Partia, “Gabrieli”, që na mori shpirtin 45 vjet

Të gjithë në e mësonim në shkollë, se më 8 nëntor të viti 1941 lindi Partia. Ishte sipas librave dita e kthesës së madhe në jetën e popullit shqiptar. Në mënyrë të logjikshme më pas kishin rrjedhur të gjitha datat e tjera të rëndësishme të Shqipërisë. Pak a shumë ajo ishte dita e parë e viti 0 dhe më pas hap pas hapi fillonin transformimet e mëdha dhe jeta jonë bëhej gjithnjë dhe më e lumtur,

Duke mos patur rrëfenja rivale, kjo rrëfenjë ishte e efektshme tek fëmijët, që ishin lindur pas vitit 0. Sidomos tek shtëpitë ku nuk tregohej rrëfenja e vërtetë historike, që 8 nëntori i ‘41 nuk kishte pasur ndonjë rëndësi dhe se instalimi i Diktaturës tek ne ishte më shumë rrjedhojë e një morie rrethanash dhe që në të kishte shumë pak “komunizëm”.

Por ne, që ishim shumë të vegjël, kur u mbyllën institucionet fetare, gjithashtu nuk dinim se më 8 nëntor, të krishterët kishin një ditë të shënuar, që ishte Dita e tre arkangjejve Mëhill, Gabriel dhe Rafail. Prej vitit 1967, ishin shumë të pakëta shtëpitë ku përmendeshin festat fetare. Ndaj ne nuk dinim as ditët kur festoheshin shënjtorët, emrat e të cilëve mbanim. Dinim vetëm 25 dhjetorin , që ishte Lindja e Krishtit, por edhe atë ditë pak a shunë e harronim se ishim duke pritur me plot dëshirë festën e ndërrimit të viteve, kur do hanim plot gjëra të mira dhe do merrnim edhe dhurata.

Kur ndryshoi sitemi, u rikthyen edhe festat fetare dhe dora dorës nisëm të kuptonim shumë fakte historike, të cilin lidheshin me fenë edhe pa qënë domosdoshmërisht fetarë.

Gabrieli (ose Gavrili në pjesët ortodokse të Shqipërisë Juglindore) përmendet, që në Dhjatën e Vjetër, si lajmëtar i Zotit dhe që transmeton lajme shumë të rëndësishme. Mes tyre është edhe lajmi i vdekjes për gjithsejcilin. Ndaj edhe shpesh përmendet soi ëngjëlli, që të merr shpirtin. Por në të vërtetë ai është vetëm mesazhdhënësi. Edhe si shënjtor, vezhdimisht ka qënë mbrojtës i gazetarëve, shkrimtarëve, postierëve, diplomatëve dhe mësuesve.

Partia gjithashtu ishte mbrojtëse e gazetarëve, shkrimtarëve, postierëve, diplomatëve dhe mësuesve, por ata që dilnin nga linja e saj ja “u merrte shpirtin”. Po njëlloj si na i mori të tërëve prej vitit 1945 dhe deri më 1990.

Sigurisht, që nuk ka asgjë të përbashkët me arkangjelin Gabriel. Partia ishte Zoti dhe Shënjtori, Gjykatësi dhe Ekzekutori, Plagosësi dhe Shëronjësi, Materia dhe Idea. Partia ishte Gjithshka.

Por një ditë prej ditësh edhe Partia “na e mori të keqen”. Nuk di nëse ju shfaq edhe asaj Gabrieli dhe i tha që “koha jote mbaroi”, por emri ju shua. Nuk pati më Parti të Punës dhe 8 nëntori nuk u festua më me madhështi.

Më 8 nëntor njerëzit urojnë Mihallaqët, Mihalët, Mëhillët, Mikelët, Mishelët, Mikaelat, Mjkëllat, Mikhailët, Mishat, Mishelat, Gabrielët, Gavrilët, Gavrit, Gabrielat, Rafailët dhe Rafaelat. Nuk besoj se kam harruar ndonjë, që e ka emrin një nga variantet e tre arkagjejve.

