përndjekur.

Por nacionalizmi pat qënë shumë i pranishëm në Shqipëri prej vitit 1960. pasi kishte kaluar koha e “bratsvo-jedinstvo” (bashkim-vëllazërim) dhe e “kampit socialist të udhëhequr nga Bashkimi i lavdishëm Sovjetik”, sho Enver i ishte kthyer një “nacionalizmi socialist”, të cilin nuk e quante të tillë, për të mos u ngatërruar me nacional-socialistët e Hitlerit. Nuk i prishte shumë punë as miqësia me Kinës, sepse në vitet e revolucionit Kulturor, vetë kinezët ishin kthyer në nacionalistë dhe ksenofobë. Ndaj edhe pse këndonin “internacionalen” në Kongrese, enveristët nuk kishin aspak të bënin me të huajt, qofshin parti të majta, por edhe të ekstremit të majtë sikundër ishin partitë komuniste europiane.

Në fundin e viteve ‘60, me rastin e 500 vjetorit të vdekjes së Skënderbeut, e gjithë propaganda zyrtare ishte për “Shqipërinë, që e kishte çarë rrugën e historisë me shpatë në dorë“. Më vonë u shtuan këmbimet arsimore dhe kulturore me Prishtinën, që kishin qënë të pezulluara, që kur ishim prishur me Titon. Në demonstratat e të rinjve shqiptarë në Kosovë, qeveri e Shqipërisë u propnoncua në favor të tyre edhe pse kishte frikën se mos nisnin protesta të ngjashme në Universitetin e Tiranës.

Të shoqëruara edhe me shumë vepra letrare të profilit historiko-patriotik, brezi i të lindurve pas Luftës së Dytë e kishte më të fortë ndjenjën patriotike se brezat e mëparshëm, ndonëse duhet të dallojmë se ku niste patriotizmi dhe ku vazhdonte nacionalizmi.

Dua të them, që ndryshimi i sitemit edhe pse me thirrjen “e duam Shqipërinë si gjithë Europa”, e gjeti shoqërinë shqiptare me një ndjenjë të dyfishtë inferioriteti për gjendjen e varfër të shkaktuar nga izolimi, por dhe me një krenari deri diku boshe “ne jemi ndër më të vjetrit në Europë, por gjithnjë na e kanë ngrënë hakun të huajt”.

Kompleksi i inferioritetit lehtë kthehet në delire nacionaliste dhe sidomos për shkak të keqtrajtimit , që ju bë emigrantëve shqiptarë në Greqi dhe në Itali, tek ne ndodhi si reaksion kapja pas Flamurit, gjuhës dhe historive të ekzagjeruara. Eshtë krejt e natyrshme për t’i shpëtuar asimilimit, edhe pse mund të ketë pjesë të vogla të emigrantëve shqiptarë në këto dy vend, që nuk donin t’ja dinin më për Shqipërinë, “flamurin me shkabë“ dhe në ndonjë rast edhe për gjuhën. Por pjesa më e madhe identifikuan keqtrajtimin, që ju bënte një pjesë e shoqërisë greke dhe italiane, me Greqinë dhe Italinë. Për fat të keq, harruan se ishte kryesisht përgjegjësia e qeverive shqiptare, që emigrantët tanë në këto vende nuk gëzonin të drejta të barabarta me vendasit, madje dhe me emigrantë nga vende të tjera europiane. Gjithmonë e kemi të lehtë ta gjemë fajin tek të tjerët dhe të “mos ju shkulim dhëmbët” ambasadave tona, qeveritarëve, që vizitonin vendet fqinjë apo edhe të dëshmonim në zgjedhje, se ishim të pakënaqur nga Berisha, Nanoja apo të tjerë më vonë.

Kështu kalohet nga patriotizmi dhe dashuria për Atdheun dhe njëri tjetrin, tek nacionalizmi i verbër, që të bën të urresh popujt e tjerë.

