Shanaj, aktori i njohur i kinematografisë shqiptare të viteve ‘70-’80, ka folur në një studio televizive për mbështetjen që duhet t’i jepet Revolucionit Flamingo dhe ka treguar habinë se pse artistët e mëdhenj e të vegjël kanë qënë kaq të pakët në mbështetje të protestave. Duhet të ketë përdorur edhe “tredhjen” gjatë intervistës, se në të vetmin portal që lexoj mes atyre të Tiranës, ishte si titull “tredhja e artistëve”.
Edhe pse kam shkruar për “zgjimin” tepër të vonuar të Shanajt dhe poeteshës Lako ndaj regjimit të Edi Ramës, përsëri mund të them që “më mirë vonë se kurrë“. Nuk ka shumë rëndësi as motivi i “zgjimit” pas 25 vitesh, sepse rrjeshtimi në anën e Flamingove është një domosdoshmëri në Shqipërinë e sotme.
Po pse janë “të tredhur” artistët në Tiranë dhe në Shqipëri?
Unë nuk kam një përgjigje të plotë rreth kësaj pyetjeje edhe pse kam shkruar disa herë për “korruptimin” e tyre. Rastet e Helena Kadaresë, Ardit Gjebresë, Inva Mulës, Robert Ndrenikës dhe emrave të tjerë, të cilët nuk i njoh se i përkasin brezave të tjerë, kanë qënë mëse flagrante.
Mendoj se në rradhë të parë ka të bëjë me formimin e tyre në kohën e Diktaturës.
Artistët në përgjithësi dhe në veçanti aktorët e teatrit dhe të kinematografisë ishin mes shqiptarëve ata që përfituan më shumë nga Diktatura.
Kishin një punë të sigurt, me orare të mira dhe të paguara mirë krahasuar me të tjerët dhe ndjeheshin shumë të vlerësuar. Dikur kam bërë një shkrim “Sa shumë Marlon Brando dhe vetëm një Kadare”. Ishte një mendësi e asaj kohe dhe që vazhdon edhe në ditët e sotme, që ishin jo vetëm të talentuar, por edhe gati sa artistët e Hollivudit. Pjesa më e madhe ishin tepër të panxënë dhe nuk lexonin thuajse fare. Detyrimisht ishin larg “shpirtit të lirë“ që është në thelbin e qënies të një artisti. Shumë prej tyre ishin dhe janë aq marrokë sa të mos kuptojnë edhe sot se cili është raporti i tyre me profesionistët e tjerë të shoqërisë shqiptare.
Edhe pse pjesa më e madhe e tyre u rrjeshtuan kundër sistemit në filimin e viteve ‘90, nuk e kishin të qartë që do vinin kohë të vështira për ta. Kujtonin se në sistemin e ri mund të ishin edhe më të nderuar edhe mund të fitonin më shumë. E panë, që nuk është e lehtë të mbijetosh me art në sistemin e Tregut të Lirë.
Kjo solli kapjen pas “pushtetit” dhe kujtdo që kishte në dorë t’ju jepte diçka për të jetuar mirë. Dhe ndodhën “piruetat” e shumë syresh, “sherret se kush të ishte drejtor” dhe plot veprime të tjera që nuk u hasën në profesionet e tjera. E detyrueshme ishte edhe “tredhja”, të cilën e kishte edhe Shanaj, por që papritur e kuroi pa ndonjë kurë hormonale.
Artistët më keq se kushdo mund të ndëshkohen nga Rama dhe ata e dinë që është e pamundur të mbijetosh kur nuk di të bësh ndonjë gjë tjetër.
Kjo vlen edhe për shkrimtarët dhe piktorët, edhe pse këta të fundit kanë pasur mundësi të shesin veprat e tyre tek privatëtë për çmime jo të këqija. Tek balerinët dhe këngëtarët lirikë ndodh e njëjta gjë, se po qëndrove i detyruar larg Teatrit të Operas, të cilin Rama e kontrollon prej kohësh, atëhere je vërtet në hall.
Ndaj të vetmit që janë të sigurt janë këngëtarët pop dhe ata të tallavave, të cilët mund të jetojnë mirë edhe pa ndihmën e pushtetit, por “ndërgjegja e tyre sociale” përgjithësisht është e varfër dhe ata preferojnë ta quajnë veten “apolitikë“ për të mos thënë që “aq mend kemi dhe nuk dimë se ç’të bëjmë“.
Për këtë arsye kryesore, kur filluan protestat, mua më shqetësoi indeferentizmi i Akademikëve dhe pedagogëve të Universiteteve, por jo i njerëzve të Letërsisë dhe Artit.
Njoh një artist të mirë, që i urren me gjithë shpirt socialistët e të gjitha kohëve, që shan e përshan në rrethe të ngushta, por nuk ngre as gishtin e vogël, se ka “hall” të marrë nga pushteti vendor ndonjë punë me vlerë të konsiderueshme.
Po pse duken “më të korruptuar” ata më të mirët?
Po ju kthehem katër emrave që kam vënë në krye të shkrimit dhe mendoj se “më të mirëve” ju ofrohen nga Pushteti “llokma të mëdha” për t’i pasur në shërbim të tyre me veprimtaritë që drejtojnë. Helena është e moshuar dhe nuk ka krijime të saj, por interesohet të marrë ç’të mundë për kujtimin e Ismailit; Gjebrea si gjirokastrit duhet të jetë shumë “tahmaqar” dhe Inva që nuk mund të konkurojë më në skenën ndërkombëtare ka nevojë për pushtetin.
Rasti i Bert Ndrenikës është pak më i komplikuar, se duket që lidhet me fëmijët e tij.
Mevlani është i lirë nga këto, se nuk mund të ketë më asnjë veprimtari artistike as si aktor dhe as si regjisor, që pretendon se është. Reagimi i tij (e përsërit që më mirë se të heshtëte) është reagimi i dikujt që ka kuptuar fundin e Ramës dhe do të jetë krah atyre që aspirojnë për Shqipërinë e Re,
Qytetar model?
Trembem se është shumë larg të qënit të tillë.
No comments:
Post a Comment