Zakonisht n[ atdhe [sht[ nj[ dit[ e ftoht[, “kur jasht[ era gj[mon, jasht[ gjethet bien.)

Syri, Zeni, Peka, Lela dhe të tjerë.

Për fat të keq, sa herë hyj në diskutime rreth politikës shqiptare, shumë rrallë gjej miq që i shohin gjërat si unë. Kanë shikime diametralisht të kundërta për Ramën, Berishën, Sorosin, Ambasadorin amerikan, Marta Kosin e me rradhë. E humbas qetësinë dhe filloj të shaj, se duket, që ose nuk përballoj dot diskutimet politike, ose më “mahnit hajvanllëku i tyre”.

Kur shkruaj në blog, e ruaj qetësinë, sepse kur shkruan pasioni disi fashitet dhe që kur është zhdukur edhe “miu i gjirizave” nuk ka komente kundërshtuese.

Dje, një miku im, të cilin gjithnjë kur shkoja në restorantin e tij në Korçë, e gjeja të “gozhduar” me sytë në ekranin tv tek “Syri”, më kërkoi të sillja prova për përfshirjen e Shkëlzen Berishës në aferat ndërtimore të Kastratit, Zamirit të Bitijes dhe kupolës socialiste. Mua më mungojnë gjithnjë provat dhe kjo më “tërbon” dhe më bën të shpërthej në fyerje të panevojshme.

Më vonë reflektoj, jo për të kërkuar ndjesë, por për të rrjeshtuar deduksionet e mija të arsyeshme, se pse Zeni Qosja është pjesë e aferave të Ramës dhe ai bashkë me të jatin nuk duan që sistemi i sotëm autokrato-demokratik të mos preket. Do ja dërgoj ta lexojë edhe mikut tim, i cili duke qënë viktimë e propagandës së “Syrit” do thotë “Naumi ja fut kot se ka 30 vjet larg Shqipërisë!”

Nuk e kam shpikur unë bashkëpimin ekonomik mes Zenit dhe atyre , që quhen “oligarkë“, bashkëpunim që ka si pjestarë edhe Ramën me Balluken, si dhe bekimin e të parit. Eshtë thënë nga analistë të paanshëm, të cilët jetojnë në Tiranë dhe dinë se ç’ndodh.

Zeni nuk ka qënë asnjëherë “gjeni i biznesit”, por ka përfituar që ditën e parë, kur Berisha u bë kryeministër për herë të dytë. Nuk di se sa i ka të përzjera bizneset me Malltezin, por ka të ngjarë, që të ketë bërë më shumë para se Argita-Jamarbëri. Nuk di nëse portalin “Syri” e ngriti, që kur ishte Saliu ende në pushtet, apo në vitin 2013, kur fitoi Rama. “Syri “ i Pekës dhe i ndonjë tjetri është rritur në një media e rëndësishme dhe me siguri që Zeni paguan shuma të majme, pasi në të punojnë mjaft gazetarë me emër. Kush më shumë dhe kush më pak, të gjithë i shërbejnë Berishës. Luajtën edhe ata rol në “foltoret” që e shpëtuan Saliun nga njolla e “non grata”.

Edhe pse nuk kam ndjekur veprimtarinë gazetareske të Pekës, qoftë para “Syrit”, por edhe gjatë këtyre 13 viteve, nuk kam asnjë dyshim që është një gazetar i pazoti dhe një shërbëtor i zellshëm. Cilido, që mund të rreket të provojë të kundërtën, nuk do hyjë në debat me mua, nuk ka për të më gjetur si bashkëdiskutues se nuk kam ndërmend të merrem me Pekën.

Por angazhimi i tij luftarak kundër Ramës dhe paratë e Zenit, sjellin në emisionet e tij edhe gazetarë të mirë dhe të paanshëm. Eshtë një vend, ku ata mund të flasin pa u druajtur kundër Ramës. Kjo është njëra anë, e cila nuk është keq për dëgjuesit e pavarur, por njëkohësisht fsheh bashëfajtorësinëe Saliut, Zenit dhe Argitës për sundimin e Ramës. Mund të duket si nonsens, por është pikërisht kështu. Zeni dhe Malltezët po bëjnë para pa bër ëshumë zhurrmë dhe duke “luftuar” Ramën. Nuk mund të bëjnë as gjysmën e atyre që bëjnë Rama dhe Balluku, por gjithsesi janë shuma të mëdha, të cilat i garanton qëndrimi në politikë i Sali Kriminelit. (Nuk e kursej përdorimin e cilësorit “krimineli” sepse vërtet, që Berisha ka bërë krime të rënda kundër shqiptarëve, përfshi vrasje njerëzish në mënyrë të ndërgjegjshme.)

