Unë dhe Korbi - poeme (7)

 

* * *

Të njëjtin qëndrim prej Sfinksi mori

A thua se asgjë s’dëgjoi nga e imja ligjëratë.

Me sy më zhbironte nëse gjëagjëzën

Që atë mëngjes prej larg e solli

Do zgjidhja para se të bëhej natë.

Ishte di]ka përtej vuajtjeve të mija,

Të drithërimave të adoleshencës

Dhe të mijra dyzimeve në rini.

E frikshme si paranormalja dhe larg shkencës

E përzimtë si një tribu që mban në grup zi.

“Në do të të them se besoj në Krijuesi,

A shtiresh se i dërguar prej tij ke ardhur

Do të të them se dhe në mjerimin më të madh

Dhe kur përcëllimin e zjarreve të ferrit ndjej

A akujsh në dridhje të vazhdueshme mardhur,

Nuk kam mundur ta gjej lehtësisht të kapshëm

Kufijtë e trurit tim duke mallkuar

Duke ju trembur pamundësisë për ta kuptuar

Ndaj plandosem në hedonizmin e rehatshëm

Dhe s’kërkoj të gjej në ndodhem në të sigurta duar.

Nëse do jetë e mundur që të flatrat të nderësh

Dhe të më marrësh qiejve të së Paanës,

Qoftë një grimcë të shoh të gjelbërimit të përhershëm

Nuk do kërkoj të më shpiesh drejt Fronit të Lartë

Do thërres “Besoj dhe gjithshka është e qartë”

E madhërishme është po aq sa unë i mjerë dhe i lumtur”

Do të them të më zbresësh sa më parë

Njerëzve t’ju shpie lajmin e bukur,

T’ju them se askush nuk ju ka gënjyer

Dhe ]’ka kam t’i blatoj tempullit më të humbur.”

* * *

Unë dhe Artan Fuga

Unë nuk e njoh Fugën. Gjithashtu nuk kam asnjë dëshirë që të shoqërizoj emrin tim me emrin e profesorit, për tu ndjerë i rëndësishëm, por nuk dija si ta titulloja shkrimin që ka qëllim vetëm të tregoj se bota shqiptare është e vogël.

Lidhja tepër periferike, u krijua në çastin kur pashë se kishte postuar diçka rreth 105 vjetorit të nënës së tij Shpresa Fuga. Ishte një emër i njohur për mua dhe nuk besoj se bëhet fjalë për një Shpresa Fuga tjetër. E kisha hasur në disa dokumenta, që bujarisht m’i pat dërguar një mikja ime dhe që kishin qënë në Arkivin e Komitetit Qëndror të Partisë së Punës së Shqipërisë.

Mendova se ç’mund të kishte relatuar në Komisionin e Revizionimit (po e shkruaj po nuk jam i sigurt a ekzistonte në vitin 1950 ky Komision) në administratën qëndrore të partisë së komunistëve për ankesën e babait tim, Andon Mara, që ishte përjashtuar nga Partia nga Pleniumi i Partisë së rrethit të Korçës.

Ndoshta bëj disa lidhje në mendje që janë krejt të panevojshme, se Artan Fuga si karakter mund të mos ketë asnjë lidhje me të ndjerën Shpresa Fuga, të cilën e kishte dërguar Partia në Korçë, të verifikonte ankesën e një anëtari partie, i cili kishte qënë mes 1000 komunistëve të parë.

Fuga, një akademik, i cili është i pranishëm në të gjitha llojet e mediave, më duket dikush me njohuri jo shumë të thella për një akademik dhe as leksionet që ka dhënë në univerisitetet e Francës, nuk më bind se është filozof i vërtetë. Më është dukur dikush me njohuri të sipërfaqshme, që ka aftësi të shkruajë, por që është tepër i fryrë dhe që dëshëron të bjerë në sy. Por observimet e mija tepër të cekëta nuk është e thënë se mund të jenë pranë të vërtetës. Përgjithësisht gaboj në konstatimet e para. E megjithatë kjo nuk më pengon t’i kërkoj të falur Fugës dhe lexuesve kur të bindem se jam thellësisht i gabuar.

Duke u kthyer në ngjarjen e vitit 1950, për të cilën as im atë nuk ka psur dijeni, se do e kishte përmendur ndonjëherë, më duhet të them se Shpresa kishte bërë biseda për çështjen me shumë anëtarë partie të cilët e njihnin Andonin. Dhe jo vetëm me funksionarët e Komitetit të Partisë që kishin këmbëngulur ta përjashtonin.

Sipas përmendjes që bën i biri, se këto ditë ishte 105 vjetori i lindjes, duhet të ketë qënë një grua 29 vjeçare, një vit më e madhe se babai im, e cila duhet të raportonte për diçka që ishte thuajse “jetë a vdekje” për një komunist 28 vjeçar në ato kohë. Andon Mara kishte bindje komuniste, të cilat i ishin forcuar prej vitit 1941, kur për herë të parë, shoku i tij i Liceut, Muharrem Frashëri e kishte nxitur të mësonte më shumë rreth marksizmit. Ishte në natyrën e tij të lexonte dhe të krijonte bindje në bazë të asaj që i dukej e llogjikshme. Ato që kishte lexuar e kishin bindur se bazuar në atë ideologji, njerëzit mund ta bënin botën më të mirë. Largimi nga Partia, më shumë se sa rreziku i një represioni të mundshëm, e largonin atë nga mundësia për të punuar për të realizuar bindjet e tij. Nuk kishte synuar kurrë të bënte karrierë, madje ishte larguar nga Tirana për të jetuar në Korçë.

