Gjithshka njëlloj si 30 vjet më parë (fund)

 

(vijim)

Dhe kur flasim për shoqërinë duhet të lemë mënjanë fajësimin e Turqisë, të Enver Hoxhës, të “katunarëve” apo të politikanëve tanë të paskrupullt. Duhet të mendohemi më shumë dhe të kuptojmë pse shoqëria jonë nuk funksionon si shoqëritë perëndimore dhe pse edhe ne jemi ose nuk jemi duke bërë punën tonë të qytetarit.

Fjala “qytetar”, mjaft e rëndësishme prej Revolucionit Francez, kur njerësit e etur për barazi nisën t’i drejtohen njëri tjetrit pa tituj, nuk ka të bëjë me të jetuarën në qytet. As edhe të lindurit në qytet nuk të bën qytetar.

Fjala qytetar, që është merr rëndësi me Revolucionin Francez, ka kuptimin e anëtarit të një bashkësie, i cili merr pjesë aktive në të, në frymën e Iluminizmit dhe të Barazisë, Lirisë dhe Vëllazërisë.

Ndaj mund të jetosh në një skërkë të Shqipërisë dhe sërish të jesh qytetar. Mund të jesh anëtari i një organizate të ahoqërisë civile dhe mos mbash pikë ere qytetari.

Ndaj dhe qytetari është ai që jo vetëm është pjesë e Bashkësisë, paguan rregullisht taksat dhe nuk është i korruptuar, por merr pjesë aktive në atë që quhet jeta e Bashkësisë dhe që nis me krijimin e ligjeve dhe rregullave, miratimin e administratës të caktuar për ndjekjen e tyre etj., etj. Pra jeta politiko-administrative e bashkësisë.

Dje takova tre kolegët e mij në Tiranë. Të tre profesionistë shumë të mirë, të papërfshirë në skemat korruptive të vendit, ndër më të kërkuarit për projekte të rëndësishme ndërtimore në Shqipëri. Nuk kanë asnjë të sharë dhe mund t’i cilësosh pa frikë si “qytetarë model!.

Dhe pikërisht këta “qytetarë model” më bëjnë mua tejet të pakënaqur. Sepse “qytetaria” e tyre është ZERO!

Ti sot, nëse je banor i Tiranës, nuk mund të mjaftohesh më me sharjen e Ramës dhe Berishës, as me hedhjen faji tek Turqia e prapamebetur për të shpjeguar gjendjen e vendit ku jeton. Për bashkësinë tënde duhet të bësh diçka, jo si një detyrim kombëtar apo partiak. Por sepse kështu funksionojnë shoqëritë e vendeve të zhvilluara. Po qe se nuk ke kuptuar këtë, atëhere je po aq “jo qytetar” sa ai i shkreti që nuk di nëse toka është e rrumbullakët dhe ndikohet nga marrëzitë e Alfred Cakos në televizion.

Ti je miku im i mirë, që shkëlqen si profesionist, që ke shumë cilësi të lavdërushme njerëzore, që je bujar dhe kudo të mbajnë në gojë për mirë por që nuk je Qytetar.

Sepse pikërisht kur bashkësia ka nevojë për ty, ti ke zgjedhur të rrish mënjanë dhe të shijosh jetën e bukur në Shqipëri dhe njëkohësisht të bësh me faj dallkaukët!

Ti mund të më thuash me plot gojë: “Për bashkësinë më pëlcet by...!” dhe unë sërish do të të jap të drejtë, por ti ke humbur faqe meje të drejtën për tu ankuar. Edhe të drejtën për ta quajtur veten Qytetar. Për arsyet që rendita më sipër. Se ti nuk ke folur me zë të lartë, se ti nuk ke shkruar në media, se ti nuk je organizuar me të ngjashmit si ti, për t’ju kundërvënë “Zarbave”.