Në vallen e Pekës, është dhe dikush, me të cilin kam bashkëpunuar dikur kur ishte në gazeta MAPO dhe më pas me portalin e tij Politiko. Quhet Alfred Lela dhe më ishte dukur dikush i ekuilibruar, që mbronte “idealet” e së Djathtës me një lloj përgjegjësie. Në vite pashë që ishte edhe ky një “legen si gjithë të tjerët”, sepse jo vetëm botonte shkrime që duhet të kishin miratimin e Saliut, por edhe u kthye në një lloj përfaqësuesi i shtypit i PD-së së Saliut.

(Më ka rënë në sy, që shumë veriorë, i bëjnë fresk Saliut. Nuk kam dashur të jem demaskues i tribuve dhe krahinave, por ka diçka, që vërtet nuk shkon në këtë rrjeshtim përkrah Berishës.)

Gjithsesi, unë kam arritur në përfundimin, që “establishment” në Shqipëri është edhe më i madh dhe më i fortë se në vende të tjera të ngjashme. Ndaj nuk më çudisin kjo “skotë“ me “zarba politikanë“ dhe gazetarë fëlliqësira, të cilët i kanë shërbyer me devotshmëri, që prej vitit 2005, instalimit të këtij sistemi anti-demokratik.

Ishte Skënderbeu biseksual?

Po avitet 28 nëntori, që njihet si Dita e Pavarësisë, por ishte e zgjedhur e tillë nga Ismail Qemeali me shokë, që të përkonte me ditën e kthimit të Skënderbeut në Krujë.

Rreth Gjergj Kastirotit është thënë dhe shkruar shumë, por ka më tepër piktura dhe skulptura të tij, se sa libra me informacion të hollësishëm rreth jetës të tij. Gjithashtu ka vetëm një film të realizuar në vitet ‘50. me autorë kryesisht sovjetikë, që është një fakt më shumë, se figura e Skënderbeut është paraqitur madhështore, por edhe disi joreale.

Tek “Skënderbeu” i Godos dhe “Kështjella” i Kadaresë, të dyja të shkruara rreth kohës së vestimeve të 500 vjetorit të vdkjes së Heroit Kombëtar, trajtimi sërish është ai i “legjendës”, madje Kadareja, për të qënë në pozita më “të sigurta” e ka mbajtur në sfondin e romanit të tij, ku më tepër përshkruhet me përçmim kampi turk.

Edhe pa patur synime për ta zhveshur mitin e Kastriotit, por ndonjëherë edhe për tallje me nacionalizmin tonë të verbër dhe injorant, hamendësoj rreth figurës së Heroit tonë Kombëtar. C’natyrë ka pasur? Në ç’gjuhë mbante korrespondencën? Pse pati vetëm një djalë? C’ka ndodhur në ato vite të shumta të tij në Edrene? A ka qënë mizor, si shumë prijësa ushtarakë mesjetarë? Si ishte marëdhënia e tij me Donika Aranitin? A është shkruar diku për aferat erotike të kohës kur ishte jeniçer dhe më vonë, kur pritej me nderime në oborret mbretërore europiane?

Mund të ketë edhe dhjetra pyetje për një figurë të rëndësishme ushtarake dhe princërore, sikundër ishte Gjergj Kastrioti. Nuk kam patur mundësi të lexoj librin e historianit Kristo Frashëri, që duhet të jetë një botim serioz, por as librin e Virgjil Kules mbi të, libër që sipas autorit, është i gjithi i bazuar mbi fakte dhe dokumenta.