Shpresa ndoshta kishte bërë një shkollë të mesme të mirë dhe ndoshta edhe ndonjë Universitet në vendet e Lindjes, ndonëse koha prej bursave të para (1945) dhe deri në vitin kur ushtronte verifikimin e ankesës, duket e pamjaftueshme që të ketë kryer studime të larta. Ndoshta edhe komunizmin e njihte dhe e donte po aq sa im atë. Sepse Fuga nuk është mbiemri i saj, dhe më duket se i shkon më shumë, djalit të saj filozof, Artanit.

Si e përmemenda më lart, raportimin e saj nuk e kam lexuar dot, por më është krijuar përshtypja se ka qënë përgjithësisht pozitiv me disa vërejtje. Kjo nga ç’kam lexuar shënimet e saj të bashkangjitura në dosje, nga bisedat me ata që kishte pyetur. Dhe nëse ka qënë kështu, dëshmon se ka qënë një grua me mend dhe njëkohësisht me sensin e të drejtës. Nuk kishte asnjë njohje me babanë tim dhe ndoshta nuk e ka takuar kurrë.

Ka dhe një arsye tjetër, që më bën të mendoj se raportimi nuk ka qënë negativ. Komisioni që e pat shqyruar më vonë të gjithë dosjen e plotë, pat përgatitur materialin për Byronë Politike, që vendimi i Pleniumit të Partisë për Korçën të hidhej poshtë dhe Andon Mara të rikthehej si anëtar partie me të drejta të plota.

Por dikush ose disa në Byronë Politike e patën kundërshtuar materialin dhe përfundimisht im atë mbeti jashtë asaj partie. Për tu ndjekur shpesh i përndjekur, por edhe me fatin e madh që mos e pësonte më keq, për shkak të natyrës jokonformiste që kishte.

Edhe Artan Fuga duket jokonformist, ndonëse nga sa i kam lexuar, nuk arrij të kuptoj se ku nis principialiteti i tij dhe ku përfundon dëshira për tu dukur dhe për tu bërë Kryeakademiku shqiptar.

Dikush, që e ka njohur nga afër, disa vite më parë më ka thënë kur e kemi zënë në gojë; “Mos kujto se është i ngjashëm me ty!”

Dhe sigurisht që nuk është. Artan Fuga është filozof dhe akademik. Kudo në televizione dhe rrjetet sociale i drejtohen me nderim profesor, profesor.

Dhe në përfundim dua të shtoj se kjo ishte lidhja ime shumë shumë shumë periferike me prof. Fugën.

Nëna e tij e ndjerë, kujtimin e të cilës dua ta nderoj dhe të ritheksoj se mbiemri Fuga i Shpresës, nuk ishte mbiemri i saj i vajzërisë.

Polena e çuditshme

Kam qënë vetëm njëherë në Polenë dhe nuk kujtoj as se përse. Ishte një fshat i njohur për mua që në fëmijërinë e hershme ndoshta nga përmendja e shpeshtë e doktor Polenës. Ishe një lloj shpëtimtari për pacientët e Korçës, sepse ishte i kudogjendur dhe shumë i aftë. Varrimi i tij ndoshta ka qënë me më shumë pjesëmarrës , se çdo proces funeral që kam parë gjatë jetës sime në Korçë. Lajmi se kishte mbaruar në Vienë ishte përhapur si rrufe në qytet pa erdhur trupi i Sotir Polenës.

Më pas kisha dëgjuar për shumë njerëz që mbanin mbiemrin Polena. Gjithashtu edhe për ëpolenakët. Nuk kujtoj nëse kishte superlativa për ta, por për keq nuk i përmendte njeri. Të krijohej përshtypja se kishin qënë mbështetës aktivë të luftës partizane dhe kishin marëdhënie të mira me pushtetin e asaj kohe.

Kur pata hyrë në shkollën e mesme, kisha në klasë dy polenakë dhe paralel me ne ishte dhe një i tretë. Djem të mirë, por “gdhëj” në mësime. Mbiemrat tipike të Polenës – Kallço, Tollkuçi dhe Kostandini. Nuk di se ç’profesione patën pas të mesmes, se dy të parët nuk e përfunduan shkollën me ne.

Kur hyra në punë mësova më shumë rreth fshatit dhe bashkësisë së tij. Ishin shumë punëtorë, ndërtues dhe gurëgdhëndës të mirë dhe të vendosur në fenë e tyre ortodokse edhe pse ishte e ndaluar me ligj. Nuk kishin lënë të hynte në fshat asnjë familje me origjinë myslimane.