Unë nuk të them të angazhohesh në politikë. Nuk të them as të përpiqesh si i pavarur të jesh në administratën e çdo niveli. Unë të them të kesh nxjerrë mësime nga ajo që ndodhi në Itali dhe Gjermani 100 vjet më parë. Edhe në vendet e Lindjes në fund të Luftës së Dytë. Atëhere kur ata që duhet të ishin qytetarë me peshë, zgjodhën të heshtin. Zgjodhën të mendonin se të jesh një qytetar i mirë, mjafton të mos shkelësh ligjet dhe të jesh i zoti dhe i ndershëm në profesion.

JO

Nuk është aspak e mjaftë!. Autokratët dhe Diktatorët, llogarisin edhe këtë sjellje të mefshtë të më të aftëve. Atyre që shkëlqejnë në profesionet e tyre, por nuk duan të konfrontohen. Që lenë “edepsëzët të merren me edepsëzët”. Deri sa një mëngjes gdhihen në një qytet që nuk e njohin, në një shtet që nuk e njohin dhe kur papritmas ju thërresin fëmijët të shkojnë në Luftë! Këto nuk janë as fantazitë e mija dhe as ekzagjerimet e mija. Nuk dua të shkoj në kohë që shumë nuk i njohin. Po shkoj në fillimin e këtij shekulli tek Rusia. Shikoni si ka katandisur një vend me njerëz të ngjashëm me ne dhe më të shkolluar se ne.

Ndaj edhe nëse rrini disa orë pa gjumë të dashur miq dhe kolegë të zotë, nga ky shkrim provokues i imi, do ju bëjnë mirë. Ndoshta do ju bëjnë të reflektoni dhe t’i thoni vetes që diçka duhet të bëjmë, për të mos humbur këtë që kemi. Për të patur një jetë edhe më të mirë për fëmijët.

Për të mos pjesë në varrimet e nipërve dhe mbesave të rënë në luftë “për atdheun e hajdutëve”!

Barcelona

Këtu nuk ndjehem i huaj

Edhe pse di vetëm dy fjalë spanjisht,

“Strofkës” larguar thuajse një muaj,

Nuk di ç’bën bastardi Maks,

A luan me gëzim të tijin bisht.

Kërkoj mes errësirës varrin e Gaudit

Pa patur idenë ku është varrosur.

Pranë qimitirit të përgjithshëm një e vogël kishë,

Si velë e shpalosur flladit,

Më shumë se Sagrada më tërheq

Në këtë udhëtim pakuptim dhe të pasosur.

Ora ka shkuar tre

Dhe askujt nuk ja tregoj dot këto mendime.

Në Shqipëri gjithkush fle,

Matanë Atlantikut

Nuk dua të “tremb” bijat time.

Arkitektura brenda meje ende s’ka vdekur,

Këtë kuptoj kur shoh veprën e Bernandinës.

Ata që duan e si mua ndjejnë,

Zyrave të ndriçuara mirë

Vazhdojnë të rreken si gjithnjë janë përpjekur

Të sfidojnë “dinakët” që përfitojnë tinëz.

Dua t’i zgjoj të mijët kolegë,

T’ju them këtu do gjeni projektet tona.

Endrrat e selitura mbi të Dalisë shegë,

Surrealistet dhe të bukurat vepra,

Që në vendin tonë dot s’i bëmë,

Por i gjej këtu,

Në Barcelona.

Gjithshka njëlloj si 30 vjet më parë

E kam theksuar gjithnjë rëndësinë e vitit 1996 në rrjedhën e historisë së Shqipërisë, por edhe në atë personale. E mendoja edhe sot në mëngjes ndërsa ecja në Tiranën që njoh dhe që është ajo brenda Unazës së vjetër. Nuk i kam njohur kurrë pjesët jashtë Unazës, as në kohën e “studentllikut” dhe as më vonë.