Po le ta shohim pak me të qeshur figurën qëndrore të Historisë së Shqipërisë. Bazuar mbi ato të dhëna, të cilat konsiderohen si të konfirmuara nga shumë burime të kohës së tij , si dhe nga arkivat e ndryshme në Itali.

Gjergj Kastrioti lindi më 1405 dhe rreth moshës 12 vjet u detyrua të shkonte si peng në kryeqytetin e Perandorisë Otomane të asaj kohe, për të përmbushur marëveshjen e të jatit, Gjonit, për vasalitet ndaj Sulltanit. Atje u fut në shkollë ushtarake dhe më vonë, si oficer turk shkëlqeu për trimëri, zgjuarsi dhe cilësi të tjera luftarake. Herë herë i ishin dhënë të kontrollonte territore, që ishin pranë ose dhe brenda Principatës së Kastriotëve, nga Sulltani. Kjo deri në vitin 1943, kur në moshën 38 vjeçare, Skënderbeu në krye të 300 kalorësve, braktisi fushën e betejës në Nish dhe me një ferman të falsifikuar mori në kontroll Krujën dhe territoret e saj.

Po cila kishte qënë jeta personale e këtij 38 vjeçari, që për atë kohë ishte një moshë e kulmit të burrërisë? Dihet që nuk ishte martuar, por nuk flitet askund për ndonjë marëdhënie romantike, apo edhe aferë me ndonjë zonjë të martuar të oborrit të Sulltanit apo të oborreve të tjera mbretërore ballkanike.

Për më tepër, edhe pasi merr Krujën dhe me forcë arrin të marrë edhe territore të tjera brenda dhe jashtë zotërimeve të të jatit, ai martohet vetëm kur ishte 46 vjeç. Edhe martesa është më shumë një aleancë me Gjergj Aranitin, por kjo nuk është e panatyrshme për të gjitha kohërat dhe oborret e fisnikëve europianë. Martesat ishin kryesisht aleanca dhe marëveshje për të forcuar pozitat e shteteve të vogla mesjetare.

Por prijësi jonë legjendar, jo vetëm u martua i madh në moshë, por Gjoni lindi pesë vjet pas dasmës në Manastirin e Ardenicës, kur i jati ishte 51 vjeçar, moshë kjo, kur të gjithë finikët e kohës së Mesjetës bëheshin gjyshër. Dhe Gjoni II ishte fëmija i vetëm i Skënderbeut, kur i jati, Gjoni I, kishte patur plot 9 fëmijë?

Nga se vinte ky çrregullim jetësor i Gjergj Kastriotit? Nga që në mendje dhe në zemër i vlonte vetëm atdhedashuria? Por edhe si patriot, do kishte pasur ndjenjën për të bërë shumë djem luftëtarë.

A ka pasur një lloj devijimi nga e zakonshmja e marëdhënieve erotike Heroi ynë Kombëtar? Në kohën e rinisë, kur nga Sulltani i ishin dhënë edhe ofiqe dhe troje, nuk përmendet kund të kishte një harem të vogël, si ndodhte me prijësit myslimanë.

Nuk është plotësisht e sigurt, se Skënderbeu ka qënë në trupat e jeniçerëve, të cilat kryesisht formoheshin nga djem të rinj të vendeve të pushtuara nga Sulltani. Shumë burime historike dëshmojnë se ka qënë. Marëdhëniet homoseksuale në ato trupa ishin një gjë tepër normale. Jeniçerëve ju ndalohej martesa dhe marëdhëniet mes meshkujve pranoheshin pa asnjë lloj përbuzjeje. Kishte edhe trupa luftëtarësh adoleshentë, të quajtu çivelek, të cilët nuk kishin vënë ende brisk në faqe. Gjithashtu edhe punonjësit e tjerë në shërbim të trupave, si kuzhinierë, trajnerë ushtarakë, berberë hynin në marëdhënie me luftëtarët e reparteve speciale të Sulltanit, që ishin jeniçerët.

A ka pasur Heroi ynë të tilla marëdhënie, të cilat e kanë bërë më pak të interesuar për femrat? Sigurisht për këtë nuk ka materiale të shkruara, ose nëse përmenden nga ndonjë autor janë mbajtur të fshehura, por nuk është e pamundur , që Gjergji i Kastriotëve të ketë qënë biseksual.

