Korçadha (6)

Kënga e Dytë - Maliqi përgatitet të mbrohet.

Tregohet që Gëzim Topçiu mbledh Këshillin e Luftës dhe Gjergj Luca jep një ide gjeniale.

Atje Devolli merr kthesën, fushës së gjërë endur i lodhur,

Pellazgë dhe ilirë e lavdishëm jetuar kishin vite,

Nga malet kishin zbritur, nga malet e shumtë rreth ndodhur

Mërzitur nga mishi, peshk zinin, ndaj rrinin në palafite.

Më pas kur dhe peshku më s’ju haej, se s’kishin kripë,

Ju ngjitën lart kodrave dhe ndërtuan shtëpi prej guri

Deri sa një ditë erdhën plot specialistë sovjetikë

Dhe lulëzimi i dytë i Maliqit, më i madhi, vend zuri.

Filluan të prodhonin sheqer të bardhë për të gjithë botën,

Më pas produktet shumë i shtuan dhe viçat me këmborë,

Por mbi sheqerin, përmbi mishin dhe mbi alkol’n e pastër

Maliqi, ky qytet kulture, nisi të prodhojë aktorë.

Me krenarinë e prejardhjes të hershme ilire

Me vullnetin për të qënë në krye të emulacionin socialist

Edhe kur kombinatit i hoqën emrin “8 Nëntori”

Populli i Maliqit, jo me triskë partie, mbeti komunist.

Këto shkonte në mendje Viskonti Gëzim Topçiu

Ndërsa po mblidhte për të parën herë Këshillin e Luftës

Në 25 vite, që me aq mënçuri maliqarët i priu

S’kishte ndjerë ndonjëherë tërmet të tillë lëkundës.

Goditja prapa shpine po i vinte nga e tija Parti

Nga njerëzit , që mes miqsh i quante revizionistë,

Kërkonin që Maliqin ta linin pa plang e pa shtëpi

Të bëhej pjesë e Korçës, e të shtirurve socialistë.

Por populli nuk do epej, nuk dorëzohej Gëzimi

Korçarët lëngaraqë do shihnin, sa shpejt ngriheshin muret,

Prej Kolaneci në Selcë, nga çdo shtëpi prej trimi,

Burra dhe gra do zbrisnin, në brez ngjeshur koburet.

Dhe ndërsa për në selinë e tij po hidhte hapin

Gjithshka e mirasfaltuar, nuk kishte aspak llucë

Në hyrje të ndërtesës, që në sabah kishte mbajtur vrapin

I famshmi biznesmen, gaztori vetë Gjergj Lucë.

Peshkatari me nam, që kishte ngritur Rozafën

Hapi krahën dhe e pushtoi, i rra nga pak dhe shpinës

Më pas duke mërmëritur, i përkëdheli qafën

Mos e dëgjonte kush, në vesh i mërmëriti tinëz:

- Duhet të marrim përforcime, lema mua këtë në dorë

Të shkoj në kryeqytet dhe nga të gjitha partitë

Ku janë më të devotshmit dhe më të fortat “këmborë“

Që mediat të tunden, korçarët të fshihen si minjtë.

T’i sjell në Maliq dhe me peshk t’ja u shtrojmë

Ti dy damixhane prej kumb’lle na i gjej nga Gora

Le t’ja mbajë Peleshëve që neve të na sulmojnë

Do i hedhim në gjol si bëri më njëzetën Vlora.

Korçadha (5)

Vazhdon Kënga e parë - “Përgatitja për luftë“ e poemës “Korçadha”

Këtu tregohet për rrjeshtimin e ushtrisë së patronazhistëve para Kullës nën udhëheqjen e Raqkës

Si ishin të gjithë në “Parku Rinia”, të bukurin park,

Që ngjan si gjelbërimi prehës midis dy botëve

Turma e madhe rreth Nikos mbledhur qark

U nisën dhe frymën mbajtën në “Lëndina e Lotëve”.

Atje do bëhej ndarja e luftëtarëve me familjarët,

Në vendin historik ku ndaheshin me ata të Botës së Re,

Dhe pikërisht atje nuk e mbajtën dot më të qarët

Qaj Nikoja, qaj ata, qaj Doktori, qaj ato, qaj dhe ne.

Një skenë e paparë, atje ku ishin derdhur lotët e kripur,

Ku zemrat e copëtuara nuk ktheheshin dot në dru,

Nikshi kujdesej mos i qullej kostumi i stërpikur

Ndërsa nga çurku i lotëve uji kishte shkuar deri në gju.