Viti 1996 ishte shumë shumë i rëndësishëm për tranzicionin dhe demokracinë e brishtë shqiptare. Berisha ishte kthyer në Autokrat dhe po bëhej i bezdisshëm për pjesën më të madhe të shqiptarëve. Në të njëjtën kohë, trajtimi i keq prej tij i Nanos, kishte bërë që ish Partia e Punës të mblidhej rreth udhëheqjes së saj, që në atë kohë përbëhej nga 5 emra. Filozofi dallkauk Servet Pëllumbi, enveristi fytyrëngrysur Gramoz Ruci, skraparliu ambicioz Ilir Meta, kastraveci ish mësues i shurdhmemecëve Luan Hajdaraga dhe punisti Namik Dokle. Nuk besoj se kam ngatërruar ndonjë nga katër nënkryetarët dhe sekretarin e PS-së ndërsa Nano ishte diku në Bënçë apo Memaliaj.

Por me gjithë shenjta e autokratizmit të Berishës dhe deformimeve që po i sillte demokracisë shqiptare, Bashkimi Europian ishte i gatshëm ta toleronte Viçidolsin ish-komunist, sepse mendonte që PS-ja kishte një trashëgimi tepër komuniste. Ndaj dhe para zgjedhjeve të majit 1996, politika europiane shprehej hapur pro Berishës. Të njëjtën gjë bëri edhe shkrimtari jonë i shquar nga Gjirokastra, Ismail Kadare, në një artikull të tij. Ai i sugjeronte të Majtës shqiptare që të rrinte edhe 4 vjet në opozitë. Të njëjtin mendim kisha edhe vetë, ndonëse tepër i zhgënjyer nga Berisha dhe goditjet e “grupeve antiparti” brenda PD-së. Por e gjykoja se do ishte më keq nëse në pushtet do vinin Ruçët, Hajdaragat dhe Nanot. Në zgjedhjet e majit ndodhën ato që ndoshën dhe më pas filloi katastrofa e Shqipërisë e provokuar nga “liderët” socialistë dhe e ndjekur me dhunë dhe paturpësi nga krahu më i ashpër Berishist. Europa nxitoi t’i njihte zgjedhjet, ndërsa amerikanët nuk u nxituan dhe lanë të kuptohej që nuk ishin të kënaqur që parimet demokratike ishin shkelur.

Por le të vimë 30 vjet më vonë, kur në Unazën brenda Tiranës, shumë ka ndryshuar për mirë, por më shumë për keq. Nga ana e urbanistikës dhe arkitekturës ka përmirësime dhe përkeqësime, kurse nga ana politike dhe shoqërore gjërat janë po njëlloj dhe disi më keq. Kënetë!

Në vitin 1996 njerëzit ishin më të varfër, por kishin shpresë se demokracia dhe liria e tregut do sillnin përmirësime. Ishin të pakënaqur me Berishën dhe donin ta largonin nga pushteti, sepse e meritonte të largohej. Nga një ish-komunist i kthyer në antikomunist, Berisha ishte bërë një autokrat pa ndonjë ideologji. Qëllimi i tij i vetëm ishte të ruante dhe forconte pushtetin e tij personal. Nuk ishte korruptuar ende ekonomikisht, por kishte lejuar korrupsionin për të ndihmuar krahun e tij politik dhe për të kontrolluar vartësit e tij “kukulla”. Ishin thuajse të gjithë të tillë. Kukulla sepse ishin të korruptuar. Bënte përjashtim ndoshta Dash Shehi dhe ndonjë tjetër, që kishin ende personalitet. Të tjerët ishin “zarba”, duke nisur me kryeministrin Meksi dhe duke përfunduar tek Blerim Cela. Pa dyshim që më të rrezikshmit syresh ishin tropojanët Hajdari dhe Haxhia, njëri prej të cilëve përfundoi si Hero i Demokracisë në bronx, ndërsa tjetri 25 vjet në burg, për pjesëmarrje në vrasjen e Heroit. Bandat besnike të Berishës, së bashku me policinë e tij i shtruan në dru mjaft opozitarë, midis tyre edhe Kryeministrin e sotëm Rama, që atë vit nuk kishte hyrë në ndonjë parti, por shkruante kundër Berishës.