Kur punonim për të ndërtuar një lapidar në Ciflig për të përkujtuar dëshmorët e Cifligut rënë kundër turqve dhe dëshmorëve të zonës të rënë gjatë Luftës së Dytë, një karpentier polenak, me të qeshur theshte : “Këtu po punojmë me orë të zgjatura për shkak të Sades së Dërsnikut!” Sadeja duhet të kishte qënë ndonjë komandant ballist që mbase kishte vrarë në atë fshat partizanë. Atëhere mësova se ishin në një armiqësi të përhershme me Dërsnikun, që ishte fshati fqinjë me popullsi muhamedane.

3-4 specialistë ndërtimi që punonin për Atelienë e Monumenteve dhe vinin e shkonin për ditë në Polenë i kisha njohur si specialistë dhe burra shumë të mirë. Nuk pata kuptuar nëse ishin shumë fetarë dhe në kishin ndonjë mllef me dërsnikarët. Nuk besoj se jetojnë, pasi edhe kur i kam njohur para vitit ‘90, ishin në prag pensioni.

Por çudia me këtë bashkësi me karakteristika tepër të veçanta (edhe polenakët që jetonin në qytet ishin po njëlloj) m’u krijua pas vitit 1990, kur gjithshka ndryshoi në Shqipëri. Papritur mësova se Ambasada greke ju kishte dhënë një status të veçantë polenakëve. Në fillim mendova se duhet të kishte lidhje me vendosmërinë e tyre për të mbrojtur fshatin e tyre nga përzjerja me muhamedanë, që ndoshta nuk kishte ndodhur në ndonjë fshat tjetër të Shqipërisë së Jugut. Nuk kisha dëgjuar kurrë që polnakët të kishin qënë filogrekë. Edhe pse me endje isha munduar të gjeja emra prej atij fshati që ishin përzjerë ndonjëherë në çështjen e Vorio-Epirit gjatë 20 viteve të para të shekullit të XX nuk më kishte rezultuar ndonjë prej mbiemrave të njohur të fiseve kryesore. Gjithashtu nuk dija edhe mbështetës të shquar të shqiptarizmës. Një anekdotë kisha dëgjuar për një polenak në Korçë, që lëngonte dhe që të shpëtonte nga lëngimi i zgjatur në ditët e fundit të jetës, të afërmit kishin veshur një djalë të mëhallës si evzon dhe i kishin thënë greqisht- “Patera irthene ta pedhia!” (Baba, erdhën djemtë!) dhe ai kishte mbyllur sytë pasi kishte thirrur - “Zito Hellas!” (Rroftë Greqia!), por e quaja diçka të krijuar për humor dhe jo të tipike tek banorët e Polenës. Fshati vetë ishte shumë larg kufirit dhe edhe pse mund të kishte pasur shumë herët ndonjë shkollë fillore greke, nuk njihja ndonjë polenak të dinte ndonjë fjalë greqisht.

Por kujdesi i shtetit grek për polenakët u shtua dhe ata u paisën edhe me leje qëndrimi në Greqi dhe ndoshta kanë përfituar edhe nënshtetësi të vendit fqinjë?

Si ishte e mundur, që banorët e një fshati pranë Korçës, me asnjë pjerardhje greke, të njohur si punëtorë dhe mbështetës të komunistëve, quheshin veçanërisht të privilegjuar nga Greqia?

Me siguri që vetë polenakët dhe të tjerë në Korçë e dinë përgjigjen e kësaj pyetje, por mua më ka mbetur një lloj enigme, edhe pse jo aq e rëndësishme sa të pyes ndonjë polenak.

Përsëri polenakët me mbiemra Kallço, Tollkuçi, Kostandini, Tanço, Polena dhe të tjerë janë ende të renditur në masë në krahun e Partisë Socialiste dhe njëkohësisht gëzojnë statusin e privilegjuar në shtetin grek. Por unë nuk dua ta quaj atë bashkësi “Kali i Trojës” brenda shqiptarizmës së korçarëve. Nuk di që ata të kenë kryer ndonjë akt në dëm të integritetit tokësor të Shqipërisë, a të kenë shërbyer si agjentë të shërbimeve sekrete të vendit fqinj.

Veçse sot më ra në sy një lajm, i shkruar nga dikush i quajtur Arben Llalla, dhe që bënte fjalë për disa formacione paramilitare greke të quajtura Legjioni i Shenjtë 2012. Llalla shkruan se bazën në vizitat e tyre të shpeshta në Shqipëri këto grupe paramilitare e kanë në Polenë. Shtiren se janë fetarë, por vetëm të tillë nuk mund të jenë, sepse kryqi dhe pushka nuk kanë asgjë të përbashkët.

Nëse kjo nuk është një gënjeshtër e madhe, dhe nëse ju të dashur polenakë punëtorë, bujarë, të vendosur dhe jo të shkëlqyer si inteligjentë, i pranoni këta në fshatin tuaj, duhet ta dini se është krim që bëni jo vetëm kundrejt Shqipërisë, por edhe ndaj vetes!

Nuk duhet ta bëni këtë as për hir të statusit të privilegjuar që kini nga Greqia!

Njerëzit me uniformë dhe që kanë një kryq në bustinë, janë po aq të rrezikshëm sa kamikazët e ISIS.

Dëbojini nga fshati juaj nëse ju vijnë në të ardhmen!