Kjo nuk e ul aspak figurën e tij si Hero i Shqiptarëve, vetëm se e bën më tokësore.

Djalli dhe shënjti brenda meje në luftë

Shënjtorët, ose “shënjtët”, si i quanin në Korçë, më kanë tërhequr shumë gjithë jetën time. Jo ata të ikonave, që mbushin ikonostasët dhe muret e kishave, të cilët nuk më janë dukur kurrë shumë tërheqës, por shënjtorët ose njerëzit e shënjtë, për të cilët flitej bisedave. Devotshmëria, altruizmi, sakrificat, vendosmëria e tyre më kanë mrekullura dhe gjithnjë më është dukur vetja tejet i vogël. Edhe kur feja ishte e ndaluar, në shtëpi, fjala “shënjt”, ishte cilësimi më i lartë, që mund t’i bëhej dikujt.

Me kalimin e viteve pata kuptuar, se edhe tek unë, por edhe në njerëz me shumë vese, ka diçka nga një shënjtor. Se njerëz kanë qënë edhe ata, dhe jo banorë të qiejve.

Brenda vetes shpesh ka luftë mes djallit tokësor (ngacmuesit, ndjekësit të qejfeve, ironikut, arrogantit, përçmuesit) dhe një shenjti, që do të ndihë njerëzit e varfër, të bëjë diçka që shkon ndesh me interesin tim, apo të përballet me autoritetet abuzuese. Nuk kam arritur kurrë të kuptoj se kush dominon në kohë të qeta dhe nëse varet nga një vit i veçantë. Një i rritur dikur, jo shumë dashamirës ndaj meje, ju theshte të tjerëve “është orëmadh” dhe nuk jam i sigurt nëse kjo ka të bëjë thjesht me temperamentin, apo me luftën që përmenda më lart.

Për shembull, sa më pëlqen të tallem me Papa Spiron, po aq ndonjëherë kam dëshirë t’i kërkoj ndjesë dhe t’i them: “mos m’i merr për ters ato , që kam thënë, se një si lloj kënaqësie prej axhamiu ishte”. Në një moment kur djalli dhe shenjti brenda meje bënë paqe (nuk di nëse ndodh vërtet në botën e qiejve), shkrojta për Papa Spiron vargjet e mëposhtme. Tingëllon më shumë si rubairë se një ritëm bizantin, por edhe kjo ka të bëjë me atë, se cili nga të dy personalitetet brenda meje i thurri rimat:

Papa Spiro sa të dua!

Ti e ke këngën në thua,

Shpresoj të më falësh mua,

Se Djalli më shtyri.

Korçën ti e ke në zemër

Ndaj ke të nderuar emër,

Them se je dhe mendje femër

Si Isuf Myzyri.

Ti e thua fjalën e Zotit,

Si klerikët e qëmotit,

Që prej Llëngës drejt Sopotit

Djallin ve për muri.

Je ti model i klerikut

Dhe nuk tutesh prej armikut

Që mbulohet me gjeth’n e fikut

Helm s’pushon së fryri.

Po sa hije të ka kënga

Nga Sopoti der’ në Llënga

Ti këndon dhe allafrënga

Lum nga ti kush nxuri.

Prej popullit – kundër popullit (fund)

 

(vijim)

Proverbat diametralisht të kundërta janë të shumta. Ajo e dhëmbëve të kalit mund të ketë edhe të kundërtën e saj, por e preka si diçka që përmendet si këshillë e vlefshme, por që nuk ka një bazë të shëndoshë logjike.

Ne themi “Dardha bie nën dardhë“ dhe pesë minuta më vonë mund të përmendim:”Nga trëndafil mbin ferrë dhe nga ferrë mbin trëndafil”; shkruajmë “Leri fëmijët tek unë të vijnë, se tek ata gjej Perëndinë“ dhe të nesërmen në kafene i themi dikujt: “Mos merr mendtë e axhaminjve!”; përsërisim “Punë, punë natë e ditë, që të shohim pakëz dritë“ dhe dy orë më vonë deklarojmë: “Po të ishte puna e mirë punonte edhe Kadiu”.

