C’farë është kaq magnetike, që na tërheq pas, tek e kaluara? Dhe jo vetëm në lojrat e fëmijërisë dhe dashuritë e para të adoleshencës, por edhe në rininë e vonshme? Thua duam të përsëritim atë kohë me gjërat e bukura të saj, por dhe me gjithë ato që nuk i kemi bërë, tani që dimë se si duhet të sillemi për të mos lënë asnjë rast të na ikë dore?
Sigurisht “formati” i një shënimi, apo edhe i një esseje disafaqëshe nuk mund të mjaftojë për të hulumtuar dhe analizuar dhe në përfundim t’ju gjesh përgjigje këtyre pyetjeve.
Sjelljet e njerëzve dhe qasja e tyre me të kaluarën janë të ndryshme e megjithatë, për shumicën, e kaluara është një periudhë të cilës i kthehen me ekzaltim, veçanërisht kur e kujtojnë faqe të tjerëve.
Dikush më tregonte për një të njohurin tim, që në tavolina tregonte se kur kishte qënë student, jo vetëm kishte qënë i shkëlqyer, por ju punonte rrengje pedagogëve dhe bënte një jetë shumë aktive në Tiranë duke dëfryer klubeve dhe restoranteve. “Heroi” i Tiranës ishte një vit poshtë meje në Fakultet dhe mund t’i ketë bërë këto “heroizma” kur ka qënë në vitin e fundit të Universitetit, se deri sa unë kam qënë në një konvikt me të, ai ishte një student i thjeshtë, që rrinte gjithë kohën me tuta dhe lëvizte vetëm nga konvikti në mencë, se ndoshta edhe mësimet dhe projektet nuk i linin kohë. Për më tepër, ai pati një karrierë të shkëlqyer më vonë, si drejtues për një kohë rekord i disa ndërmarjeve publike dhe flitej për fitime të mëdha , si dhe plot marëdhënie jashtëmartesore. Përse këtij “personi të plotësuar” i duhej një rikthim i rremë në një të kaluar të largët?
Shumë të tjerë (përfshi këtu edhe autorin e rrjeshtave) i rikthehen një të kaluare të 60 viteve më parë duke e kujtuar me gjithfarë ngjyrash edhe pse nuk ka pse të ketë qënë aq e shumëngjyrshme. Ka qënë një periudhë e viteve ‘60 nën Diktaturë, me plot e plot mungesa, por që si fëmijë nuk kishim se si t’i kuptonim. Askush nuk na i thoshte në shtëpi dhe “barrën e Diktaturës” e mbanin prindërit. Por edhe sot, që kemi parë dhe mësuar shumë, ne i kthehemi duke e idealizuar atë periudhë fëminore.
Një rast shumë interesant paraqet një i njohuri im në Facebook. Unë kam vetëm disa javë dhe nuk dija se ç’shkruhet në atë platformë, por shoh që i njohuri im i thurr lavde periudhës fundi i viteve ‘70 dhe deri më 1988, kur ka qënë në poste drejtuese në administratën e Korçës. Unë kam punuar me të dhe e kam vlerësuar si një nëpunës të aftë dhe të predispozuar për t’ju dhënë zgjidhje problemeve të sektorëve që drejtonte, por këtu ndal edhe ajo ç’ka mund të bënte ai. Dhe ishte vërtet më e shumta, sepse ai sistem jo vetëm që kishte kufizime të mëdha, por ndonjëherë edhe zelli i tepërt ngjallte zili tek nëpunës të lartë dembelë dhe të paaftë, të cilët ajo kohë i kishte të shumtë. Ndaj shpesh bëj pyetjen_ Përse i duhet këtij njeriu ky idealizim i një kohe “të pjerdhur”? Duke qënë dikush pranë qarqeve të mesme , por dhe të larta ai di se ç’luhej dhe ç’lloj absurditetesh kishte në ato rrethe, që ne , njerëzit e thjeshtë nuk i njihnim. Janë këto që mund të ndihmojnë çdo shqiptar të kuptojë më me themel se ç’ishte ai pushtet absurd. Por ai ka zgjedhur ta idealizojë edhe pse mund të mos ketë gjëra që i rëndojnë në ndërgjegje.
Ramiz Alia, në një fjalim të fundit të viteve ‘80 përmendi një thënie të grekëve të vjetër: “Mos shiko pas, se pas do mbetesh!” Unë nuk ju besoj shumë thënieve të lashta dhe proverbave, se ato kanë gjithnjë edhe të kundërtat e tyre. Janë sintetizime të filozofisë popullore. E di edhe pse Ramizi e theshte. Donte të fshiheshin krimet e Diktaturës. Por në rastin e përgjithshëm, të shikimit pas, të rikthimit në mënyrë të idealizuar në e kaluara, nuk kemi të bëjmë me “ngeljen pas”. Eshtë diçka që lidhet ngushtë edhe me psikologjinë e individit, por edhe me psikologjinë e turmës. diçka tepër e papërcaktuar dhe fluide, për të cilën, ndoshta në të ardhmen (kur të jem rikthyer edhe më shumë në fëmijërinë time) do duhet të shkruaj edhe më gjatë dhe ndoshta me ide më të qarta.
No comments:
Post a Comment