Ngjashmëria me vitin 2026 është e madhe. Kemi të njëjtin Udhëheqës Autokrat, që tani quhet Rama dhe që ka një qeveri me kukulla, të cilët i mban në zap se janë të korruptuar dhe pa pikën e personalitetit. Opozitën nuk e rrah me bandat e tij, por e ka vënë poshtë nëpërmjet mekanizmave ligjore që ka nën kontroll. E kanë mbrojtur deri tani më shumë europianët, por duket se edhe pse nuk e mbështesin plotësisht, nuk po e demaskojnë hapur për të mbështetur një turmë opozitare, që ta rrëzojë.

Dhe këtu fillon dhe përfundon e keqja jonë!

Ne nuk jemi në gjendje të marrim në dorë fatet e vendit tonë!

Pas 40 vitesh nën një Diktator, kaluam në një Diktator të zbythur dhe pas atij nën një mjek demagog Autokrat dhe tani nën një piktor demagog Autokrat. Jemi të paaftë për të ndërtuar një sistem politik të lirë!

Pavarësisht se kush është Marta Kos dhe kusuret që ka në marëdhëniet me shtetin shqiptar, ajo tha një të vërtetë të madhe, që shoqëria shqiptare e toleron dhe pranon korrupsionin.

Mund të thoshte edhe më shumë, pikërisht këto që po shtoj më poshtë:

Shoqëria jonë nuk është gati për të ngritur një sistem ekonomiko-social demokratik.

(vijon)

Xhepistët dhe e Majta dhe e Djathta europiane. (fund)

 

(vijim)

Lidhja krejt rastësore ka të bëjë me Barcelonën. Një qytet me të vërtetë shumë i bukur dhe i kollajshëm për të jetuar. Gjithashtu më i lirë se të themi Athina apo edhe Tirana. Por në Barcelonë ka xhepistë. Për këtë dukuri më paralajmëroi që në aeroport shoferi i taksisë, dhe përmendi veëanërisht mjetet e transportit publik. Nuk ja vura shumë veshin, as atij dhe as një taksixhiu tjetër, sepse mendova që ka një lloj “konflikti interesi”. Taksixhinjtë nuk duan që turistët të udhëtojnë “xhaba”.

Por më vonë e mora shumë seriozisht, se për të njëjtën gjë më tha të bëja kujdes një puta dhe edhe pse mendova gjithë dyshim se mund të ketë ndonjë të dashur taksixhi, ja vura veshin. Dikush tjetër më tha që ky është problem i shumë qyteteve europianë, si Parisi, Roma, Milano dhe të tjerë. Unë nuk kam pasur përvoja të tilla në to, por kjo nuk do të thotë, që nuk është e vërtetë. Për në Paris gjithnjë është folur se kryexhepistë janë rumunët.

Thuajse në fund të vizitës në Spanjë, qëllova me një shofer taksie peruan, që fliste mirë anglisht. Ngriti të njëjtin problem të xhepistëve. Dhe bëri me faj ligjet spanjolle , të cilat janë shumë të buta ndaj “kontrollorëve” të xhepave.

Si xhepist simpatizues, unë e kundërshtova dhe i thashë që nuk është një krim i rëndë. Ai përmendi Amerikën, ku kjo dukuri është shumë më e pakët dhe shtoi se në Amerikë nuk ja hedh dot kollaj po fute dorën në xhepin e tjetrit.

Dhe këtu hyjnë e Majta dhe e Djathta shumë e dashur europiane. Në ligjet kundër keqbërësve dhe emigrantëve në veëanti. Sepse dihet që më të shumtët e xhepistëve janë emigrantë.