Në çast fjalën mori Përpaqja, dhe turma menjëher’ heshti:

-Do dalim fitimtarë, nuk ka përse të qajmë.

Ujqër dëbore jemi, nuk i ngjasojmë një pleshti,

Djemve t’ju urojmë fitore, dhe plaçkën bashkë të ndajmë,

Menjëherë e mblodhën veten gratë edhe patronazhistët,

Lotët i përthanë më burra se trimat e qëmotit,

Nga “Republika” morrën më këmbë të afërmit dhe artistët

Ushtria marshimin nisi përmes “Gjergj Kastriotit”.

Në krye mandolinat, më pas vinin n’rradhë kitarat

Kollona e ushtrisë zgjatej, të gjithë me uniformë,

Disa edhe funde veshur, të mbulonin të palarat.

Bulevardi s’kish’ parë kurrë, ushtri kaq shum’ në formë.

Nën ritmin fort luftarak, të këngës së Peleshit

Kaluan shpejt Zakaranë, askush nuk u harrua rrugës

Serenatistët me veglat varur qafës ju qasën sheshit

Më pas të gjithë me rradhë, u rrjeshtuan para Kullës.

Në majë të Kullës priste, me sytë drejt Perëndimit,

As era e bënte të tutej, përreth nuk kishte shumë drit’,

Me ballin pak të rrudhur, kuptohet prej Mendimit,

Krenar qëndronte Raqka vetë, i veshur si komit.

Padija në histori dëmton edhe interpretimin e dokumentave historike

Dje, gazeta Dielli kishte postuar në FB një shkrim të Rafail Floqit “Kur Amerika i tha Greqisë më 1949 – Mos hyni në Shqipëri”. Unë nuk e di se ç’profesion ka Floqi dhe nuk u interesova ta gjeja, sepse ajo që më duket e rëndësishme është interpretimi i dokumentave zyrtare të një kohe dhe të një situate të caktuar.

Të gjithë i dimë ngjarjet e vitit 1949, të quajtura nga shtypi i jonë zyrtar si “Provokacionet e Gushtit”, Pati përplasje me armë dhe artileri në dy tre pika të kufirit tonë juglindor dhe pati edhe të vrarë dhe të plagosur nga kufitarët tanë. Propaganda komuniste i quajti ato , si përpjekje e Greqisë për të aneksuar krahina të jugut tonë, pasi Greqia gjithnjë kishte pasur pretendime për ato troje.

E vërteta, të cilën e fshihnin tanët, ishte se gjatë luftës civile greke, forcat e EAM-it, të drejtuara nga komunistët kishin një ndihmë( jo shumë të madhe) nga shteti jonë, veçançrisht kur ishin të detyruar të tërhiqeshin në veri perëndim të Greqisë dhe kryen një sërë luftimesh, si ato të njohurat e malit të Viçit. Ndërsa luftëtarët e EAM-it hynin në territorin tonë për tu mbrojtur, ushtria zyrtare greke veproi edhe kundër tanëve.

Pa hyrë në peshimin se kush kishte të drejtë, ne apo ata, duhet të pranojmë që vendet fqinjë përgjithësisht ndihmojnë grupet luftarake që ngrihen kundër qeverisë së tyre, kur marëdhëniet mes qeverive fqinjë nuk janë të mira. Kanë ndodhur dhe ndodhin edhe sot kudo në botë.

Por autori, duke mos e njohur, ose duke e injoruar historinë e Luftës së Dytë dhe të fundit të saj, thekson se amerikanët pavarësisht se donin që Hoxha të binte nga pushteti, nuk lejuan që grekët të cënonin sovranitetin e Shqipërisë, pra në një mënyrë ose tjetrën, bashkë me francezët dhe anglezët ishin ata, të cilët na shpëtuan nga rreziku grek.

Autori injoron ose nuk i di ngjarjet kryesore të asaj kohe në raportet mes Fuqive të Mëdha. Në Jalë ishin vendosur se si do ndaheshin zonat e influencës mes anglo- amerikanëve dhe më pas ishin konfirmuar plotësisht në takimin e njohur mes Curçillit dhe Stalinit në Moskë. Shqipëria, si Jugosllavia kishte mbetut me një influencë 50% me 50% mes dy palëve, ndërsa Greqia ishte lënë thuajse e gjitha nën ndikimin perëndimor. Palët i mbetën besnikë deri në rënien e Murit të Berlinit kësaj marëveshjeje. Ne kaluam plotësisht në krahun lindor, sepse forcat shqiptare kundër Frontit gabuan në raportet me aleatët dhe komunistët hynë në Tiranë në fund të vitit 1944 edhe duke patur në krah ushtarakët e Fuqive Aleate.