Atyre dhe flamurit të Vorio-Epirit (një sajesë krejtësisht larg të vërtetës) do ja u shihni sherrin në të ardhmen.

Kurban Bajrami në Shqipëri

Dikur, disa vite pasi feja ishte lejuar në Shqipëri, një miku im, që mundohej të gjente të meta mes myslymanëve më tregonte se për Kurban Bajram, besimtarët e bënin therrjen e bagëtive të imta në mes të njerëzve, madje përpiqeshin ta mundonin kafshën që therrnin. Unë nuk kisha parë ndonjëherë dhe më dukej si e çuditshme, se nuk kuptoja pse duhej një barbarizëm i tillë. Për më tepër kisha mësuar se ajo sakrificë kishte lidhje me ngjarjen e Abrahamit (Ibrahimit) në Dhjatën e Vjetër dhe nuk kishte asnjë kuptim që dashi i dërguar nga Allahu për të zëvndësuar Ishmaelin (Ismailin) të therej duke e munduar.

Ende nuk kam parë këtë rit, që bëhet në muajin e fundit të kalendarit hixhra dhe që është një festë e sakrificës, përkushtimit dhe ndihmës mes njerëzve.

Edhe të krishterët ortodoksë e kanë traditën e sakrificës së qengjit për Pashkë, që gjithashtu ka lidhje me Abrahamin, vetëm që nuk e kanë në një ditë të caktuar. Ndaj çdo lloj aludimi për mizori ndaj kafshëve prej muhamedanëve në ditën e Kurban Bajramit mendoj se është pjellë e fantazisë të atyre që përçmojnë Islamin dhe duan t’i paraqesin si barbarë.

Në Shqipëri ka shumë qasje të ndryshme ndaj besimeve fetare. Ato fillojnë nga ato të ateistëve që janë kundër çdo feje, tek ato të armiqësisë ndaj besimeve të tjera dhe besimtarëve të tyre dhe deri tek toleranca fetare me të cilën mburremi. Nuk di se si është përqindja e njerëzve që janë fanatikë agresivë dhe e atyre, që janë tolerantë, sepse nuk ka sondazhe të sakta për këtë qëllim. Dhe është e çuditshme, se në Shqipëri bëhen sondazhe se a ishte veshur bukur të themi Grida Duma dhe nuk studiohen çështje themelore të shoqërisë fetare.

Unë sërish quaj më të rrezikshëm militantizmin ateist të shumë shqiptarëve, që i paraqesin fetë si e keqja e madhe e Shqipërisë dhe që thonë “fetë i sollën pushtuesit”, sikur të bëhej fjalë për ca sëmundje ngjitëse që ne, paganët e pastër të trojeve të Ballkanit nuk i kishim.

Edhe pse nuk jam besimtar dhe në traditën familjare kam besimin ortodoks, përsëri do pranoja më mirë të ishim një Republikë Islamike se sa një Republikë Ateiste. Këtë të fundit e provuam mbi kurriz për një kohë të gjatë dhe e dimë se sa e egër ishte.

Militantizmi ateist është i njëjtë me fanatizmin fetar. Vërtet fanatikët dhe pjesa e tyre më e papërmbajtur sjellin rrezikun që një shoqëri të ketë konflikte mes saj, por nuk njihen përplasje të hapura dhe masive të tilla mes palëve as në kohën e Perandorisë Otomane dhe as në kohën e Shtetit shqiptar para Luftës së Dytë Botërore. Ndaj vahabistët apo fondamentalistët e krishterë më trembin po njëlloj sa militantët ateistë, pikërisht se janë kundër Lirisë së të tjerëve.

Ne kemi pasur fatin që të kemi një pjesë jo të vogël të popullsisë bektashinj, që janë sekti më tolerant i islamizmit. Madje kjo ka qënë edhe arsyeja përse ky sekt rebel u përjashtua nga Turqia dhe u detyrua të kishte Kryegjyshatën Botërore në Tiranë. Ka qënë edhe mes pjesëve të popullsisë shqiptare që kanë bërë më shumë për Pavarësinë e Shqipërisë.

Të tjerë miq të mij këmbëngulin se shumica muhamedane e popullsisë shqiptare bën që të mos kemi Demokraci dhe përmendin një fakt (të rremë), se nuk ka vende islamike që të kenë sistem demokratik. Ju jam përgjigjur, që nuk është e vërtetë dhe ju kam përmendur Bosnjën, Indonezinë dhe Pakistanin, por nga paragjykimet të gjithë e kemi të vështirë të çlirohemi. Kjo edhe për shkak të propagandës së vazhdueshme shqiptare të 170 viteve të fundit, se “fajet për prapambetjen tonë i ka Perandoria Otomane”. Po nëse në kohën e Rilindjes kjo propagandë ishte e kuptueshme për të krijuar Ndjenjën Kombëtare që tek ne mungonte, ishte e padrejtë që u përdor në periudhën e Diktaturës dhe përdoret edhe sot.