Pa përmendur Amerikën (ndonëse udhëtoj shpesh atje) më duhet të them se në Kanada xhepistët jnë një specie në zhdukje e sipër. Nëse ekzistojnë akoma. Dhe kjo nuk ka të bëjë aspak me butësinë apo fortësinë e ligjeve. Kontrollorët e xhepave janë shumë të pakët, sepse nuk ka më gjëra me vlerë që të transferojnë. Para të thata mbahen pak ose aspak, kredit kartat është e vështirë t’i përdorësh apo t’i klonosh dhe monedha floriri mbase nuk mban më njeri në xhepa, që prej Luftës së Dytë. Celularët gjithashtu nuk janë më të lakmuar, sepse janë shtuar shumë elementet e sigurisë dhe do shumë mund t’i bësh të vlefshëm për rishitje. Në xhepat e pasëm dhe të përparmë, më shumë mund të ketë rrezik të të fusë dorën ndonjë homoseksual budalla se sa një xhepist.

Por politikanët e fëlliqur të së Djathtës europiane. përdorin edhe pakënaqësinë e njerëzve ndaj xhepistëve, për të ngritur një frymë ksenofobe dhe për të kërkuar forcim të ligjeve dhe zbatim të ashpër të tyre. Eshtë një “fletë libri” e shkruar që në kohën e Musolinit. Dhe funksionon. Sepse njerëzit nuk kanë shumë kohë as për të lexuar, as për tu informuar dhe as për të parë filmin e Rober Bresonit. Ndaj nuk është ëudi, që dikush, të cilit i kanë vjedhur portofolin ku kishte një shumë të mirë parash të kërkojë edhe dënim me 20 vjet burg për xhepistin. Madje ka nga ata që i mbajnë ison dhe kujtojnë kohë dhe vende, ku xhepistëve ju pritej njëra dorë! Dhe kjo në një kohë, kur është fare e thjeshtë, që paratë e thata të hiqen nga qarkullimi.

Por hipokrizia e politikanëve të së Djathtës (të së Majtës nuk janë burra më të mirë, por pak më tolerues) është se jo vetëm nuk duan t’ja dinë për superhajdutët, por nga një pjesë e tyre edhe financohen për fushatat elektorale. Nuk kemi dëgjuar, që të Majtët (apo edhe ekstremistët e Majtë) të mbështeten me para nga xhepistët.

Nuk dua në asnjë mënyrë të them se Krimi i vjedhjes duhet nënvleftësuar. Eshtë në një nga 10 porositë e Biblës, që janë baza e moralit të Qytetërimit – Mos vidh!

Por në kohët moderne, një pjesë jo e vogël e njerëzve, ju “vjedhin” të tjerëve ëka mundin duke nisur nga koha, paratë, liria, idetë, pasuritë e luajtshme dhe të paluajtshme, fjalëkalimet në banka dhe të tjera gjëra. Ndaj jo vetëm nuk duhet nënvleftësuar por luftuar me ligje dhe kryesisht me edukim. Sepse nuk mendoj sikundër mendonte shoferi i taksisë peruan në Barcelona, se ligjet e forta dhe zbatimi i tyre mund të zhdukin xhepistët e më pas të gjithë të rrojnë të lumtur e të gëzuar.

Xhepistët nuk do ekzistojnë kur të mos ketë më xhepa!

Dukert si idiotizëm, ose një ide e ekstremit të majtë, por mendoj se Njerëzimi do arrijë në një kohë kur xhepat do jenë vetëm për të futur duart në stinët e ftohta. Gratë kanë ëanta dhe nuk kanë nevojë qysh tani për xhepa. Për më tepër ëdo gjë me vlerë do jetë në celular , i cili është më i sigurt se një kasafortë.

Atëhere pse duhet që të shqetësohemi për xhepistët pa të ardhme?! Unë mendoj që duhet madje të gjejmë mënyrë si t’i mbrojmë, ashtu si veprohet me kafshët dhe shpendët që rrezikojnë të zhduken përfundimisht nga ky Glob.

Le të zhdukim politikanët hajdutë, se xhepistët nuk do jenë më të rrezikshëm!