Me një fjalë në vitin 1949, Amerika ishte e detyruar të ndalte aventurën e Greqisë (nëse Greqia vërtet mendonte seriozisht aneksimin e jugut shqiptar) për të përparuar në territorin shqiptar, sepse duhej t’i përmbahej marëveshjes me Stalinin.

Ka qëlluar edhe këtu ku jetoj, të takoj një grek, i cili i kishte prindërit me EAM-in dhe që gjatë luftës civile greke kishte përfunduar edhe me familje të tjera greke në Shqipëri. Më tregonte, që kishin ndenjur një vit a dy në Elbasan dhe më pas kishin shkuar në Bashkimin Sovjetik. Ne i ndihmuam komunistët grekë, por me shumë kujdes, sepse të tilla ishin edhe orientimet e Stalinit, që nuk donte të akuzohej nga Aleatët se po prishte marëveshjen e Jalës për Greqinë.

Më duhet të përmend, që politika amerikane ndaj nesh ka patur pika kulmore në favor të shtetit shqiptar, si në fundin e Luftës së Parë Botërore, por edhe gjykime të ngutura ose dhe plane dashakeqe. Për këtë të fundit dua të sjell diçka të përmendur në kujtimet e Robert MakNamarës, që nuk di sa është bërë e njohur në shtypin shqiptar.

Kur u emërua nga Kenedi si Ministër i Mbrojtjes, MakNamara gjeti n[ Pentagon një udhëheqje gjeneralësh që e habiti për mosnjohjen e realitetit ndërkombëtar dhe të cinizmit të tyre. Mes atyre që përmend[te ishte një plan konkret për të hedhur bombë bërthamore në Shqipëri si një paralajmërim ndaj Kampit sovjetik, se e njëjta gjë mund t’ju ndodhte edhe qyteteve të Rusisë dhe vendeve të tjera të Lindjes. Ishte llogaritur edhe numuri i përafërt i viktimave në popullsinë shqiptare. Mak Namara ishte skandalizuar dhe ju kishte thënë se si ishte e mundur, që të planifikoheshin të tilla gjëra, që shfarosnin pjesërisht apo plotësisht popullsinë e një vendi. Një nga gjeneralët me humor cinik prej kokëtrashi i kishte thënë: “Po pse ke kushërinj ti në Shqipëri?” Sigurisht që ishin vetëm plane dhe që në sajë të menjeve më të hapura të administratës së Kenedit, gjërat ndryshuan, por dëshmon se fatet e popujve të vegjël si i joni varen shumë nga cil[t njerëz drejtojnë superfuqitë.

Ndaj kjo gjë nuk duhet harruar dhe duhet të jetë pjesë e historisë sonë për të ditur se marëdhëniet dhe aleancat janë koniukturale dhe në varësi të interesave ku predominojnë interesat e të mëdhenjve.

Korçadha (4)

 Vazhdon Kënga e parë - “Përgatitja për luftë“ e poemës “Korçadha”

Këtu tregohet për koncertin e korit të serenatistëve i organizuar nga artistja me famë botërore Inva Mula, që ngriti moralin e ushtrisë së patronazhistëve për të nisur sulmin ndaj Maliqit.

Ushtria e madhe e patronazhistëve atje u mblodh

Ku Di Lana kishte bërë një nga rikonstruksionet

Në “Parku Rinia” mes blireve vendi më i mirë u zgjodh

U ngrit skena, u vunë pupitrat, u lidhën mikrofonët.

E madhja Inva Mula megjithëse shumë e ngarkuar

Vetë ishte kujdesur të përpilonte repertorin.

Serenatistët e shumtë me mandolina, kitara në duar,

Instrumentat akordonin, ndërsa po prisnin korin.

Dhe kori pas pemëve u shfaq në mënyrë solemne

Kishte gra edhe burra, fëmijë dhe të moshuar

Ndërsa shënjën dha drejtuesi me veshje moderne,

Zërat në një harmoni magjike e filluan shtruar:

“ O Korçë e dashur po të këndoj një serenatëëë“

Dhe patronazhistëve ju dolën mornicat sa një çiban

Muzgu pat rënë në park, por nuk ishte bërë natë

Askush prej të pranishmëve më lotët dot s’i mban.