Komunistët e përdorën kryesisht nga ndikimi i rusëve, që kishin pasur Turqinë një armik tradicional dhe që vazhdonin ta kishin në kohën e Luftës së Ftohtë. Më pas mbeti si një autosugjestionim i joni që “dembelizmin dhe korrupsionin i kemi peshqesh nga turqit”. Ne ishim dembelë dhe të korruptuar që pa hyrë otomanët, se ashtu ishte e gjithë Europa Romane dhe ajo Bizantine. Madje edhe më të prapambetur se turqit, se ishim vendi më i prapambetur europian dhe të gjitha vendet europiane ishin më prapa otomanëve. Reformacioni që ndodhi në vendet e fesë katolike është më i vonshëm se hyrja e otomanëve në Shqipëri dhe shumë më i vonë është edhe zhvillimi europian që ai solli dhe që e shpuri Europën Perëndimore shumë më para se Bota otomane.

Por këto duhet t’i kemi të ngulura në mendje dhe të mos i trembemi shikimit përbuzës që mund të ketë një pjesë e shoqërisë europiane e krishterë ndaj myslymanëve.

Ne jemi këta që jemi për shumë arsye historike dhe nuk ka pse të ndjehemi me turp se besojmë në një nga fetë abrahamike. Njerëzit kanë të drejtë të zgjedhin besimin fetar që ju vjen për shtat dhe nëse janë besimtarë të vërtetë janë edhe tolerantë dhe të dashur me të gjithë.

Kështu të mësojnë Bibla dhe Kurani.

Gëzuar Kurban Bajramin të gjithëve!

Sa është Koço Qëndroja gjallë

E di që mund të ketë shumë buzëmbledhje nga lexuesit, pasi të lexojnë këtë shkrim për një të moshuar që po mbush 100 vjeç. E megjithatë unë po e shkruaj se nuk do e bëj kurrë për një njeri që nuk është në jetë, nëse ai nuk është dikush i një përmase të madhe historike.

Madje më tepër se me karrierën dhe nivelin e mjeshtërisë të aktorit Qëndro, ky shkrim ka të bëjë me nivelin artistik të Teatrit dhe Estradës së Korçës, në vitet ‘60 deri ‘80, kur aktori punonte me normë të plotë.

Teatri i Korçës i formuar në vitin 1950 ishte i bazuar në aktorë amatorë. Kishte vetëm regjisorin profesionist, që ishte i mirënjohuri Sokrat Mio. Kuptohet që do vuante nga dilentatizmi, ndonëse dora e Mios kishte bërë që shumë nga aktorët amatorë të ngrinin nivelin e tyre. Po mësonin nga një mjeshtër që kishte studiuar në Paris. E megjithatë, duke përjashtuar disa artistë, më të shumtët mbetën në nivel amator sepse nuk është e lehtë të mësosh mjeshtërinë me vetëm 3-4 premiera në vit, si dhe me një repertor të kufizuar për shkak të ideologjisë. Për më tepër ishin të pakët ata aktorë që lexonin letërsi apo që mbanin libra në shtëpi.

Koço Qëndroja, një ushtarak që pëlqente të luante pjesë teatrale apo skeçe humoristike, hyri në këtë teatër në fillimin e viteve ‘60. Detyrimisht do ishte nën nivelin mesatar të trupës së asaj kohe. Pas ngjarjes së shkrirjes së trupës së Estradës në vitin 1967, me disa aktorë të tjerë të Tetarit, u emëruan tek Estrada, ku luajti deri në kohën kur doli në pension.

Estrada e Korçës, prej riformimit dhe deri në fillimin e viteve ‘80, ka qënë një nga trupat më të dobëta të qyteteve kryesore shqiptare. Për më tepër shumë larg humorit korçar. Kam përmendur që humori që përcillej ishte tepër naiv dhe i rëndomtë, për shkak të materialeve të dobëta humoristike, por edhe se nuk kishte një regjisor me shijetë mira, si edhe aktorë vërtet të talentuar. Diçka u përmirësua kur në trupë u rikthye pas shumë vitesh Aleko Prodani, por ishte e vështirë të ngrihej në nivelin e estradave të Shkodrës, Durrësit dhe Fierit. Në këtë trupë, përsëri Koçoja nuk ishte mes më të mirëve. E megjithatë, në disa filma që xhiroheshin në Korçë, aktori ishte angazhuar në role të vogla në të cilat kishte batuta interesante, që mbeteshin në mendjen e shikuesve, që për shkak të mungesës së shumë kanaleve televizive, i shihnin filmat shqiptarë nga njëzet herë.

Nuk jam i sigurt nëse Qëndro ka luajtur Harpagonin në vitet ‘80 apo ‘90 dhe nuk e kam parë atë shfaqje, ndaj dhe nuk mund të vlerësoj interpretimin e tij. Por kam rezervat e mija duke ja njohur aftësitë, si dhe nivelin e regjisorit Orgocka, i cili pat vënë në skenë komedinë e Molierit.