Mund të përmend pa u rropatur shumë 20-30 të tilla në këtë shkrim, por mendoj se vetëm disa, që rrjeshtova më lart e ilustrojnë idenë time. Në kohën, që mësonim “Folklor”, Partia na kishte shpjeguar që kishte edhe shprehje popullore “rekasionare” apo “raciste”, por askund nuk përmendej që “gjenialiteti” i popullit duhej përdorur pakëz me kriter. Sepse Partia nuk bënte dot pa popullin, po njëlloj si dhe populli, që ishte i humbur pa Partinë.

I zhgënjyer nga populli, që kishte nxjerrë shprehjet, unë, si pjesë e popullit, turmës apo vulgut, vendosa të mos ju besoja shumë, si “zgjidhje perfekte” dhe mundësisht t’i përdorja sa më pak. Gjithashtu nuk bëra kurrë nënvizime librash, për të “nxjerrë citate”. Por këtë të fundit edhe nga “frika” e tim eti, që nuk lejonte asnjë lloj vize apo shënimi në librat. “Nëse të duhet diçka”- më theshte -” shënoje në një fletore dhe përdore ku mendon se mund ta përdorësh.”

Ndoshta kjo është arsyeja, që kur dikush përdor një citat të një libri apo fjalimi, unë nuk i bije aspak më të se kush e ka thënë. Se mendoj, që thënia mund të ketë vlerë nëse e kupton dhe e gjen të qëlluar, por se e ka thënë Marksi, Aristoteli apo Peçi Bajamka, nuk është e një rëndësie të dorës së parë. Mjaft ta fusësh si një parabrikat në kokë dhe ta përdorësh për të “impresionuar” dikënd.

Njp mik i hershëm i imi përdor shpesh shprehjen: “E thotë bukur Fistëku!” dhe më pas rrjeshton shprehjen, e cila mund të jetë e Fistëkut, por edhe e sajuar nga ai vetë, por për ta bërë sa më të fuqishme e ve në gojën e dikujt të mënçur.

Populli në 10 mijë e më shumë vjet, që komunkon brendapërbrenda vetes me gojë dhe shkrim, sigurisht që ka thënë ziliona gjëra. Eshtë e sigurt që 99.99% ka qënë byk, por edhe 0.1% e zilionave është bajagi shumë. Ndaj mund të gjesh mijëra e mijëra shprehje të thëna në vite, për të vënë dikë me shpatulla pas murit! Eshtë e tillë, që gjërat, që i ka nxjerrë populli përdoren pikërisht kundër popullit.

Dhe si gjithnjë, këtu më vërsulet avokati im, që më thotë në sy:

“Llafet e shumta fukarallëk!”

Unë si kapadai, i përgjigjem stoik:

“Qentë le të lehin, karvani shkon përpara!”

Dhe kështu arrijmë të dy “të bëjmë një vërë në ujë!”

P.S. Nuk e kam kuptuar kurrë në jetën time, se pse kurva nuk duhej të krihej ndërsa Stambolli digjej.

Në vitin 13

Dikur pata shkruar disa vargje,

Viti ishte trembëdhjetë.

Ndoshta nga numuri ters,

A nga të fjalëve ngatërresa,

Ato rima të thurrura nga unë vetë,

Për dikë, që atë vit e doja,

Tek kërkush nuk patën lënë mbresa.

Të njohura të mija në të ndryshme kohë,

Që e lexonin vjershën plot çudi,

Një lloj fantazme femër tek ajo gjenin,

Dikë të ardhur qiellit

A prej detit dalë,

Që nuk kishte lidhje me të tyren dashuri.

Ndërsa unë,

Që shumë mirë e dija,

Se cila Muzë m’i kishte shtënë në mendje,

Po aq sa ato çuditem edhe sot,

Edhe pse ndjej një lloj ngazëllimi

Edhe pse i lexoj ende me ëndje.

Rima të nisura nga e Pilurit këngë,

Por në një tjetër Mijëvjeçar.