Më pas më me vrull kënduan një serenatë tjetër,

Ishte për Niko Peleshin, udhëheqësin më të ri.

Rrëfente se si kishte ndryshuar ai Korçën e Vjetër

Dhe fare pa kuptuar pat lënë gjurmë në Histori.

Gratë e patronazhistave qanin, përloteshin ushtarët,

Se notat bashkë me zërat i preknin në shpirt thellë

Më pas vetë Peleshi rrëmbeu prej orkestrës kitarën

Dhe filloi të këndonte , gojën hapte si gobellë:

“Kush do lavdinë e Korçës të vijë nesër me mua

Së bashku do marshojmë matanë Dunavecit

Vetëm ashtu do e bëjmë Korçën që unë dua

T’ fillojë nga Guri i Capit, n’qershitë e Zerecit!”

Më pas e gjithë turma, e ngjirur, mallëngjyer

(Kishte dhe minoritarë nga zona e Radanecit)

Së bashku ja mori serenatës me Liderin e vyer:

“T’fillojë nga Guri i Capit, në qershitë e Zerecit”

 

Korçadha (2)

Vazhdon Kënga e parë - Përgatitja për Luftë. Këtu tregohet se si Di Lana nuk dëgjon këshillën e Papa Spiros për të bërë një sakrificë.

Por Nikoja arrogant, përtej Papa Spiron e shtyri

-I Luftës Perëndi isha, ndaj di si të përpiqem!

Në mes të ftohte gjakrat, në çast Doktori hyri

Gjakprishur ish’ Urata, këputur dhe “iliqen”

Që rrason lidhur mbante, veç me një të vetme kopsë

Pëndavinjit mënjanë i tha- Dëgjo shko vetë tek pusi

Se me këtë arrogancë ky gjë nuk do “prokopsë“

Mendja i është rritur nga vjershat që i bënte Rusi.

Por për të mirën e Korçës, për lavdinë e Perëndisë

Përse të të betohem, për uiskin që mbaj fshehur

Për mezetë që i pëlqej, a për qingjin që pi sisë,

Ky po na merr t’gjithëve n’qafë, beso nuk jam i dehur!

Nuk po i them si Agamemnoni, të sakrifikojë fëmijët

Por diçka më të thjeshtë, as të zbrazë hambarin,

Nga punët e kulturës, që s’janë aspak në vijë,

Të shkarkojë sa më parë Marina Grabovarin!

- E thua se ke zilinë, që asaj i ka dalë nami

Dhe në festivale mjaft më mirë se ty këndonte

Por po ta them në sy që dhe Vaskë Kakami,

Do kishte shkëlqyer më shumë, nëse në TV do shkonte.

Këtu i shquari i Katundëve, më jo s’mund të duronte

Rrason pas vetes mbështolli, shkoi tek Mitropolia,

Mes librave të shenjtë, diçka filloi t’kërkonte,

Se si Princit të Korçës, t’i prishej shpejt magjia.

E mira nëna ime

U mbushën 7 vjet që iku. Një mëngjes herët si sot, pa gdhirë, në një dhomë të huaj të një vendi të huaj. Dhe mbeti në dhe të huaj, por nuk kishte merak se nuk do tretej, se shpesh më theshte: “Dheu kudo është njëlloj!” Që të mos mundohesha për ta shpënë në Korçë pranë babait tim.

Më ngacmonte ndonjëherë, kur mësonte se nuk flisja më me ndonjë shok: “Kështu si je bërë ti, nuk do ketë burra të më zenë kur të më shpien për të më groposur” dhe qeshte. Unë i thesha që të paktën një e kam, por dhe ai i shkreti, iku papritur 5 vjet më vonë se ime më pat mbyllur sytë. I pata thënë , që edhe për varrimin e mamasë të mos vinte, se ishte shumë larg. Shumë larg ishin edhe të tjerët. Jetoj ende në një qytet ku nuk njoh shumë njerëz dhe ku nuk ka shqiptarë.