Ndaj të thuash sot se Koço Qëndro është “legjendë e teatrit dhe kinematografisë“, jo vetëm është e tepruar, por është një vlerësim i rremë i vetë aktorit, nivelit të Teatrit dhe Estradës së Korçës dhe filmave shqiptarë. Koçoja duhet përgëzuar se ka bër një jetë të rregullt dhe po jeton gjatë, se ka luajtur në skenë edhe në moshë të thyer dhe se përgjigjet të mbajë gjallë kujtimet dhe historinë e teatrit “Andon Zako Cajupi”. Sa për të tjerat duhet të jemi të drejtë me historinë e teatrit në përgjithësi dhe me atë të Teatrit të Korçës në veçanti. Ka qënë një aktor nën mesatar, i një trupe, që pati shkëlqim vetëm prej vitit 1967 deri më 1972, kur drejtohej nga Mihal Luarasi dhe interpretonin Vangjush Furrxhiu, Edi Luarasi, Llazi Sërbo, Pandi Raidhi, Minella Borova dhe ndonjë tjetër.

Nëse do ju sugjerosh brezave të rinj që aspirojnë të bëhen aktorë, të ndjekin shembullin e aktorit Qëndro, do të thotë që të synojnë mediokritetin. Unë nuk di se ç’lloj aktori do ishte Koçoja po të kishte pasur mundësi të shkonte në një shkollë aktrimi. Dhe e kam fjalën në një shkollë të mirë, sepse Instituti i Arteve pat nxjerrë dhjetra aktorë mediokër dhe të dobët, që punuan në të gjitha skenat profesioniste të Shqipërisë. Gjithashtu është e gabuar t’ju sugjerosh se Teatri dhe Estrada e Korçës kanë bërë dikur çudira. Edhe pse koha sillte shumë kufizime, ka pasur dhjetra premiera të tyre, të cilat duhej t’i lije në mes, sepse aq i dobët ishte niveli artistik.

Ndaj nëse mund t’i këshillosh të përfitojnë nga interpretimet e kohës së Diktaturës duhet t’ju bësh të qartë se nëse mund t’i shohin të filmuara vlejnë vetëm disa shfaqje të Teatrit Popullor dhe ndonjë e Teatrit të Shkodrës. Dramat e interpretuara nga teatri “A.Z. Cajupi” – “Njollat e murme”, “Të Pamposhturit” apo “Engjëjt e Skëterrës”, që ishin vërtet arritje artistike, nuk janë filmuar ndonjëherë. Sa për interpretimet e aktorëve të humorit korçar ato duhen ndjekur vetëm si shembuj se si nuk duhet interpretuar.

Nuk do t’i kisha shkruar këto rrjeshta nëse nuk do kisha parë elozhet e pafund të shumë e shumë njerëzve për Qëndron. Një pjesë nuk kanë faj se nuk e kanë parë as Estradën e Korçës dhe as Teatrin, kur ka interpretuar artisti i moshuar. Por nëse aktorët Klaudeta dhe Petrika Riza, e quajnë Mjeshtër të Madh (po qe se i është dhënë ky titull zyrtarisht është edhe më e turpshme) atëhere rrenat dhe hipokrizia i kalojnë të gjitha caqet. Po qe se këta dy aktorë, mjaft mesatarë të të teatrit, presin që shpejt edhe këta t’i quajnë Mjeshtra të Mëdhenj, legjenda të artit, apo ikona të kinematografisë, atëhere nuk kemi për të ndarë dot kurrrë “miellin nga krundet” në fushën e artit të skenës.

Koço Qëndroja të bëhet edhe shumë më shumë se 100, vetëm mos ndodhë që sa më shumë të rrojë aq më shumë të rriten superlativat për të!

Nuk i shërbejnë askujt!

Agasët – shëmbulli se si Rama e ka “hipur” shoqërinë shqiptare

Vonë i kam dëgjuar Agasët babë e bir, sepse botën e Durrësit e njoh shumë pak. Për Ergysin mësova kur u arratis se për të ishte prerë një urdhër arresti, ndërsa për atin Bardhyl, mësova dje se ekzistonte.

Ndoshta njëri përzjehej me botën e nëndheshme të Durrësit, që lidhet me trafiqet e drogës dhe përfitonte nga shërbimet që i bënte kryeministrit shqiptar, si ndërmjetës mes tij dhe botës së errët të krimit të organizuar. Mundet që tjetri nuk kishte idenë se Durrësi kishte një botë të nëndheshme dhe besonte se i biri ishte një biznesmen i zoti, që edhe në sajë të lidhjeve me kupolën e PS-së “kapte noi shum t’majme”.

Por Agasët nuk e krijuan këtë sistem të poshtër që sundon sot në Shqipëri.

Pas mënjanimit të Ergysit nga skena shqiptare, do jenë të tjerë që do zenë vendin e tij. “Një “rrip transmisioni” mes Ramës së zhytyr deri në grykë me vjedhje dhe bandave që arrijnë të sigurojnë fitoren e PS-së në zgjedhje do vazhdojë, nëse kryeministri do vazhdojë të jetë “hipur” deri në vitin 2029, vit kur do konkurojë Berisha për kryeministër.

Qëllimi i këtij shkrimi është për të nxjerrë edhe një herë në pah, diçka që e përmendin disa analistë, por jo të gjithë mediat dhe ndoshta jo të gjithë e besojnë.

Edi Rama e ka “hipur” shoqërinë shqiptare dhe po e përdhunon në mënyrë të vazhdueshme!

Disa shtresa (kryesisht socialistët) e pranojnë me kënaqësi “përdhunimin” nga “prijësi”; disa të tjera e kundërshtojnë; më të shumtët nuk duan t’ja dinë se Rama i “përdhunon”.

