Nuk di se si e quajnë tani banesën kolektive, ku kam jetuar për më
se 30 vjet. Unë parapëlqej ta quaj “pallati i Bar Korçës”,
sepse ai ishte lokali më i madh i katit përdhe, por ka dhe shumë
që e kanë quajtur “Bobnboneria”, sepse ashtu quhej shitorja e
embëlsirave në pjesën më të dukshme të tij. Për ne, që
jetonim atje, tre ishin pikat kryesore të tij, Bar Korça me hyrjen
e saj nga pas ku shkarkoheshin kadet me birrë, Bonboneria ku shpesh
na jepnin akullore falas dhe Berberhana, ku qetheshim dhe këmbenim
të hedhura e të pritura me berberat, që na njihnin të gjithëve.
Takimet mes nesh fëmijëve, liheshin në një nga këto tre pika dhe
nuk përmendeshin “Demiri” apo “llustraxhinjtë, që ishin
lokalet që plotësonin të gjithë katin me pamje nga bulevardi
(Lenin e kishte ato kohë emrin dhe tashmë është rikthyer në Shën
Gjergji.)
Banesa kolektive me tre hyrje dhe 24 apartamente ishte projektuar në
fundin e viteve ‘50 nga Koço Koçiu. Nuk di nëse projektuesi i
njohur korçar firmoste si inxhinier apo arkitekt, por e vërteta
është se ai kishte studiuar në Greqi për “kallfë“. Këta
ishin thuajse inxhinierë ndërtimi dhe thuajse arkitektë, por jo me
titull të plotë. Gjithsesi Koçiu ishte një projektues shumë i
zoti dhe që la shumë vepra të realizuara mirë në Korçë.
Bar Korça është njëra prej tyre dhe për të projektuesi ishte
krenar. Në qëndër të qytetit, ajo ndërtesë hijerëndë tërhiqte
vëmendjen e të gjithëve. Shpesh, të ardhur nga qytete të tjera
të Shqipërisë e merrnin për hotel dhe ne duke qeshur ju thoshim
se hoteli ishte ndërtesa ngjitur, që atë kohë quhej hotel
“Krimea” dhe i ripagëzuar në “Gramozi” për tu kthyer sot
në origjinë, si hotel “Pallas”.
Nuk di se sa kohë i ka marrë Koçiut projektimi i banesës në
fjalë, sepse projekti nuk ka qënë dhe aq i thjeshtë. Por si kam
dëgjuar, shpesh Koçiu jepte detaje edhe gjatë ndërtimit dhe nuk
jam i sigurt se sa i plotë ka qënë projek-zbatimi i tij.
Në fëmijëri dhe adoleshencë më dukej se jetoja në pallatin më
të “bukur” në Korçë edhe pse ishin ndërtuar banesat e
Kolevicës tek Sporti, Kinemaja dhe në Shën Mëria. Pak më vonë,
nërsa mendoja të bëhesha arkitekt, ndjeja se diçka nuk shkonte në
kollonat e rënda dhe në një lloj pamje “impozante” të tij. E
mgegjithatë, duke e parë sot me shumë objektivitet, mendoj se
pavarësisht nga difektet e mëdha në konceptim, Bar Korça është
shëmbulli më i mirë në Korçë, i harmonizimit të një ndërtimi
të ri me ndërtimet përreth. Tek ai objekt mund të gjesh
“fqinjësinë e mirë arkitekturore” me banesën e stilit rumuno-
bizantin (muzeu Gjon Mili), me hotel “Pallasin” dhe me Bashkinë.
Tre ekzistueset i takojnë viteve ‘20-’30 të shekullit të XX
dhe vepra e Koçiut viteve ‘60, por ajo “mban logjikën
arkitekturore” të veprave të tjera dhe nuk stonon, sikundër bën
banesa kolektive e MAPO-s.
Koçiu ishte munduar të bënte gjithshka të mirë për atë banesë,
duke përfshirë edhe një tarracë të shfrytëzueshme, e projektuar
edhe me “shtrate lulesh” dhe gjelbërim, një koncept tepër i
përparuar për atë kohë. Sigurisht që gjelbërimi nuk u aplikua
për mungesë fondesh, por shtratet në tarracë ishin të pranishme
dhe shpesh herë, ne fëmijët që luanim verës atje, nuk i kuptonim
pse ishin.
Gjithashtu, hyrjet në shkallën A dhe C. Ishin projektuar me dyer të
mëdha nga trotuari i bulevardit, por më vonë ishin ndryshuar dhe
në to ishin vendosur Kinkaleria dhe Llustro.
Zgjidhjet planimetrike të apartamenteve nuk ishin “moderne”, por
ato kishin të bënin edhe me kufizimet e kohës. Apartamentet me 3
dhoma gjumi të qosheve ishin të mëdha dhe plot dritë, që i bëjnë
edhe sot apartamente të lakmuara.
Unë i njoh çdo qoshe dhe detaj asaj ndërtese, se si e shkrojta më
sipër, kam jetuar prej vitit 1963 dhe deri më 1994. Ndoshta kam
hyrë edhe në të gjitha apartamentet, se kishim shumë shokë në
fmijëri. E megjithatë, gjatë studimeve universitare, por edhe kur
kam projektuar banesa kolektive nuk jam ndikuar prej arkitekturës së
saj. Shkolla më pat orientuar në të tjera drejtime, por edhe sot,
e vlerësoj atë vepër si një përpjekje për një arkitekturë
që “thërret por nuk klith”. A ka një kuptim teknik kjo
shprehje?
Peersonalisht jam kundër arkitekturës, që “injoron” mjedisin
dhe objektet ekzistuese si për të thënë “shikomëni mua!”
Zakonisht lidhet me prirjen e një arkitekti për të evidentuar
vetveten dhe që i përket fazës fillestare të karrierës së tij.
Koço Koçiu kur projektoi “Bar-Korçën” ishte në kulmin e
veprimtarisë së tij projektuese dhe nuk “tundohej” nga “marri”
të tilla.
La pas një vepër dinjitoze që larton emrin e tij si projektues.
Prehu në paqe inxhinier!