Një koleg i mirë i imi (me një hotel dhe disa apartamente të vëna me punë, pa qënë asnjë ditë në pushtet)më ka sugjeruar të kem më shumë shkrime rreth arkitekturës në blog. Unë jo se nuk dua të shkruaj më shumë rreth arkitekturës, por e kam të vështirë se nuk di. Ose për të qënë më i saktë di pak. E kam më të lehtë të shkruaj rreth gjërave që nuk i di fare, si janë politika ndërkombëtare apo problemet e shoqërisë shqiptare, sepse edhe nëse gaboj rëndë në to mund të justifikohem se “nuk jam i fushës”.
Por rreth arkitekturës druhem, se kolegët mund të më thonë, si para 12 vjetësh një koleg i ri, që punonte për australianin Pite, “ti ke bërë projekte vetëm përbërësit që hidhje mbi picat atje ku punoje”. (Unë vërtet kam punuar edhe në një piceri, por si shofer dhe paguhesha më pak se një picabërës.)
Sot e kam vendosur të hidhem në sulm kundër më të mëdhenjve të arkitekturës dhe pikërisht ndaj Antoni Gaudit.
Kam vënë re pas viteve ‘90, që emrin e Gaudit e dinin edhe shumë shqiptarë, që kishin mundësi të udhëtonin nëpër Europë se kishin biznese ose poste në administratë. Edhe pse nuk kishin idenë se cilët ishin Korbyzjeja, Gropiusi apo Rajti. Se nuk kishin ç’ju duheshin dhe ndoshta do i mësonin ndonjë ditë nga ciceronët kur të vizitonin veprat e tyre sikundër kishin vizituar Sagradën.
Edhe pse e studionim në shkollë dhe format dhe skrupuloziteti në punët e tij ishin vërtet mbresëlënëse, unë nuk kam qënë kurrë një simpatizues i Gaudit. Ndoshta edhe nga një lloj “dembelizmi” që kam pasur në realizimin e projekteve të shkollës. Nëse do frymëzoheshe nga stili i tij (e quajnë Modernizmi katalonas, por unë gjej në të super të ndërlikuarën por jo Modernizmin) duhet të gdhiheshe mbi projekte dhe nuk kishte “kanonka” dhe kurbalinja që mund të të ndihnin. Ndaj më “voliste” të frymëzohesha nga Rajti (Frank Lloyd Wright), Gropiusi dhe Oskar Nimajer. Si edhe nga arkitektura japoneze. Me një fjalë të isha disi Minimalist në konceptimin e projekteve të mija, që i mendoja se duhet në rradhë të parë të ishin racionale.
Më vonë kam kuptuar se ky lloj “minimalizmi” nuk ishte i shkaktuar vetëm nga “dembelizmi”, por ishte një qasje ndaj çdo gjëje të krijuar, qoftë në art, por edhe në të tjera gjëra, deri në kulinari. Edhe femrat më pëlqejnë më shumë si i ka krijuar natura, pa shtuar as gjënë më të vogël. As edhe një tatuazh apo një unazë të vogël në kërthizë.
(Përsëri dola nga tema, se e kam më të thjeshtë t’ja fus kot, se sa të shpjegoj se pse e nisa këtë shkrim me dyfjalëshin klithës “Fuck Gaudi!”)
Klithja mu krijua në çastin e parë, kur duke ecur i udhëhequr nga gps drejt vendit ku është Sagrada (ma ço i çik lokacionin të thonë në kryeqytetin tonë të shumëdashur), ktheva një qoshe blloku dhe u përballa me të. Veprën e njihja mirë, por nuk e kisha parë “të gjallë“. Më ndodhi e kundërta e asaj që më kishte ndodhur 20 vjet më parë, ndërsa ktheja qoshen e një blloku në Rivë Gosh dhe mu shfaq Kulla Eifel. Atëhere shtanga. Me të vërtetë u mrekullova. Pasi u ngjita në të dhe mora të ikja, rrashë në gjunjë. Nuk di nëse ju përkula Kullës apo Gustavit që e kishte krijuar. Një mrekulli e arkitekturës e krijuar nga një inxhinier dhe e realizuar prej tij. Botova edhe një poezi për atë ëast magjik.
Tek Sagrada, befasimi profesional të vjen nga kompleksiteti i veprës dhe nga vështirësia e realizimit të saj. Të mahnit, por në këtë drejtim dhe jo se të mrekullon si diçka e krijuar nga një vizionar i arkitekturës në fundin e Shekullit të Artë dhe në fillimin e shekullit të XX, pikërisht kur janë krijuar kryeveprat më të shumta të artit botëror dhe janë harlisur thuajse të gjitha rrymat moderne. (Po përmend vetëm disa emra, për të lehtësuar lexuesin që nuk është ndjekës fanatik i arteve. Vagner, Van Gog, Dostojevski, Edgar Alan Poe, Rajt, Oskar Uaild, Puçini, Dega, Renuar, Bodler, Rodën. Po shtoj këtu edhe katalanasin Miro, që ka krijuar kryevepra në të njëjtin qytet, madje edhe kur Gaudi jetonte dhe punonte.)
Telk një shkrim tjetër i këtij blogu, kam thënë që “Gjenijtë nuk gjykohen!” Unë nuk kam marrë përsipër të “gjykoj” Gaudin edhe pse e kam “sharë rëndë“. Dua të shpreh mendime kritike rreth një qasjeje tërësisht të veçantë ndaj arkitekturës. Dhe një qasje që nuk mund të kishte shumë ndjekës për të gjitha arsyet që do rendis më poshtë.
(vijon)
No comments:
Post a Comment