Sigurisht që nuk e filloi që në vitin 2013. Si një “pervers” i lindur, ai filloi t’i vinte rrotull shoqërisë shqiptare me premtime, me fjalime të bukura dhe gradualisht ja “hipi” mirë. Deri atje sa shumë njerëz (përfshi këtu dhe një ish mësuesen time të nderuar) po thoshin hapur “Vetëm Rama mund ta bëjë Shqipërinë!” (Shqipja është ndoshta në gjuhët më komplikuara, sipas mendimit tim, për fjalë me dy kuptime.)

Por si çdo pervers, Rama do edhe të mburret me atë çka i ka bërë dhe i bën shoqërisë shqiptare. E ka dëshmuar ndaj shoqërisë së Tiranës, kur shumica e saj e dinte se kush ishte Ergys Agasi, se si kishte “akses” tek Rama, se si mund të të merrte pronat që kishe dhe si mund t’i dyfishonte vlerat e tenderave. Dhe Rama as e vriste mendjen se kjo mund ta tregonte me gisht si pervers. Edhe kur Ahmetaj, me informacione nga Tirana që dinte se ç’përfaqësonte Gysi, deklaronte për statusin e Agasit të Ri, se ishte ndërlidhësi i Ramës me botën e krimit dhe se në zyrën e tij konsumonte me ndërlidhësin shishe me verë të vlerës 30 mijë euro.

Madje nuk ja donte të dinte as kur Agasi i lajmëruar ja mbathi nga sytë këmbët, diku në një vilë në ndonjë fshat të Tiranës. Vetëm që e humbi pak toruan se ngjarja përkoi me problemin e madh Balluku.

Tani që e mblodhi toruan, i hipi dëshira ta përdhunojë edhe më rëndshëm shoqërinë shqiptare dhe veçanërisht “të hapurit për përdhunim”, socialistët e Durrësit. Krejt si një pervers, Rama organizon një festë të gjoja 35-vjetorit të PS-së në Durrës për këtë qëllim. Për të nxjerrë një lolo baba Agas dhe duke i varur një dekoratë, si socialist i vjetër dhe i palëkundur. Disa thonë për t’i dërguar mesazhe Gysit dhe botës së nëndheshme që është me ta, por unë nuk e pranoj këtë shpjegim, se kanale për të dërguar mesazhe ai ka disa për Gysin dhe shokët e tij. Nuk është e nevojshme farsa në Pallatin e Sportit të Durrësit.

Rama do të thërrasë me të madhe, që e gjithë Shoqëria shqiptare ta dëgjojë “Unë jam ai që ju kam përdhunuar dhe do vazhdoj t’ju përdhunoj. Mos ju gënjejë mendja që kam për të ndryshuar ndonjë ditë!”

Babai lolo nuk ka faj. Me siguri ndjehet i tmerruar që i biri mund të përfundojë në burg, ose më keq, edhe me një plumb pas koke, se duhet ta ketë kuptuar që përzjerja me atë botë shpesh ka një fund të keq. Duhet ta ketë parë disa herë edhe serialin “La Piovra” edhe në kanalet italiane dhe ato shqiptare. Ndaj dhe i lutet Prijësit, “më bëj mua ndonjë gjë dhe jep urdhër mos më preket djali”. Eshtë shpresa e tij e fundit. Sepse si çdo prind edhe ai nuk ka përse të kujdeset për dinjitetin e tij, nëse ka pasur ndonjëherë dinjitet. Ndrenika puthi në ballë “të ligaviturin” Veliaj , madje u vetëofrua për burg në vend të tij, vetëm për të mbrojtur ndonjë interes të vajzës dhe dhëndërit.

Por si do bëjmë ne shqiptarët, me këtë “Prijës”, që përdor edhe kokainë për të rritur performancën e tij seksuale?

Deri kur do lejojmë të na “përdhunojë“?

A ndoshta tashmë jemi mësuar dhe ka nisur të na pëlqejë?

Identiteti dhe patriotizmi (fund)

 

(vijim)

-Unë jam shqiptar! – ju them kanadezëve që më pyesin se cila është origjina ime, sepse dallojnë aksentin dhe pasi i le të hamendësojnë dhe më thonë - grek, italian ose libanez. Nuk ndjej as kënaqësi dhe as përçmim kur më përmendin kryesisht këto etni, sepse të treja janë mesdhetare dhe askush nga ata që më pyesin nuk ka prirje të më fyejë. Disa syresh që vijnë nga vende islamike më shohin me dashamirësi dhe shtojnë “O Allbania...you are muslim!” Nuk reagojnë keq as kur ju them se jam i krishterë, por arrij të kuptoj që në dukje nuk kam asnjë shënjë identiteti si racë apo si fe. Jam mesdhetar dhe mund të jem edhe budist, për syrin e një të huaji.

Pra edhe në veshje, në sjelljen e përditshme, në përgjithësi në pamje duke përfshirë edhe reagimet e para, unë jam dikush tepër mesdhetar se askush nuk më ka thënë se mund të jem irlandez apo norvegjez. Emri im gjithashut nuk ju thotë shumë, se është një emër pak i përdorur në të gjithë botën. Po qe se flas në gjuhën time, sigurisht që askush nuk mund të kuptojë apo të hamendësojë se është gjuha e bukur shqipe, që e mësuam më mirë nga vargjet e Naimit dhe prozat e Kutelit.