Mëkatin që përcjell,

Askush krahëve ja hedh,

Askush ndaj vetes nuk e qas,

Që detit i pat hyrë më këmbë.

Prej popullit – kundër popullit

Populli është emri kolektiv më i dashur për qëniet njerëzore. Nuk di nëse e kuptojmë vërtet se ç’është populli dhe a e duam vërtet, apo thjesht ngazëllehemi , kur e dëgjojmë, se i tillë është programuar truri jonë, që kur kemi nisur të mësojmë fjalët e para.

Nuk dua të prek në këtë shkrim, politikanët dhe mendimtarët, që e përdorin shumë fjalën “popull”, për të arritur qëllime të caktuara, sepse kur nuk ju vjen populli për shtat nisin e quajnë “turma”, “vulgu”, “gjindja”, “plehrat”, “kokëpalarët” dhe plot emra të tjerë popullorë, që i ka nxjerrë vetë populli dhe përdoren kundër tij.

Dua të them diçka, për përdorimin e tepruar, që oratorë të veçantë, ose edhe gazetarë dhe filozofë, ju bëjnë atyre, që i quajmë “shprehje popullore” ose edhe “proverba”. Ka autorë që e mbivlerësojnë rolin e proverbave në përcjelljen e dijes, pasi i quajnë forma të koncentruara të nocioneve filozofike, por edhe të jetës së përditshme. Shprehje të shkëputura nga Bibla, ilustrojnë shpesh tema të caktuara të një folësi, që zakonisht mbron ose shtjellon një ide të caktuar.

Përgjithësisht jam kundër përmendjes vend e pavend të proverbave. Ose edhe të thënieve të njerëzve të shquar. Mendoj se përdorimi i tyre nuk duhet të jetë një lloj mburoje për atë që thua ose shkruan. Mund ta përdorësh, kur të vjen ndërmend, se s’mund të thuhet më mirë dhe të përmendësh për korrektesë emrin e autorit, ose edhe vetë popullin, por po e ritheksoj, në mënyrë rastësore dhe jo si qëllimnë vetvete.

Pse jam disi kategorik në këtë pikë?

Që në adoleshencën e hershme, më pat rënë në sy, që shprehjet popullore, që konsideroheshin “filozofi e jetës”, të cilat ndosha edhe i mësonim në lëndën e “Folklorit”, kishin në përgjithësi edhe “të kundërtat” e tyre. Jeta është e tillë, që edhe dukuri të njëjta mund të shihen në mënyra të ndryshme, por pikërisht kjo dëmton “universalitetin’ e një thënieje.

Po përmend një shprehje, që ndoshta është e huazuar nga popuj të tjerë të Euroazisë: “Mos e shiko nga dhëmbët një kalë që të falin.” Duket si krejtësisht e logjikshme për të ilustruar nevojën e të qënit mirënjohës, por unë do thoja – “Jo, unë do e shoh nga dhëmbët, sepse ti nuk po më thua, të dhuroj këtë kalë plak, që ta shpiesh për t’a bërë sallam!” Nëse do më thoje këtë , sigurisht që do ishte e gabuar, meskine, që përsëri t’a kontrolloja. Por ti më thua “po të dhuroj këtë kalë!”, që presupozohet se unë do e përdor për të kalëruar, për gara me kuaj apo për të më shirë lëmin. Ndaj kam plotësisht të drejtë, që duke të falenderuar, të shkoj edhe gishtin brenda gojës të tij dhe të shoh në i ka mbetur ndonjë dhëmb.

(Kjo e kalit më solli në mendje një mikun tim të ndjerë, shumë i mirë, i cili kur mësonte gjermanisht, kishte qënë shumë i fokusuar në proverbat gjermane. Më tregonte se shumë herë i çudiste edhe gjermanfolësit me njohuritë rreth proverbave të tyre. Përmendte se vetëm me kuaj dinte dhjetra të tilla. Më pat këshilluar edhe mua, që si dikush, që shkruante ndonjë libër, të blija një libër shumë voluminoz me proverba në anglisht, të cilin ai e kishte në shtëpi. Unë nuk e ndoqa këshillën e tij.)

(vijon)