(vijon)

Eunukët flasin



Dikur Sanatoriumi ishte pas një dere të madhe metalike, në fund të një rruge me kalldrëm. Nuk di nëse nga emri i frikshëm i tuberkulozit, apo se im atë kur nuk haja mirë më thërriste :”Ha se nuk kemi ndërmend të të shpiem në Santorium!” kisha një ndjenjë frike për atë ç’ka fshihej pas asaj porte të madhe metalike më duket se në një ngjyrë bojëqielli. Në vitet ‘60 kishte ende shumë të sëmurë me “oftikë“ që shtroheshin në Sanatoriumin e Korçës, i cili kishte një emër shumë të mirë. Mbase edhe nga mjekët e mirënjohur Ilia Papakozma dhe Taqi Skëndi, që kryesonin ekipin mjekësor të atij institucioni.

Deri në njëfarë viti ishte një spital i i pavarur nga spitali “Teni Konomi”. Më vonë ishte i përfshirë nën të njëjtën drejtori dhe mbase edhe numuri i pacientëve ishte më i pakët, sepse tuberkulozi ishte “mundur” në një farë mënyre gjatë viteve të Diktaturës.

Nuk jam i sigurt se kur kam hyrë për herë të parë pas asaj dere metalike dhe më ka lënë shumë mbresa qetësia gati solemne dhe njëkohësisht të krijohej ndjesia se je në një vend , ku natyra ndihmon shkencën, ose më mirë të thuash, që shkenca ndih edhe natyrën për të kuruar të sëmurët me probleme të mushkërive.

Më pas dera u hoq, rruga ishte e hapur dhe kishte institucione të tjera dhe një ditë prej ditësh pat futur “hundët” edhe Ministria e Mbrojtjes. E megjithatë, pishat nuk ishin prerë ndonjëherë, ose ndoshta ndonjë e vetme me miratimin e shokëve Balluku, Shehu, Hazbiu apo Murra.

Para dy muajve u prenë thuajse 80 pisha të drejta të atij parku dikur të shëndetshëm.

Nuk di nëse Sanatoriumi është ende në mjediset e Spitalit të dhuruar nga Turtulli, a është vendosur në ndonjë ndërtesë të re. (Për të ndërtuar të reja këtë Rilindasit janë të vetmit). Por nëse është ende në atë territor, dua të shkruaj dy fjalë për një mjek eunuk, që drejton sektorin e sëmundjeve pulmonare në Korçë.

Quhet Samuel Kristo dhe duhet të jetë djali i ekonomistit Paskal, që e shihja dikur korridoreve të Komitetit Ekzekutiv, se ka një ngjashmëri mbresëlënëse.

Me shumë mllef para disa javësh hodha një shënim për Julian Napolonin, që drejton RTSH Korça, që nuk pasqyronte atë krim mjedisor në qytein e tij të lindjes, por duhet të kisha shkruar më parë për këtë mjekun eunuk, që trembet se mos e shajnë “udhëheqësit e PS-së“ në Qark dhe në Ministri.

Por nuk është edhe aq eunuk, kur propagandon dhurimet, që bëhen në repartin e Onkologjisë edhe pse nuk ka lidhje me të. Për ato përmirësime mburren të gjithë, nga Rama në Peleshi, nga Raqka në drejtori i Spitalit dhe patjetër, që do “këndojë“ solo edhe mjeku pneumolog me emër hebre.

Samuel, apo Sam, apo Sem apo kushedi se si të quajnë, ti e ke detyrë primare të ngresh zërin për keqësimin e kushteve të ajrit në Korçë, që reflektohet drejtpërdrejt në mushkëritë e njerëzve. Unë nuk di nëse je si shumë mjekë, që presin të shtohen të sëmurët, për të rritur të “ardhurat në të zezë“. Mund të mos jesh i ngjyer në të tilla mesele të shpifura.

Por ngri zërin për ajrin e Korçës, që rëndohet gjithnjë e më shumë!

Lerja Onkologjikun specialistëve të tjerë si dhe filantropes Foti Kokeri, se mjaft janë ato zëra!