E përcollëm vetëm ne, njerëzit më të afërm, që e deshim shumë dhe na deshte edhe më shumë. Me një rit të thjeshtë fetar, të drejtuar nga një prift ortodoks rumun. Gjashtë burrat që mbajtën arkivolin, ishin kanadezë të moshuar, që i thërriste shtëpia funerale kur bëheshin varrime. Kishte solemnitet në atë përcjellje të thjeshtë, ashtu si e kishte dashur edhe vetë. “Nëpër vdekje vetëm njerëzve të afërt ju dhemb. Të tjerët shkojnë vetëm për sehir.”- theshte shpesh dhe përmendte filmat e huaj ku tregoheshin varrime me pak njerëz. Nuk i kishte pëlqyer kurrë “madhrillëqet”, madje edhe ditlindjet e saj nuk donte t’i festonim.

Ishte e qetë atë ditë, para se të vihej kapaku i arkmortit. Nuk kishte më atë pamjen e preokupuar për ne dhe as të qeshurën e saj kumbuese. Ne qanim edhe pse donim të përmbaheshim. Edhe pse ajo po ikte kur i kishte kaluar 90 vitet e saj. E dinim që nuk do e shikonim më dhe nuk do na puthte dot më kurrë. Për shkak të rrethanave nuk kishim edhe njerëz të tjerë rrotull, që kur duan të të ngushëllojnë të pëshpërisin ndonjë marrëzi, se do na kujtohej shprehja e saj :”Budallenjtë nuk i duroj dot!”

Iku dhe mbeti vetëm në disa mure. Në një si portret, në një tjetër me babanë kur ishin fejuar dhe në një të tretë me të gjithë ne. Ende më duket sikur hija e saj është e ulur në një karrige tundëse, ku i pëlqente të rrinte gjatë ditës. Nuk ulet më njeri në atë karrige. Unë nuk dua.

“E mjaft e zgjate këtë që po shkruan”- e di që do më theshte po të ishte pranë. “Shkruaj për tëtë atë se ai e meritonte, pa njerëz si unë ka plot!”

Kjo ishte nëna ime për të cilën shkruaj pak.

Mendësia jonë tepër provinciale

Ndoshta nuk është faji jonë. Mbase ju ndodh edhe banorëve të San Marinos, edhe pse shumica dërmuese e njerëzve në botë nuk ja kanë idenë se ka sanmarinsa.

Më ra në sy entusiazmi i shumë shqiptarëve për vizitën e Sali Berishës në SHBA. Dhe jo vetëm i atyre, që jetojnë në Shqipëri, por edhe i disa emigrantëve në Kanada dhe në Amerikë. Sigurisht, kjo vjen edhe nga propaganda e vetë Saliut ose mediave rreth tij, por gjithsesi, kush jeton në Amerikën e Veriut e ka idenë se vizita të këtilla thuajse nuk kanë asnjë rëndësi.

Të ftojnë në një takim të GOP-it, ku ka mijëra të ftuar, takohesh me disa kongresmenë dhe senatorë, që edhe vetë “vdesin” për ca foto me përkrahës dhe pastaj takohesh me bashkëatdhetarë, të cilët ose janë antikomunistë të vendosur ose e bëjnë për mirësjellje.

Nëse i thua dikujt me mend dhe që njeh jetën politike në SHBA, që ish Presidenti i vendit tim , deri disa muaj më parë “non gratta”, tashmë vjeni i ftuar në një takim të republikanëve në Teksas do të thotë- Who cares!! (Kujt i krisi!)

Dhe kjo vlen jo vetëm për Saliun, por edhe për Ramën, Mehdiun, Peleshin apo për ëdo politikan tonin dhe të vendeve të rangut tonë. Fotot me shtrëngim duarsh me personalitete amerikane vlejnë vetëm për konsum të brendshëm.

Ne kujtojmë se edhe nëse nuk jemi në qëndër të botës, jemi mjaft të rëndësishëm, që bota të shqetësohet për ne. Ka entusiazëm që shfaqet edhe në meme, se sa është “dëshpëruar” Kim apo Blinken, që Saliu po hyn në Amerikë! NUK I BIE NDERMEND NJERIU PER SALIUN.

Sigurisht, ne kemi në dorë, që të sillemi edhe si në kohën e Merhumit, që të ndahemi nga gjithë të tjerët dhe ata të pëlcasin nga inati! E gjitha i ngjet asaj historisë të ëobanit të fshatit, që një ditë vendosi ta linte tufën dhe të ikte në mal, që fshati ta kërkonte ku të mos ishte.

Ne jemi këta që jemi, por nuk duhet të na gënjejë mendja se jemi të rëndësishëm për Botën.

Gjithsesi, të uroj Suksese në vizitën në SHBA, Sali, se do të japë material shtesë për të gënjyer mbështetësit e tu!