Diçka e ngjashme më ndodh edhe kur udhëtoj në Europë dhe veçanërisht në Greqi. Askush nuk thotë menjëherë që “Ti je shqiptar!”, gjë që më bind se nuk jam një shqiptar tipik, ose se nuk ka një gjë të tillë si nocioni “shqiptar tipik”.

Por kush është shqiptari tipik, nëse vërtet dikush i tillë, që përmbledh të gjitha cilësitë që të huajt dallojnë lehtësisht tek ne?

Nuk besoj se është “halldupi” që kam përshkruar në një skicën time për dikë që kam parë në një kafe në Tiranë dhe që më ra në sy. Si ai mund të gjesh shumë në vendet e Mesdheut Lindor, prej Turqisë dhe Izraelit dhe deri në Egjipt dhe Tunizi. Nuk është as ish pedagogu im, me të cilin kalova dy orë të një bisede shumë interesante në hotelin e tij në Tiranë.

E kam të vështirë të gjej dikë, që ka gjithë karakteristikat e mira dhe të këqija të një mashkulli apo të një femre shqiptare. Patjetër që nuk janë as Berisha, as Rama dhe as Kadareja. Shembujt e VIP-ave shqiptarë janë shumë larg dikujt që mund ta quajmë shqiptar tipik.

A ishte Dritëroi?

Një njeri i mënçur, i talentuar, dashamirës, që pëlqente të pinte raki, t’ju bënte mirë shumicës së njerëzve dhe që e donte shumë Shqipërinë?

Edhe në këtë rast do e identifikoja Agollin si shqiptari bektashi tipik, për gjithë filozofinë e tij dhe mënyrën e sjelljes me njerëzit dhe raportet me Shqipërinë.

A ishte magazinieri Asmon (Osman), që pata takuar dikur në Durrës dhe që i donte njerëzit, pëlqente shumë Vangjush Furrxhiun (mbiemrin ja theshte Furxhi me theksin në u-ja) dhe që përtonte të lëvizte nga ndenjësja e tij e rehatshme?

Edhe se mund të ishte tipik i një pjese të Shqipërisë së Mesme as ai nuk mund të quhet si shqiptar tipik.

Dhe kështu mund të vazhdoj pafund me tipa tipikë dhe të veçantë që kam takuar anekënd Shqipërisë, nga Shkodra dhe deri në Sarandë.

Me një fjalë nuk mund të gjej një shqiptar tipik, që të dallohet që tej, prej nesh dhe prej të huajve që është “shqiptar 24 karat”.

Ndoshta për shkak të copëzimit të terrenit që sillte kultura të ndryshme krahinore, ne jemi aq të ndryshëm me njëri tjetrin sa vetëm kur hapim gojën dhe flasim mund të kuptojmë se jemi bashkëatdhetarë. Kulturat e pushtuesve gjithashtu kanë ndikuar në larminë e shqiptarëve që jetojnë brenda Shqipërisë së sotme. Përvoja ime me shqiptarët e Kosovës është shumë e kufizuar sa nuk mund të them nëse kanë karakteristika të dallueshme që janë kosovarë.

Ndoshta këtë kishte pasur parasysh Noli, kur pat shkruar një bejte të gjatë për karakteristikat e ndryshme të popullsive të krahinave të ndryshme shqiptare. (Bejtja qarkullon në Internet dhe unë nuk i sugjeroj askujt ta shpërndajë se krijon stereotipe jo të mira dhe njëkohësisht një përbuzje mes krahinave të ndryshme.)

Ndaj mund të them se vetëm një cilësi ka çka duam të quajmë Identiteti Kombëtar.

Gjuha shqipe me gjithë dialektet e saj.

Të tjerat janë ose cilësi që i kanë të gjithë Mesdhetarët, por veçanërisht të gjithë ballkanasit, ndoshta duke përjashtuar vetëm sllovenët.

Jemi njerëz të dashur, gjaknxehtë, të zgjuar, përgjithësisht që mbajmë fjalën, por dhe që kemi edhe një qerre me vese dhe gomarllëqe, si i kanë gjithë ballkanasit.

Dhe duke qënë të tillë, shfaqim shpesh një patriotizëm të verbër, që ka rrezik të të fusë në konflikte të panevojshme, si ka shumë raste të tilla kafeneve të botës, apo më i përhapur në ndeshjet e futbollit me Sërbinë dhe Greqinë. Nuk është e pamundur që një patriotizëm të tillë ta shfrytëzojnë politikanë të paskrupullt një ditë dhe të na fusin edhe nëpër luftra me fqinjët. Dhe të paskrupujt ekzistojnë dhe në Greqi dhe në Sërbi.

Ndaj jam tërësisht kundër një patriotizmi të tillë, madje refuzoj edhe të mbaj flamurin shqiptar ose ta puth atë.

(Dhe do vazhdoj të mos e bëj atë gjestin e shqiponjës, se nuk dua të bëj sherr me asnjë ballkanas tjetër.)